"Ôi, giá mà người ấy còn sống,"

Rusilla đáp, "chẳng sự ăn năn nào

Có thể sánh bằng! Ta thừa hiểu tấm lòng người,

Mãnh liệt trong mọi điều. Hắn hẳn đã tự trừng phạt

Chính thân mình đến mức độ tột cùng

Của nỗi đau thể xác,—phải, để rồi khi kể lại,

Với sự nghiêm ngặt kinh hoàng ấy, nó sẽ khiến

Ký ức về lỗi lầm của hắn, bị lấn át và chìm khuất

Trong sự kinh ngạc và niềm xót xa run rẩy,

Phai mờ đi như một nỗi kinh hoàng yếu ớt."

“Roderick” của Southey.

Khi Mary vừa rẽ vào con phố nơi gia đình Wilson sinh sống, Jem liền đuổi kịp nàng. Chàng đến bên nàng bất ngờ khiến nàng giật mình.

"Em định đến thăm mẹ à?" chàng ân cần hỏi, luồn tay nàng vào cánh tay mình và bước chậm lại.

"Vâng, và cả anh nữa. Ơi Jem, có thật không? Hãy nói cho em biết đi."

Nàng đã đoán đúng rằng chàng sẽ hiểu ngụ ý trong câu hỏi hãy còn bỏ lửng của mình. Chàng chần chừ giây lát trước khi đáp lời nàng.

"Em yêu, thật đấy; giấu cũng chẳng ích gì—nếu ý em là anh không còn được làm việc ở xưởng đúc của Duncombe nữa. (Theo anh) đây không phải lúc để che giấu nhau điều gì, dù hôm qua anh chưa nói vì sợ em lo lắng. Chẳng mấy chốc anh sẽ kiếm được việc khác thôi, đừng sợ."

"Nhưng sao họ lại sa thải anh, khi bồi thẩm đoàn đã tuyên bố anh vô tội?"

"Nói là sa thải thì không hẳn đúng, dù bản thân anh cũng nghĩ mình khó lòng mà ở lại đó được. Khá nhiều công nhân ngầm tỏ ý không muốn làm việc dưới quyền anh nữa; dẫu vẫn có vài người hiểu rõ bản thân anh không thể làm chuyện đó, nhưng số người hoài nghi thì nhiều hơn; và có kẻ đã nói với cậu chủ nhỏ Duncombe, úp mở về những gì họ nghĩ."

"Ôi Jem! Thật là bất công!" Mary nói với vẻ phẫn uất đầy đau đớn.

"Không đâu, em yêu! Anh không trách họ đâu. Những kẻ khốn khổ như họ chẳng có gì để bấu víu và tự hào ngoài phẩm giá của mình, và việc họ phải giữ gìn điều đó, giữ cho nó không bị vấy bẩn hay nhơ nhuốc là hoàn toàn phải phép."

"Nhưng còn anh—họ chỉ có thể nhận được những điều tốt đẹp từ anh chứ? Lẽ ra họ phải hiểu con người anh từ lâu rồi chứ."

"Thì một số người vẫn hiểu mà; người quản đốc, anh chắc chắn, thừa biết là anh vô tội. Thực ra, chính ông ấy đã nói như vậy vào ngày hôm nay; và ông ấy bảo đã có đôi lời trao đổi với cụ Duncombe, rằng họ nghĩ sẽ tốt hơn nếu anh rời Manchester một thời gian; họ sẽ giới thiệu anh đến một nơi khác."

Nhưng Mary chỉ biết lắc đầu buồn bã và nhắc lại lời của mình,

"Lẽ ra họ phải hiểu anh hơn mới phải, Jem ạ."

Jem siết chặt bàn tay nhỏ bé của nàng giữa đôi bàn tay đã chai sần vì lao động của mình. Sau một phút giây, chàng hỏi,

"Mary, em có vương vấn gì nhiều với Manchester không? Em có đau lòng lắm không nếu phải rời xa chốn khói bụi cũ kỹ này?"

"Đi cùng anh ư?" nàng hỏi với ánh nhìn dị dàng, e ấp.

"Ừ, cô bé của anh! Hãy tin anh, anh sẽ chẳng bao giờ đòi em rời khỏi Manchester chừng nào anh còn ở đây. Vì anh đã nghe được những điều tốt đẹp về Canada; và người quản đốc của chúng ta có một người họ hàng làm trong ngành đúc ở bển.—Em biết Canada nằm ở đâu chứ, Mary?"

"Không rõ lắm—ít ra là lúc này thì không;—nhưng chỉ cần ở bên anh, Jem," giọng nàng chùng xuống thành một tiếng thì thầm mềm mại, thấp thoáng,

"đi đâu cũng được—"

Cần gì đến một lời miêu tả địa lý nữa?

"Nhưng còn bố!" Mary đột ngột lên tiếng, phá vỡ sự im lặng ngọt ngào ấy bằng nốt trầm sắc lạnh duy nhất trong cuộc đời hiện tại của nàng.

Nàng ngước nhìn gương mặt đăm chiêu của người yêu; và rồi lời nhắn nhủ mà bố nàng đã gửi gắm chợt lóe lên trong trí nhớ.

"Ôi Jem, em đã nói với anh chưa nhỉ?—Bố nhắn là muốn nói chuyện với anh. Em phải bảo anh đến gặp bố vào lúc tám giờ tối nay. Không biết bố muốn gì nhỉ, Jem?"

