"Hãy đối xử dịu dàng với họ, họ đã chịu đựng nhiều lắm rồi.

Những suy nghĩ về Tình yêu.

Vào một buổi chiều Chủ nhật, khoảng ba tuần sau đêm tang tóc ấy, Jem Wilson lên đường với mục đích bề ngoài là ghé thăm John Barton. Cậu ăn diện bảnh bao, diện bộ đồ đẹp nhất chuyên mặc ngày Chủ nhật; gương mặt thì sáng bóng vì đã được kỳ cọ đến mức kỹ càng. Mái tóc đen nhánh được chải chuốt đi chải chuốt lại trước chiếc gương của gia đình, và trên khuy áo, cậu cài một nhông hoa thủy tiên (loài hoa có cái tên dễ thương ở Lancashire là "nancy ngọt ngào"), với hy vọng nó sẽ thu hút sự chú ý của Mary, để cậu có được niềm vui là trao nó cho nàng.

Đó là một khởi đầu tồi tệ cho chuyến thăm mang lại hạnh phúc của cậu, khi Mary nhìn thấy cậu vài phút trước khi cậu bước vào nhà cha nàng. Nàng đang ngồi ở mép chiếc tủ ly, với tấm rèm cửa sổ nhỏ kéo lệch sang một bên để có thể nhìn thấy những người qua lại trong lúc nghỉ đọc Kinh thánh, cuốn sách đang mở trước mặt nàng. Nhờ thế, nàng đã chứng kiến toàn bộ màn chào hỏi mà một người bạn dành cho Jem; nàng thấy gương mặt đầy chia buồn, cái bắt tay thông cảm, và có đủ thời gian để điều chỉnh lại sắc mặt cũng như tác phong của chính mình trước khi Jem bước vào. Cậu bước vào như thể trong mắt cậu chẳng có ai ngoài cha nàng, người đang ngồi hút tẩu bên lò sưởi và đọc một tờ "Sao Bắc Cực" cũ kỹ mượn từ quán rượu gần nhà.

Rồi cậu quay sang Mary, người mà cậu cảm nhận được bằng bản năng chắc chắn của tình yêu, thứ bản năng gần như khiến thể xác cậu cũng phải suy tưởng, đang có mặt ở đó. Đôi tay nàng đang bận rộn chỉnh sửa lại trang phục—một cử động gượng gạo và thừa thãi, Jem không thể không nghĩ thế. Cách chào hỏi của nàng điềm tĩnh và thân thiện, dẫu có phần nghiêm nghị; nàng cảm thấy má mình đỏ bừng lên như đóa hồng và ước gì có thể ngăn điều đó lại, trong khi Jem tự hỏi liệu những giọt hồng trên má nàng xuất hiện vì sợ hãi, vì giận dữ, hay vì tình yêu.

Nàng rất ranh mãnh, tôi e là vậy. Nàng vờ chăm chú đọc sách, phớt lờ mọi lời được nói ra, nhưng thực chất, nàng nghe thấy mọi thứ, thậm chí cả những tiếng thở dài dài và sâu của Jem, thứ đã bóp nghẹt trái tim nàng. Cuối cùng, nàng cầm lấy cuốn Kinh thánh và, ra vẻ như cuộc trò chuyện của họ làm phiền mình, đi lên lầu vào căn phòng nhỏ của nàng. Và nàng hầu như chẳng nói một lời nào với Jem; hầu như chẳng thèm nhìn cậu; hoàn toàn phớt lờ bông hoa nancy ngọt ngào xinh đẹp của cậu, thứ chỉ đợi một lời khen mỏng manh nhất từ nàng là sẽ thuộc về nàng! Cậu không hề hay biết—nỗi dằn vặt ấy đã được tha thứ—rằng trong căn phòng ngủ nhỏ bé tối tăm của nàng, có một chiếc bình trắng cắm đầy một bó hoa hồng đầu xuân tươi thắm, tỏa hương thơm ngát và làm bừng sáng cả căn phòng. Đó là món quà từ người tình giàu có hơn của nàng. Thế là Jem đành tiếp tục ngồi lại với John Barton, tự sa vào chiếc bẫy do chính mình giăng ra, và phải lắng nghe chuyện trò của ông, rồi đáp lời ông sao cho phải phép nhất.

"Có những chất liệu đúng đắn trong tờ 'Sao' này, không thể chối cãi được. Quả là một bài viết thẳng thắn đòi giảm giờ làm."

"Vẫn với mức lương như hiện tại chứ?" Jem hỏi.

"Ấy chết! Chẳng lẽ lại không? Làm thế chỉ là lấy bớt khỏi túi của giới chủ những gì họ thừa khả năng chi trả. Tao đã bao giờ kể cho mày nghe chuyện gã ở bệnh viện xá đã tiết lộ cho tao từ nhiều năm trước chưa?"

"Chưa," Jem thờ thẫn đáp.

"Ồ! Mày phải biết là tao từng nằm bệnh viện vì mắc bệnh sốt, và thời buổi khi ấy khốn đốn vô cùng; và ở đó có những gã đối xử rất tốt với một người chừng nào hắn còn sống, bất kể sau đó chúng có phanh thây hắn ra sao đi nữa. Thế nên khi tao đã đỡ sốt nhưng vẫn yếu như sứa, họ bảo tao, họ bảo rằng: 'Nếu anh biết viết lách, anh có thể ở lại thêm một tuần nữa và giúp bác sĩ phẫu thuật của chúng tôi sắp xếp lại giấy tờ; và chúng tôi sẽ lo cho anh ăn uống no nê. Anh sẽ khỏe gấp đôi sau một tuần cho mà xem.' Thế là chẳng cần đắn đo gì cho thỏa thuận đó cả. Thế là tao được giao việc viết và chép lại; việc viết thì tao làm ổn thôi, nhưng họ có những cách đánh vần kỳ quặc đến mức tao chưa từng quen thuộc, khiến tao cứ phải nhìn bản mẫu rồi lại nhìn vào chữ viết của mình, giống y hệt như một con gà đang mổ những hạt ngô vậy. Nhưng có một điều khiến tao giật mình ngay lúc đó, và tao nghĩ mình sẽ lấy hết can đảm để hỏi bác sĩ ý nghĩa của nó. Tao vốn chẳng có bộ nhớ để nhớ các con số, nhưng điều này thì tao biết, đó là phần lớn các vụ tai nạn được đưa vào đều xảy ra trong hai giờ làm việc cuối cùng, khi con người ta đã mệt mỏi và trở nên bất cẩn. Bác sĩ bảo tất cả đều đúng là như vậy, và rằng ông ấy định đưa sự thật đó ra ánh sáng."

Jem đang bận ngẫm nghĩ về thái độ của Mary; nhưng khoảng lặng khiến cậu nhận ra mình nên phát ra những âm thanh lịch sự cho thấy bản thân đang lắng nghe; thế nên cậu lên tiếng:

"Quả đúng là vậy."

