"Hỡi Mary, sao nỡ vùi dập bình yên của chàng, Kẻ sẵn sàng chết vì nàng với niềm hoan hỉ? Hay sao nỡ đoạn trường trái tim ấy, Mà lầm lỗi duy nhất chỉ là yêu nàng?" Burns.
"Tôi xin thú nhận, của cải kia tôi cũng mến chuộng, Song trọng người hơn, dẫu túi chẳng một đồng; Tôi nào theo thói đời chạy theo danh vọng, Hay vì tước vị, điền trang mà vướng bận lòng; Cũng chẳng đành đem thân xác hợp cùng Kẻ mình căm ghét, chỉ vì chút gia tài." Fidelia của Wither.
Barton trở về nhà sau cuộc chạm trán với Esther, lòng đầy bứt rứt và bất mãn. Những lời ông thốt ra vốn đã được nung nấu từ bao năm qua, dự tính sẽ nói nếu có dịp hội ngộ Esther trong hoàn cảnh mà ông đinh ninh thế nào cũng có ngày xảy ra. Ông tin rằng mụ đáng phải nhận tất cả những điều đó, thế nhưng giờ đây ông lại ước gì mình đã không nói ra. Ánh mắt mụ van xin sự khoan dung cứ ám ảnh mãi trong giấc ngủ chập chờn, mỏi mệt của ông; dáng hình mụ lần cuối ông thấy, ngã quỵ vì bất lực, cứ đeo bám mãi trong những giấc mơ. Ông phải ngồi bật dậy trên giường để xua đi ảo ảnh ấy. Giờ đây, khi sự đã rồi, lương tâm ông mới cắn rứt vì sự cay nghiệt của mình. Ông nghĩ, giá như sau những lời đắng cay ấy, ông thốt thêm vài lời dịu dàng thì mọi chuyện đã khác đi biết mấy. Ông tự hỏi liệu người vợ quá cố có hay biết chuyện xảy ra đêm nay hay không; và ông mong là không, bởi với lòng thương yêu mà bà dành cho Esther, ông tin rằng việc chứng kiến mụ bị đày đọa và khước từ đến mức độ ấy sẽ biến thiên đường thành cay đắng. Giờ đây, khi nhớ lại sự nhún nhường của mụ, sự ngầm thừa nhận một cuộc đời đã lỡ làng, ông bắt đầu tự hỏi liệu thứ tôn giáo mà ông hằng nghe nhắc tới có đủ sức mạnh để kéo mụ ra khỏi con đường lầm lối ấy hay không. Ông cảm thấy chẳng có thứ sức mạnh trần gian nào ông biết đến có thể làm được điều đó, nhưng le lói trong tâm hồn tăm tối của ông là một niềm hy vọng rằng tôn giáo có thể cứu rỗi mụ. Dẫu vậy, biết tìm mụ ở đâu? Giữa chốn đô thị rộng lớn và hỗn độn này, làm sao gặp lại một con người nhỏ bé và chẳng ai thèm ngó ngàng đến ấy?
Thế là hết buổi tối này đến buổi tối khác, ông rảo bước qua những con phố nơi ông từng nghe tiếng bước chân mụ lẽo đẽo theo sau, săm soi dưới từng chiếc mũ kỳ quái, luộm thuộm với hy vọng một lần nữa gặp lại Esther, để đối xử với mụ bằng một thái độ hoàn toàn khác trước. Nhưng đêm này qua đêm khác, ông trở về trong sự thất vọng não nề, và cuối cùng đành buông xuôi trong tuyệt vọng, lại phải cố gợi lên sự giận dữ đối với mụ để tìm kiếm sự khuây khỏa cho nỗi dằn vặt đang gặm nhấm tâm can.
Ông thường nhìn Mary và ước gì con bé đừng quá giống người dì, bởi chính nét ngoại hình tương đồng ấy lại gợi lên nỗi lo sợ rằng số phận của nó rồi cũng sẽ bi kịch chẳng kém; và chính ý nghĩ ấy lại châm ngòi cho sự cáu kỉnh trong tâm trí ông, khiến ông đâm ra hoài nghi và lo lắng về hạnh phúc của Mary. Cho đến tận lúc này, Mary vẫn quen sống hoàn toàn tự do, chẳng chịu sự kìm kẹp hay soi mói nào đối với hành tung của mình, nên con bé không tài nào chấp nhận nổi sự thay đổi trong cung cách của cha. Đúng vào lúc nó đang ngày càng nhượng bộ trước mong muốn gặp gỡ thường xuyên của Mr. Carson, việc bị tra hỏi liên tục về giờ giấc tan làm, về việc có đi thẳng về nhà hay không... trở thành một điều thật khó chịu. Mary không biết cách dối gian, dẫu nó có thể giấu giếm nhiều điều nếu không bị gặng hỏi. Thế là nó chọn cách im lặng bướng bỉnh, biện minh cho thái độ đó bằng sự phẫn nộ khi bị tra cung. Điều này chẳng hề giúp hàn gắn mối quan hệ vốn đã chẳng mấy êm đẹp giữa hai cha con, dẫu sâu thẳm trong lòng, họ vô cùng yêu thương nhau; và lý do chính khiến mỗi người kiên trì giữ những hành vi làm phật ý đối phương, suy cho cùng, lại xuất phát từ niềm tin rằng cách cư xử ấy sẽ bảo đảm hạnh phúc cho người kia.
Giờ đây, người cha bắt đầu mong sao Mary sớm bề gia thất. Nếu vậy, nỗi sợ hãi mang màu sắc mê tín dị đoan do sự tương đồng giữa nó và Esther gợi lên sẽ được rũ bỏ hoàn toàn. Ông cảm thấy mình không thể buông lơi dây cương như trước nữa. Nhưng khi con bé có chồng, mọi chuyện sẽ khác. Giá như Jem Wilson chịu cưới nó! Với phẩm chất vững vàng và tài năng của cậu ta! Nhưng ông sợ rằng Mary đã hắt hủi cậu, bởi dạo này cậu rất hiếm khi sang nhà. Ông sẽ hỏi thẳng con bé.
"Mary, giữa con và Jem Wilson có chuyện gì thế? Dạo trước hai đứa thân thiết lắm cơ mà."
"Ờ, thiên hạ đồn cậu ấy sắp cưới Molly Gibson, mà đương nhiên chuyện yêu đương thì tốn khối thời gian," Mary đáp, cố tỏ ra dửng dưng nhất có thể.