"Anh chịu," chàng đáp. "Dù sao thì anh cũng sẽ đi. Lo lắng đoán già đoán non cũng chẳng ích gì," chàng nói tiếp sau khoảng lặng vài phút, trong khi hai người vẫn chậm rãi, lặng lẽ bước đi dọc theo con hẻm nhỏ mà chàng đã dẫn nàng vào khi cuộc trò chuyện bắt đầu. "Em hãy vào thăm mẹ đi, rồi anh sẽ đưa em về nhà, Mary. Lúc anh mới đến, em cứ run lên bần bật; em không thể tự một mình về nhà nổi đâu," chàng nói với sự phóng đại đầy âu yếm về vẻ yếu đuối của nàng.

Thêm chút thời gian đôi lứa lân la bên nhau; thêm dăm câu chữ tự thân chẳng có gì to tát—đối với bạn thì chẳng là gì, nhưng với hai con người ấy, biết dùng thứ ngôn ngữ nồng nàn, êm ái nào để diễn tả những rung cảm xốn xang chạy dọc tâm hồn người thanh niên và thiếu nữ, khi họ lắng nghe những âm tiết trở nên thân thương và đẹp đẽ suốt cuộc đời qua lời thì thầm nhỏ nhẹ trong giờ phút ấy.

Đồng hồ đã điểm bảy giờ rưỡi.

"Vào chào mẹ đi em; mẹ biết em sẽ là con dâu của mẹ rồi mà, Mary yêu dấu."

Thế là họ bước vào. Jane Wilson đang lấy làm bực bội vì con trai về muộn, bởi đến lúc ấy chàng vẫn cố tình giấu mẹ chuyện mình bị sa thải khỏi xưởng đúc; và tính bà vốn thích chuẩn bị sẵn những niềm vui nhỏ nhặt, những sự chu đáo nhỏ bé cho những người mình thương yêu; để rồi nếu họ vô tình không xuất hiện đúng giờ để tận hưởng sự chuẩn bị ấy, bà liền tự giày vò mình trong sự bẳn gắt, trút hết những lời trách móc ngay khi bóng dáng những người bà chăm sóc vừa lộ diện, qua đó phá hỏng sự bình yên vốn phải luôn là bầu không khí của một mái nhà, dù cho có khiêm nhường đến đâu; đồng thời gây ra cảm giác gần như ghê tởm khi trông thấy món "bò vỗ béo", dẫu đó là hệ quả và minh chứng của một tình yêu thương đầy chu đáo, lại trở thành nguyên nhân của biết bao phiền toái.

Bà Wilson thoạt tiên thở dài, rồi lẩm bẩm một mình về độ dai ngày càng tăng của những chiếc bánh khoai tây mà bà đã làm cho bữa trà của con trai.

Cánh cửa mở ra và chàng bước vào; gương mặt bừng sáng trong những nụ cười kiêu hãnh, Mary Barton tì lên cánh tay chàng, thẹn thùng e ấp với hàng mi rủ xuống che đi ánh nhìn hạnh phúc,—bao quanh đôi trẻ là một bầu không khí rạng ngời—một vầng hào quang của hạnh phúc.

Liệu người mẹ có thể phá hỏng điều đó? Liệu bà có thể chen ngang bằng những bận tâm mang tính thời vụ của mình? Chỉ trong khoảnh khắc, bà nhớ lại cảm giác tổn thương—những công sức đổ sông đổ biển của mình,—và rồi, trái tim của người phụ nữ ngập tràn tình mẫu tử cùng sự đồng cảm, bà dang rộng vòng tay ôm lấy Mary, trong lúc những giọt nước mắt hạnh phúc nghẹn ngào rơi xuống, bà thì thầm vào tai nàng,

"Phù hộ cho con, Mary, phù hộ cho con! Chỉ cần con làm nó hạnh phúc, nguyện xin Chúa phù hộ cho con mãi mãi!"

Jem phải rất kìm chế mới có thể tách hai con người mà chàng vô cùng yêu quý, và những người vì chàng mà đang bắt đầu yêu thương nhau sâu sắc đến thế, ra khỏi vòng tay nhau. Nhưng thời gian hẹn gặp John Barton đã cận kề; mà nhà ông lại ở cách đó khá xa.

Khi rảo bước nhanh về hướng ấy, họ hầu như chẳng nói gì, dù trong lòng mang biết bao suy nghĩ.

Mặt trời vừa lặn chưa lâu, nhưng lớp sương chiều lờ mờ đầu tiên đã bao trùm vạn vật; và khi họ đẩy cửa bước vào, ánh tà dương đang tắt dần cùng ngọn lửa bập bùng trong lò chẳng đủ giúp Jem nhìn rõ đồ đạc bên trong.

Nhưng Mary đã nhìn thấy tất cả chỉ trong cái liếc mắt!

Đôi mắt nàng, vốn đã quen thuộc với quang cảnh thường ngày trong căn phòng, lập tức nhận ra điều bất thường,—nhìn thấy và hiểu rõ toàn bộ.

Bố nàng đang đứng sau chiếc ghế tựa quen thuộc, tay bấu lấy lưng ghế như để tìm chỗ bám víu. Và đối diện với ông là ông Carson; bóng dáng tối sẫm của thân hình cương nghị ấy nổi bật lên đầy đe dọa trước ánh lửa bập bùng trong căn phòng nhỏ.

Phía sau bố nàng là Job Legh đang ngồi, hai tay ôm đầu, khủy tay tì lên chiếc bàn ăn nhỏ của gia đình—rõ ràng là đang lắng nghe; nhưng cũng rõ ràng không kém là ông đang bị chấn động sâu sắc bởi những gì mình nghe thấy.