"Ừ, đúng lắm chứ, anh bạn trẻ ạ, rằng chúng ta đang bị chà đạp đến tội nghiệp, và những chuyện tồi tệ hơn sẽ còn xảy ra chẳng mấy chốc nữa. Thợ in lụa sắp đình công rồi; họ đã lập được một liên hiệp cực kỳ vững chắc, không để cho ai bắt nạt đâu. Nhưng sẽ có rất nhiều chuyện xảy ra trước khi chúng ta kịp nhận ra, những điều mà người ta không hề ngờ tới. Mày có thể tin lời tao, Jem ạ."

Jem rất sẵn lòng tin, nhưng lại chẳng hề bày tỏ sự tò mò như lẽ ra cậu nên làm. Thế nên John Barton nghĩ ông sẽ thử thêm vài gợi ý nữa.

"Người lao động sẽ không chịu để bị nghiền nát thành tro bụi lâu hơn nữa đâu. Tất cả chúng ta đã phải chịu đựng giới hạn cuối cùng mà bản năng con người có thể gánh chịu. Thế nên, nếu giới chủ không thể mang lại điều gì tốt đẹp cho chúng ta, và họ bảo rằng họ không thể, thì chúng ta buộc phải tìm đến những người có thẩm quyền cao hơn."

Jem vẫn chẳng hề tò mò. Cậu đã từ bỏ hy vọng được gặp lại Mary bằng sự tự nguyện của nàng; và điều tốt nhất tiếp theo có thể làm là ở một mình để tơ tưởng về nàng. Thế nên, lầm bầm vài câu được dùng làm cái cớ cho sự ra đi đột ngột của mình, cậu vội vã chúc John một buổi chiều tốt lành và để mặc ông tiếp tục quay lại với tẩu thuốc cùng những chuyện chính trị của mình.

Suốt ba năm qua, việc làm ăn ngày càng tồi tệ hơn và giá cả lương thực thì cứ leo thang chóng mặt. Sự chênh lệch giữa mức thu nhập của tầng lớp lao động và giá thực phẩm đã gây ra bệnh tật và cái chết trong vô số trường hợp vượt quá sức tưởng tượng. Toàn bộ các gia đình phải trải qua nạn đói từ từ. Họ chỉ thiếu một nhà thơ như Dante để ghi lại những thống khổ của mình. Thế nhưng, dẫu là ngôn từ của ông cũng vẫn rơi rớt lại phía sau sự thật khốc liệt; chúng chỉ có thể phác họa nên phần nổi của những thảm cảnh nghèo đói đang vây bọc hàng vạn con người trong những năm tháng kinh hoàng 1839, 1840 và 1841. Ngay cả những nhà từ thiện từng nghiên cứu vấn đề này cũng buộc phải thừa nhận sự bế tắc của họ trong nỗ lực tìm ra nguyên nhân đích thực của nỗi khốn cùng; toàn bộ sự việc phức tạp đến nỗi việc thấu hiểu nó một cách triệt để gần như là điều bất khả thi. Do đó, sẽ chẳng có gì đáng ngạc nhiên khi nhận ra rằng tâm lý thù địch giữa công nhân và tầng lớp thượng lưu lại trở nên vô cùng sâu sắc trong mùa giông bão thiếu thốn này. Cảnh cơ hàn và đau khổ của những người thợ đã dấy lên sự ngờ vực trong tâm trí nhiều người rằng các nhà lập pháp, quan tòa, chủ doanh nghiệp, và thậm chí cả các mục sư tôn giáo, nhìn chung đều là những kẻ áp bức và kẻ thù của họ; và họ đang cấu kết với nhau để đày đọa, khuất phục giai cấp lao động. Tác hại tồi tệ nhất và kéo dài nhất sinh ra từ giai đoạn suy thoái thương mại mà tôi nhắc đến chính là cảm giác xa lánh này giữa các tầng lớp khác nhau trong xã hội. Thật quá đỗi khó khăn để miêu tả, hay thậm chí để phác họa lại một cách mờ nhạt, tình trạng khốn cùng ngập tràn thị trấn vào thời điểm đó, đến mức tôi sẽ không thèm thử sức nữa; nhưng tôi lại nghĩ rằng chắc chắn, ở một xứ sở Cơ đốc giáo, tình cảnh ấy hẳn đã không bị phớt lờ đến mức ngay cả ngôn từ cũng chẳng thể diễn tả nổi, bằng không những kẻ may mắn và sung túc hơn đã đổ xô đến để sẻ chia sự cảm thông và cứu trợ rồi. Trong rất nhiều trường hợp, những kẻ khốn khổ khóc lóc trước, rồi sau đó họ nguyền rủa. Những cảm xúc thù hận ấy bộc lộ qua đời lối chính trị cuồng loạn. Và khi tôi nghe thấy, như tôi đã từng nghe, về những thống khổ và thiếu thốn của người nghèo, về những cửa hàng thực phẩm nơi người ta bán từng nửa xu trà, đường, bơ, và thậm chí cả bột mì để nương theo hoàn cảnh của những kẻ cơ hàn,—về những bậc cha mẹ ngồi nguyên quần áo bên lò sưởi suốt cả đêm ròng ròng trong bảy tuần liền, cốt để chiếc giường và chăn gối duy nhất được dành trọn cho đại gia đình đông đúc của họ sử dụng,—về những kẻ khác phải ngủ trên nền lò sưởi lạnh ngắt trong nhiều tuần liền mà chẳng có nổi phương tiện thỏa đáng để tự lo liệu thức ăn hay củi lửa (và điều này diễn ra giữa lúc mùa đông lạnh giá nhất),—về những người khác bị buộc phải nhịn đói suốt nhiều ngày liền, chẳng lấy một tia hy vọng đổi đời nào sưởi ấm, hơn nữa lại đang sống, hay đúng hơn là đang chết dần chết mòn, trong căn gác mái chật chội hoặc tầng hầm ẩm thấp, rồi cứ thế chìm dần dưới áp lực của túng quẫn và tuyệt vọng để đi đến một cái mộ phần sớm muộn—và khi tất cả những điều này lại được xác thực qua minh chứng từ những ánh mắt hốc hác, tâm trạng kích động và những mái ấm điêu tàn của họ,—liệu tôi có thể ngạc nhiên khi thấy rất nhiều người trong số họ, giữa những thời khắc khốn cùng và cơ cực tột cùng ấy, đã cất lời và hành động với sự hấp tấp mang tính thú tính hay không?

Một ý tưởng đang chớm nở trong lòng tầng lớp lao động, bắt nguồn từ phong trào Hiến chương, nhưng cuối cùng lại được nâng niu như đứa con cưng bởi rất nhiều, rất nhiều con người. Họ không thể tin rằng chính phủ lại không hay biết gì về nỗi khốn khổ của họ; họ thà chọn cách tin rằng con người ta có thể tự nguyện nhận lấy trọng trách làm nhà lập pháp cho một quốc gia trong sự dốt nát về thực trạng của nó; giống như kẻ đặt ra những quy tắc gia đình về phép tắc cư xử cho lũ trẻ mà chẳng màng quan tâm để biết rằng những đứa trẻ ấy đã bị bỏ đói suốt nhiều ngày trời. Hơn thế nữa, những đám đông đang chết đói từng nghe nói rằng sự tồn tại của cơn bĩ cực của họ đã bị chối bỏ ngay tại Nghị viện; và dẫu họ cảm thấy điều này thật kỳ lạ và khó hiểu, thì ý tưởng cho rằng nỗi đau đớn của họ vẫn chưa được phơi bày trọn vẹn trong mọi tầng sâu thẳm của nó, và rằng rồi đây một phương thuốc cứu chữa sẽ được tìm thấy, đã xoa dịu những trái tim nhức nhối của họ và kìm hãm cơn thịnh nộ đang sục sôi.

