Polly, put the kettle on,
And let's have tea!
Polly, put the kettle on,
And we'll all have tea.
“Nào vợ ơi, có ngờ là chúng mình lạc nhau không đấy chứ?” Wilson với giọng nói hào sảng lên tiếng, khi hai người phụ nữ đứng dậy, phủi quần áo để chuẩn bị cho quãng đường về nhà. Bà Barton rõ ràng đã được vỗ về, dẫu chưa hẳn là vui lên được, sau khi trút hết những nỗi sợ hãi và tâm tư với người bạn của mình; và ánh mắt đồng tình của bà chính là sự tán thành rõ rệt nhất cho lời mời của chồng, rằng tất cả mọi người hãy rời cánh đồng Green Heys để ghé nhà Barton dự bữa trà chiều. Lần phản đối duy nhất phát ra từ vợ Wilson, vì cô lo ngại trời đã muộn thế này mà đi về thì các con nhỏ ở nhà sẽ không hay.
“Thôi nào nhà tôi ơi, giữ cái lưỡi lại chút chứ,” chồng cô vui vẻ nói. “Mấy đứa nhỏ nhà cô chẳng lẽ cô không biết là chưa tới mười giờ đêm thì chúng chẳng chịu ngủ sao? Lại còn cái khăn choàng kia nữa, cô chẳng thể giấu đầu thằng bé vào trong đó an toàn như chim non rúc cánh mẹ hay sao? Còn đứa còn lại á, thà tôi đút nó vào túi áo còn hơn là phải về bây giờ, khi mà chúng ta đã đi xa tận Ancoats thế này rồi.”
“Hoặc tôi có thể cho cô mượn thêm một chiếc khăn choàng nữa,” bà Barton gợi ý.
“Ừ, miễn là được ở lại thì thế nào cũng chiều.”
Mọi chuyện đã được định đoạt, cả nhóm lên đường trở về qua những con phố còn đang xây dở dang, cái nào cái nấy trông giống nhau đến mức người ta rất dễ bị hoa mắt rồi lạc đường. Thế nhưng, bạn bè của chúng ta chẳng bước hụt một bước nào; họ rẽ qua lối đi này, cắt ngang qua góc phố nọ, cho đến khi rời khỏi vô số những con đường chằng chịt ấy để bước vào một khoảng sân lát đá nhỏ, phía cuối đối diện với lối vào là mặt sau của những ngôi nhà, cùng một rãnh thoát nước chạy dọc ở giữa để chứa nước thải sinh hoạt, nước giặt giũ, vân vân. Những người phụ nữ sống trong khu sân này đang bận rộn thu gom những dây phơi nào mũ nón, váy áo, cùng đủ loại đồ vải vóc giăng từ bên này sang bên kia; chúng thõng xuống thấp đến nỗi nếu nhóm của Wilson đến sớm hơn vài phút, họ hẳn đã phải khom lưng thật thấp, bằng không thì những bộ quần áo vẫn còn hơi ẩm sẽ đập thẳng vào mặt; thế mà dẫu khi còn ở ngoài những cánh đồng rộng mở, trời hãy còn sớm là thế — nhưng giữa những dãy nhà chật chội này, màn đêm cùng sương mù và bóng tối đã sớm sà xuống tự lúc nào.
Rất nhiều lời chào hỏi được cất lên và đáp lại giữa gia đình Wilson và những người phụ nữ ấy, bởi cách đây chưa lâu, họ cũng từng sinh sống trong khu sân này.
Hai gã thanh niên cục cằn đang đứng trước một khung cửa nhà có vẻ lộn xộn, cất lời trêu chọc khi Mary Barton (cô con gái) bước qua: “Chà, nhìn kìa! Polly Barton có bồ rồi đấy.”
Đương nhiên câu này là ám chỉ cậu thiếu niên nhà Wilson, khiến cậu ta phải liếc trộm xem phản ứng của Mary thế nào. Cậu thấy cô nổi giận đùng đùng như một nữ thần Báo Oán, và đến câu nói tiếp theo của cậu thì cô phớt lờ không đáp một lời nào.