"Thế thì con điên rồ thật rồi," người cha cằn nhằn đáp lại. "Có bận cậu ta say đắm con chết bỏ, nếu ta không nhầm. Say mê con hơn gấp vạn lần cái cách con đối xử với cậu ta."
"Tùy người ta nghĩ thôi," Mary xấc xược đáp, bởi nó sực nhớ ra rằng chính vào buổi sáng hôm trước, nó vừa gặp Mr. Carson – người đã thở dài, thề thốt và bày tỏ muôn vàn lời tình tứ rằng nó là cô gái đáng yêu nhất, ngọt ngào nhất, tuyệt vời nhất... Và khi nó nhìn thấy anh ta cưỡi ngựa đi cùng một trong những người chị xinh đẹp của mình sau đó, chẳng phải anh ta đã ra hiệu ngầm rằng nó là một người rất đỗi đáng chú ý và quan tâm đó sao, rồi còn nán lại phía sau con ngựa của người chị một khoảnh khắc chỉ để liên tục hôn gió về phía nó? Thế nên, đối với Jem Wilson, nó thèm vào mà đếm xỉa.
Nhưng người cha chẳng hề có tâm trạng để dung túng cho thái độ xấc xược ấy, ông nhiếc móc nó vì đã để tuột mất Jem Wilson cho đến khi nó phải cắn chặt môi đến bật máu để kìm nén những lời giang ngoa chực trào dâng trong tim. Cuối cùng, người cha rời khỏi nhà, và lúc đó nó mới dám buông mình vào những giọt nước mắt nghẹn ngào, uất ức.
Hôm đó, sau bao nhiêu trăn trở, Jem đã hạ quyết tâm sẽ "thử vận may một phen, được ăn cả ngã về không." Cậu đã đủ khả năng để lo cho vợ một cuộc sống sung túc. Đương nhiên là mẹ và dì của cậu sẽ phải sống chung trong một mái nhà; nhưng điều đó chẳng có gì lạ lẫm đối với tầng lớp lao động nghèo, và nếu đôi bên đã có sẵn tình cảm từ trước, cậu nghĩ đó chẳng phải là rào cản cho hôn nhân. Cậu tin rằng cả mẹ và dì đều sẽ chào đón Mary. Và ôi! ý nghĩ về sự chào đón ấy mang lại một cảm giác chắc chắn biết bao về hạnh phúc.
Cậu đã lơ đễnh và mất tập trung suốt cả ngày trời với ý nghĩ về cuộc hẹn vào buổi tối. Cậu suýt bật cười trước sự chăm chút quá mức của bản thân khi cạo râu, chải chuốt để chuẩn bị sang gặp Mary. Cứ như thể chiếc áo ghi-lê này hay chiếc áo khác có thể quyết định số phận của cậu trong một vấn đề trọng đại và đầy xúc cảm nhường ấy. Cậu tự nhủ mình chần chừ trước chiếc gương nhỏ chẳng qua vì nhát gan, vì nỗi sợ hãi tuyệt đối trước một thiếu nữ. Cậu tự nhủ hãy thôi nghĩ về chuyện đó, nhưng càng tự nhủ thì tâm trí cậu lại càng vương vấn nhiều hơn.
Jem tội nghiệp! Đó chẳng phải là một thời điểm may mắn dành cho anh!
"Vào đi," Mary lên tiếng khi có tiếng gõ cửa, trong lúc nó đang buồn rầu ngồi vá áo, cố kiếm thêm vài xu bằng cách làm thêm giờ cho những bộ trang phục tang lễ.
Jem bước vào, vẻ lúng túng và ngượng ngùng hơn bao giờ hết. Thế nhưng Mary đang ở đây, hoàn toàn một mình, đúng như những gì cậu hằng mong ước. Nó không mời cậu ngồi ghế, nhưng sau khi đứng ngập ngừng một lát, cậu kéo ghế ngồi xuống cạnh nó.
"Cha em có nhà không, Mary?" cậu cất lời để phá vỡ sự im lặng, bởi con bé có vẻ kiên quyết ngậm tăm và cắm cúi vào từng mũi kim.
"Không, chắc cha ra công đoàn rồi." Lại một khoảng lặng nữa trôi qua. Chờ đợi chẳng ích gì, Jem tự nhủ. Chủ đề cậu muốn hướng tới sẽ chẳng bao giờ được mở lời với mớ ngôn từ cằn cỗi trong tâm trạng bấn loạn và hồi hộp này. Tốt hơn hết là nên bắt đầu ngay.
"Mary!" cậu gọi, và tông giọng khác lạ ấy khiến nó ngẩng phắt đầu lên trong chốc lát, nhưng chỉ ngần ấy thời gian cũng đủ để nó đọc được ý định từ nét mặt của cậu, và trái tim nó bỗng đập loạn nhịp, dồn dập đến mức nó khó lòng ngồi yên. Dù vậy, có một điều nó chắc chắn: dù cậu có nói gì đi nữa cũng đừng hòng khiến nó chịu lấy cậu. Nó sẽ cho tất cả thấy ai mới là kẻ khao khát có được nó. Nó vẫn chưa nguôi ngoai sau những lời lẽ đầy cay đắng của cha. Thế nhưng ánh mắt nó vẫn phải rũ xuống, né tránh cái nhìn đầy đắm đuối đang xoáy sâu vào mình.
"Mary thân yêu! (vì em thân thương nhường nào, anh chẳng tài nào diễn tả hết bằng lời). Đây không phải là chuyện gì mới mẻ. Chắc hẳn em đã nhìn thấy và thấu hiểu từ lâu; bởi từ thuở chúng ta còn là những đứa trẻ, anh đã yêu em hơn cả cha mẹ và tất cả mọi người; và mọi điều anh suy nghĩ ban ngày hay mơ mộng ban đêm đều gắn liền với hình bóng em. Anh từng chẳng có gì trong tay để lo cho em một cuộc sống lâu dài, và anh khinh bỉ cái ý định trói buộc cuộc đời em; anh cứ sống trong nỗi sợ hãi rằng sẽ có kẻ khác cướp mất em. Nhưng giờ đây, Mary à, anh đã là đốc công tại xưởng rồi, và Mary thân yêu, hãy lắng nghe anh," khi thấy nó trong cơn hoảng loạn tột cùng đã đứng phắt dậy và quay lưng đi chỗ khác. Cậu cũng đứng lên, bước lại gần hơn và cố nắm lấy tay nó; nhưng nó kiên quyết không cho. Nó đang tự gồng mình lên để từ chối cậu, một lần và mãi mãi.
