"A life of self-indulgence is for us,

A life of self-denial is for them;

For us the streets, broad-built and populous,

For them unhealthy corners, garrets dim,

And cellars where the water-rat may swim!

For us green paths refreshed by frequent rain,

For them dark alleys where the dust lies grim!

Not doomed by us to this appointed pain—

God made us rich and poor—of

what do these complain?"

Mrs. Norton's

"Child Of The Islands."

Đêm hôm sau, trời mưa phùn ấm áp, rả rích không dứt, thứ mưa vừa đủ đánh thức muôn loài hoa cỏ. Nhưng ở Manchester, than ôi, nơi chẳng có lấy một nhọn cỏ bông hoa, cơn mưa ấy chỉ đem lại cảm giác nản lòng và ảm đạm; những con đường ướt át, nhơ nhớp, nước từ mái hiên nhỏ xuống ướt át, nhơ nhớp, và lòng người cũng ướt át, nhơ nhớp. Quả thực, hầu như ai nấy đều ở lẩn trong nhà, và những tiếng bước chân nơi các khoảng sân nhỏ lát đá bỗng thưa vắng một cách lạ thường.

Mary phải thay quần áo sau quãng đường đi bộ về nhà; và cô vừa kịp ngồi xuống thì nghe tiếng ai đó đang lúi húi mở cửa. Tiếng động kéo dài đủ lâu để cô đứng dậy, bước ra và mở toánh cửa. Đứng đó—có thể thế được sao? Vâng, chính là cha cô!

Ướt sũng và mệt mỏi vì đường sá xa xôi, ông đứng đó! Ông bước vào mà chẳng hé nửa lời đáp lại lời chào mừng đầy vui sướng và kinh ngạc của Mary. Ông cứ nguyên bộ đồ ướt sũng ngồi phịch xuống bên lò sưởi, chẳng màng bận tâm gì nữa. Nhưng Mary không để mặc ông nghỉ ngơi như thế. Con bé chạy tót lên lầu lấy bộ quần áo làm việc xuống, rồi bước vào phòng chứa đồ ăn để tìm chút ít thực phẩm trong lúc cha thay đồ bên lò sưởi, miệng không ngớt nói cười vui vẻ nhất có thể, dẫu cho nỗi u uất của cha đang đè nặng lên lòng cô như chì.

Bởi vì Mary, trong chốn quạnh hiu ở chỗ cô thợ may Miss Simmonds—nơi người ta chỉ bàn tán chuyện thời trang, trang phục, những bữa tiệc sắp tới cần đến chiếc váy này chiếc áo nọ, đôi khi xen lẫn dăm câu thì thầm to nhỏ chuyện yêu đương tình ái,—đã chẳng hề hay biết tin tức chính trị thời điểm bấy giờ: rằng Nghị viện đã từ chối lắng nghe tầng lớp lao động, khi họ thỉnh cầu bằng tất cả sức mạnh của những lời lẽ mộc mạc, chưa gọt giuoa về nỗi thống khổ đang hoành hành giữa nhân dân như Kỵ sĩ Khải huyền trên con ngựa bạch; nỗi thống khổ đang bóp nghẹt sự sống và in hằn những vết tang thương khắp xứ sở.

Khi cha đã ăn uống xong và khỏe khoắn lại đôi chút, hai cha con ngồi lặng im một hồi lâu; bởi Mary rất muốn ông giãi bày điều đang đè nặng tâm can, nhưng lại không dám cất lời. Về điểm này, cô thật khôn ngoan; bởi khi lòng ta mang nặng trĩu âu lo, ta thường chỉ muốn bộc lộ nỗi niềm theo cách riêng và vào thời điểm riêng của chính mình.

Mary ngồi xuống chiếc ghế đẩu dưới chân cha theo dáng vẻ thơ trẻ ngày nào, len lén đặt tay mình vào tay ông, trong khi nỗi buồn của ông lan sang cô, khiến cô "mắc cái thói quen đau khổ và thở dài," chẳng vì lý do gì cả.

"Mary, ta buộc phải cầu xin Chúa lắng nghe chúng ta thôi, vì loài người sẽ chẳng màng đoái hoài đâu; không, chẳng thèm nghe đâu, ngay cả lúc này, khi chúng ta đang khóc những giọt nước mắt bằng máu."

Chỉ trong chớp mắt, Mary đã hiểu được thực tế, dẫu chưa rõ chi tiết, điều đang đè nặng trái tim người cha. Cô siết chặt tay ông với sự đồng cảm lặng thầm. Cô chẳng biết phải nói gì, và vì quá sợ nói sai lời nên cô đành im lặng. Nhưng khi tư thế của ông cứ giữ nguyên không đổi suốt hơn nửa tiếng đồng hồ, đôi mắt đờ đẫn nhìn trân trân vào lò sưởi, chẳng có âm thanh nào phá vỡ tiếng tích tắc mệt mỏi của chiếc đồng hồ và tiếng nước nhỏ giọt từ mái nhà ngoài hiên ngoại trừ một tiếng thở dài não nuột thỉnh thoảng vang lên, thì Mary không thể chịu đựng thêm được nữa. Bất cứ điều gì cũng được, miễn là đánh thức được cha cô. Dù là tin dữ đi chăng nữa.

"Cha ơi, cha có biết George Wilson chết rồi không?" (Bàn tay cô bất giác bị siết chặt lại, suýt thì đau điếng.) "Anh ấy ngã quỵ và qua đời ở Oxford Road sáng hôm qua. Chuyện buồn lắm phải không cha, thưa cha?"

Nước mắt chực trào ra khi cô ngước nhìn khuôn mặt cha tìm kiếm sự đồng cảm. Vẫn là ánh nhìn tuyệt vọng bất động ấy, chẳng hề phảng phất chút đau buồn cho người đã khuất.