Bà Barton rút chiếc chìa khóa cửa từ trong túi áo; và khi bước vào trong gian nhà chính, họ có cảm giác như đang đứng giữa màn đêm đen kịt, ngoại trừ một đốm sáng rực rỡ trông như mắt mèo, hoặc chính xác hơn là một hòn than hồng đang âm ỉ cháy dưới một mảng than lớn. John Barton liền lẹ làng tiến đến để bẻ vụn cục than ấy ra, và hiệu quả lập tức mang lại là một thứ ánh sáng ấm áp, rực rỡ lan tỏa khắp mọi ngóc ngách trong phòng. Để tăng thêm phần sáng sủa (dẫu thứ ánh sáng vàng vọt thô ráp ấy dường như đã bị lu mờ trước ánh lửa hồng hào), bà Barton châm một ngọn nến nhúng bằng cách cắm nó vào đống lửa, rồi sau khi đặt nó ngay ngắn vào một chiếc chân đèn bằng thiếc, bà bắt đầu rảo mắt quan sát xung quanh với tâm thế của một người chủ nhà chu đáo hiếu khách. Căn phòng khá rộng rãi và có rất nhiều tiện nghi. Phía bên phải cửa ra vào khi bước vào là một khung cửa sổ dài vừa phải với bệ cửa rộng. Hai bên cửa sổ treo hai tấm rèm ca-rô xanh trắng, hiện đang được kéo khép lại để tạo sự riêng tư cho nhóm bạn tụ họp vui vầy. Hai chậu phong lữ tươi tốt, rậm rạp lá đặt trên bệ cửa sổ chính là lớp phòng thủ tiếp theo ngăn chặn những ánh mắt tò mò từ bên ngoài. Ở góc tường giữa cửa sổ và lò sưởi là một chiếc tủ chén, trông có vẻ chật ních đĩa, tách trà, chén dĩa và một số vật dụng kỳ quặc khác mà người ta khó lòng tưởng tượng nổi chủ nhân của chúng dùng để làm gì — chẳng hạn như những miếng thủy tinh hình tam giác dùng để kê dao nĩa thái thịt nhằm tránh làm bẩn khăn bàn. Dù sao thì, rõ ràng bà Barton rất tự hào về bộ đồ sứ và đồ thủy tinh của mình, bởi bà để ngỏ cửa tủ, ánh mắt đảo một vòng đầy thỏa mãn và vui thích. Đối diện với cửa ra vào và cửa sổ là cầu thang cùng hai cánh cửa; một cánh (nằm gần lò sưởi nhất) dẫn vào một dạng gian bếp nhỏ phía sau, nơi có thể làm những việc dầy dầu mỡ như rửa chén bát, và các kệ của nó đồng thời đóng vai trò là chạn đựng thức ăn, phòng đựng thức ăn, kho chứa đồ kiêm tất thảy mọi thứ. Cánh cửa còn lại, thấp hơn hẳn, mở thông xuống hầm chứa than — cái tủ âm tường nằm xéo bên dưới cầu thang; từ đó trải ra đến tận lò sưởi là một tấm vải dầu có màu sắc sỡ. Căn phòng trông như chật nêm các món đồ nội thất (dấu hiệu chắc nịch về những ngày tháng ăn nên làm ra của các nhà máy). Bên dưới cửa sổ là một chiếc tủ đựng bát đĩa có ba ngăn kéo sâu. Đối diện với lò sưởi là một chiếc bàn mà tôi có lẽ sẽ gọi là bàn Pembroke, chỉ có điều nó làm bằng gỗ thông, và tôi không dám chắc cái tên sang trọng ấy có áp dụng nổi cho một thứ vật liệu khiêm nhường như vậy hay không. Dựa vào tường trên chiếc bàn ấy là một chiếc mâm trà bằng kim loại sơn mài màu xanh lá tươi, ở chính giữa vẽ hình một cặp đôi đang ôm nhau say đắm trong sắc đỏ thắm. Ánh lửa bập bùng nhảy múa vui vẻ trên chiếc mâm ấy, và quả thực (nếu gạt qua một bên mọi gu thẩm mỹ trừ gu của một đứa trẻ), nó mang lại một chiều sâu rực rỡ sắc màu cho góc phòng đó. Chiếc mâm được chống đỡ phần nào bởi một chiếc hộp đựng trà màu đỏ thẫm, cũng làm bằng đồ sơn mài. Một chiếc bàn tròn với một chân trụ tỏa ra dùng để sinh hoạt thực sự, nằm ở góc đối diện với tủ chén; và nếu bạn có thể hình dung tất cả những thứ này bên cạnh lớp hoa văn in rập mờ nhạt nhưng sạch sẽ trên những bức tường, thì bạn phần nào có thể hình dung ra tổ ấm của John Barton.
