"Like a bark upon the sea,

Life is floating over death;

Above, below, encircling thee,

Danger

lurks in every breath.

Parted art thou from the grave

Only by a plank most frail;

Tossed upon the restless wave,

Sport of every fickle gale.

Let the skies be e'er so clear,

And so calm

and still the sea,

Shipwreck yet has he to fear,

Who life's voyager will be."

Rückert.

Những chuyến tàu sớm đi Liverpool vào sáng thứ Hai đông nghìn nghịt luật sư, phụ tá luật sư, nguyên đơn, bị đơn và nhân chứng, tất cả đều đang hướng về phiên tòa ánassizes. Họ là một đám đông nhốn nháo, ai nấy đều mang trong lòng một nỗi lo âu canh cánh; dù sao đi nữa, nói vậy cũng bằng thừa, bởi tất cả chúng ta đều chung một hoàn cảnh ấy trong suốt cuộc đời này; ai nấy từ thuở thiếu thời cho đến lúc chết đi đều mang theo những nỗi sợ hãi và niềm hy vọng. Giữa những hành khách ấy có Mary Barton, mặc chiếc áo đầm xanh và tấm khăn choàng ca-rô gai mắt.

Dẫu cho đường sắt nay đã trở thành phương tiện đi lại phổ biến ở mọi nơi, nhất là tại Manchester, Mary chưa từng bước lên tàu hỏa bao giờ; và cô cảm thấy choáng váng trước sự tất bật, tiếng ồn ào của người ngẩng, tiếng chuông, tiếng còi tàu, cùng tiếng xình xịch và tiếng hú của những đoàn tàu vừa cập bến.

Bản thân chuyến hành trình dường như cũng là một điều kỳ diệu đối với cô. Cô ngồi ở ghế sau, hướng đôi mắt về phía những ngọn ống khói nhà máy và làn mây khói lững lờ che phủ Manchester, với nỗi niềm tựa như chứng "lưu vong xứ người" (Heimweh). Lần đầu tiên trong đời, cô phải rời xa những khung cảnh quen thuộc thời thơ ấu; và dẫu cho những hình ảnh ấy vốn chẳng mấy đẹp đẽ với phần lớn mọi người, cô vẫn thiết tha hướng về chúng với thứ cảm xúc từng làm nên nỗi xót xa trong tâm hồn những kẻ tha hương.

Những vầng mây đổ bóng tô điểm vẻ đẹp cho Chat-Moss, những ngôi nhà cổ kính nên thơ ở Newton, nào có ý nghĩa gì với Mary, khi lòng cô đang trĩu nặng muôn vàn tâm sự? Thế nhưng, cô vẫn đăm đăm nhìn chúng khi chúng lướt qua; để rồi chẳng thấy gì mà cũng chẳng nghe gì.

Cô hoàn toàn mù lòa và điếc lác cho đến khi những cái tên quen thuộc lọt vào tai.

Hai viên thư ký luật sư đang bàn tán về các vụ án sắp được đưa ra xét xử tại kỳ tòa sắp tới; dĩ nhiên, "vụ án mạng" — theo cách người ta gọi — chiếm một vị trí nổi bật trong câu chuyện của họ.

Họ chẳng hề hoài nghi về kết quả.

Một người lên tiếng: "Đúng là các bồi thẩm đoàn luôn tỏ ra miễn cưỡng khi phải kết tội dựa trên những chứng cứ gián tiếp, nhưng trong vụ này thì hầu như chẳng còn gì phải ngờ vực nữa."

Người kia đáp lời: "Giá mà vụ án không rành mạch đến thế, tôi đã cho rằng họ thật thiếu khôn ngoan khi vội vã đẩy nhanh phiên tòa đến vậy. Dẫu sao, lẽ ra họ nên thu thập thêm nhiều chứng cứ hơn nữa."

Viên thư ký đầu tiên tiếp lời: "Họ bảo với tôi — ý tôi là những người ở văn phòng của Gardener — rằng người ta thực sự lo ngại ông cụ sẽ phát điên nếu phiên tòa bị trì hoãn. Ông ấy đã đến gặp ông Gardener tận bảy lần vào hôm thứ Bảy, thậm chí còn gọi ông ấy dậy giữa đêm để đề nghị viết thư hay làm cách nào đó nhằm đảm bảo bản án."

Người bạn đồng hành đáp: "Tội nghiệp cụ già, ai mà trách được chứ? — một đứa con trai độc tôn, cái chết lại quá ư tức tưởi — cùng những tình huống éo le bủa vây xung quanh; tôi không có thời gian đọc tờ Guardian vào hôm thứ Bảy, nhưng tôi được biết đó là một vụ tranh chấp liên quan đến một cô gái làm trong nhà máy."

"Đúng vậy, đại loại là một người như thế. Dĩ nhiên cô ta sẽ được triệu tập làm nhân chứng, và Williams sẽ xử lý vụ này một cách cừ khôi cho mà xem. Tôi sẽ tranh thủ chuồn khỏi phòng xử án của mình để nghe hắn biện hộ nếu tính chuẩn xác thời gian."

"Và nếu cậu kiếm được một chỗ ngồi nữa chứ, bởi xin thưa là phòng xử án sẽ chật kín người cho mà xem."

"Phải, phải, các quý cô (những tâm hồn đáng yêu ấy) sẽ kéo đến thành đàn để nghe xử án mạng, để ngắm nghía kẻ sát nhân, và chằm chằm nhìn vị thẩm phán đội chiếc mũ đen lên đầu."

"Rồi sau đó họ sẽ trở về nhà và xuýt xoa thương cảm cho mấy cô gái Tây Ban Nha thích xem đấu bò — 'những sinh vật mới thiếu nữ tính làm sao!'"

Rồi họ chuyển sang những chủ đề khác.