Thế là một bản thỉnh nguyện đã được soạn thảo, và được ký kết bởi hàng vạn con người trong những ngày xuân tươi sáng năm 1839, khẩn cầu Nghị viện lắng nghe những nhân chứng có thể làm chứng cho thảm cảnh nghèo đói chưa từng có tiền lệ tại các vùng kỹ nghệ. Nottingham, Sheffield, Glasgow, Manchester, và rất nhiều thị trấn khác đang bận rộn cử các đại biểu mang bản thỉnh nguyện này đi, những người có thể lên tiếng, không chỉ về những gì họ đã thấy và nghe, mà còn từ những gì họ đã gánh chịu và nếm trải. Kiệt quệ vì sinh kế, hốc hác, lo âu, mang trên mình dấu ấn của nạn đói, chính là những vị đại biểu ấy.

Một trong số đó là John Barton. Ông hẳn sẽ cảm thấy xấu hổ nếu thừa nhận sự xao xuyến trong tâm can mà việc được bổ nhiệm đã mang lại cho ông. Có niềm vui trẻ con khi được nhìn thấy Luân Đôn—điều đó chiếm một chút ít, nhưng chỉ một chút ít mà thôi. Có ý tưởng hão huyền là được cất lên những suy nghĩ của mình trước bao nhiêu là nhân vật lớn lao—điều đó tiến xa hơn một chút; và cuối cùng, có niềm vui thuần khiết thực sự trong tim, nảy sinh từ ý niệm rằng ông là một trong những người được chọn để trở thành công cụ đưa nỗi thống khổ của nhân dân ra ánh sáng, và qua đó mang lại cho họ một sự cứu trợ vĩ đại nào đó, nhờ đó họ sẽ chẳng bao giờ phải chịu đựng cảnh nghèo đói hay lo âu thêm lần nào nữa. Ông đặt kỳ vọng lớn lao, nhưng mơ hồ, vào kết quả của cuộc viễn chinh này. Bản thỉnh nguyện được dâng lên để giãi bày về những nỗi thống khổ ấy chẳng khác nào một con tàu chở đầy những hy vọng trân quý của vô số sinh linh vốn dĩ đang tuyệt vọng.

Đêm trước buổi sáng mà các đại biểu Manchester lên đường đi Luân Đôn, người ta có thể coi Barton như đang tổ chức một buổi tiếp kiến, bởi có quá nhiều chòm xóm ghé qua. Job Legh đã sớm an vị cùng chiếc tẩu thuốc bên lò sưởi của John Barton, chẳng nói năng mấy, nhưng cứ phì phà nhả khói và tự tưởng tượng rằng mình đang có ích trong việc chỉnh lại những chiếc bàn là đang treo trước lò, sẵn sàng cho Mary khi nàng cần dùng đến. Còn về phần Mary, công việc của nàng cũng y hệt như người vợ của Beau Tibbs, "chỉ là giặt hai chiếc áo sơ mi cho cha," ở căn bếp phụ phía sau; bởi nàng vô cùng lo lắng cho diện mạo của ông khi ở Luân Đôn. (Chiếc áo khoác đã được chuộc lại, dẫu chiếc khăn lụa đã phải bỏ đi.) Cửa vẫn mở toang, như thường lệ, giữa gian nhà chính và căn bếp phụ, thế nên nàng vẫn cất tiếng chào hỏi những người bạn khi họ bước vào.

"Thế hả John, anh chuẩn bị đi Luân Đôn đấy phỏng?" một người hỏi.

"Ừ, tao đoán là tao phải đi thôi," John đáp, tỏ vẻ như đang phải khuất phục trước hoàn cảnh.

"Ồ, có rất nhiều điều tao muốn anh phải nói thẳng với đám người trong Nghị viện đấy. Hy vọng anh sẽ không nương tay với chúng đâu, John ạ. Hãy nói cho chúng biết suy nghĩ của chúng ta; rằng chúng ta cảm thấy mình đã bị bóp cổ đủ lâu rồi, và chúng ta chẳng hiểu bọn chúng đang làm được tích sự gì nếu không thể mang lại cho chúng ta những gì chúng ta hằng kêu gào từ ngày chúng ta cất tiếng khóc chào đời."

“Ừ, ừ! Tao sẽ nói với chúng điều đó, và còn nhiều hơn thế nữa, khi đến lượt tao; nhưng mày biết đấy, sẽ có rất nhiều kẻ được phát biểu trước tao.”

"Thế thì thế nào anh cũng sẽ lên tiếng thôi. Cầu Chúa phù hộ cho mày, anh bạn trẻ, hãy bảo chúng buộc bọn chủ xưởng phải đập bỏ máy móc đi. Chẳng bao giờ có nổi một thời buổi tốt lành kể từ khi những cỗ máy kéo sợi ra đời cả."

"Máy móc chính là tai họa của người nghèo," nhiều giọng nói cùng hùa theo.

"Phần tôi," một người đàn ông rét mướt, ăn mặc rách rưới, lết lại gần lò sưởi như thể đang mắc chứng sốt rét, lên tiếng, "tôi muốn anh bảo chúng thông qua Đạo luật Giới hạn Giờ làm việc. Xác thịt và máu huyết nào chịu sao thấu ngần ấy công việc; tại sao công nhân nhà máy lại phải làm việc lâu hơn nhiều so với các ngành nghề khác chứ? Cứ hỏi chúng câu đó đi, Barton nhé?"

Barton được giải cứu khỏi nghĩa vụ phải trả lời nhờ sự xuất hiện của bà Davenport, người quá phụ nghèo mà ông từng hết lòng giúp đỡ; trông bà có vẻ thiếu ăn và đầy sốt sắng, nhưng ăn mặc rất chỉnh tề. Trên tay bà cầm một gói báo nhỏ, bà mang nó đến chỗ Mary, người vừa mở ra vừa cất tiếng gọi, tay vẫn còn dính đầy bọt xà phòng khi đang cầm lơ lửng chiếc cổ áo sơ mi:

"Cha nhìn xem, cha sẽ bảnh bao biết nhường nào ở Luân Đôn đây! Bà Davenport mang cho cha cái này đấy; được cắt theo kiểu mới, hoàn toàn hợp thời trang.—Cảm ơn bà vì đã nghĩ đến ông ấy nhé."

"Á chà, Mary!" bà Davenport cất giọng trầm trầm. "Những gì tôi làm thì thấm tháp vào đâu so với những gì ông ấy đã làm cho tôi và các con tôi chứ? Nhưng mà Mary này, chắc chắn tôi có thể giúp cô một tay, vì cô sẽ bận rộn với chuyến đi này lắm đấy."