Dường như cuộc trò chuyện đang bị bỏ dở. Mary và Jem đứng sững ở cánh cửa khép hờ, không dám nhúc nhích; đến thở mạnh cũng không dám.

"Và tôi vừa nghe cho phải lẽ chứ?" ông Carson cất lời, giọng trầm đục và run rẩy. "Con người kia! Tôi nghe có đúng không? Hóa ra chính anh là kẻ đã giết con trai tôi ư? Đứa con trai duy nhất của tôi?"—(ông thốt lên những từ cuối cùng gần như với vẻ van xin sự rủ lòng, rồi lại đổi giọng sang vẻ hung hãn và quyết liệt hơn). "Đừng có tơ tưởng rằng tôi sẽ mở lượng khoan hồng mà tha cho anh, chỉ vì anh đã tự đầu thú. Tôi bảo cho anh hay, tôi sẽ không tha cho anh dù chỉ là một cơn đau nhỏ nhất mà luật pháp có thể giáng xuống,—anh, kẻ đã chẳng mảy may rủ lòng thương con tôi, cũng sẽ chẳng nhận được chút thương xót nào từ tôi đâu."

"Tôi có xin xỏ gì đâu," John Barton đáp bằng giọng trầm lặng.

"Xin hay không xin, thì sá gì đến tôi? Anh sẽ phải lên giá treo cổ—treo cổ, đồ khốn!" ông nói, rướn sát mặt lại và lặp lại từ đó với sự nhấn mạnh chậm rãi, nghiến ngạt, như muốn truyền trọn sự cay đắng trong tâm hồn mình vào đó.

John Barton há hốc miệng thở dốc, nhưng không phải vì sợ hãi. Chỉ là ông cảm thấy thật khủng khiếp khi đã khơi dậy lòng căm hận tột cùng dồn tụ trong từng câu chữ, từng cử chỉ của ông Carson.

"Còn chuyện lên giá treo cổ ấy à, thưa ngài, tôi biết thế là đúng đắn và phải phép. Chắc nó cũng đau đớn lắm; nhưng tôi nói thật với ngài điều này," ông nói với một tràng bộc bạch, "giá như ngài treo cổ tôi ngay từ ngày hôm sau khi tôi gây ra tội ác, tôi đã quỳ rạp xuống mà chúc phúc cho ngài rồi. Cái chết ư? Chúa ơi, nó thấm tháp gì so với Sự Sống? Đến cái đời sống mà tôi phải lê lết suốt hai tuần lễ qua ấy. Sự sống dẫu ở mức độ nào đi nữa thì cũng chẳng có gì lớn lao; nhưng cái đời sống mà tôi đã phải lết qua từ đêm định mệnh ấy," ông rùng mình khi nghĩ đến. "Ngài biết không, thưa ngài, có biết bao lần tôi đã suýt tự sát chỉ để trốn chạy những dằn vỗi trong tâm trí mình. Nhưng tôi đã không làm thế! Và tôi sẽ nói cho ngài hay lý do. Tôi sợ rằng mình sẽ còn bị ám ảnh nặng nề hơn nữa bởi ký ức về tội lỗi của mình. Ôi! Chỉ có Chúa trên cao mới thấu hiểu sự dằn vỗi tột cùng khi tôi ăn năn hối hận về việc đó, và một phần cũng vì tôi sợ Ngài sẽ nghĩ rằng mình đang tỏ ra thiếu kiên nhẫn trước nỗi thống khổ mà Ngài giáng xuống như một hình phạt—một nỗi thống khổ còn tồi tệ hơn vạn lần cái giá treo cổ, thưa ngài." Ông nghẹn ngào ngưng bặt vì xúc động quá đỗi.

Rồi ông lại cất lời.

"Kể từ ngày hôm đó (có thể ngài cho là tôi vô đạo đức, nhưng đó là sự thật) tôi cứ trăn trở mãi, nghĩ hoài nghĩ mãi rằng nếu tôi được đến thế giới nơi người ta bảo có Chúa ngự trị, thì có lẽ Ngài sẽ dạy cho tôi biết điều hay lẽ phải, dẫu cho phải chịu đựng những lằn roi đòn đi nữa. Ở cõi trần này tôi đã hoang mang biết nhường nào. Tôi sẵn sàng vượt qua ngọn lửa địa ngục nếu có thể rũ sạch tội lỗi một lần cho vĩnh viễn, vì tội lỗi quả là một điều kinh khủng. Còn chuyện treo cổ ư, chẳng thấm vào đâu cả."

Sự kiệt sức buộc ông phải ngồi xuống. Mary lao về phía ông. Dường như cho đến lúc ấy ông mới nhận ra sự hiện diện của nàng.

"À, à, con bé!" ông thều thào nói, "có phải con đấy không? Jem Wilson đâu?"

Jem bước lên trước. John Barton lại cất lời, ngắt quãng sau những tiếng thở dốc,

"Cậu thanh niên ạ! Cậu đã phải gánh chịu biết bao khổ sở vì tôi. Đó là điều hèn nhát nhất mà tôi từng làm khi để cậu phải hứng chịu búa rìu dư luận. Cậu, một kẻ trong suốt chẳng hề hay biết gì về chuyện đó giống như một đứa trẻ chưa ra đời. Tôi sẽ không chúc phúc cho cậu đâu. Lời chúc từ một kẻ như tôi chẳng đem lại điều tốt lành gì cho cậu cả. Cậu hãy yêu thương lấy Mary, dù con bé là con của tôi."

Ông ngừng lời, và không gian chìm trong im lặng suốt vài giây.