"Chết đi là tốt nhất cho nó," ông cất giọng trầm trầm.

Thật là không thể chịu nổi. Mary đứng dậy với cái cớ sang bảo Margaret rằng tối nay cô ấy không cần phải sang ngủ cùng mình, nhưng thực chất là để gọi Job Legh sang vực dậy tinh thần cho cha cô.

Cô dừng lại bên ngoài cánh cửa phòng họ. Margaret đang luyện thanh, và qua bầu không khí đêm tĩnh lặng, giọng hát của cô vang lên trong trẻo tựa thiên thần.

"Hãy an ủi, hãy an ủi dân ta, Đức Chúa Trời của các ngươi phán vậy."

Những lời tiên tri cổ xưa của người Do Thái rơi xuống lòng Mary tựa giọt sương mai. Cô không nỡ ngắt lời. Cô đứng lặng lắng nghe và cảm thấy được "vỗ về," cho đến khi những tiếng trò chuyện rì rầm lại cất lên, cô mới bước vào và thưa chuyện.

Cả hai ông cháu lập tức đứng dậy để thực hiện thỉnh cầu của cô.

"Nó chỉ kiệt sức thôi, Mary ạ," cụ Job nói. "Ngày mai thằng bé sẽ lại là một con người khác cho mà xem."

Chẳng thể nào diễn tả hết những ánh mắt và giọng điệu có sức mạnh xoa dịu một trái tim đang đau đớn và trĩu nặng; nhưng chỉ độ một tiếng sau, John Barton đã trò chuyện cởi mở như trước, dẫu cho mọi câu chuyện của ông, như một điều hiển nhiên, đều xoay quanh sự thất vọng về niềm hy vọng tha thiết của mình, về niềm hy vọng mong manh của biết bao con người.

"Phải, Luân Đôn là một nơi hoa lệ," ông nói, "và những con người hào hoa phong nhã sống ở đó còn hơn cả những gì ta từng tưởng tượng hay từng nghe kể, ngoại trừ trong truyện cổ tích. Giờ thì họ đang hưởng những điều tốt đẹp, để rồi sau đó sẽ phải chịu hình phạt."

Vẫn là câu chuyện ngụ ngôn cũ kỹ về Dives và Lazarus! Phải chăng nó vẫn ám ảnh tâm trí người giàu cũng như cách nó ám ảnh người nghèo?

"Cha kể cho chúng con nghe mọi chuyện về Luân Đôn đi, cha yêu," Mary nài nỉ, cô bé đang ngồi ở vị trí quen thuộc bên gối cha.

"Làm sao ta kể hết cho con nghe được, khi mà ta còn chẳng thấy nổi một phần mười trong số đó. Người ta bảo nó rộng gấp sáu lần Manchester. Một phần sáu có lẽ toàn cung điện nguy nga, ba phần sáu là nhà cửa bậc trung, và phần còn lại là những xó xỉnh tội lỗi, dơ dáy mà ta rất mừng vì Manchester chẳng hề có lấy một góc."

"Vâng, thưa cha, thế cha có thấy Nữ hoàng không?"

“Ta tin là không, dù có hôm ta tưởng mình đã nhìn thấy bà ấy vô số lần. Con thấy đấy,” ông quay sang nói với Job Legh, “có một ngày đã được ấn định để chúng ta tới Tòa nhà Nghị viện. Hầu hết chúng tôi đều trọ ở một quán rượu tại Holborn, nơi họ phục vụ chúng tôi rất chu đáo. Sáng hôm mang bản thỉnh cầu đi, chúng tôi có một bữa sáng ê hề chẳng kém gì mâm cỗ mà chính Nữ hoàng có thể ngự thiện. Chắc họ tưởng chúng tôi cần phải được tẩm bổ lấy tinh thần. Nào thận cừu, xúc xích, dăm bông nướng, thịt bò rán hành; giống bữa tối hơn là bữa sáng. Dù vậy, ta có thể thấy nhiều anh em trong bọn ta chẳng nuốt nổi bao nhiêu. Thức ăn cứ nghẹn lại ở cổ họng khi họ nghĩ đến những người ở nhà, vợ con họ, vào đúng giờ phút ấy có lẽ chẳng có gì để mà ăn. Chà, sau bữa sáng, tất cả chúng tôi được xếp thành hàng ngũ để đi diễu hành, và mất bộn thời gian mới chỉnh đốn xong hàng ngũ, hai người một hàng, và bản thỉnh cầu dài dằng dặc được cầm bởi những người đi đầu tiên. Mấy người đàn ông trông nghiêm nghị lắm, các bác cứ tin là thế; và trông họ mới ốm o, hốc hác, thảm hại làm sao!"

"Bản thân anh thì cũng có ra cái thá gì đâu mà khoe."