"Và giờ đây, Mary, anh đã có một mái nhà để che chở cho em, và một trái tim chân thành nhất mà một người đàn ông có thể có để yêu thương và quý trọng em; anh dám chắc chúng ta sẽ chẳng bao giờ giàu có; nhưng nếu một trái tim đầy ắp tình yêu cùng một cánh tay rắn rỏi có thể che chở em khỏi những giông bão hay nghèo khó, thì anh sẽ làm được điều đó. Anh không thể nói năng hoa mỹ như lòng mình muốn; tình yêu của anh không chịu bó buộc trong những câu từ. Nhưng ôi, em yêu, hãy nói rằng em tin anh, và em sẽ là của anh."
Nó không thể thốt lên lời ngay lập tức; cổ họng nó nghẹn đắng.
"Mary, người ta vẫn bảo im lặng là đồng ý; có phải vậy không em?" cậu thì thầm.
Bây giờ hoặc không bao giờ, phải dốc toàn lực.
"Không! Với em thì không." Giọng nó bình thản, mặc cho toàn thân đang run lẩy bẩy từ đầu đến chân. "Em sẽ mãi mãi là bạn của anh, Jem, nhưng em không bao giờ có thể làm vợ anh được."
"Không thể làm vợ anh sao!" cậu đau đớn thốt lên. "Ôi Mary, hãy suy nghĩ lại đi em! Em không thể làm bạn anh nếu em không chịu làm vợ anh. Ít ra anh chẳng bao giờ thỏa mãn với vị trí chỉ là bạn của em. Hãy suy nghĩ lại đi em! Nếu em nói Không, em sẽ đẩy anh vào bước đường cùng, tuyệt vọng và điên dại. Đó không phải là thứ tình cảm phút chốc ngày hôm qua. Nó là nền móng cho tất cả những gì người ta gọi là tốt đẹp ở con người anh. Anh không biết mình sẽ ra sao nếu không có em. Và Mary à, hãy nghĩ xem cha em sẽ vui mừng biết bao! Nghe có vẻ kiêu ngạo, nhưng chính ông đã nói với anh không chỉ một lần rằng ông mong mỏi nhường nào khi thấy hai chúng ta nên vợ nên chồng!"
Jem dùng điều này như một thứ vũ khí sắc bén, nhưng trong tâm trạng hiện tại của Mary, nó lại phản tác dụng hơn bất cứ thứ gì; bởi nó gợi lên một ý tưởng sai lầm và ngốc nghếch rằng cha nó, với sự sốt sắng bày tỏ qua việc vun vén cho cuộc hôn nhân giữa hai người, đã đem chuyện này bàn tán với cậu bằng một thái độ có phần nài nỉ.
Mary nói quả quyết: "Em nói thật đấy, Jem, không thể nào đâu. Một lần và mãi mãi, em sẽ không bao giờ lấy anh."
"Và đây là kết cục cho mọi hy vọng và sợ hãi của anh sao? Có thể nói đây là dấu chấm hết cho cuộc đời anh, bởi nó là ý nghĩa duy nhất đáng để sống!" Cơn xúc động dâng trào đẩy cậu vào sự giận dữ. "Mary! Có lẽ rồi em sẽ nghe người ta đồn đại về anh như một kẻ nát rượu, một tên trộm cắp, hay thậm chí là một kẻ sát nhân. Hãy nhớ lấy điều đó! Khi tất cả đang nguyền rủa anh, em sẽ chẳng có quyền gì để trách cứ anh, chính sự tàn nhẫn của em sẽ nhào nặn anh thành một kẻ như thế đấy. Thậm chí em còn chẳng thèm nói là sẽ cố gắng mến mộ anh cơ à, phải không Mary?" cậu vừa nói, vừa đột ngột thay đổi giọng điệu từ sự tuyệt vọng đầy đe dọa sang nỗi nài nỉ tha thiết, đắm say, rồi chộp lấy tay nó, cố giữ chặt giữa đôi bàn tay mình trong lúc rướn người để nhìn vào gương mặt đang quay đi của nó. Nó im lặng, nhưng sự im lặng ấy xuất phát từ những cảm xúc mãnh liệt và dồn nén đến tột cùng. Cậu không thể chịu đựng thêm sự chờ đợi này nữa; cậu không muốn nuôi hy vọng để rồi lại bị hắt hủi thêm lần nữa; trong sự cay đắng của tâm hồn, cậu thà chọn lấy sự tuyệt vọng chắc chắn còn hơn, và trước khi nó kịp định thần để trả lời, cậu hất mạnh tay nó ra rồi lao đầu chạy thục mạng khỏi ngôi nhà.
"Jem! Jem!" nó hét lên bằng giọng nghẹn ngào, yếu ớt. Quá muộn rồi; cậu lao đi với tốc độ tựa cánh chim qua hết con phố này đến con phố khác, hướng thẳng ra những cánh đồng nơi cậu có thể thả trôi nỗi tuyệt vọng ê chề đang ngập tràn trong lồng ngực mà không sợ ai bắt gặp.
Chỉ mới mười phút trôi qua kể từ lúc cậu bước vào nhà và tìm thấy một Mary đang bình yên đến lạ, thế mà giờ đây nó đang nằm gục trên chiếc tủ đựng bát đĩa, hai tay ôm mặt, toàn thân run rẩy bần bật theo từng tiếng nấc nghẹn ngào. Ban đầu, nếu có ai hỏi (và nếu nó đủ sức để mở lời), nó cũng chẳng tài nào cắt nghĩa được vì sao mình lại đau đớn đến xé lòng như thế. Mọi thứ diễn ra quá đột đột để nó kịp phân tích hay suy ngẫm. Nó chỉ cảm nhận được rằng, chính những việc bản thân vừa làm sẽ biến cuộc đời nó thành một màu xám xịt và hoang hoải từ nay về sau. Lát sau, nỗi buồn cạn kiệt cả sức lực khiến nó lả đi, chẳng còn chút sức vóc nào để khóc than. Nó ngồi thụp xuống; và lúc này, hàng vạn suy nghĩ bắt đầu lũ lượt kéo về trong tâm trí. Chỉ mới một tiếng đồng hồ trước thôi, mọi chuyện vẫn chưa ngã ngũ, và nó vẫn nắm giữ vận mệnh trong chính đôi tay mình. Thế nhưng, rốt cuộc thì từ bao giờ nó đã quyết định sẽ thốt ra những lời tương tự như thế nếu cơ hội xuất hiện?