Rồi ông Carson quay người bước đi. Khi tay vừa đặt lên chốt cửa, ông chần chừ trong chốc lát.

“Các người hẳn không còn nghi ngờ gì về mục đích tôi ra đi nữa. Tôi sẽ đến thẳng đồn cảnh sát, cử người đến trông nom anh, con người khốn nạn ạ, và cả kẻ đồng lõa của anh nữa. Sáng mai câu chuyện của anh sẽ được lặp lại trước những kẻ có thẩm quyền tống giam anh vào ngục tối, và chẳng mấy chốc anh sẽ có cơ hội kiểm chứng xem cái giá treo cổ ấy đáng mong đợi đến nhường nào.”

“Ôi, thưa ngài!” Mary chồm tới, giữ chặt lấy cánh tay ông Carson, “bố tôi sắp qua đời rồi. Xin ngài hãy nhìn ông ấy. Nếu ngài muốn mạng đổi mạng, thì ngài đã có được nó rồi. Xin đừng cướp ông ấy khỏi tôi trong những giờ phút cuối cùng này. Ông ấy buộc phải đơn độc bước qua cái chết, nhưng xin hãy để tôi ở bên ông ấy chừng nào còn có thể. Ôi, thưa ngài! Nếu trong ngài còn chút lòng trắc ẩn, xin hãy để ông ấy ở lại đây mà chết.”

Chính bản thân John Barton đứng thẳng người lên, cứng cỏi và kiên định, rồi đáp lời,

“Mary, con bé của ta! Ta nợ hắn một món nợ. Ta sẽ đi chịu chết, ở nơi nào và theo cách nào hắn muốn. Con nói đúng đấy, ta đang đứng sát bên lề cái chết; và ta dành quãng đời ngắn ngủi còn lại ở đâu chẳng còn quan trọng nữa. Khoảng thời gian đó ta phải dùng để giằng co với tâm hồn mình, hòng kiếm tìm một chút phẩm giá mang theo sang thế giới bên kia. Tôi sẽ đi đến nơi nào ngài thấy thích đáng, thưa ngài.” Ông thều thào ra hiệu chỉ vào Jem, người vô tội, trước khi khuỵu xuống ngã ngửa ra ghế.

“Đừng sợ! Họ không thể đụng đến cậu ấy đâu,” Job Legh trầm giọng nói.

Nhưng khi ông Carson vừa định bước ra khỏi nhà với vẻ mặt không mảy may động lòng, ông lại bị John Barton chặn lại. Ông đã gượng dậy khỏi ghế một lần nữa, đứng bấu víu vào Jem để trụ vững trong lúc cất lời.

“Thưa ngài, xin một lời thôi! Tóc tôi đã bạc vì đau khổ, còn tóc ngài bạc vì tuổi tác—”

“Và tôi thì không đau khổ sao?” ông Carson hỏi, như thể đang khẩn cầu sự đồng cảm, dẫu là từ kẻ đã sát hại đứa con trai duy nhất của mình.

Và kẻ sát hại đứa con trai ấy đã đáp lại tiếng kêu khẩn cầu đó, rên rỉ trong tâm hồn trước nỗi thống khổ mà chính mình đã gây ra.

“Tôi không có nỗi đau đớn tâm can nào để làm bạc mái đầu này sao? Tôi đã không phải nhọc nhằn bươn chải đến tận những năm tháng này với bao hy vọng dồn nén vào đứa con trai duy nhất sao? Tôi không nói ra, nhưng chẳng lẽ chúng không tồn tại ở đó ư? Tôi tỏ ra lạnh lùng, cứng nhắc; và với người khác thì có thể thế, nhưng với nó thì không!—ai có thể tưởng tượng nổi tình yêu thương tôi dành cho nó lớn nhường nào? Ngay cả nó cũng chưa từng mơ thấy tim tôi đã nhảy lẫng lên mỗi khi nghe tiếng bước chân nó ra sao, và nó vô cùng trân quý đối với người cha già nghèo khổ này thế nào. Vậy mà nó đã ra đi—bị sát hại—vĩnh viễn không còn được nghe những lời yêu thương—vĩnh viễn khuất mắt tôi. Nó là ánh dương của đời tôi, và giờ đây tất cả chìm vào đêm tối! Ôi Chúa tôi, xin hãy an ủi con, xin hãy an ủi con!” lão ông lớn tiếng kêu lên.

Đôi mắt John Barton nhòa đi vì lệ. Người giàu và kẻ nghèo, chủ xưởng và thợ thuyền, lúc ấy đều là anh em trong nỗi đau đớn tận cùng của tâm hồn; bởi lẽ đây chẳng phải là nỗi xót xa mà chính ông từng cảm nhận vì bé Tom, trong những năm tháng đã lùi xa đến mức tựa như một kiếp sống khác hay sao!

Người đang tang chế trước mặt ông giờ đây không còn là chủ xưởng; không còn là một sinh linh thuộc tầng lớp khác, luôn đứng ở vị thế đối địch muôn thuở; đi qua cuộc đời lấp lánh tựa vàng son với một trái tim bằng đá, kẻ chẳng biết đến nỗi buồn nào ngoài những biến động của Thương trường; không còn là kẻ thù, kẻ áp bức, mà chỉ là một ông lão vô cùng tội nghiệp và cô độc.

Niềm đồng cảm với nỗi đau khổ, thứ cảm xúc từng ngự trị sâu đậm trong ông, lại tràn ngập tâm can John Barton, thôi thúc ông cất lên (hết mức có thể) những lời lẽ tha thiết, dịu dàng với con người cương nghị đang run rẩy trong cơn cùng quẫn.