"Đành rằng, nhưng ta vẫn còn béo tốt chán so với khối kẻ. Chà, chúng tôi cứ thế đi mãi, đi mãi qua bao nhiêu là đường phố, cũng ngang ngửa phố Deansgate. Chúng tôi phải lê bước thật chậm, thật chậm vì xe ngựa chen chúc nghẽn kín đường sá. Ta cứ ngỡ rồi sẽ có lúc thoát khỏi đám xe cộ ấy, nhưng đường sá càng mở rộng thì lại càng tồi tệ hơn, và cuối cùng chúng tôi bị kẹt cứng hoàn toàn ở phố Oxford. Dù sao thì cuối cùng chúng tôi cũng băng qua được, và ôi chao mẹ ơi! Những con phố tráng lệ mà chúng tôi đặt chân tới lúc đó mới đẹp làm sao! Thế nhưng người ta vẫn còn đau đầu cách xây nhà ở Luân Đôn đấy; ở đó mà có một thầu khoán lành nghề, rành việc thì tha hồ mà phát tài. Vì con thấy đấy, phần lớn nhà cửa ở đây được xây cất chẳng theo một hình thù tử tế nào để con người có thể chui ra chui vào; có căn mãi sau mới nghĩ ra là sắp sụp đến nơi, thế là họ phải dựng mấy cái cột vừa to vừa xấu xí ở ngay mặt tiền. Và có mấy căn (chúng tôi cứ ngỡ đó là biển hiệu của tiệm may) lại đắp cả tượng đàn ông đàn bà bằng đá chẳng thèm mặc quần áo vào mặt tiền. Ta lúc ấy chẳng khác nào đứa trẻ, quên sạch cả nhiệm vụ chỉ vì mải ngó nghiêng xung quanh. Lúc đó đã là giờ ăn trưa, hoặc muộn hơn thế, nhìn mặt trời ngay trên đỉnh đầu là chúng tôi biết, và chúng tôi vừa bụi bặm vừa mệt mỏi, nhích từng bước một. Chà, cuối cùng chúng tôi cũng lọt vào một con phố hoành tráng hơn tất thảy, dẫn thẳng tới cung điện của Nữ hoàng, và chính tại đó ta tưởng rằng mình đã nhìn thấy Nữ hoàng. Mẹ đốp từng thấy xe tang cắm lông vũ màu trắng chưa, Job?"

Job gật đầu xác nhận.

"Chà, mấy tay mai táng đó đang phất lên trông thấy ở Luân Đôn. Hầu như mọi quý bà chúng tôi thấy trên xe ngựa đều thuê một chùm lông vũ loại ấy giắt trên đầu, cứ gật gù liên hồi. Người ta bảo hôm đó là buổi bệ kiến của Nữ hoàng, và xe ngựa cứ rầm rập tiến về phía cung điện của bà, trên xe có những gã ăn mặc diêm dúa như nghệ sĩ gánh xiếc, còn ở những chiếc xe khác thì la liệt các bà các cô quý phái. Bản thân những cỗ xe ngựa cũng oai vệ ra phết. Vài gã đàn ông chen không nổi vào trong bèn bám víu ở đằng sau, tay cầm bó hoa để ngửi và gậy để xua đuổi những kẻ có thể làm bẩn đôi bít tất lụa của chúng. Ta cứ tự hỏi sao chúng không thuê quách một chiếc xe cab cho rồi, cứ phải bám đuổi theo sau như mấy đứa trẻ bám đuýt xe ngựa làm gì; nhưng chắc chúng muốn ở cạnh vợ, kiểu tình nghĩa phu vợ chồng son ấy mà. Mấy tay đánh xe thì lùn tịt, mập mạp, đội tóc giả trông y hệt mấy ông mục sư kiểu cũ. Chà, chúng tôi chẳng tài nào tiến lên được vì đám xe ngựa này, dẫu cho chúng tôi cứ đứng chờ hết lần này đến lần khác. Lũ ngựa thì béo múp míp chẳng buồn đi nhanh; nhìn bộ lông mượt mà của chúng là biết chưa từng biết đói kém là gì; và cảnh sát thì xua đuổi chúng tôi khi chúng tôi định băng qua đường. Một hai tên quật cả gậy vào người chúng tôi, mấy tay sĩ quan đứng gần đó thì giơ kính một mắt lên nhìn rồi cứ để nguyên thế như bọn hề diễn xiếc. Một tên cảnh sát quất trúng người ta. 'Các anh có quyền gì mà làm thế hả?' ta bảo vậy."

Chú thích 28:

"Rucks," số lượng lớn.

(Hết chú thích)

"'Các anh đang làm con ngựa hoảng sợ đấy,' hắn nói với cái giọng điệu điệu đà (vì người Luân Đôn hầu như dính cả lưỡi, chẳng phát âm nổi chữ a với chữ i cho ra hồn), 'và nhiệm vụ của chúng tôi là ngăn các anh không được quấy rầy các quý ông quý bà đang đến dự buổi bệ kiến của Nữ hoàng.' "'Và tại sao chúng tôi lại phải bị quấy rầy?' ta hỏi, 'khi chúng tôi đàng hoàng lo việc của mình, một việc sống còn đối với chúng tôi và biết bao đứa trẻ đang đói lả ở nhà tận xứ Lancashire? Theo các anh, trước mặt Chúa, việc nào quan trọng hơn, việc của chúng tôi hay của đám quý ông quý bà đài các mà các anh tôn sùng đến thế?' "Nhưng thà ta ngậm miệng lại còn hơn, bởi hắn chỉ cười hô hố."

John dừng lời. Sau khi đợi một lát xem ông có tự kể tiếp không, Job lên tiếng,

"Chà, nhưng đó đâu phải toàn bộ câu chuyện của anh, bạn tôi ơi. Kể cho chúng tôi nghe điều gì đã xảy ra khi anh tới Tòa nhà Nghị viện đi."

Sau một khoảng lặng ngắn, John đáp,

"Thưa láng giềng, nếu được, tôi xin phép không nhắc gì đến chuyện đó. Cả tôi và bao người khác sẽ không bao giờ quên cũng như không bao giờ tha thứ; nhưng tôi không thể kể về nỗi nhục nhã của chúng tôi như một mẩu tin vặt ở Luân Đôn được. Chừng nào tôi còn sống, sự cự tuyệt ngày hôm đó vẫn sẽ khắc sâu trong tim tôi; và chừng nào tôi còn sống, tôi sẽ nguyền rủa những kẻ đã nhẫn tâm từ chối lắng nghe chúng tôi; nhưng tôi sẽ không nói về nó nữa đâu [29]."