"Bà cứ giúp cháu vắt khô chỗ này đi, rồi cháu sẽ mang chúng ra tiệm là lô."

Thế là bà Davenport cũng lắng nghe câu chuyện; và một lúc sau liền tham gia vào.

"Tôi dám chắc rằng, John Barton, nếu anh mang những lời nhắn nhủ đến đám người trong Nghị viện, anh sẽ không từ chối việc kể cho họ nghe cái luật lệ quái quỷ của họ gây ra khốn khổ thế nào đâu, cái luật cấm trẻ con làm việc trong nhà máy, dù chúng yếu ớt hay khỏe mạnh. Nhìn thằng Ben nhà tôi mà xem; cháo chè dường như chẳng thấm tháp gì vào nó cả, nó ăn khỏe thế cơ mà, thế mà tôi lại chẳng có nổi chút tiền nào để cho nó đến trường như lòng hằng mong ước; và rồi nó cứ lảng vảng ngoài đường sá suốt cả ngày, ngày càng đói lả đi, và tập nhiễm đủ mọi thói hư tật xấu; thế mà tay thanh tra nhất định không cho nó vào nhà máy làm việc, chỉ vì nó chưa đủ tuổi; mặc dù nó khỏe gấp đôi thằng ranh con còi cọc nhà Sankey, đứa đang phải làm việc đến mức phát khóc vì đau nhức cả chân, dẫu nó đã đủ tuổi và chẳng khỏe mạnh gì hơn."

"Tôi có một ý định muốn nói với John Barton," một người đàn ông ra điều kẻ cả, cẩn trọng trong từng lời ăn tiếng nói cất lời, "và tôi rất mong anh ấy sẽ trình bày nó trước Nghị viện Tôn kính. Mẹ tôi vốn xuất thân từ Oxfordshire, từng là nữ tỳ giặt giũ tuyến dưới trong gia đình Sir Francis Dashwood; và khi chúng tôi còn nhỏ, bà thường kể cho nghe những câu chuyện về sự xa hoa tráng lệ của họ; và có một điều bà từng nhắc đến, đó là Sir Francis thay tới hai chiếc áo sơ mi một ngày. Mà ngài ấy thì cũng chẳng khác nào một nghị sĩ; và tôi không mảy may nghi ngờ gì khi khối kẻ trong số họ cũng hoang phí như thế. John này, anh cứ nói với họ đi, rằng họ sẽ làm ơn làm phước cho những người thợ dệt Lancashire biết bao nếu họ chịu may toàn bộ áo sơ mi bằng vải calico; làm thế sẽ khiến việc buôn bán phất lên trông thấy đấy, với số lượng áo khổng lồ mà họ mặc cơ mà."

Job Legh lúc bấy giờ mới lên tiếng. Lấy tẩu ra khỏi miệng, hướng về phía người vừa phát biểu trước, ông nói:

"Tao nói cho mày nghe điều này nhé Bill, và xin lỗi trước nhé; chỉ có hàng trăm cái đám nghị sĩ kia là thay nhiều áo sơ mi trên lưng thôi; nhưng có tới hàng ngàn hàng vạn những người thợ dệt nghèo rớt mồng tơi chỉ có nổi đúng một chiếc áo sơ mi trên đời này; ừ, và còn chẳng biết kiếm đâu ra chiếc khác khi cái giẻ rách ấy rách bươm, dẫu cho họ đang dệt ra hàng dặm vải calico mỗi ngày; và rất nhiều dặm vải trong số đó đang nằm ứ đọng trong các nhà kho, làm ngưng trệ cả việc buôn bán chỉ vì thiếu người mua. Mày hãy nghe lời khuyên của tao đi John Barton, và hãy yêu cầu Nghị viện giải phóng thương mại, để công nhân có thể kiếm được mức lương tẻ tươm, và mua nổi hai, ừ thì ba chiếc áo sơ mi một năm; điều đó mới làm nghề dệt phát đạt lên được."

Ông lại nhét tẩu vào miệng, và phì phà nhả khói gấp đôi để bù lại khoảng thời gian bị lãng phí.

"Tao e rằng, hỡi các chòm xóm," John Barton nói, "tao chẳng có nhiều cơ hội để nói hết những gì tụi mày vừa bảo đâu; điều tao nghĩ đến chỉ là cất lên tiếng nói về thảm cảnh khốn cùng mà tụi nó dám lớn tiếng bảo là không hề tồn tại. Khi chúng nghe về những đứa trẻ sinh ra trên nền đá hoa ướt sũng, chẳng có nổi một mảnh giẻ che thân, hay một nhúm thức ăn cho người mẹ; khi chúng nghe về những con người gục xuống chết ngã ngoài đường phố, hay giấu giếm cơn túng quẫn trong xó xỉnh nào đó của tầng hầm cho đến khi cái chết đến giải thoát họ; và khi chúng nghe về tất cả những tai ương, dịch lệ và nạn đói này, chắc chắn chúng sẽ làm điều gì đó khôn ngoan hơn cho chúng ta thay vì những gì chúng ta có thể đoán định lúc này. Dẫu sao đi nữa, tao chẳng có sự phản đối nào, nếu có cơ hội, tao sẽ lên tiếng thay cho những gì tụi mày nói; dẫu thế nào đi nữa tao cũng sẽ cố gắng hết sức, và tụi mày cứ chờ mà xem, liệu thời tươi có đến sau khi Nghị viện đã thấu tỏ mọi chuyện hay không."

Một vài người lắc đầu, nhưng phần đông tỏ ra phấn khởi; rồi từng người một tản đi, để lại John và cô con gái ở lại một mình.

"Con có để ý trông Jane Wilson có vẻ tiều tụy lắm không?" ông hỏi, khi họ khép lại một ngày lao động vất vả bằng bữa tối ăn quanh đống lửa đang rực hồng và lấp lánh khắp căn phòng, cũng là nguồn ánh sáng duy nhất của họ.

"Không ạ, con không thấy thế. Nhưng từ khi hai đứa trẻ song sinh qua đời, bác ấy chưa bao giờ thực sự ngẩng cao đầu lên được; và suốt bao lâu nay bác ấy vốn chẳng phải là một phụ nữ khỏe mạnh gì."

"Chưa bao giờ kể từ sau tai nạn ấy. Trước đó, ta nhớ con bé trông tươi tắn và xinh xắn chẳng kém bất kỳ cô gái nào ở Manchester."

"Tai nạn nào vậy cha?"

"Nó bị kẹt một bên người vào guồng quay. Hồi đó người ta chưa đóng thùng che chắn các bánh xe lại. Đó là ngay sát thời điểm nó chuẩn bị lên xe hoa, và khối kẻ từng nghĩ George sẽ hủy hôn; nhưng ta biết hắn không phải là loại gã chơi trò đó. Gần như là nơi đầu tiên nó ghé đến khi có thể đi lại được là nhà thờ Cổ; tội nghiệp con bé, nó bước lên lối đi giữa hai hàng ghế với dáng đi khập khiễng và gương mặt tái mét, George dìu nó dịu dàng như một người mẹ và bước đi chậm chạp hết mức có thể để không làm nó phải vội vã, mặc cho có thừa thãi những gã thô lỗ đứng đó ném lời chế nhạo vào hai người họ. Gương mặt nó trắng bệch như tờ giấy lúc bước vào nhà thờ, nhưng trước khi đến được bàn thờ thì mặt nó đỏ bừng lên. Dẫu cho vậy, đó vẫn là một cuộc hôn nhân hạnh phúc, và George đã gắn bó với ta suốt cuộc đời như một người anh em ruột thịt. Hắn sẽ chẳng bao giờ ngẩng mặt lên nổi nếu mất đi Jane. Tối nay trông sắc diện của bà ấy chẳng ổn chút nào."