Cảm giác như có hai con người đang tranh cãi với nhau trong tâm trí; một cuộc đối thoại buồn bã và chán chường giữa con người cũ và con người hiện tại của nó. Chính bản thân nó của một ngày, một giờ trước; và chính bản thân nó của giây phút này. Bởi tất cả chúng ta đều từng trải qua cảm giác chỉ vài phút ngắn ngủi trong cái gọi là cuộc đời cũng đủ sức rọi một ánh sáng hoàn toàn mới vào toàn bộ quá khứ lẫn tương lai; khiến chúng ta nhận ra sự phù phiếm hoặc tội lỗi của những ngày tháng cũ, từ đó xoay chuyển cục diện của tương lai đến mức chúng ta đâm ra căm ghét chính những điều từng khao khát nhất. Chỉ vài khoảnh khắc có thể đổi thay cả nhân cách một đời bằng cách rẽ hướng hoàn toàn những mục tiêu và nghị lực của chúng ta.
Quay trở lại với Mary. Kế hoạch của nó, như chúng ta đều rõ, là sẽ kết hôn với Mr. Carson, và sự việc cách đây một tiếng đồng hồ chỉ là bước đệm đầu tiên. Đúng vậy; nhưng nó đã phơi bày tận đáy lòng Mary; nó thuyết phục được nó rằng nó yêu Jem hơn tất cả mọi người hay mọi thứ trên đời. Nhưng Jem chỉ là một thợ máy nghèo, phải gánh vác cả mẹ và dì; một người mẹ từng cho nó thấy rất rõ rằng bà không hề muốn nó làm con dâu: trong khi Mr. Carson vừa giàu có, thành đạt, hào hoa, lại (như nó tin là vậy) sẽ mang lại cho nó một cuộc sống nhung lụa, nơi nghèo đói chẳng bao giờ dám bén mảng tới. Những thứ phù phiếm hão huyền ấy có nghĩa lý gì với nó nữa, giờ đây khi nó đã khám phá ra bí mật cháy bỏng trong sâu thẳm tâm hồn? Nó bỗng cảm thấy gần như căm ghét Mr. Carson – kẻ đã dùng những món đồ chơi trẻ con để dụ dỗ nó. Giờ đây nó mới nhận ra mọi sự xa hoa phô trương, mọi niềm vui hoan lạc sẽ trở nên trống rỗng và vô nghĩa biết bao, trừ phi nó được sẻ chia những điều đó cùng Jem; phải, cùng chính con người mà nó vừa nhẫn tâm hắt hủi cách đây không lâu. Dẫu anh nghèo khó, nó lại càng yêu anh sâu đậm hơn. Nếu mẹ anh có khinh bỉ nó không xứng đáng với con trai bà, thì điều đó chẳng phải sự thật hay sao, giờ đây nó đang phải thừa nhận trong nỗi ân hận đắng cay. Hứa hẹn bấy lâu nay nó vẫn lần mò trong ánh chiều tà hướng về một vực thẳm; nhưng dưới ánh sáng tỏ tường của giờ phút vừa qua, nó đã thấy rõ hiểm nguy và kiên quyết quay đầu lại, một đi không trở lại.
Ít nhất đó cũng là một niềm an ủi: ý tôi là sự nhận thức rõ ràng của nó về những điều không nên làm; về việc sẽ chẳng một cám dỗ ngọt ngào nào có thể lôi kéo nó thêm lần nữa. Còn việc làm thế nào để chuộc lại lỗi lầm đã gây ra cho Jem và chính bản thân nó bằng cách khước từ tình yêu ấy lại là một nỗi băn khoăn khác. Nó vắt óc suy tính hết kế hoạch này đến kế hoạch khác rồi lại phủ nhận chúng.
Nó bừng tỉnh khỏi dòng suy nghĩ khi nghe tiếng chuông đồng hồ nhà thờ bên cạnh điểm mười hai giờ đêm. Nó biết cha có thể về nhà bất cứ lúc nào, và nó chẳng có chút tâm trạng nào để đối mặt với ông. Thế nên nó vội vã thu dọn đống đồ khâu vá, bước vào căn phòng ngủ nhỏ của mình và để mặc tự cha mở cửa bước vào.
Nó thổi tắt ngọn nến để cha không nhìn thấy ánh sáng hắt ra từ khe cửa; rồi ngồi phịch xuống giường để suy ngẫm. Nhưng sau khi lật đi lật lại mọi chuyện trong đầu, nó chỉ có thể đi đến quyết định dứt khoát là phải chấm dứt mọi mối liên lạc với Mr. Carson ngay lập tức bằng cách kiên quyết nhất có thể. Sự thẹn thùng của người con gái (và tình yêu chân chính lúc nào cũng khiêm nhường) dường như chống lại mọi kế hoạch mà nó có thể nghĩ ra để cho Jem thấy nó hối hận nhường nào vì quyết định gạt bỏ anh, và nó đã khám phá ra rằng mình yêu anh tha thiết biết bao. Cuối cùng, nó đi đến một sự khôn ngoan lạ lùng: quyết định không làm gì cả, ngoài việc cố gắng kiên nhẫn và tùy cơ ứng biến. Chắc chắn rằng, nếu Jem biết nó vẫn độc thân, anh sẽ lại thử vận may một lần nữa. Anh sẽ chẳng bao giờ chịu khuất phục chỉ sau một lần bị từ chối; nó tin rằng nếu ở vị trí của anh, nó cũng sẽ làm thế. Nó đã sai lầm lớn, nhưng giờ đây nó sẽ cố gắng làm điều đúng đắn, giữ sự nhẫn nại của một người phụ nữ cho đến khi anh nhìn thấy sự đổi thay và tâm can hối hận qua những hành động thực tế của nó. Dẫu có phải chờ đợi ròng rã nhiều năm trời, thì điều đó cũng chẳng thấm tháp gì so với những gì nó có thể mong đợi lúc này, xem như đó là sự chuộc tội cho thói trăng hoa bồng bột một bên và sai lầm tồi tệ về tình cảm ở bên kia. Thế nên, mường tượng về một cái kết có hậu cho cuộc tình của mình dẫu nó có xa xôi đến đâu đi nữa, nó chìm vào giấc ngủ đúng lúc những tiếng chuông nhà máy đầu tiên vang lên. Nó ngủ thiếp đi trong bộ quần áo hãy còn nguyên trên người và giấcδ mơ chẳng hề mang lại chút sảng khoái nào. Nó thức dậy với cơ thể tê cót, lạnh buốt và tâm trí trĩu nặng u sầu, dẫu ban đầu nó chẳng tài nào xác định được chính xác nguyên nhân khiến mình suy sụp đến thế.