Chú thích 29:

Việc sử dụng cú pháp hai lần phủ định không phải là hiếm trong các tác phẩm của Chaucer; chẳng hạn như trong "Truyện của người xay bột":

"That of no wife tke he non offering

For curtesie, he sayd, he n'old non."

(Hết chú thích)

Thế là, bị cụt hứng trong câu hỏi, họ ngồi lặng thím suốt mấy phút.

Tuy nhiên, cụ Job cảm thấy phải có ai đó cất tiếng, bằng không mọi công sức họ vừa bỏ ra để xua tan bóng tối u ám trong lòng John Barton sẽ đổ sông đổ biển. Thế rồi một lát sau, cụ nghĩ ra một đề tài, không quá lạc lõng so với chuyện vừa rồi để làm tổn thương một trái tim đang trĩu nặng, mà cũng chẳng quá tương đồng để nuôi dưỡng chuỗi suy nghĩ ảm đạm tiếp diễn.

"Cậu đã bao giờ nghe kể chuyện tôi từng tới Luân Đôn chưa?" cụ hỏi Mary.

"Chưa ạ!" cô ngạc nhiên thốt lên, nhìn cụ Job với vẻ kính trọng tăng lên gấp bội.

"Thế mà có đấy, và con bé Peg cũng đi cùng, dù con bé chẳng nhớ nổi gì đâu, khổ thân nó! Chắc cháu phải biết là ta chỉ có một đứa con gái, và nó chính là mẹ của Margaret. Ta thương nó đứt ruột đứt gan, và có hôm khi nó đến (đứng nấp sau lưng để ta không nhìn thấy đôi má đỏ bừng, và xoa má ta bằng cái giọng nũng nịu quen thuộc của nó) rồi thưa rằng nó và Frank Jennings (một thợ mộc trọ gần nhà ta) sẽ hạnh phúc biết bao nếu được kết hôn, ta đã không đành lòng cất lời từ chối, dẫu cho lòng ta quặn thắt khi nghĩ đến cảnh mất nó khỏi mái nhà mình. Dù sao thì nó cũng là đứa con duy nhất, và ta chưa từng than thở nửa lời về cảm xúc của mình, vì sợ làm đau lòng dạ trẻ thơ của nó. Nhưng ta đã cố nghĩ về thời điểm bản thân còn trẻ dại, từng yêu thương người mẹ hiền của nó ra sao, và cách chúng ta từ bỏ cha mẹ để cùng nhau bước ra ngoài xã hội thế nào, và giờ đây ta vô cùng biết ơn vì mình đã giữ im lặng, không làm nó phiền lòng khi kể cho nó nghe ta đau đớn nhường nào trong phút giây chia ly với ánh sáng của đời mình."

"Nhưng," Mary nói, "cháu nghe nói cậu thanh niên đó là người hàng xóm mà."

"Phải, đúng là thế; và cha anh ta cũng vậy. Nhưng công việc ở Manchester dạo đó hơi ế ẩm, và chú của Frank gửi tin nhắn báo về công việc và mức lương hậu h thế nào ở Luân Đôn, thế là anh ta phải đi; và Margaret sẽ theo sau anh ta tới đó. Chà, nghĩ đến những ngày tháng ấy lòng ta vẫn còn đau nhói. Chúng thì hạnh phúc biết bao, còn người cha khốn khổ thì cứ thui thủi buồn tủi sau lưng chúng. Chúng kết hôn, và ở lại với ta vài ngày trước khi lên đường; và từ đó ta vẫn thường nghĩ rằng trái tim Margaret đã thắt lại biết bao lần trong những ngày ngắn ngủi đó, và con bé hẳn đã muốn nói lên lời; nhưng tự đáy lòng ta biết rằng cứ kìm nén lại vẫn hơn, và ta chưa bao giờ để lộ ra cảm giác của mình. Ta thừa hiểu ý nghĩa đằng sau những nụ hôn, cái nắm tay và tất cả những cử chỉ yêu thương trẻ con thuở nào của nó. Chà, cuối cùng thì chúng cũng đi. Cháu còn nhớ hai bức thư đó chứ, Margaret?"

"Dạ nhớ chứ ạ," cô cháu gái đáp.

"Chà, hai bức thư đó là tất cả những gì ta từng nhận được từ nó, cô bé tội nghiệp. Nó viết trong thư rằng nó rất hạnh phúc, và ta tin là thế. Gia đình Frank cũng nhận được tin báo anh ta có việc làm ổn định. Trong một bức thư, tội nghiệp con bé, nó kết bằng câu, 'Tạm biệt, Ông ngoại nhé!' có gạch chân dưới từ ông ngoại, và từ đó cùng vài manh mối khác, ta biết nó đang mang thai; nhưng ta chẳng nói gì, mà tằn tiện gom góp chút tiền, tính bụng đến dịp lễ Whitsuntide sẽ nghỉ phép đi thăm nó và đứa cháu nhỏ. Thế nhưng có một hôm gần dịp Whitsuntide, Jennings đến với vẻ mặt nghiêm trọng, và hắn bảo, 'Tôi nghe tin thằng Frank và con Margaret nhà anh đều bị mắc bệnh sốt rồi.' Nghe xong mà cậu tưởng có thể xô ngã ta bằng một cọng rơm, vì có cảm giác như Chúa đang thì thầm cho ta biết kết cục sẽ ra sao. Số là cụ Jennings đã nhận được thư từ bà chủ nhà trọ mà chúng thuê; một bức thư được viết rất cẩn thận, dò hỏi xem chúng có họ hàng thân thuộc nào đến chăm sóc không. Con bé nhiễm bệnh trước, và Frank, người vốn chu đáo với nó chẳng kém gì ruột thịt, đã tận tình chăm sóc vợ cho đến khi chính anh ta cũng lây bệnh; trong khi nó thì ngày nào cũng mong ngóng ngày sinh nở [30]."