Và thế là ông đi ngủ, nỗi sợ về nỗi đau sắp ập đến với người bạn của mình hòa lẫn vào những suy nghĩ về ngày mai và những hy vọng cho tương lai. Mary đứng nhìn ông khởi hành, hai tay che ngang trán để chắn những tia nắng mai xiên khoai rực rỡ, rồi nàng quay vào nhà để dọn dẹp mớ hỗn độn trước khi đi làm. Nàng tự hỏi liệu mình sẽ thích hay ghét sự cô đơn vào buổi tối và buổi sáng; trong suốt vài tiếng đồng hồ mỗi khi đồng hồ điểm chuông, nàng lại nghĩ về cha mình và tự hỏi ông đang ở đâu; nàng tự lập ra những quyết định tốt đẹp theo hiểu biết của bản thân; rồi chẳng mấy chốc những sự xao lãng và biến cố của một ngày dài rực rỡ lại đến chiếm lấy tâm trí nàng, cuốn hút nàng vào hiện tại và làm phai mờ ký ức về kẻ vắng mặt.

Một trong những quyết định của Mary là nàng sẽ không để bản thân bị thuyết phục hay xúi giục gặp gỡ ông Harry Carson trong thời gian cha vắng nhà. Rốt cuộc thì trong lương tâm nàng vẫn có chút gì đó quanh co; bởi chính quyết định này dường như là sự thừa nhận rằng việc gặp gỡ hắn vào bất cứ lúc nào là điều sai trái; thế nhưng nàng đã tự thuyết phục bản thân rằng hành vi của mình hoàn toàn vô tội và đúng đắn, bởi dẫu cho việc đó giấu giếm cha và chắc chắn sẽ chẳng bao giờ nhận được sự chấp thuận của ông nếu ông biết, nàng vẫn đinh ninh rằng những cuộc hẹn hò tình ái với ông Carson rốt cuộc sẽ dẫn đến kết quả tốt đẹp và hạnh phúc cho cha mình. Nhưng giờ đây khi ông đang đi vắng, nàng sẽ chẳng làm điều gì mà ông phản đối; không, ngay cả khi điều đó mang lại lợi ích tốt đẹp cho chính ông về sau.

Giờ đây, trong số các tiểu thư tập sự của cô Simmonds, có một người ngay từ đầu đã là chốn thủ thế tâm tình trong chuyện tình cảm của Mary, được chính ông Carson biến thành người như vậy. Ông đã cảm thấy sự cần thiết phải có một bên thứ ba để chuyển thư từ, thông điệp và biện hộ cho mình khi vắng mặt. Ở một cô gái tên là Sally Leadbitter, ông đã tìm thấy một kẻ sẵn sàng làm thuyết khách. Bản thân cô ta vốn dĩ đã sẵn sàng dấn thân vào một cuộc tình (nhất là cuộc tình lén lút) chỉ vì sự kích thích thuần túy của nó; nhưng sự sẵn sàng ấy lại được củng cố thêm bởi những đồng nửa vàng ròng mà thỉnh thoảng ông Carson lại ban phát cho cô ta.

Sally Leadbitter là kẻ thô tục đến tận xương tủy; chẳng lúc nào chịu ngồi yên nếu câu chuyện của cô ta không xoay quanh tình yêu và những kẻ theo đuổi; trong mắt cô ta, sở hữu một danh sách dài dặc những gã si tình là một vinh dự lớn. Cấu tạo tính cách như vậy, thật tiếc làm sao khi bản thân Sally lại chỉ là một cô gái nhạt nhòa, tóc đỏ, đầy tàn nhang; có lẽ chẳng bao giờ có hy vọng trở thành nữ anh hùng theo cách riêng của mình. Nhưng những gì thiếu hụt về nhan sắc, cô ta lại cố bù đắp bằng một thứ sự táo bạo pha chút tiếu lâm, mang lại cho cô ta cái mà những kẻ bề trên gọi là vẻ sắc sảo, quyến rũ. Những cân nhắc về sự khiêm tốn hay phép tắc chưa bao giờ ngăn cản cô ta thốt ra những lời hay ý đẹp theo cách hiểu của mình. Cô ta có chút ít tài năng vừa đủ để làm hư hỏng người khác. Bản tính tốt bụng của Sally hóa ra lại là một ảnh hưởng độc hại. Người ta không thể ghét một kẻ quá đỗi tốt bụng; người ta không thể tránh xa một kẻ sẵn sàng che chở cho họ khỏi những rắc rối bằng mọi nỗ lực của bản thân, kẻ có đôi tay nhanh nhẹn sẵn sàng khỏa lấp mọi thiếu sót của họ vào bất cứ lúc nào, và có chiếc lưỡi còn thuận tiện hơn sẵn sàng bịa đặt mọi chuyện thay họ bất cứ lúc nào. Người Do thái hoặc người theo đạo Hồi (tôi quên mất là ai rồi) tin rằng trong cơ thể chúng ta có một chiếc xương nhỏ, một đốt sống nếu tôi nhớ không nhầm, sẽ chẳng bao giờ mục rữa và biến thành cát bụi, mà sẽ nằm lại nguyên vẹn, không thể hủy diệt trong lòng đất cho đến Ngày Tận Thế: đó chính là Hạt giống của Linh hồn. Ngay cả những kẻ đồi bại nhất cũng có Hạt giống Sự thánh thiện của riêng họ, thứ một ngày nào đó sẽ chiến thắng cái ác, phẩm chất tốt đẹp duy nhất ẩn giấu, lặng lẽ nhưng an toàn giữa muôn vàn thối nát và tội lỗi.

Hạt giống linh hồn tương lai của Sally chính là tình yêu dành cho mẹ cô ta, một cụ bà già cả liệt giường. Vì bà, cô ta biết hy sinh; vì bà, bản tính tốt bụng của cô ta hóa thành sự dịu dàng; để xoa dịu chiếc giường đơn độc của mẹ, tinh thần cô ta vào những buổi tối khi cơ thể đã mệt mỏi rã rời không bao giờ chùng xuống, mà luôn sẵn sàng kể lại những sự kiện trong ngày, biến chúng thành trò cười, và bắt chước với độ chính xác đáng kinh ngạc bất kỳ kẻ nào ngớ ngẩn lọt vào đôi mắt tinh tường của cô ta. Nhưng người mẹ cũng có lối sống lỏng lẻo chẳng kém gì Sally; và chẳng cần phải che giấu với bà lý do vì sao ông Carson lại cho cô ta nhiều tiền đến thế. Bà ta khúc khích cười thích thú, và chỉ mong sao cuộc tình ấy kéo dài dằng dặc.