Nó nhớ lại những sự kiện diễn ra đêm qua, và vẫn kiên định với những quyết định mà nó đã vạch ra lúc đó. Chỉ có điều, sự kiên nhẫn xem chừng lại là một đức tính vô cùng khó nhằn vào sáng hôm nay.
Nó vội vã xuống nhà, với một mong mỏi chân thành và buồn bã muốn làm điều đúng đắn, nó cặm cụi chuẩn bị một bữa sáng dẫu đạm bạc nhưng đầy đủ cho cha; và khi ông lê bước vào phòng với tâm trạng bực bội rõ rệt, nó vẫn nhẫn nhịn chịu đựng với tất cả sự dịu dàng của lòng hối hận, cho đến khi những câu trả lời ôn tồn của nó làm dịu đi cơn giận dữ.
Nó cảm thấy kinh tởm ý nghĩ phải chạm mặt Sally Leadbitter trong công việc hàng ngày; nhưng dẫu sao thì vẫn phải đối mặt, và nó cố gắng lên tinh thần cho cuộc chạm trán ấy, đồng thời làm cho mọi thứ rõ ràng ngay từ đầu rằng một khi đã quyết định chấm dứt hoàn toàn với Mr. Carson, nó cũng xem như sợi dây thân thiết giữa chúng đã đứt đoạn.
Nhưng Sally không phải là kiểu người dễ dàng để cho những quyết định ấy được thực thi suôn sẻ. Ả sớm nhận ra tâm trạng hiện tại của Mary, nhưng ả đinh ninh rằng đó chỉ là sự thất thường tuổi thiếu niên, rồi sẽ đến lúc Mary phải cảm ơn ả vì đã gần như ép buộc nó duy trì những buổi gặp gỡ và liên lạc với người tình giàu có.
Thế nên, khi hai ngày trôi qua với sự cố tình né tránh Sally một cách lộ liễu từ phía Mary, và khi ả ta được Mr. Carson phàn nàn rằng Mary không còn giữ đúng hẹn với mình, rằng nếu không dùng vũ lực chặn lại thì anh ta chẳng có nổi cơ hội thốt lên lấy một lời khi con bé rảo bước thật nhanh qua mặt anh ta trên đường về nhà, Sally liền hạ quyết tâm ép Mary phải tuân theo cái gọi là vì lợi ích tốt đẹp cho chính nó.
Suốt ngày thứ ba, ả làm như không thấy thái độ lánh mặt của Mary khi cả hai ngồi làm việc; ả thậm chí còn tỏ ra xuôi theo sự lạnh nhạt trong mối quan hệ giữa hai người. Sally cất đồ khâu vá sớm hơn mọi ngày và rảo bước về nhà với lý do người mẹ đang ốm nặng hơn thường lệ. Những cô gái khác cũng nhanh chóng làm theo, và Mary, sau khi liếc nhanh dọc con phố từ bậc thềm cửa nhà Miss Simmonds, liền cắm cổ chạy thẳng về nhà với hy vọng tránh xa con người mà nó ngày càng cảm thấy khiếp sợ. Đêm hôm đó, nó an toàn vượt qua quãng đường về nhà mà không gặp phải chướng ngại nào, và quả nhiên khi về đến nơi, căn nhà trống hoác như nó dự đoán; bởi nó biết hôm nay là đêm họp câu lạc bộ mà cha nó chẳng bao giờ vắng mặt. Nó ngồi xuống để lấy lại hơi thở và trấn tĩnh trái tim đang đập thình thịch vì căng thẳng hơn là do vận động quá sức, dẫu nó đã đi bộ rất nhanh. Sau đó, nó đứng lên, tháo chiếc mũ trùm đầu ra, và ánh mắt nó chợt bắt gặp bóng dáng Sally Leadbitter đang đi ngang qua khung cửa sổ với những bước chân nấn ná, dán chặt mắt vào màn đêm đen kịt như thể muốn dò xem Mary đã về chưa. Chỉ trong chớp mắt, ả quay lại, gõ cửa nhà rồi xộc thẳng vào trong mà chẳng đợi ai lên tiếng.
"Ồ, Mary thân mến," (dù thừa biết Mary lúc đó chẳng thấy ả "thân mến" chút nào); "ở chỗ Miss Simmonds khó lòng mà trò chuyện thoải mái được nên tớ ghé sang thăm cậu ở nhà đây mà."
"Tớ nghe cậu nói mẹ đang ốm và cậu muốn ở bên chăm sóc cơ mà," Mary đáp lại với giọng điệu chẳng mấy hoan nghênh.
"Thì đúng thế, nhưng mẹ tớ đỡ hơn rồi," Sally trơ trẽn đáp. "Cha cậu không có nhà à?" ả vừa hỏi vừa đảo mắt quan sát xung quanh; bởi Mary chẳng hề có ý định bén mảng đến chuyện châm diêm thắp nến.
"Ừ, ông ấy ra ngoài rồi," Mary đáp cụt lủn, cuối cùng cũng chịu buông xuôi để loay hoay với ngọn nến mà chẳng thèm mời vị khách lấy một câu.
"Thế thì tốt quá," Sally đáp, "vì nói thật với cậu nhé, Mary, tớ có một người bạn đang đợi ở cuối phố, cậu ta rất muốn đến thăm cậu tận nhà, từ cái hồi cậu trở nên kiêu kỳ đến mức không thèm nói chuyện với cậu ta ngoài phố ấy mà. Cậu ta sẽ đến đây ngay thôi."
"Ôi, Sally, đừng để anh ta đến đây," Mary lúc này mới thực sự hoảng hốt lên tiếng; nó lao vội ra cửa định cài then lại nhưng Sally đã chộp lấy hai tay nó, vừa cười vừa cợt nhả trước sự hoảng loạn của nó.