Chú thích 30:

"Down-lying," sinh nở.

(Hết chú thích)

"Nhưng khi cha đến nơi thì con gái cha thế nào rồi ạ?" Mary lo lắng hỏi.

"Nó đã được yên nghỉ, con bé tội nghiệp, và Frank cũng vậy. Ta đoán ngay được khi nhìn thấy khuôn mặt sưng húp vì khóc của bà chủ nhà lúc mở cửa đón chúng ta. Chúng ta hỏi, 'Chúng nó đâu rồi?', và ta biết chúng đã qua đời từ cái nhìn của bà ấy; nhưng Jennings thì chưa, theo ta nghĩ là thế; bởi vì khi bà dẫn chúng ta vào căn phòng có tấm vải trắng phủ trên giường, và ẩn bên dưới, lồ lộ rõ mồn một, là hai thân hình bất động, hắn đã ré lên khóc lóc như đàn bà."

"Thế mà hắn còn những đứa con khác, còn ta thì chẳng còn ai. Nơi đó nằm đứa con gái cưng, đứa duy nhất của ta. Nó đã chết, và chẳng còn ai thương yêu ta nữa, không một ai. Ta chẳng nhớ rõ [31] mình đã làm những gì; chỉ biết rằng mình vô cùng lặng lẽ, trong khi trái tim đã tan nát tơi bời."

Chú thích 31:

"Disremember," quên.

(Hết chú thích)

"Jennings không tài nào chịu đựng nổi việc ở trong phòng, thế là bà chủ nhà dẫn hắn xuống lầu, còn ta thì thấy nhẹ nhõm vì được ở một mình. Trời tối dần khi ta ngồi đó; và cuối cùng bà chủ nhà quay lại, bảo, 'Xuống đây đi nào.' Thế là ta đứng dậy bước ra ánh sáng, nhưng phải bám vào tay vịn cầu thang vì quá yếu và hoa mắt. Bà dẫn ta vào một phòng nọ, nơi Jennings đang nằm ngủ say trên ghế sô-pha, lấy chiếc khăn tay trùm đầu làm mũ ngủ. Bà bảo hắn đã khóc đến kiệt sức rồi ngủ thiếp đi. Trên bàn đã bày sẵn trà; vì bà là người tốt bụng. Nhưng bà vẫn giục, 'Lại đây nào,' rồi nắm lấy cánh tay ta. Thế là ta bước vòng qua bàn, và thấy một chiếc giỏ đựng quần áo đặt bên lò sưởi, phủ chiếc khăn choàng lên trên. 'Dở nó ra đi,' bà bảo, và ta làm theo; nằm cuộn tròn trong đó là một đứa bé tí xíu đang ngủ say sưa. Trái tim ta chợt thắt lại và nước mắt ộc ra khóe mi lần đầu tiên trong ngày. 'Con nó đấy phỉ không?' ta hỏi, dẫu biết chắc là thế. 'Vâng,' bà đáp. 'Nó đã đỡ sốt hơn chút đỉnh và đứa bé chào đời; rồi người chồng tội nghiệp trở nặng và qua đời, và chẳng mấy chốc cô ấy cũng ra đi theo sau.' "Đứa bé bé hạt tiêu! Thế mà trông nó cứ như linh hồn con bé trở về vỗ về ta vậy. Ta đâm ra ganh tỵ với Jennings bất cứ lúc nào hắn bén mảng đến gần đứa trẻ. Ta cứ nghĩ nó là máu mù của ta nhiều hơn là của hắn, thế mà ta vẫn sợ hắn sẽ đòi nhận con. Dù sao thì chuyện đó cũng còn lâu mới đến tâm trí hắn; hắn còn đống đứa con khác cơ mà, và như ta phát hiện ra sau đó, hắn vẫn luôn mong ta nhận nuôi con bé. Chà, chúng ta chôn cất Margaret và chồng nó trong một nghĩa trang đông đúc, quạnh hiu ở Luân Đôn. Ta rất tiếc nuối khi phải để chúng lại đó, vì nghĩ rằng mai sau khi tỉnh giấc, chúng sẽ cảm thấy vô cùng bỡ ngỡ khi ở xa Manchester và những người bạn cũ; nhưng biết làm sao được. Thấy chưa, Chúa vẫn dõi theo nấm mồ của chúng ở đó cũng như ở đây. Đám tang đó tốn kém vô cùng, nhưng Jennings và tôi đều muốn lo cho chúng chu đáo. Rồi chúng ta phải mang theo đứa bé cứng cáp về nhà. Tiền bạc chẳng còn lại bao nhiêu; nhưng thời tiết đẹp, và chúng tôi tính toán sẽ đón xe ngựa tới Birmingham rồi đi bộ tiếp. Đó là một buổi sáng tháng Năm tươi đẹp khi lần cuối cùng ta rời khỏi thị trấn Luân Đôn, ngoái nhìn lại từ ngọn đồi lớn cách đó chừng một hai dặm. Và tại chốn đông đúc nhộn nhịp ấy, ta đã bỏ lại đứa con gái yêu dấu đang ngủ say—trong giấc ngủ ngàn thu. Chà, xin vâng ý Chúa! Nó đã về thiên đàng trước ta; nhưng rồi ơn Chúa, thế nào ta cũng sẽ lên tới đó, dẫu cho còn phải đợi một thời gian dài nữa.