Tuy vậy, cả bà ta, con gái bà ta, lẫn Harry Carson đều chẳng mấy mặn mà với quyết định này của Mary: không gặp hắn trong thời gian cha vắng nhà.

Một buổi tối nọ (và những buổi tối đầu hè giờ đây dài và sáng rực), Sally gặp ông Carson theo lịch hẹn, để nhận một bức thư gửi cho Mary, khẩn thiết nài nỉ nàng gặp mặt, và Sally phải dùng mọi khả năng thuyết phục của mình để hậu thuẫn cho bức thư ấy. Sau khi chia tay hắn, cô ta quyết định, vì trời cũng chưa quá muộn, sẽ đến thẳng nhà Mary để trao thông điệp và lá thư.

Cô ta tìm thấy Mary trong nỗi buồn đau vô tận. Nàng vừa hay tin về cái chết đột ngột của George Wilson: người bạn già của nàng, người bạn của cha nàng, cha của Jem—tất cả những mối dây liên kết ấy ùa về ngập tràn trong nàng. Dẫu không được bảo bọc khỏi những cảnh tượng hay âm thanh chết chóc không cần thiết như con nhà giàu, nhưng chuyện đó lại cứ liên tục dội vào nàng suốt ba, bốn tháng qua. Thật quá đỗi kinh hoàng khi cứ chứng kiến hết người bạn này đến người bạn khác ra đi. Cả cha nàng nữa, người từng nơm nớp lo sợ cái chết của Jane Wilson vào tối hôm trước khi ông lên đường. Thế mà nàng, kẻ vốn yếu ớt, lại được ở lại trong khi người đàn ông tráng kiện kia lại bị cướp đi. Dẫu sao đi nữa, nỗi đau mà cha nàng từng vô cùng lo sợ cho ông ấy đã được tha thứ. Đó là những suy nghĩ đang bủa vây lấy nàng.

Nàng không thể đến để an ủi những kẻ tang gia, ngay cả khi nàng có khả năng mang lại sự an ủi; bởi nàng đã quyết định tránh mặt Jem; và nàng cảm thấy rằng đây chính là thời điểm bất khả thi nhất để nàng có thể duy trì một thái độ lạnh lùng cố ý.

Và giữa cơn bàng hoàng đau thương ấy, Sally Leadbitter lại là kẻ mà nàng ít muốn gặp nhất trên đời. Dẫu vậy, nàng vẫn đứng lên chào đón cô ta, không tài nào giấu nổi gương mặt sưng húp vì khóc.

"Được rồi, ngày mai tao sẽ nói cho ông Carson biết mày đang tiều tụy vì nhớ hắn thế nào; mà hắn cũng đang làm thế với mày thôi, tao nói cho mày hay nhé."

"Vì hắn cơ đấy!" Mary nói, hất chiếc cằm xinh xắn lên.

"Đúng vậy đấy, cô nương ạ, vì hắn đấy! Mấy ngày nay mày cứ thở dài sườn sượt như thể trái tim sắp vỡ tung ra trên đống công việc; thế mày có thấy mình ngốc nghếch lắm không khi không chịu đi gặp một kẻ mà tao dám chắc là yêu mày như sinh mạng, và mày cũng yêu hắn; 'Yêu đến mức nào hở Mary?' 'Đến thế này cơ đấy,' giống như lũ trẻ hay nói vậy" (vừa nói Sally vừa dang rộng hai tay).

"Nhảm nhí," Mary phụng phịu đáp; "tôi vẫn luôn nghĩ mình chẳng yêu hắn tí nào."

"Thế tao sẽ nhắn lại điều đó với hắn nhé, lần tới gặp hắn?" Sally hỏi.

"Tùy cô muốn," Mary đáp. "Bây giờ thì tôi chắc chắn chẳng bận tâm đến chuyện đó hay bất cứ thứ gì khác nữa;" rồi nàng lại òa khóc nức nở.

Nhưng Sally không thích làm kẻ mang những tin tức kiểu đó. Cô ta nhận ra mình đã đi sai hướng, và cõi lòng Mary đang quá đỗi bộn bề để có thể trân trọng một mẩu tin nhắn hay một bức thư theo đúng lẽ thường. Thế nên cô ta khôn ngoan dừng lại việc giao thư, và cất giọng với vẻ đồng cảm hơn trước:

"Nói cho tao nghe đi Mary, điều gì đang dằn vặt mày thế? Mày biết là tao chẳng bao giờ chịu nổi cảnh nhìn mày khóc mà."

"George Wilson vừa lăn ra chết chiều nay rồi," Mary nói, dán mắt vào Sally đúng một phút rồi lại vùi mặt vào tạp dề nức nở.

"Trời đất ơi! Mọi xác thịt đều là cỏ rỗi; hôm nay ở đây ngày mai đã đi mất, đúng như Kinh thánh đã dạy. Dẫu sao thì ông ta cũng là một lão già, chẳng còn tích sự gì mấy; có những kẻ còn tốt đẹp hơn ông ta bị bỏ lại phía sau đấy thôi. Thế cái mụ già dở hơi độc thân từng là em gái ông ta còn sống không?"

"Tôi không biết cô đang nói ai," Mary sắc sảo đáp; bởi nàng thừa biết, và chẳng thích chút nào khi Alice thân yêu, giản dị của nàng lại bị nói đến với cái giọng điệu ấy.

"Thôi nào Mary, đừng có ra điều ngây thơ vô số tội thế. Ý tao là cô Alice Wilson ấy còn sống không; thế đã vừa lòng mày chưa? Dạo này tao chẳng thấy mụ ta lảng vảng ở quanh đây."

"Không, bác ấy không còn ở đây nữa. Khi hai đứa trẻ song sinh mất, bác ấy nghĩ mình có lẽ sẽ có ích cho người em gái đang vô cùng chán nản, và Alice nghĩ bác ấy có thể vực tinh thần bà ấy dậy; ít ra bác ấy cũng có thể lắng nghe khi lòng bà ấy trĩu nặng; thế nên bác ấy đã trả lại căn hầm và đến ở cùng họ."

"Ừ thì, chúc mụ ta thượng lộ bình an. Tao chẳng ưa gì mụ ta, và càng chẳng thích việc mụ ta biến Mary xinh đẹp của tao thành một con mụ theo phái Giám lý."

"Bác ấy không phải phái Giám lý, bác ấy thuộc Giáo hội Anh."

"Thôi được rồi, Mary, mày cứ phải xét nét từng li từng tí. Mày biết ý tao là gì mà. Nhìn xem, thư của ai đây?" cô ta giơ cao bức thư của Henry Carson lên.

"Tôi không biết, và cũng chẳng quan tâm," Mary nói, mặt đỏ bừng lên.

"Chà chà! Ra vẻ như tao không biết là mày biết và mày có quan tâm ấy."

"Được rồi, đưa đây cho tôi," Mary hằn học nói, trong tâm trạng hiện tại nàng đang rất sốt ruột muốn tống vị khách của mình đi cho khuất mắt.