Nhưng ông là ai mà dám thốt lời đồng cảm hay an ủi? Chính ông là cội nguồn của mọi nỗi bi thương này.

Ôi ý nghĩ tột cùng cay đắng! Ôi ký ức thảm sầu! Ông đã tự tước đi mọi quyền hàn gắn những vết thương lòng của người anh em.

Chết lặng trước ý nghĩ ấy, ông khuỵu xuống ghế, gần như ngã quỵ trước sức nặng của những hậu quả do chính hành động của mình gây ra; bởi vì trước đó, ông chưa từng hình dung nổi một mái nhà tàn lụi và những bậc phụ mẫu khốn cùng, cũng giống như người lính bóp cò súng, nào có mường tượng nổi sự tiêu điều của người vợ và tiếng khóc thảm thiết của những đứa con thơ dại, những kẻ sẽ bỗng chốc trở thành góa phụ và mồ côi.

Nhằm đe dọa một tầng lớp người vốn chỉ được biết đến bởi những kẻ dưới cơ như những kẻ chỉ chực vơ vét khối lượng công việc khổng lồ với mức thù lao rẻ mạt nhất,—cùng lắm là loại bỏ một kẻ hống hách khỏi một hãng xưởng đáng ghét, kẻ ngáng đường những người đang chật vật đấu tranh giành quyền lợi cho mình,—đó từng là lăng kính mà John Barton nhìn nhận hành động của bản thân; và ngay cả khi nhìn nhận như thế, khi cơn phấn khích đã qua đi, Kẻ Báo Thù, vị thần báo thù không thể sai lệch, đã tìm ra ông.

Nhưng giờ đây ông mới thấu hiểu rằng mình đã tước đoạt mạng sống của một con người, một người anh em,—giờ đây ông mới thấu hiểu rằng chẳng thể có điều tốt đẹp nào nảy nở từ cái ác này, dẫu là cho những con người khốn khổ mà ông từng mù quáng đứng lên bảo vệ.

Ông đổ gục người lên bàn, tan nát cõi lòng. Từng tiếng nấc nghẹn ngào rung lên của ông Carson cứa sâu vào tận đáy tâm hồn ông.

Ông cảm thấy mình bị muôn người nguyền rủa; cảm thấy bản thân chẳng bao giờ có thể giãi bày nổi những lý lẽ sai lầm từng khiến việc thực thi một tội ác rành rành lại trông giống như một bổn phận. Khát khao được biện hộ chút ít cho bản thân ngày càng dâng cao. Ông yếu ớt ngẩng đầu lên, nhìn Job Legh và thều thào,

— Tôi đâu có hiểu mình đang làm gì, hỡi Job Legh; Chúa thấu cho là tôi nào có biết! Ôi, thưa ngài! — ông thốt lên đầy hoảng loạn, gần như quỳ rạp dưới chân ông Carson — xin ngài hãy nói là ngài tha thứ cho tôi nỗi thống khổ mà giờ đây tôi mới thấy mình đã gây ra cho ngài. Tôi nào màng đến đớn đau hay cái chết, ngài thừa biết điều đó mà; nhưng ôi, xin ngài hãy tha thứ cho tội lỗi mà tôi đã gây ra!

— Xin tha thứ cho lỗi lầm của chúng con, như chúng con cũng tha thứ cho những kẻ có lỗi với chúng con, — Job cất giọng trang nghiêm và trầm đục, tựa như đang cầu nguyện; tựa như những từ ngữ ấy gợi ra từ chính lời John Barton vừa thốt.

Ông Carson buông hai tay khỏi khuôn mặt. Tôi thà nhìn thấy cái chết còn hơn là vẻ u ám ghê rợn đang bao trùm lấy gương mặt ấy.

— Hãy để những tội lỗi của tôi không được tha thứ, miễn là tôi đòi lại được món nợ máu cho cái chết của con trai tôi.

Có những hành động mang tính phạm thượng cũng như những lời lẽ phạm thượng: mọi hành vi tàn nhẫn, thiếu tình thương đều là sự báng bổ được hành hóa.

Ông Carson rời khỏi ngôi nhà. Và John Barton nằm rạp trên sàn như một thây ma.

Họ xốc ông dậy, dường như mang theo niềm hy vọng mong manh rằng cơn mê sảng sâu thẳm ấy sẽ là đoạn kết cho mọi nỗi đoạn trường trần thế, rồi khiêng ông lên giường.

Có lúc họ lắng nghe hơi thở thều thào của ông với sự chia trí khôn cùng; bởi vì trong mỗi bước chân vội vã vọng lên từ con phố bên ngoài, họ lại tưởng như nghe thấy sự tiếp cận của các quan chức công lý.

Khi ông Carson rời khỏi ngôi nhà, đầu óc ông quay cuồng vì xúc động; dòng máu nóng cuồn cuộn chảy khắp cơ thể. Ông chẳng thể nhìn thấy bầu trời đêm xanh thẳm bởi những nhịp đập hung hăng cứ giã liên hồi trong lồng ngực. Và một phần để trấn tĩnh bản thân, ông tựa người vào hàng hiên, ngước nhìn lên khoảng không uy nghiêm, tĩnh lặng ngập tràn hàng vạn vì tinh tú.

Và rồi chẳng mấy chốc, chính giọng nói của ông dội ngược lại tâm trí, tựa như những lời cuối cùng ông vừa thốt ra đang ngân vang khắp chốn không gian vô tận ấy; nhưng ẩn trong âm hưởng đó lại là một nỗi buồn vô bờ bến.