"Đứa bé đã được cho ăn trước lúc khởi hành, và chiếc xe chạy lắc lư khiến nó ngủ thiếp đi, thương cho trái tim bé bỏng ấy. Nhưng khi xe dừng lại ăn trưa thì nó tỉnh giấc, khóc đòi ăn cháo [32]. Thế là chúng tôi gọi ít bánh mì sữa, và Jennings bón cho nó trước; nhưng cái miệng nhỏ xíu của nó cứ bẹt ra như hình vuông, làm sữa trào ra ở cả bốn góc. 'Lắc nó đi, Jennings,' ta bảo; 'đó là cách người ta làm nước chảy qua phễu khi nó quá đầy; và miệng đứa trẻ chính là miệng rộng của cái phễu, còn cổ họng là phần đầu hẹp.' Thế là hắn lắc, nhưng con bé càng khóc to hơn. 'Đưa đây tao,' ta bảo, nghĩ rằng hắn là một lão già vụng về. Nhưng vào tay ta thì tình hình cũng chẳng khá khẩm hơn là bao. Nhờ lắc lư đứa bé mà chúng tôi tống được chừng một chén sữa vào miệng nó, nhưng trào ra ngoài còn nhiều hơn thế, làm ướt sũng cả số quần áo khô ráo mà bà chủ nhà đã mặc cho nó. Chà, vừa lúc chúng tôi tiến đến bàn ăn, tự múc đồ ăn và nuốt được hai miếng, thì anh chàng lính gác xuất hiện cùng một gã bảnh bao tay giương mẫu vải calico. 'Xe chạy đây!' một gã hét lên; 'Hai si-linh tiền ăn nhé!' gã kia tiếp lời. Chà, chúng tôi thấy số tiền đó quá đắt cho cả hai bữa ăn khi mà chúng tôi gần như chưa kịp nếm gì mấy; nhưng lạy Chúa, đó là hai si-linh rưỡi cho mỗi suất, cộng thêm một si-linh tiền bánh mì sữa bị nôn ọe đầy lên quần áo đứa bé. Chúng tôi lên tiếng khiếu nại [33] về chuyện đó; nhưng ai nấy đều bảo đó là quy định, vậy hai lão già nghèo khổ như chúng tôi biết làm sao đây? Chà, đứa bé tội nghiệp cứ khóc lóc chẳng buồn lấy hơi từ lúc đó cho đến tận khi chúng tôi tới Birmingham để trọ qua đêm. Lòng ta đau quặn thắt vì sinh linh bé nhỏ. Nó cứ dùng cái miệng nhỏ xíu ngoạm lấy tay áo rồi miệng chúng tôi, khi chúng tôi cố dỗ dành bằng cách trò chuyện với nó. Con bé đáng thương! Nó thèm sữa mẹ, người đang nằm lạnh lẽo trong mồ. 'Thôi,' ta tự nhủ, 'nó sẽ đói lả chết mất nếu cứ nôn thốc nôn tháo bữa tối như bữa trưa. Hãy tìm mụ đàn bà nào đó cho nó bú mớm đi; đàn bà vốn có bản năng chăm sóc trẻ nhỏ mà.' Thế là chúng tôi hỏi cô hầu phòng ở quán trọ, và cô ấy tỏ ra rất thương tình; chúng tôi ăn một bữa tối thị soạn, rồi đâm ra buồn ngủ rũ rượi vì hơi ấm và quãng đường dài đi ngoài trời gió. Cô hầu phòng bảo cô rất muốn ôm nó ngủ cùng, chỉ có điều mụ chủ tiệm sẽ mắng mỏ ghê lắm; nhưng trông nó ngoan ngoãn và tươi tắn biết bao khi nằm trong vòng tay cô, đến mức chúng tôi nghĩ ôm nó theo bên mình chắc chẳng phiền phức gì. Ta bảo: 'Nhìn kìa Jennings, phụ nữ dỗ trẻ con giỏi thật đấy; đúng như ta đã nói.' Hắn đăm chiêu nhìn; hắn lúc nào trông cũng trầm ngâm suy tư, dẫu ta chưa từng nghe hắn nói điều gì quá sâu sắc. Cuối cùng hắn cất giọng—

Chú thích 32:

"Pobbies," hoặc "pobs," cháo của trẻ em.

(Hết chú thích)

Chú thích 33:

"Again," thay cho against. "He that is not with me, he is ageyn me."—Wickliffe's Version.

(Hết chú thích)

"'Này cô gái trẻ! Cô có chiếc mũ ngủ nào thừa không?'

'Bà chủ lúc nào chả giữ sẵn mũ ngủ cho mấy vị khách nam ngại không muốn mở va-li,' cô ta đáp, có phần cụt lủn.

'Ạ, nhưng cô em à, anh cần một chiếc mũ ngủ của chính cô cơ. Đứa bé có vẻ quấn cô rồi; và nhỡ trong bóng tối nó tưởng anh là cô nếu anh đội mũ ngủ của cô thì sao.'