Sally miễn cưỡng trao lại. Dù vậy, cô ta cũng kịp có được niềm vui khi nhìn thấy Mary mỉm cười e ấp và đỏ mặt khi đọc bức thư, thứ dường như ngầm khẳng định rằng người viết không hề hờ hững với nàng.

"Cô phải nói với hắn là tôi không thể đến," Mary vừa nói vừa ngước mắt lên. "Tôi đã nói là tôi sẽ không gặp hắn trong lúc cha vắng nhà, và tôi sẽ giữ lời."

"Nhưng mà Mary, hắn ngóng trông mày đến thế cơ mà. Mày hẳn sẽ thấy thương hại hắn đấy, hắn bấn loạn cả lên vì không được gặp mày. Hơn nữa, mày vẫn thường đi gặp hắn lúc cha có nhà mà có thèm hé răng nửa lời với ổng đâu, thế thì đi bây giờ có hại gì cơ chứ?"

"Thôi đi Sally! Cô biết câu trả lời của tôi rồi đấy, tôi không đi là không đi."

"Tao sẽ bảo hắn tự đến gặp mày một buổi tối nào đó thay vì sai tao; lúc đó khéo mày lại thấy hắn chẳng khó chiều đến thế đâu."

Mary nổi giận đùng đùng.

"Nếu hắn dám bén mảng đến đây trong lúc cha vắng nhà, tôi sẽ gọi hàng xóm sang tống cổ hắn ra ngoài đấy, thế nên đừng có xúi hắn làm trò đó."

"Chúa từ bi! Nghe cứ như thể mày là đứa con gái đầu tiên trên đời có người tình không bằng; mày chưa từng nghe người ta đồn xem mấy cô gái khác làm gì và chẳng thấy hổ thẹn chút nào sao?"

"Im đi Sally! Margaret Jennings đang ở ngoài cửa kìa."

Và ngay lập tức Margaret bước vào phòng. Mary từng nài nỉ Job Legh để cho cô bé đến ngủ cùng mình. Dưới ánh lửaập lờ chập chờn, người ta không thể không nhận ra cô có dáng đi dò dẫm của một người mù.

"Thôi, tao phải đi đây Mary," Sally nói. "Và đó là lời cuối cùng của mày hả?"

"Đúng vậy; chúc ngủ ngon." Nàng vui mừng khép cửa lại trước vị khách không mời mà tới—ít nhất là vào thời điểm này.

"Ồ Margaret, cậu đã nghe tin buồn về George Wilson chưa?"

"Rồi, tớ nghe rồi. Tội nghiệp họ, dạo này chịu nhiều đọa đày quá. Không phải là tớ nghĩ cái chết đột ngột là điều gì quá tồi tệ; nó nhẹ nhàng, và chẳng có chút kinh hãi nào cho kẻ ra đi. Chỉ tội cho những kẻ ở lại thôi. Tội nghiệp George, ông ấy trông có vẻ cường tráng làm sao."

"Margaret," Mary nói, nãy giờ vẫn quan sát người bạn của mình rất kỹ, "tối nay cậu bị mù hẳn đi phải không? Có phải vì khóc không? Mắt cậu sưng húp và đỏ hoe kìa."

"Ừ, cậu ạ! Nhưng không phải khóc vì đau buồn đâu. Cậu có nghe tớ đã đi đâu tối qua không?"

"Không; ở đâu cơ?"

"Nhìn này." Cô giơ lên một đồng tiền vàng sáng rực. Mary mở to đôi mắt màu xám rộng hết cỡ vì kinh ngạc.

"Tớ sẽ kể cho cậu đầu đuôi câu chuyện. Cậu thấy đấy, có một vị giảng sư đang thuyết trình về âm nhạc tại Viện Cơ khí, và ông ấy muốn tìm người hát các ca khúc của ông. Thế là tối qua, giọng nam cao bị viêm họng và không tài nào phát ra nốt nhạc nổi. Thế là họ cho người tìm tớ. Jacob Butterworth đã nói đỡ cho tớ vài lời, và họ hỏi tớ có chịu hát không? Cậu có thể tưởng tượng là tớ sợ phát khiếp, nhưng tớ nghĩ 'bây giờ hoặc không bao giờ', và tớ bảo sẽ cố gắng hết sức. Thế là tớ thử tập mấy bài hát với vị giảng sư, rồi các quản lý bảo tớ sửa soạn chỉnh tề và có mặt ở đó lúc bảy giờ."

"Và cậu mặc bộ nào thế?" Mary hỏi. "Ôi, sao cậu không ghé qua lấy chiếc váy gingham hồng xinh xắn của tớ?"

"Tớ cũng có nghĩ đến chứ; nhưng lúc đó cậu đã về đâu. Không! Tớ mặc chiếc váy len merino được lộn lại từ mùa đông năm ngoái, với chiếc khăn choàng trắng, và chải chuốt đầu tóc khá gọn gàng; thế là đủ ổn rồi. Ồ, nhưng như tớ đang nói dở, tớ đến đó lúc bảy giờ. Tớ không thể nhìn để đọc bản nhạc, nhưng tớ cầm theo tờ giấy vào cùng để có cái mà cầm cho đỡ thừa tay. Đầu của đám đông cứ quay cuồng, khi tớ đứng ngay trước mặt họ cứ như thể tớ sắp chơi bóng ném với họ vậy. Cậu có thể đoán là tớ thấy buồn nôn, nhưng bài hát của tớ không phải là bài đầu tiên, và giai điệu vang lên như giọng nói của một người bạn, bảo tớ hãy lấy lại can đảm. Thế nên tóm lại là, khi mọi chuyện kết thúc, vị giảng sư đã cảm ơn tớ, và ban quản lý bảo rằng chưa bao giờ có một ca sĩ mới nào lại được vỗ tay tán thưởng nhiệt liệt đến thế (bởi họ đã vỗ tay và dậm chân sau khi tớ hát xong, đến mức tớ phải tự hỏi không biết với tốc độ đó họ sẽ mòn đi mấy đôi giày một tuần, chưa kể đến đôi tay). Thế nên tớ sẽ được hát tiếp vào thứ Năm; và tối qua tớ nhận được một đồng vàng, lại còn được nhận nửa đồng vàng mỗi tối vị giảng sư đó có mặt ở Viện Cơ khí nữa."

"Ôi Margaret, tớ mừng cho cậu quá."

"Và tớ nghĩ cậu vẫn chưa nghe được phần tuyệt nhất đâu. Giờ thì con đường đã mở ra trước mắt tớ, rằng tớ sẽ không trở thành gánh nặng cho bất kỳ ai, dẫu cho Thượng đế có rủ lòng khiến tớ bị mù đi chăng nữa, tớ nghĩ mình nên nói với ông. Tối qua tớ chỉ kể cho ông nghe về việc đi hát và đồng vàng thôi, vì tớ nghĩ không nên để ông đi ngủ với một cõi lòng nặng trĩu; nhưng sáng nay tớ đã kể cho ông nghe tất cả."

"Và ông phản ứng thế nào?"

"Ông không phải là người nói nhiều; và chuyện đó làm ông ngỡ ngàng."