Chiếc mâm trà nhanh chóng được hạ xuống, và trước khi tiếng chén dĩa va vào nhau lanh canh vang lên, những người phụ nữ cởi bỏ áo khoác ngoài rồi bảo Mary mang lên lầu cất. Tiếp theo đó là những tiếng thì thầm to nhỏ kéo dài cùng tiếng tiền xu lanh keng, mà ông bà Wilson vì quá lịch sự nên cố tình phớt lờ; bởi họ thừa biết rằng tất cả những điều đó đều liên quan đến khâu chuẩn bị đón tiếp khách — một sự tiếp đón mà đến lượt mình, họ cũng sẽ cảm thấy vô cùng hào hứng khi được đáp lễ. Thế nên họ cố tỏ ra bận rộn chơi đùa với lũ trẻ, để không nghe thấy những lời dặn dò của bà Barton dành cho Mary.
“Chạy đi con, Mary yêu quý, ghé ngay góc đường mua ít trứng tươi ở tiệm nhà Tipping (con cứ mua mỗi người một quả, vị chi là năm xu nhé), rồi xem thử ông ấy có cắt sẵn miếng thịt xăm nào ngon không, mua lấy một pao.”
“Nói hẳn hai pao đi mình ơi, đừng có keo kiệt thế,” người chồng xen vào.
“Thôi được, một pao rưỡi vậy, Mary nhé. Nhớ mua thịt xăm vùng Cumberland đấy, vì Wilson vốn là người xứ đó, ăn vào sẽ có hương vị quê nhà mà ông ấy thích, và này Mary” (thấy cô con gái số sắng muốn chạy đi ngay), “con phải mua một xu sữa với một ổ bánh mì — nhớ là phải mua bánh mới ra lò nhé — rồi, rồi... hết rồi đấy, Mary ạ.”
“Không, chưa hết đâu,” chồng bà nói. “Phải mua sáu xu rượu rum nữa để pha vào trà cho ấm; con cứ ra quán ‘Grapes’ mà mua. Rồi con ghé qua chỗ Alice Wilson luôn; ông ấy bảo cô ấy sống ngay góc đường bên kia, số 14 phố Barber đấy” (câu này ông nói với vợ mình), “rồi bảo cô ấy sang uống trà với chúng ta; chắc chắn cô ấy sẽ rất thích gặp lại anh trai mình, chưa kể đến Jane và cặp sinh đôi nữa chứ.”
“Nếu cô ấy tới thì phải mang theo tách và đĩa lót của mình đấy, vì nhà mình chỉ có đúng nửa tá, mà ở đây lại có tận sáu người,” bà Barton nói.
“Hừm! Jem và Mary có thể uống chung một cái chứ sao.”
Nhưng Mary thầm quả quyết trong lòng rằng sẽ phải để mắt sao cho cô Alice mang theo đủ tách và đĩa lót của cô ấy, thà rằng cô không phải dùng chung thứ gì với Jem.
Alice Wilson vừa mới về nhà. Cả ngày hôm nay cô đã lặn lội ngoài đồng để hái thảo mộc hoang dã làm thức uống và thuốc chữa bệnh, bởi ngoài những phẩm chất vô giá của một y tá chăm sóc người bệnh và công việc mần ăn thường nhật là thợ giặt, cô còn am hiểu đáng kể về các loài cây cỏ mọc ven bờ rào và đồng cỏ; và vào những ngày thời tiết đẹp khi chẳng có việc gì kiếm ra tiền hơn, cô lại lang thang ra các con ngõ và đồng cỏ xa tận chân trời. Chiều nay cô trở về với gánh nặng trĩu lá tầm ma, và việc đầu tiên cô làm là thắp nến lên rồi đem chúng treo thành từng bó ở mọi ngóc ngách có thể tận dụng được trong căn hầm của mình. Nơi đây sạch sẽ đến mức hoàn hảo: ở một góc là chiếc giường trông vô cùng giản dị, với tấm rèm ca-rô treo ở đầu giường, bức tường quét vôi trắng khỏa lấp khoảng trống đáng lẽ ra phải có một tấm rèm tương tự. Sàn nhà lát gạch, sạch sẽ không tì vết, dẫu ẩm ướt đến mức tưởng chừng như trận cọ rửa vừa rồi sẽ chẳng bao giờ khô nổi. Vì cửa sổ tầng hầm nhìn ra khoảng giếng trời trên phố, nơi lũ trẻ hay ném đá xuống, nên nó được che chắn bởi một mái hiên bên ngoài, và được trang hoàng kỳ lạ bằng đủ thứ thực vật ven đường, bờ mương và đồng cỏ mà chúng ta vẫn quen gọi là vô giá trị, nhưng lại có tác dụng cực mạnh dù là chữa bệnh hay gây hại, và vì thế chúng được người nghèo sử dụng rất nhiều. Căn phòng ngập tràn, giăng đầy và tối sầm bởi những bó lá ấy, tỏa ra một mùi hương chẳng mấy dễ chịu trong quá trình phơi khô. Ở một góc là một dạng kệ treo rộng làm bằng những tấm ván cũ, nơi cất giữ vài món đồ tích lũy cũ kỹ của Alice. Ít đồ sành sứ nhỏ nhoi của cô được xếp gọn gàng trên bệ lò sưởi, nơi cũng đặt cả chân đèn và hộp diêm của cô. Một chiếc tủ nhỏ phía dưới đựng than, phía trên đựng bánh mì, một thố cháo yến mạch, chảo rán, ấm pha trà và một chiếc nồi thiếc nhỏ vừa dùng làm ấm đun nước, vừa dùng để nấu những món cháo canh bồi bổ tinh tế mà thỉnh thoảng Alice có thể làm cho người hàng xóm đang ốm đau.