Cô hầu phòng mỉm cười e ấp đi lấy chiếc mũ, còn ta thì cười ha hả trước cảnh lão già râu ria xồm xoàm cứ đinh ninh rằng mình có thể biến thành phụ nữ chỉ bằng cách đội chiếc mũ ngủ của đàn bà. Dù vậy, mặc cho ta cười chế nhạo, hắn vẫn kiên quyết làm tới, thế là ta ẵm đứa bé cho đến khi hắn lên giường. Đêm hôm đó chúng tôi mới khổ sở làm sao! Con bé bắt đầu ré lên theo kiểu cũ, và hai chúng tôi phải luân phiên nhau ngồi dậy ru hời. Lòng ta đau xót khôn tả cho sinh linh bé bỏng, khi nó cứ khua khoắng cái miệng nhỏ xíu; nhưng dẫu thế ta vẫn khó lòng nhịn cười khi nghĩ đến cảnh hai lão già chúng ta, một người đội mũ ngủ phụ nữ, ngồi xổm suốt nửa đêm để ru hời một đứa trẻ nhất quyết không chịu nín khóc. Gần sáng, con bé tội nghiệp cuối cùng cũng chìm vào giấc ngủ vì kiệt sức sau khi khóc lóc, nhưng ngay cả trong giấc mơ nó vẫn phát ra những tiếng nấc thương tâm, run rẩy cất lên từ tận đáy lòng bé bỏng, khiến có lúc ta chỉ ước gì nó được nằm trên ngực mẹ, được bình yên mãi mãi. Jennings cũng ngủ thiếp đi; nhưng ta bắt đầu ngồi cộng trừ tiền bạc. Số tiền chúng tôi mang theo đã vơi đi kha khá sau bữa trưa đắt đỏ hôm trước. Ta chẳng biết tiền trọ, tiền ăn tối và ăn sáng hôm ấy sẽ ngốn hết bao nhiêu. Tính toán tiền nong từ bé đã là liều thuốc ngủ đối với ta; thế là chẳng mấy chốc ta chìm vào giấc ngủ say, và chỉ bị đánh thức bởi tiếng gõ cửa của cô hầu phòng, báo rằng cô ấy sẽ thay quần áo cho đứa bé trước khi bà chủ dậy nếu chúng ta muốn. Nhưng lạy Chúa, tối hôm trước chúng tôi nào có nghĩ đến chuyện thay quần áo cho nó, và giờ đây khi nó đang ngủ say sưa đến vậy, cùng cảm giác yên bình tĩnh lặng quý giá, chúng tôi thấy chẳng việc gì phải đánh thức nó dậy để rồi nghe nó ré lên nữa.

Chà! (nhìn kìa Mary đã ngủ say từ lúc nào vì mải nghe kể chuyện!) Ta đoán chắc các cháu đã mệt mỏi với câu chuyện dài dòng của ta rồi, nên ta sẽ kết thúc nó thật nhanh. Số tiền còn lại sau khoản thanh toán ít ỏi đến đáng thương, nên chúng tôi nghĩ tốt nhất nên đi bộ về nhà, vì nghe người ta bảo chỉ có sáu mươi dặm, và quyết không dừng chân dọc đường nữa, trừ phi để kiếm chút đồ ăn. Thế là chúng tôi rời Birmingham (một nơi đen đúa chẳng kém gì Manchester, chỉ là trông không giống quê nhà cho lắm), và đi bộ suốt ngày hôm đó, luân phiên nhau cõng đứa bé. Nó đã được cô hầu phòng cho ăn no nê trước khi đi, thời tiết lại đẹp đẽ, người ta bắt đầu nói năng có vần có điệu hơn, và chúng tôi cũng phấn chấn hơn khi nghĩ về nhà (dẫu cho tổ ấm của ta, Chúa biết rõ, vô cùng quạnh hiu). Chúng tôi không dừng lại ăn trưa, nhưng đến giờ xế chiều [34] thì ghé vào một quán rượu ăn một bữa tử tế và bón cho đứa bé chút ít dù chẳng đáng là bao. Chúng tôi còn xin thêm một mẩu bánh mì khô cho nó mút —cô hầu phòng đã chỉ cho chúng tôi cách đó. Tối hôm đó, chẳng rõ vì mệt mỏi hay do nguyên do gì, chặng đường thật gian nan [35], và con bé tội nghiệp đã ngủ đủ giấc, lại bắt đầu cất tiếng khóc xé lòng khiến ta kiệt sức. Jennings liền cất giọng,

Chú thích 34:

"Baggin-time," thời gian ăn bữa xế chiều.

(Hết chú thích)

Chú thích 35:

"Dree," dài dòng và mệt mỏi. Tiếng Anglo-Saxon, "dreogan," chịu đựng, nhẫn nhục.

(Hết chú thích)

"'Lẽ ra hôm qua chúng ta không nên ra vẻ hào phóng cưỡi xe ngựa làm gì.'

'Thôi đi bạn hiền! Nếu không đi xe thì quãng đường đi bộ còn dài hơn nhiều, và tôi chắc chắn cả anh lẫn tôi đều đã ngán ngẩm cái cảnh lê la chân rồi [36].'

Chú thích 36:

"I have not been, nor is, nor never schal."—Wickliffe's "Apology," p. 1.

(Hết chú thích)

"Thế là hắn im bặt một lúc. Nhưng hắn vốn là kiểu người cứ hễ làm sai điều gì là thế nào cũng cằn nhằn dẫu chẳng thể quay ngược thời gian để sửa chữa. Thế rồi chẳng mấy chốc hắn húng hắng ho như thể sắp sửa mở miệng, và ta tự nhủ trong lòng, 'Lại bắt đầu nữa rồi đây, bạn tôi ơi.' Hắn nói,

'Tôi xin lỗi nhé láng giềng, nhưng tôi chợt nghĩ giá như con trai tôi chưa từng bén mảng kết giao với con gái anh thì có lẽ đã tốt hơn biết bao.'

Chà! Nghe câu đó là ta nổi giận, máu dồn lên não, và nếu không vì đang bồng đứa con của nó chắc ta đã đấm cho hắn một trận. Cuối cùng ta không nhịn được nữa, bèn quạo lên,

'Thế sao anh không bảo luôn là giá như Chúa đừng dựng nên thế giới này có phải hơn không, vì như thế chúng ta đã chẳng phải có mặt trên đời để mang lấy những nỗi đau đớn nặng trĩu thế này.'

Chà! Hắn bảo đó là lời báng bổ thánh thần; nhưng ta nghĩ chính thái độ oán trách những nghịch cảnh mà Chúa ban xuống của hắn mới là sự báng bổ nặng nề hơn. Dù sao thì ta cũng không nói lời nào cay cú nữa, vì đứa bé thơ ngây chính là giọt máu của đứa con trai xấu số cũng như của cô con gái đã khuất của ta.