Đó chỉ là một giọt nước tràn ly đối với Mary; nhưng cô đã rơi vào cái trạng thái mà nhà thơ Crabbe từng miêu tả:

"Bởi khi chén sầu đã đong đầy cạn khóe,

Chỉ thêm một giọt buồn, nước mắt bỗng tràn mi."

Và giờ đây họ đã lao vào đường hầm! — rồi họ đã đến Liverpool; và cô buộc phải tự vực dậy bản thân khỏi sự tê liệt cả thể xác lẫn tâm trí đang dần bủa vây lấy mình; hậu quả của biết bao lo âu, mệt mỏi và những đêm dài trằn trọc không ngủ.

Cô cất tiếng hỏi một viên cảnh sát đường tới Milk House Yard, và nương theo chỉ dẫn của anh ta với sự thành thạo của một cô gái thành thị, cô đã tìm đến một con ngõ nhỏ thông ra từ một con phố đông đúc tấp nập, nằm cách xa khu vực Bến cảng.

Khi bước vào khoảng sân nhỏ yên tĩnh ấy, cô dừng lại để lấy lại hơi thở và thu gom chút sức lực, bởi đôi chân cô đang run lẩy bẩy và trái tim thì đập loạn nhịp.

Tất cả những tình huống bất lợi mà cho đến lúc này cô vẫn tự cấm bản thân nghĩ đến, bỗng trồi lên chiếm lĩnh tâm trí cô. Khả năng rằng Jem có nhúng tay vào vụ án mạng — dù chỉ là một khả năng mong manh; khả năng lớn hơn nữa là anh đã không thực hiện đúng dự định đi cùng một đoạn đường với Will, mà lại bị rẽ hướng bởi một sự cố tình cờ nào đó so với kế hoạch ban đầu; và rằng anh đã dành trọn buổi tối bên những kẻ mà giờ đây đã quá muộn để triệu tập làm nhân chứng.

Nhưng sớm muộn gì cô cũng phải đối mặt với sự thật; thế là, lấy hết can đảm, cô giơ tay gõ cửa một ngôi nhà.

"Đây có phải nhà bà Jones không ạ?" cô cất tiếng hỏi.

"Nhà liền kề cách một căn," câu trả lời cụt lủn vang lên.

Và ngay cả khoảng thời gian ngắn ngủi thêm một phút ấy cũng mang lại cho cô một chút khoan dung.

Bà Jones đang bận rộn giặt giũ, và hẳn đã nổi giận mắng nhiếc kẻ dám gõ cửa nhẹ nhàng đến thế, nếu sự tức giận vốn có trong bản chất bà; thế nhưng bà lại là mẫu phụ nữ mềm mỏng, bất lực, và chỉ biết thở dài trước vô số những bận rộn gián đoạn trong buổi sáng thứ Hai xui xẻo ấy.

Tuy nhiên, thứ cảm xúc vốn dĩ sẽ biến thành cơn thịnh nộ ở những người thiếu kiên nhẫn hơn, nay lại hóa thành sự thành kiến đối với kẻ làm phiền, bất kể đó là ai đi chăng nữa.

Vẻ ngoài hốt hoảng và kích động của Mary càng làm cho sự thành kiến trong lòng bà Jones thêm sâu sắc, khi bà đứng đó, gạt những bọt xà phòng trên cánh tay xuống, trong lúc trừng mắt nhìn vị khách và chờ đợi nghe rõ mục đích đến đây là gì.

Nhưng chẳng có lời nào thốt ra được. Giọng nói của Mary nghẹn đắng lại ở cổ họng.

"Cô trẻ tuổi ơi, cô muốn tìm gì thế?" Cuối cùng bà Jones cất giọng hỏi một cách lạnh lùng.

"Tôi muốn... Ơ kìa! Will Wilson có ở đây không ạ?"

"Không, cậu ta không có đây," bà Jones đáp, tỏ ý chực sập cửa ngay trước mặt cô.

"Cậu ấy không trở về từ Đảo Man sao ạ?" Mary hỏi, lòng dạ nôn nao quặn thắt.

"Nó có đi đâu mà về; nó cứ ì ra ở Manchester quá lâu; chắc cô cũng thừa biết điều đó rồi chứ."

Và cánh cửa lại một lần nữa chực khép lại.

Nhưng Mary rướn người về phía trước với dáng vẻ van xin (như một nhành cây non oằn mình trước cơn gió thu buốt giá), và thều thào bật thành tiếng:

"Xin hãy nói cho tôi... nói cho tôi biết... anh ấy đang ở đâu?"

Bà Jones thoáng ngờ vực đây là một câu chuyện tình ái nào đó, và có lẽ lại là một mối quan hệ chẳng mấy hoành tráng tốt đẹp gì; thế nhưng nỗi đau đớn tột cùng hiện rõ trên gương mặt nhợt nhạt của cô gái trẻ trước mặt lại quá đỗi rõ ràng và đáng thương, khiến cho dù có ác độc đến đâu, bà Jones cũng chẳng thể tiếp tục duy trì thái độ lạnh lùng, cộc cằn được nữa.

Nó đã đi ngay sáng nay rồi, cô bé tội nghiệp ạ. Bước vào đây, tôi sẽ kể cho cô nghe chuyện này.

"Đi rồi ư!" Mary thét lên. "Đi thế nào cơ chứ? Tôi phải gặp anh ấy bằng được... đây là chuyện sống còn: anh ấy có thể cứu một người vô tội khỏi giá treo cổ... anh ấy không thể đi được chứ... đi thế nào cơ chứ?"

"Đã nhổ neo ra khơi rồi, cô bé ạ! Đi trên con tàu John Cropper ngay vào sáng nay đây thôi."

"Nhổ neo rồi!"