“Hãy để những tội lỗi của tôi không được tha thứ, miễn là tôi đòi lại được món nợ máu cho cái chết của con trai tôi.”

Ông cố xua đi thứ ấn tượng tâm linh do trí tưởng tượng ấy tạo ra. Người ông đang sốt sắng và mệt mỏi—cũng chẳng có gì là lạ.

Thế là ông quay người bước về nhà; không phải đến đồn cảnh sát như lời đã đe dọa. Suy cho cùng (ông tự nhủ), chuyện đó để đến sáng mai hãy hay. Chẳng sợ gã kia trốn thoát đâu, trừ phi hắn trốn thẳng xuống mồ.

Thế nên ông cố gắng xua đi những giọng nói và hình hài ảo ảnh cứ xông vào đại não một cách vô cớ, đồng thời lấy lại sự cân bằng tâm trí bằng cách bước đi thật chậm rãi, bình thản và chú ý đến mọi thứ lọt vào giác quan.

Đó là một buổi chiều xuân ấm áp, dịu dàng, và ngoài đường có rất đông người qua lại. Trong số đó có một vú em đang dắt theo một cô bé nhỏ, đưa em từ buổi tiệc tùng của trẻ con trở về nhà; chắc hẳn là một buổi khiêu vũ, bởi sinh linh bé nhỏ đáng yêu ấy được diện những bộ váy lụa trắng muốt mềm mại; đôi chân tiên nữ của em thoăn thoắt bước bên cạnh vú em như thể đang nhịp theo giai điệu nào đó mà em vừa được nghe.

Bỗng từ phía sau, một gã thỏ thẻ giao hàng thô lỗ, cộc cằn chừng chín mươi tuổi lao tới; gã trông như một tên khổng lồ so với đứa bé tiên nữ khi con bé đang tung tăng bước đi. Chẳng hiểu sao, với một động tác vụng về, gã đã xô ngã cô bé tội nghiệp xuống mặt đường cứng ngắc khi lướt qua một cách thô bạo, chẳng màng xem mình làm ai bị thương miễn là đi được cho nhanh.

Đứa trẻ đứng dậy nức nở vì đau đớn; và không phải không có lý, bởi máu đang nhỏ giọt xuống gương mặt chỉ một phút trước còn rạng ngời xinh xắn—nhỏ xuống chiếc váy xinh xắn, tạo ra những vết đỏ sẫm vô cùng đáng sợ đối với trẻ nhỏ.

Người vú em, một phụ nữ lực lưỡng, đã túm lấy gã thiếu niên ngay lúc ông Carson (người chứng kiến toàn bộ sự việc) tiến lại gần.

“Đồ ranh con hư hỏng! Ta sẽ giải cô cậu cho cảnh sát, đúng thế đấy! Mày có thấy mình vừa làm con bé đau thế nào không? Có thấy không?” kết hợp mỗi câu nói là một cú giật mạnh đầy giận dữ.

Gã thiếu niên tỏ ra lỳ lợm và thách thức; nhưng đồng thời cũng vô cùng hoảng sợ trước lời đe dọa về đồn cảnh sát, những con ngáo ộp nơi phố phường đối với mọi đám ranh con bất hạnh. Người vú em nhìn thấy điều đó, bèn bắt đầu kéo xề xệt gã đi với mục đích tạo ra cái gọi là “một ấn tượng lành mạnh”.

Nỗi sợ hãi của gã tăng lên, và đi kèm với đó là sự cáu kỉnh; đúng lúc ấy, gương mặt ngọt ngào bé nhỏ đang nấc nghẹn kéo đầu vú em xuống và nói,

“Xin cô vú đừng giận, cháu không đau lắm đâu; khóc nhè ngốc nghéch lắm phải không cô. Bạn ấy không cố ý đâu ạ. Bạn ấy không biết mình đang làm gì mà, phải không bạn nhỏ? Cô vú đừng gọi cảnh sát nhé, nên đừng sợ.” Và cô bé chìa cái miệng nhỏ nhắn ra để được kẻ vừa làm mình tổn thương hôn lên, hệt như những gì được dạy ở nhà để “làm hòa”.

“Thằng nhãi ấy sẽ ghi nhớ, và lần sau sẽ dịu dàng hơn cho mà xem, ơn giời nhờ cô công chúa nhỏ kia đấy,” một người qua đường lẩm bẩm nửa với chính mình, nửa với ông Carson, người mà anh ta thấy nãy giờ vẫn đứng chứng kiến cảnh tượng.

Ông Carson không tỏ ra bận tâm đến lời nhận xét đó mà cứ thế bước đi. Nhưng lời nài nỉ của đứa trẻ lại gợi cho ông nhớ đến giọng nói trầm đục, đứt quãng mà ông vừa nghe được cách đây chưa lâu, khi kẻ kia với thái độ ăn năn và khiêm nhường đã khẩn khoản đưa ra lời biện hộ tương tự cho tội lỗi tày trời của mình.

“Tôi không biết mình đang làm gì.”

Ông có chút liên tưởng nào đó với những lời ấy; ông từng nghe hoặc đọc qua lời biện minh đó ở đâu rồi. Ở đâu nhỉ?

Liệu có phải là—?

Về nhà ông sẽ tra cứu lại. Thế là khi bước vào nhà, ông đi thẳng một mạch lên lầu vào phòng sách mà không nói một tiếng nào, rồi nhấc cuốn Kinh Thánh to bản, đẹp đẽ, bề thế với những trang sách mạ vàng óng ánh dính chặt vào nhau do nhà đóng sách ép lại, bởi nó vốn rất ít khi được mở ra.