Sau quãng đường đi bộ, cô cảm thấy lạnh buốt và mệt mỏi, đang bận rộn nhóm lò bằng đống than ẩm cùng mấy cành củi nửa xanh nửa khô thì Mary đến gõ cửa.
“Vào đi,” Alice nói, nhưng chợt nhớ ra mình đã cài then cửa cho buổi tối nên vội vàng chạy đi mở để người ngoài có thể bước vào.
“Có phải cháu đấy không, Mary Barton?” cô thốt lên khi ánh nến chiếu rọi vào khuôn mặt cô bé. “Cháu lớn phổng lên từ hồi ta còn hay gặp cháu bên nhà bác cháu đấy nhé! Vào đi nào con, vào đi.”
“Dạ thưa,” Mary thều thào gần như không kịp thở, “mẹ cháu bảo cô sang uống trà, nhớ mang theo tách với đĩa lót nữa, vì bác George và bác Jane Wilson đang ở nhà cháu, cả cặp sinh đôi với anh Jem nữa ạ. Mẹ bảo cô đi nhanh lên cơ.”
“Mẹ cháu thật tốt bụng và biết sống ra dáng láng giềng làm sao, ta sẽ sang ngay, cảm ơn hai mẹ con nhiều nhé. Khoan đã Mary, mẹ cháu có lá tầm ma để nấu nước uống mùa xuân chưa? Nếu chưa thì ta mang sang cho ít.”
“Dạ, cháu nghĩ là mẹ chưa có đâu ạ.”
Mary chạy đi nhanh như thỏ để hoàn thành nốt phần việc thú vị hơn đối với một cô bé mười ba tuổi thích nắm quyền — đó là phần đi mua sắm. Và con bé đã hoàn thành nhiệm vụ một cách xuất sắc, trở về nhà với một chai rượu rum nhỏ và mấy quả trứng ở một bên tay, trong khi tay kia ôm gói thịt xăm vùng Cumberland thơm lừng mùi khói với hai màu đỏ trắng đan xen được bọc cẩn thận trong giấy báo.
Con bé đã về tới nhà và đang đứng rán thịt xăm trước khi Alice kịp chọn xong mớ lá tầm ma, thổi tắt nến, khóa cửa lại và lê đôi chân đau nhức bước đến tận nhà John Barton. Ngôi nhà của họ mới ấm cúng làm sao khi đặt lên bàn cân so sánh với căn hầm nghèo nàn của cô. Cô chẳng màng so sánh gì sất; thế nhưng cô vẫn cảm nhận được hơi ấm dễ chịu từ lò sưởi, thứ ánh sáng rực rỡ nhảy múa khắp mọi ngóc ngách căn phòng, mùi thức ăn thơm phức, những âm thanh ấm cúng của ấm nước đang sôi và tiếng thịt xăm đang xèo xèo reo vui. Với một cái nhún gối kiểu cách cổ xưa, cô khép cửa lại và nghẹn ngào đáp lại lời chào mừng đầy hào hứng ngạc nhiên của người anh trai.
Và giờ đây, khi mọi công tác chuẩn bị đã hoàn tất, mọi người quây quần ngồi xuống; bà Wilson ngự ở vị trí danh dự là chiếc ghế bập bênh bên phía tay phải lò sưởi, vừa ôm đứa con nhỏ vừa được người chồng ngồi ở chiếc ghế bành đối diện cố gắng dỗ dành đứa lớn bằng mẩu bánh mì nhúng sữa.