"Ôi, làm ơn đi Sally," nó vừa vùng vẫy vừa van xin, "Sally thân yêu! Đừng để anh ta đến đây, hàng xóm họ sẽ xì xào bàn tán mất, và cha mà biết thì ông điên mất thôi; ông sẽ giết tớ mất, Sally ạ. Hơn nữa tớ chẳng yêu anh ta—chưa bao giờ yêu cả. Ôi, để tớ đi," khi những tiếng bước chân đang đến gần; và rồi khi chúng đi khuất qua ngôi nhà, mang lại cho nó một khoảng lặng ngắn ngủi, nó tiếp tục nài nỉ, "Cầu xin cậu đấy Sally, hãy ra bảo anh ta rằng tớ không yêu anh ta, và tớ không muốn dính líu gì đến anh ta nữa. Chắc là tớ sai lầm khi dây dưa với anh ta từ trước, nhưng tớ rất xin lỗi nếu đã khiến anh ta ngộ nhận về tình cảm của mình; và tớ không muốn anh ta hy vọng gì thêm nữa. Cậu nói lại với anh ta nhé, Sally? Tớ sẽ làm bất cứ điều gì cậu muốn nếu cậu chịu giúp."
"Tớ nói cho cậu biết tớ sẽ làm gì," Sally dịu giọng lại, "Tớ sẽ quay lại cùng cậu đến chỗ anh ta đang đợi; hay nói đúng hơn là chỗ tớ bảo anh ta đứng đợi khoảng mười lăm phút, để tớ xem cha cậu có nhà không; và nếu tớ không quay lại trong khoảng thời gian đó, anh ta bảo sẽ xông thẳng đến đây, phá tung cửa để gặp cho bằng được cậu."
"Ôi, đi thôi, đi thôi," Mary thốt lên, cảm thấy cuộc gặp gỡ này là không thể tránh khỏi và tốt hơn hết là nên diễn ra ở bất cứ đâu ngoài cái nhà này, nơi cha nó có thể sầm sì bước về bất cứ lúc nào. Nó với lấy chiếc mũ trùm đầu, chớp mắt đã lao ra tới đầu ngõ; nhưng rồi vì chẳng biết nên rẽ trái hay rẽ phải, nó đành ngẩn ngơ đứng chờ Sally đang khoan thai rảo bước tới, rồi lách tay luồn vào cánh tay nó với một cái xiết chặt đầy quả quyết nhằm dập tắt ý định đổi ý hay quay đầu của Mary. Nhưng ngặt một nỗi, tình huống này lại hoàn toàn khác với kế hoạch ban đầu của Mary. Nó đã không ít lần tự hỏi liệu mình có phải giáp mặt Mr. Carson thêm lần nữa hay không; và khi đó nó đã định rằng, trong lúc bày tỏ quyết định chấm dứt dứt khoát, nó sẽ nói cho anh ta biết nó lấy làm tiếc nhường nào nếu vô tình gieo rắc những hy vọng hão huyền. Bởi nên nhớ rằng, nó vẫn ngây thơ (hoặc ngu muội) đến mức tin tưởng vào những ý định đàng hoàng của anh ta; trong khi anh ta, với suy nghĩ bằng mọi giá phải chiếm đoạt được nó, miễn là sao cho tốn ít công sức nhất có thể, chưa bao giờ chịu vạch trần bộ mặt thật; còn Sally Leadbitter thì cười thầm trong tay áo trước cả hai kẻ ngốc nghếch và tự hỏi mọi chuyện sẽ kết thúc ra sao – liệu Mary có đạt được mục đích bước chân vào hào môn với cái vẻ giả trân ngây thơ tin rằng đó là ý định thực sự của Mr. Carson khi tán tỉnh nó hay không.
Cách chẳng xa lối ra của con hẻm nơi Mary ở, họ bắt gặp Mr. Carson, chiếc mũ sụp xuống che khuất gần nửa khuôn mặt như thể sợ bị nhận diện. Anh ta quay người lại khi thấy họ tiến đến và lầm lũi bước đi dẫn đường (dù hai cô gái đi sát nút phía sau) về phía một dãy nhà hãy còn đang xây dở dang.
Quãng đường dài dằng dặc vừa đủ để Mary lùi bước trước cuộc đối thoại sắp sửa diễn ra; nhưng ngay cả khi quyết tâm tự thân vận động của nó chùn bước, thì vẫn còn đó cái nắm tay kiên cố của Sally Leadbitter mà nó chẳng tài nào thoát ra được nếu không chịu thượng cẳng chân hạ cẳng tay.
Cuối cùng anh ta dừng bước dưới chiếc rào chắn bằng gỗ được dựng lên để ngăn đống vật liệu xây dựng tràn ra vỉa hè, cũng là chỗ khuất gió và che mắt thiên hạ. Chỉ một phút sau, hai cô gái đã đứng kề bên anh ta sau lớp hàng rào ấy; lúc này Mary bèn siết chặt lại tay Sally để trả đũa cái nắm tay kìm kẹp hồi nãy, bởi trên đường đi nó đã hạ quyết tâm sẽ lôi ả ta làm nhân chứng, dù tự nguyện hay bị ép buộc, cho cuộc trò chuyện sắp tới. Nhưng sự tò mò lại khiến Sally ngoan ngoãn chấp nhận làm một "tù nhân" thụ động trong cái nắm tay của Mary.
Táo bạo hơn bất cứ lần nào trước đây, Mr. Carson vòng tay ôm chặt lấy vòng eo Mary, bất chấp sự chống cự đầy phẫn nộ của nó.
"Nào nào! Cô phù thủy nhỏ! Giờ thì bắt được em rồi, anh phải giữ chặt em mới được. Nói cho anh nghe xem dạo này sao lại trốn tránh anh như chạy giặc thế – khai mau, cô nàng kiêu kỳ đáng yêu của anh!"
Mary ngừng vùng vẫy, nhưng xoay người lại đối diện trực diện với anh ta, rồi dõng dạc và bình thản lên tiếng:
"Mr. Carson! Em muốn nói chuyện với anh một lần cho dứt khoát. Kể từ tối thứ Hai tuần trước khi gặp anh, em đã định đoạt sẽ chấm dứt mọi quan hệ với anh. Em biết mình đã sai khi để anh lầm tưởng là em có thiện cảm với anh; nhưng em tin lúc đó bản thân chưa thấu đáo lòng dạ mình; và em thành thật cúi đầu xin lỗi anh, thưa anh, nếu em đã khiến anh tốn kém quá nhiều tâm tư vì em."