Ngay trang đầu tiên (đập vào mắt ông Carson) là tên của những đứa con ông và tên ông.

“Henry John, con trai của John và Elizabeth Carson kể trên.

Sinh ngày 29 tháng 9 năm 1815.”

Để hoàn tất mục ghi chép này, giờ đây phải bổ sung thêm ngày chết của nó. Nhưng trang sách bỗng nhòa đi bởi màn sương nước mắt đang dâng lên.

Hết ý nghĩ này đến ký ức khác ùa về, từ hoài niệm về ngày kiêu hãnh khi ông bỏ tiền mua cuốn sách đắt đỏ ấy chỉ để ghi lại ngày chào đời của đứa con thơ vừa tròn một ngày tuổi.

Ông gục đầu xuống trang sách đang mở, để những giọt nước mắt lặng lẽ rơi trên những trang giấy tinh khôi.

Kẻ sát hại con trai ông đã bị phát hiện; đã thú nhận tội ác; thế nhưng (thật kỳ lạ thay) ông không thể căm ghét hắn với sự cuồng nộ tột độ từng ngự trị khi tưởng tượng hắn là một gã thanh niên tràn trề sức sống, thách thức mọi luật lệ của con người lẫn thần linh. Bất chấp mong muốn níu giữ cảm giác trả thù mà ông cho là bổn phận đối với đứa con đã khuất, một chút xót thương vẫn len lỏi dành cho cái bộ xương khô héo rũ rượi của một con người, sinh linh khốn khổ đã thú nhận tội lỗi và khẩn khoản xin ông tha thứ vào đêm hôm ấy.

Trong những ngày tháng tuổi thơ và niên thiếu, ông Carson vốn đã quen với cảnh nghèo khó; nhưng đó là cái nghèo lương thiện, đàng hoàng; chứ không phải là sự khốn cùng bần hàn đến xé da xé thịt mà ông từng chứng kiến ở mọi ngóc ngách trong căn nhà của John Barton, thứ tương phản đến kỳ lạ với sự xa hoa quyền quý của căn phòng ông đang ngồi. Sự kinh ngạc chưa từng có lấp đầy tâm trí khi ông ngẫm nghĩ về những số phận khác biệt của các anh em loài người.

Rồi ông bừng tỉnh khỏi cơn mơ màng, quay sang tìm kiếm mục tiêu—Phúc Âm, nơi ông thầm hy vọng sẽ tìm thấy lời nài nỉ đầy xót xa: “Họ không biết mình đang làm gì.”

Lúc này trời đã tối mịt, căn nhà chìm trong tĩnh lặng. Chẳng có gì làm gián đoạn sự nghiên cứu bất thường của ông lão.

Nhiều năm trước, Phúc Âm từng là cuốn sách vỡ lòng để ông học đọc. Đã quá lâu rồi, đến mức ông đã quen thuộc với các sự kiện từ trước khi có thể lĩnh hội được Tinh thần tạo nên Sự sống.

Giờ đây ông đắm chìm vào câu chuyện ấy một cách tươi mới, với tất cả sự say mê của một đứa trẻ. Ông bắt đầu từ phần đầu và đọc ngấu nghiến tiếp tục, lần đầu tiên thấu hiểu trọn vẹn ý nghĩa của câu chuyện. Ông đọc đến đoạn kết; Đoạn kết đầy sợ hãi. Và ở đó vang lên những lời nài nỉ ám ảnh.

Ông khép sách lại và trầm ngâm suy nghĩ.

Suốt đêm dài, Tổng lãnh thiên thần giao chiến cùng Quỷ dữ.

Suốt đêm dài, những người khác canh gác bên giường bệnh. John Barton đã tỉnh lại trong trạng thái ý thức chập chờn. Thỉnh thoảng ông nói chuyện với chút năng lượng từng có thuở trước; và bằng thứ phương ngữ Lancashire đậm đặc mà ông vẫn luôn dùng khi thoải mái bộc bạch.

“Cậu thấy đấy, tôi cứ hay khao khát đi theo con đường đúng đắn; mà với một người nghèo thì tìm ra nó khó lắm. Ít nhất là với tôi thì thế. Chẳng ai dạy dỗ, chẳng ai bảo ban tôi cả. Hồi tôi còn là một đứa nhóc, họ dạy tôi biết đọc, rồi chẳng bao giờ cho tôi mượn cuốn sách nào nữa; chỉ nghe người ta bảo Kinh Thánh là một cuốn sách hay. Thế là khi tôi bắt đầu biết suy ngẫm và trăn trở, tôi tìm đến nó. Nhưng cậu sẽ chẳng bao giờ tin màu đen là màu đen, hay ban đêm là ban đêm, khi thấy tất cả những kẻ xung quanh đều hành động cứ như màu đen là màu trắng, ban đêm là ban ngày. Ở thế giới bên kia tôi chẳng bênh vực được gì nhiều cho bản thân, xin Chúa tha thứ cho tôi; nhưng tôi có thể nói thế này, tôi đã rất muốn tuân theo những điều răn trong Kinh Thánh nếu như tôi thấy thiên hạ tin tưởng nó; ai nấy đều lớn tiếng tung hô, rồi quay lưng làm ngược lại hoàn toàn. Những ngày đó tôi từng mang theo cuốn Kinh Thánh bên mình như một đứa trẻ, ngón tay kẹp giữa trang sách, dò hỏi ý nghĩa của câu này câu nọ, mà chẳng ai thèm giải đáp. Rồi tôi chọn ra hai ba câu sáng sủa rành mạch, và cố gắng làm theo những gì chúng sai bảo. Nhưng chẳng hiểu sao; chủ hay thợ, ai nấy đều chẳng thèm bận tâm đến những câu kinh đó nhiều hơn tôi màng tới Thị trưởng Luân Đôn; thế là tôi đâm ra nghĩ đó chắc chỉ là trò bịp bợm tròng vào đầu những kẻ vô tri, đàn bà con trẻ, và đại loại thế.