Bà Barton thừa hiểu phép tắc lịch sự nên chẳng làm gì khác ngoài việc ngồi ở bàn trà để pha trà, dẫu trong thâm tâm bà rất ao ước được tự tay giám sát công đoạn rán thịt xăm, và thi thoảng lại liếc nhìn Mary đầy lo lắng khi con bé đập trứng và lật thịt với một sự tự tin thái quá vào tay nghề nấu nướng của chính mình. Jem đứng ngượng ngập dựa người vào chiếc tủ đựng bát đĩa, cộc cằn đáp lại những lời nói của người bác, điều mà cậu nghĩ khiến mình trông chẳng khác gì một cậu nhóc tì; trong khi cậu tự coi bản thân đã là một chàng thanh niên rồi, mà cũng chẳng còn trẻ trung gì cho cam vì chỉ hai tháng nữa là cậu tròn mười tám tuổi. Barton cứ đi lại thoăn thoắt giữa lò sưởi và bàn trà, niềm bận lòng duy nhất của anh là chốc chốc lại thấy gương mặt vợ mình đỏ bừng và co rút lại như đang chịu đựng cơn đau.
Cuối cùng thì đại tiệc cũng thực sự bắt đầu. Dao nĩa, tách và đĩa lót khua rổn rảng, nhưng tiếng người thì im bặt, bởi ai nấy đều bụng đói cồn cào và chẳng còn thời gian đâu mà trò chuyện. Alice là người phá vỡ sự im lặng đầu tiên; nâng chiếc tách trà lên theo phong cách của một người đang nâng ly chúc mừng, cô cất lời: “Xin cạn chén vì những người vắng mặt. Người với người có ngày hội ngộ, chứ núi non nào gặp được nhau.”
Đó là một lời chúc hay tâm sự kém may mắn, điều mà cô nhận ra ngay lập tức. Mọi người đều nghĩ đến Esther, người vắng mặt chính là Esther; và bà Barton đặt đĩa thức ăn xuống, chẳng tài nào giấu nổi những giọt nước mắt đang rơi lã chã. Alice chỉ ước gì mình có thể tự cắn đứt cái lưỡi đi được.
Bầu không khí buổi tối bỗng chốc trở nên nặng nề tẻ nhạt; bởi dẫu cho tất cả những gì cần nói hoặc có thể gợi ý đều đã được bàn bạc hết ngoài cánh đồng, thì ai nấy cũng đều muốn thốt lên đôi lời an ủi tội nghiệp cho bà Barton, nhưng lại ngại ngùng chẳng muốn nhắc đến chuyện gì khác khi những giọt nước mắt của bà cứ rơi nhanh và nóng hổi. Thế là George Wilson cùng vợ con liền tất tả ra về sớm, nhưng không quên (bất chấp những lời nói kém duyên ban nãy) bày tỏ mong muốn những buổi tụ họp thế này sẽ diễn ra thường xuyên hơn, và John Barton cũng không quên gật đầu đồng tình nhiệt liệt, tuyên bố rằng ngay khi vợ anh khỏe lại, họ nhất định sẽ tổ chức một buổi tối y hệt thế này.
“Mình sẽ tự dặn lòng không đến để làm hỏng mọi chuyện nữa,” tội nghiệp Alice thầm nghĩ; cô bước đến bên bà Barton, cúi đầu nắm lấy tay bà gần như cung kính và nói: “Chị không biết em cảm thấy day dứt thế nào vì đã thốt ra câu nói đó đâu.”
Đến sự ngạc nhiên của cô, một sự ngạc nhiên mang theo những giọt nước mắt hạnh phúc tràn mi, Mary Barton vòng tay ôm lấy cổ Alice và đặt một nụ hôn lên người người cô đang tự trách móc. “Cô có ý xấu gì đâu, với lại cháu mới là đứa ngốc nghếch; chỉ tại chuyện con bé Esther này, cứ nghĩ đến việc không biết nó đang phiêu dạt nơi đâu là lòng cháu lại nặng trĩu. Chúc cô ngủ ngon và đừng bận tâm thêm nữa nhé. Chúa phù hộ cho cô, Alice.”
Nhiều và rất nhiều lần về sau, khi hồi tưởng lại buổi tối hôm ấy trong quãng đời còn lại của mình, Alice luôn thầm cảm ơn Mary Barton vì những lời nói ân cần và chu đáo đó. Nhưng ngay khoảnh khắc ấy, tất cả những gì cô có thể thốt lên chỉ là: “Ngủ ngon nhé Mary, nguyện xin Chúa phù hộ cho cháu.”