Anh ta sững sờ trong giây lát; rồi ngay sau đó, sự tự phụ trỗi dậy thuyết phục anh ta rằng con bé chỉ đang đùa cợt. Một kẻ trẻ trung, lịch lãm, giàu có và đẹp trai như anh ta cơ mà! Không! Con bé chỉ đang làm mình làm mẩy theo thói điệu đà của đàn bà con gái mà thôi.
"Em đúng là một cô nàng ranh ma đáng yêu khi giở trò này đấy! 'Thành thật cúi đầu xin lỗi nếu đã khiến anh tốn kém tâm tư'. Cứ như thể em không biết là anh nghĩ về em từ sáng đến tối không bằng. Nhưng em thích nghe điều đó lặp đi lặp lại mãi phải không?"
"Không đâu anh, thật đấy, em không thích thế đâu. Em thà nghe anh nói rằng anh sẽ chẳng bao giờ tơ tưởng đến em nữa, còn hơn là nghe anh thốt ra những lời kiểu này. Bởi vì thưa anh, chưa bao giờ em nghiêm túc đến thế khi tuyên bố rằng tối nay sẽ là đêm cuối cùng em nói chuyện với anh."
"Tối qua thì đúng là cô nàng lém lỉnh chuyên lấp lửng ạ, nhưng không phải tối nay đâu. Ha, Mary! Anh tóm được em rồi nhé?" anh ta trêu chọc khi thấy nó, vì bối rối trước sự kiên nhẫn coi trò này là đùa của anh, đang chần chừ không biết nên diễn đạt ý mình ra sao cho chuẩn xác.
"Ý em là, thưa anh," nó lạnh lùng đáp, "rằng sau đêm nay, em sẽ không bao giờ nói chuyện với anh dưới bất kỳ hình thức nào nữa."
"Và điều gì khiến em thay đổi chóng mặt thế, Mary?" lúc này anh ta mới thực sự nghiêm túc lên tiếng hỏi. "Anh đã làm gì mạo phạm đến em à?" anh ta tha thiết gặng hỏi.
"Không thưa anh," nó dịu dàng nhưng vô cùng quả quyết đáp. "Em không thể nói chính xác lý do vì sao mình đổi ý; nhưng em sẽ không bao giờ quay xe nữa đâu; và như em đã thưa từ trước, xin lỗi anh nếu em đã đối xử sai quấy với anh. Giờ thì, thưa anh, chúc anh ngủ ngon."
"Nhưng anh không muốn thế. Em đừng hòng bước đi. Anh đã làm gì sai nào, Mary? Nói cho anh nghe xem. Em không thể cao chạy xa bay mà không nói rõ anh đã làm em phật ý chỗ nào chứ. Em muốn anh phải làm gì nào?"
"Không gì cả, thưa anh! Nhưng (giọng run lên bần bật) ôi, xin hãy để em đi! Anh không thể lay chuyển ý em đâu; nó đã được định đoạt rồi. Ôi trời ơi! Sao anh cứ giữ em chặt thế? Nếu anh cứ muốn biết lý do vì sao em không muốn dây dưa gì với anh nữa, thì đó là vì em không thể yêu anh. Em đã cố gắng rồi, nhưng thực sự là không thể."
Lời thú nhận ngây thơ và bộc trực ấy chẳng giúp ích gì cho nó mấy. Anh ta không tài nào hiểu nổi điều đó là sự thật. Chắc chắn có uẩn khúc gì đằng sau. Anh ta đang yêu đến cuồng si. Phải dùng chiêu gì để dụ dỗ con bé đây? Một ý nghĩ xẹt qua đầu anh ta.
"Lắng nghe này! Mary. Không, anh không thả em ra cho đến khi em nghe anh nói hết. Anh thực lòng yêu em; và anh đinh ninh là em cũng có chút tình cảm với anh, dẫu chỉ là một chút xíu thôi. Thôi được, nếu em ngại thừa nhận thì cứ coi như thế đi! Giờ anh chỉ muốn cho em thấy anh yêu em nhường nào qua việc anh sẵn sàng hy sinh những gì vì em. Em biết đấy (hoặc có lẽ em chưa nhận thức hết được) cha mẹ anh sẽ chướng tai gai mắt thế nào nếu anh cưới em. Họ sẽ nổi trận lôi đình ra sao, và anh sẽ phải hứng chịu bao nhiêu lời chế nhạo châm chọc, thế nên dĩ nhiên trước giờ anh chưa từng nghĩ đến chuyện đó. Anh cứ nghĩ chúng ta cứ vui vẻ bên nhau chẳng cần đến hôn nhân." (Những lời ấy cứa sâu vào tận tâm can Mary). "Nhưng giờ đây, nếu em muốn, ngay sáng mai thôi – không, ngay đêm nay, anh sẽ đi mua giấy phép kết hôn và làm đám cưới với em dẫu có chống lại cả thế giới, còn hơn là phải buông tay em. Chỉ một hai năm nữa cha mẹ rồi sẽ tha thứ cho anh, và trong thời gian đó em sẽ được tận hưởng mọi sự xa hoa tiền bạc có thể mua được, cùng mọi thứ ngọt ngào mà tình yêu có thể sáng tạo ra để tô điểm cho cuộc đời em hạnh phúc. Suy cho cùng, mẹ anh cũng chỉ là một cô công nhân nhà xưởng mà thôi." (Câu này anh ta lẩm bẩm như để tự thỏa hiệp với bước đi đầy táo bạo của mình). "Thế nào, Mary, em thấy anh sẵn sàng hy sinh biết bao nhiêu vì em chưa – anh thậm chí còn ngỏ ý cưới xin để chiều lòng cái trái tim đầy tham vọng nhỏ nhoi của em đấy; vậy thì, giờ em chịu thốt lên đôi lời rằng em có thể yêu anh dù chỉ một tí tẹo thôi chưa?"