Tôi chẳng cố sống theo tinh thần Phúc Âm được bao lâu, nhưng nó giống thiên đường hơn bất kỳ mảnh đất nào khác từng có. Tôi có mụ Alice già động viên; nhưng những người khác đều bảo, ‘Hãy đứng lên đòi quyền lợi, bằng không cậu chẳng bao giờ với tới được đâu,’ và vợ con chẳng hé răng nửa lời, nhưng sự bất lực của họ gào thét lên, và tôi bị cuốn vào việc hành động theo số đông—rồi Tom chết. Cậu thừa biết chuyện đó rồi đấy—tôi bắt đầu hụt hơi và mờ mắt rồi.”

Rồi ông lại nói tiếp, sau vài phút im lặng chết chóc.

“Từ trước đến nay chuyện yêu thương mọi người vẫn là bản năng, dẫu bây giờ tôi ra nông nỗi này. Tôi nghĩ có lúc tôi thậm chí đã có thể yêu quý các ông chủ nếu họ chịu buông tha cho tôi; đó là trong những ngày tháng tôi sống theo Phúc Âm, trước khi đứa con tôi chết vì đói. Tôi thường bị xé đôi, giữa nỗi đau đớn dành cho những khốn khổ của người nghèo, và nỗ lực yêu thương cả những kẻ gây ra đau khổ đó (theo suy nghĩ của tôi).

Cuối cùng tôi tuyệt vọng buông xuôi, chẳng buồn bắt hành động của thiên hạ phải khớp với Kinh Thánh nữa; và tôi nghĩ mình sẽ chẳng thèm nhọc công tự mình tuân theo Kinh Thánh làm gì. Có lẽ tôi đã nói tất cả những điều này rồi. Nhưng kể từ dạo ấy, tôi cứ trượt dốc, trượt mãi, trượt mãi xuống đáy.”

Sau đó ông chỉ thốt ra những câu đứt quãng.

“Tôi nào ngờ hắn lại là một ông lão lớn tuổi đến thế—Ôi! Giá như hắn chịu tha thứ cho tôi,”—và rồi tiếp nối là những lời cầu nguyện nghẹn ngào, thiết tha và đứt quãng.

Job Legh đã lũi thủi ra về như một kẻ gục ngã trước cú sốc bất ngờ. Mary và Jem cùng nhau túc trực chờ đợi khoảnh khắc thần chết gõ cửa; nhưng khi cuộc chiến cuối cùng đến hồi khốc liệt và buổi sáng ló dạng, Jem đề nghị tìm cách làm dịu bớt hơi thở đang đứt quãng, chàng bèn rời nhà đi tìm hiệu thuốc nào mở cửa sớm vào giờ đó.

Trong lúc chàng vắng nhà, tình trạng của Barton tồi tệ hơn; ông đã ngã gập người qua thành giường và hơi thở dường như sắp cạn kiệt; Mary vồ vập tìm cách nâng ông dậy nhưng sự đau đớn và kiệt sức đã khiến nàng quá đỗi yếu mềm.

Thế là, khi nghe tiếng ai đó bước vào căn phòng nhỏ bên dưới, nàng liền gọi lớn mong Jem lên cứu giúp.

Một tiếng bước chân, không phải của Jem, đang rảo bước lên cầu thang.

Ông Carson đứng ngay ngưỡng cửa. Chỉ trong tích tắc, ông đã hiểu ra sự tình.

Ông xốc cái thân thể bất lực ấy lên; và linh hồn đang lìa cõi tạm nhìn qua đôi mắt với niềm biết ơn. Ông ôm lấy người sắp chết đang tựa vào lòng mình. John Barton chắp hai tay lại tựa như đang cầu nguyện.

“Xin hãy cầu nguyện cho chúng tôi,” Mary quụp lụy hai đầu gối, trong giờ phút trang nghiêm ấy nàng đã quên đi tất cả những gì từng chia rẽ giữa người cha và ông Carson.

Chẳng có từ ngữ nào khác hiện lên trong đầu ngoài những lời ông vừa đọc được cách đó vài tiếng đồng hồ.

“Xin Chúa thương xót chúng con là kẻ có tội.—Xin tha thứ cho những lầm lỗi của chúng con như chúng con cũng tha thứ cho những kẻ lầm lỗi với mình.”

Và khi những lời ấy vừa dứt, John Barton đã nằm bất động thành một xác chết trong vòng tay ông Carson.

Thế là khép lại bi kịch của một đời người nghèo khó.

Mary chẳng còn biết gì nữa suốt nhiều phút sau đó. Khi tỉnh lại, nàng thấy mình đang được Jem dìu ngồi trên chiếc ghế dài trong gian phòng chính. Job và ông Carson đang đứng đó, thì thầm to nhỏ với nhau thật trang nghiêm. Rồi ông Carson cất lời chào tạm biệt và rời khỏi nhà; và Job cất tiếng nói lớn, nhưng tựa như đang lẩm bẩm với chính mình,

“Chúa đã lắng nghe lời cầu nguyện của con người ấy rồi. Ngài đã an ủi ông ấy.”