"Tớ ngạc nhiên đấy; tớ đã nhận thấy điều đó trong cách cư xử của cậu từ khi cậu kể cho tớ nghe."

"Ừ, đúng thế đấy! Nếu tớ không kể cho cậu, và ngày nào cậu cũng nhìn thấy tớ, cậu sẽ chẳng nhận ra chút khác biệt nhỏ mo nào từ ngày này qua ngày khác đâu."

"Thế, ông nội cậu đã nói gì?"

"Thì này Mary," Margaret mỉm cười nói, "tớ hơi ngại kể cho cậu nghe đấy, vì trừ khi cậu hiểu cách của ông như tớ, bằng không cậu sẽ thấy lạ lẫm lắm. Ông ngẩn người vì bất ngờ, và ông nói: 'Đồ khốn kiếp!' Rồi ông bắt đầu cắm cúi nhìn vào cuốn sách của mình, và giữ im lặng trong lúc tớ kể lể mọi chuyện; nào là tớ từng sợ hãi ra sao, từng chán chường thế nào; và giờ đây tớ đã nguôi ngoai chấp nhận nó ra sao, nếu đó là thánh ý Chúa; và tớ hy vọng kiếm tiền bằng tiếng hát như thế nào; và trong lúc tớ đang nói, tớ thấy những giọt nước mắt to tướng rơi lộp độp lên trang sách; nhưng dĩ nhiên tớ chẳng đời nào hé răng bảo là tớ thấy chúng. Ông nội đáng yêu của tớ! Suốt cả ngày hôm ấy ông cứ lặng lẽ dọn dẹp những thứ ngáng đường tớ, những thứ ông nghĩ có thể khiến tớ vấp ngã, và đặt vào tầm tay tớ những thứ ông nghĩ tớ có thể cần đến; mà chẳng hề hay biết rằng tớ thấy và cảm nhận được những gì ông đang làm; bởi vì, cậu thấy đấy, ông đinh ninh rằng tớ đã mù tịt rồi—giống như tớ sẽ thế chẳng mấy chốc."

Margaret thở dài, bất chấp giọng điệu vui tươi và nhẹ nhõm của cô.

Dẫu Mary nghe thấy tiếng thở dài ấy, nàng vẫn cảm thấy tốt hơn hết là nên phớt lờ nó đi, và bắt đầu, với sự khéo léo mà sự đồng cảm thực sự hiếm khi bỏ quên, đặt ra hàng loạt câu hỏi liên quan đến buổi biểu diễn âm nhạc ra mắt của bạn mình, qua đó làm nổi bật lên sự thành công rực rỡ của nó.

"Này Margaret," cuối cùng nàng thốt lên, "cậu rồi sẽ trở nên nổi tiếng chẳng kém gì vị phu nhân quý tộc từ Luân Đôn mà chúng ta từng thấy một tối nọ ngồi trên xe hơi phóng thẳng đến cửa phòng hòa nhạc đâu."

"Trông cũng có vẻ giống thế lắm nhỉ," Margaret mỉm cười nói. "Và hãy tin đi Mary, tớ sẽ không quên kéo cậu lên một tay khi chuyện đó xảy ra đâu. Nào ai biết được, nếu cậu là một cô bé ngoan, khéo tớ lại phong cậu làm người hầu phòng cho phu nhân của tớ ấy chứ! Chẳng phải tuyệt lắm sao? Thôi được rồi, tớ sẽ tự hát cho mình nghe đoạn đầu của một trong những bài hát của tớ vậy,

'Và em sẽ bước đi trong xiêm y lụa là,

Và rủng rỉnh bạc tiền tiêu xài dư dả.'

"Không, đừng dừng lại chứ; bằng không hãy cho tớ nghe bài nào mới mẻ hơn một chút đi, vì chẳng hiểu sao tớ chưa bao giờ thích cái đoạn nghĩ hoài về Donald ấy cho lắm."

"Thôi được, dẫu hơi mệt một chút nhưng tớ chẳng ngại đâu. Trước khi đến đây, tớ đã luyện tập ngót nghét hai tiếng đồng hồ bài hát này, bài mà tớ sẽ hát vào thứ Năm tới. Vị giảng sư bảo ông ấy chắc chắn nó sinh ra là để dành cho tớ, và tớ sẽ diễn tả trọn vẹn hồn cốt của nó; và tớ sẽ vô cùng tiếc nuối nếu làm ông ấy thất vọng, ông ấy đối xử với tớ rất tử tế và đầy khích lệ. Ồ! Mary, thật tiếc làm sao khi thế giới này lại thiếu đi những cách cư xử như thế, và thừa thãi những lời la mắng hay chỉ trích! Làm thế sẽ tiến xa hơn rất nhiều đấy. Hơn thế nữa, một vài ca sĩ còn nói họ dám chắc mười mươi đây là sáng tác của chính ông ấy, bởi ông ấy tỏ ra quá bồn chồn và kỹ tính với nó, lại vô cùng lo lắng mong sao tớ thể hiện được đúng biểu cảm của bài hát. Và điều đó càng khiến tớ bận tâm hơn nữa. Khổ đầu tiên, ông ấy dặn là phải hát với sắc thái 'dịu dàng nhưng đầy hân hoan!' Tớ e là mình chưa bắt trúng hoàn toàn âm điệu đó, nhưng tớ sẽ thử.

'Một lời độc nhất có thể làm chi!

Làm rung động mọi khúc tơ lòng khăng khít,

Khơi gợi lại những hoài niệm thiết tha,

Tưới rắc muôn khúc ca hy vọng quanh đây,

Nhuộm thắm mọi thứ trong một sắc màu tươi sáng—

Một lời độc nhất có thể làm chi!'

Giờ thì nó chuyển sang cung thứ, và phải mang âm hưởng thật đượm buồn. Tớ cảm thấy mình có thể làm điều đó tốt hơn là đoạn trước.

'Một lời độc nhất có thể làm chi!

Khiến cuộc đời chìm trong hư ảo,

Xua tan đi niềm vui cùng hy vọng,

Chẳng để lại lấy một tia sáng ủi an,

Tàn phá từng đóa hoa đang độ hé nở—

Một lời độc nhất có thể làm chi!'

Margaret quả thực đã khai thác triệt để bài hát nhỏ này. Đúng như một công nhân nhà máy đứng nghe lỏm bên ngoài đã nhận xét: "Cô ấy luyến láy mượt mà đáo để!" Và nếu cô chỉ hát nó tại Viện Cơ khí với một nửa cảm xúc mà cô đã dồn vào đó tối nay, thì vị giảng sư hẳn phải là kẻ khó tính lắm mới không thừa nhận rằng kỳ vọng của ông đã vượt ngoài mong đợi.

Khi bài hát kết thúc, ánh mắt của Mary đã nói lên nhiều điều hơn cả ngôn từ về những gì nàng suy nghĩ về nó; và một phần để kìm nén giọt nước mắt chực trào ra, nàng bật cười sáng lạn và nói: "Chắc chắn rồi, chiếc xe ngựa đang đến kìa. Vậy nên chúng ta hãy đi ngủ và mơ về nó thôi nào."

❀ ❀ ❀