Anh ta kéo giật nó về phía mình. Sức tưởng tượng của anh ta hoàn toàn sụp đổ khi nó vẫn giãy giụa chống cự. Đúng vậy! Dù cho tất cả những viễn cảnh mà nó hằng mộng tưởng suốt bao nhiêu tháng trời về việc trở thành phu nhân của Mr. Carson đang nằm gọn trong tầm với, nó vẫn kiên quyết kháng cự. Lời nói của anh ta chỉ mang lại cho nó một cảm giác duy nhất: sự nhẹ nhõm đến tột cùng. Bởi giờ đây, khi đã thấu hiểu thế nào là tình yêu đích thực, nó cảm thấy sợ hãi khi nghĩ đến thứ tình cảm nông cạn mà mình từng gây dựng; thứ cảm xúc sâu sắc mà trò đùa giỡn cợt của nó có thể đã khơi gợi lên. Nó từng tự dằn vặt bản thân vì những đau khổ mà nó có thể vô tình gây ra. Thật là một sự giải thoát khi nhận ra rằng thứ tình cảm ấy chỉ là một thứ đê hèn, bỉ ổi, dám lên kế hoạch để mồi chài chính đối tượng mà nó yêu thương; rằng thứ cảm xúc mà nó gây ra quá đỗi hời hợt, bởi nó chỉ phục vụ cho tư lợi cá nhân trên sự khốn cùng và sụp đổ của một kẻ được gọi là "người yêu" một cách giả dối. Nó chẳng cần phải dằn vặt hay hối hận trước một kẻ mưu mô như thế! Đó chính là sự giải thoát.
"Em mang ơn anh vì đã nói ra những điều này đấy, thưa anh. Anh có thể coi em là một con ngốc; nhưng thú thực là em đã đinh ninh anh có ý định cưới em từ đầu đến cuối; và ngay cả khi nghĩ như vậy, em vẫn cảm thấy mình không thể yêu anh. Dẫu thế em vẫn thấy hối hận vì đã đi quá đà trong chuyện qua lại với anh. Giờ đây, thưa anh, em xin tuyên bố, giả sử trước kia em có yêu anh đi chăng nữa thì chắc chắn giờ đây em cũng chẳng thể nào yêu nổi khi biết anh có ý định biến em thành một trò đùa hư hỏng; bởi nói toẹt ra tiếng Anh bình dân thì đó chính là việc không định cưới hỏi gì cho đến tận phút chót này đây. Em từng nói mình rất xin lỗi và thành tâm xin lỗi; đó là trước khi em biết anh thực chất là loại người nào. Còn bây giờ, em khinh bỉ anh, thưa anh, vì cái trò mưu mô nhơ bẩn nhằm hủy hoại cuộc đời một đứa con gái nhà nghèo. Chúc anh ngủ ngon."
Và với một cú giật cực mạnh mà nó đã dồn toàn bộ sức lực còn lại, nó bứt ra được như tên bắn. Họ nghe thấy tiếng bước chân nó chạy rầm rập vang vọng khắp con phố vắng ngắt. Âm thanh tiếp theo chính là tiếng cười khúc khích của Sally, lọt vào tai Mr. Carson như tiếng dao cứa và khơi mào cho cơn tức giận bừng bừng trong anh ta.
"Và cô thấy có gì buồn cười thế hả Sally?" anh ta hằn học hỏi.
"Ôi thưa anh, em xin lỗi. Em thành thật cúi đầu xin lỗi như cách Mary vẫn nói, nhưng em không tài nào nhịn cười được khi nghĩ đến cách con bé vừa qua mặt chúng ta." (Ả suýt thốt lên "qua mặt anh", nhưng kịp đổi đại từ).
"Sao nào Sally, cô có đoán trước được con bé sẽ nổi giận đùng đùng theo kiểu này không?"
"Trời ơi, tất cả nằm ngoài dự đoán của em. Nhưng nếu anh thực sự có ý định cưới con bé, thì sao (nếu em mạo muội được phép hỏi) anh lại đi nói với nó là anh chưa từng có ý định đó? Chính cái câu nói ấy đã châm ngòi cho nó nổi đóa lên đấy!"
"Thì trước đó anh đã liên tục ngầm phát tín hiệu cho nó hiểu rằng hôn nhân không phải là mục đích của anh. Anh chưa bao giờ mơ mộng có ngày nó lại ngu ngốc đến mức hiểu lầm anh, dẫu con bé có là một cô nàng mơ mộng hay hờn dỗi đi chăng nữa! Thế nên đương nhiên anh muốn nó biết rằng anh sẵn sàng hy sinh những định kiến, hy sinh – tóm lại là hy sinh cả bản thân anh – vì lợi ích của nó lớn đến nhường nào; thế mà rốt cuộc hình như nó chẳng thèm bận tâm đến điều đó. Anh đinh ninh mình có thể lấy bất kỳ tiểu thư đài các nào ở Manchester nếu muốn, thế mà anh vẫn sẵn lòng và hào hứng cưới một cô thợ may nghèo rớt mồng tơi. Đến đây thì cô hiểu ý anh chưa? Và cô có thấy anh đang hy sinh nhường nào để chiều chuộng con bé không? Thế mà chẳng được tích sự gì."
Sally im bặt, thế nên anh ta lại tiếp tục lải nhải:
"Cha anh có thể tha thứ cho bất kỳ mối quan hệ tạm bợ nào, còn hơn là việc anh cưới một kẻ có thân phận thấp kém hơn mình quá nhiều như thế."
"Em cứ tưởng anh vừa bảo mẹ anh là một cô công nhân nhà xưởng cơ mà," Sally mỉa mai nhắc nhở.
"Đúng, đúng! – nhưng hồi đó cha anh cũng ở hoàn cảnh tương tự; ít ra thì khoảng cách giai cấp giữa họ cũng không cách biệt một trời một vực như giữa anh và Mary."
Lại một khoảng lặng nữa.
"Thế ý anh là sẽ từ bỏ con bé ư? Con bé vừa tuyên bố xanh rờn là nó đá anh rồi đấy."
"Không, anh không đời nào từ bỏ nó, mặc cho cô và nó có nghĩ quái gì đi nữa. Anh càng yêu nó điên cuồng hơn; thậm chí vì chính cái tính khí thất thường đáng yêu ấy của nó. Nó sẽ nghĩ lại thôi, cô cứ đợi mà xem. Phụ nữ lúc nào chẳng thế. Họ luôn có những phút suy nghĩ thấu đáo lần hai, và nhận ra rằng việc đá phăng một gã người tình là thượng sách. Cẩn thận nhé! Anh không dám chắc mình sẽ tiếp tục đưa ra những điều kiện tương tự lần nữa đâu."
Với vài câu nói vô thưởng vô phạt nữa, hai kẻ đồng minh chính thức đường ai nấy đi.
❀ ❀ ❀