Đường dài rồi cũng có lúc phải rẽ, và đêm hôm ấy cuối cùng cũng trôi qua; chúng tôi vừa đau chân vừa mệt lả, và theo cảm nhận của ta thì đứa bé ngày càng yếu đi, tiếng khóc nỉ non của nó bóp nghẹt trái tim ta; ta sẵn sàng đánh đổi cả tay phải để đổi lấy một tiếng khóc oà oạp như ngày hôm qua. Chúng tôi thèm bữa sáng, và đứa trẻ mồ côi mẹ ấy cũng vậy! Chẳng thấy bóng dáng quán rượu nào dọc đường, thế là khoảng sáu giờ sáng (chỉ là chúng tôi tưởng muộn hơn) chúng tôi dừng chân trước một ngôi nhà tranh nơi có người phụ nữ đang lúi húi dọn dẹp gần khung cửa mở toang. Ta cất tiếng, 'Thưa chị, chúng tôi có thể nghỉ chân một lát được không?' 'Vào đây đi các bác,' cô vừa nói vừa dùng tạp dề lau chiếc ghế vốn đã sạch bóng từ trước. Đó là một căn phòng ngăn nắp, sáng sủa; và chúng tôi mừng rỡ ngồi xuống, dẫu nghĩ rằng đôi chân mình sắp không tài nào gập lại nổi. Chỉ một thoáng sau, cô ấy để ý đến đứa bé, đón lấy nó vào lòng và liên tục hôn hít. 'Thưa bà chủ,' ta nói, 'chúng tôi không đến nỗi không có tiền, nếu bà nấu cho chúng tôi chút gì ăn sáng, chúng tôi xin trả tiền sòng phẳng, và nếu bà có thể tắm rửa, mặc quần áo cho đứa bé tội nghiệp này, rồi đút cho nó chút cháo, vì nó sắp đói lả đến nơi rồi, tôi sẽ cầu nguyện cho bà đến tận cuối đời.' Cô ấy không nói gì, chỉ trao lại đứa bé cho ta, và nhanh như chớp, cô đã bắc chiếc chảo lên bếp, bày bánh mì và phô mai lên bàn. Khi quay người lại, khuôn mặt cô đỏ bừng, đôi môi mím chặt. Chà! Chúng tôi mừng húm vì bữa sáng đó, xin Chúa phù hộ và ban thưởng cho tấm lòng nhân hậu của người phụ nữ ấy; cô ấy bón cháo cho đứa bé dịu dàng, nhẹ nhàng và thì thầm âu yếm với nó chẳng kém gì người mẹ ruột. Cứ như thể người phụ nữ xa lạ và đứa trẻ đã quen biết từ kiếp trước, có lẽ là trên Thiên đàng, nơi linh hồn người ta xuất phát như người ta vẫn truyền tai nhau; đứa bé ngước nhìn vào mắt cô đầy trìu mến, phát ra những âm thanh nhỏ nhẹ giống tiếng chim gù hơn là bất cứ thứ gì khác. Sau đó cô cởi quần áo cho nó (bé cưng tội nghiệp! đã đến lúc rồi), chạm vào người nó thật nhẹ nhàng; tắm rửa sạch sẽ từ đầu đến chân, và vì nhiều món đồ của nó đã bẩn; còn những món quần áo nhỏ xinh do người mẹ chuẩn bị đã được gửi theo xe hàng từ Luân Đôn, cô cất chúng sang một bên; rồi bọc đứa bé trần truồng trong chiếc tạp dề, cô rút chiếc chìa khóa buộc vào dải ruy-băng đen đang thả trước ngực, mở một ngăn kéo ở tủ đựng bát đĩa. Ta thấy mình thật bất lịch sự khi tò mò, nhưng không tài nào ngăn nổi ánh mắt nhìn vào ngăn kéo nơi có chứa mấy bộ quần áo trẻ sơ sinh, vương vãi đầy hoa oải hương, nằm cạnh một chiếc roi da nhỏ và cái lục lạc bị gãy. Lúc bấy giờ ta mới thấu hiểu trái tim người phụ nữ ấy. Cô ấy lấy ra một vài món đồ, khóa ngăn kéo lại và tiếp tục mặc đồ cho đứa bé. Vừa lúc đó người chồng bước xuống, một gã đàn ông vạm vỡ trông còn chưa tỉnh ngủ hẳn, dù trời đã khá muộn; nhưng rõ ràng gã đã nghe hết mọi chuyện dưới nhà; gã đúng là một gã cục cằn. Chúng tôi đã ăn xong bữa sáng, và Jennings đang đăm đăm nhìn người phụ nữ đang ru đứa bé ngủ bằng động tác đu đưa quen thuộc. Cuối cùng hắn cất giọng, 'Tôi học được cách rồi đấy; cứ hai nhịp giật lại một nhịp, hai nhịp giật lại một nhịp. Tự tôi cũng có thể ru đứa bé này ngủ được rồi.'

Gã đàn ông gật đầu với chúng tôi vẻ khó chịu rồi đi ra cửa, đứng đó huýt sáo đút tay vào túi quần, ngó nghiêng ra tứ phía. Nhưng cuối cùng gã quay lại, cộc cằn lên tiếng,

'Này bà kia, chắc hôm nay tôi khỏi ăn sáng luôn quá.'

Nghe vậy, cô cúi xuống hôn đứa trẻ một nụ hôn dài, dịu dàng; rồi nhìn thẳng vào mặt ta như để dò xem ta có hiểu ý mình không, trao lại đứa bé mà không nói một lời. Ta không nỡ rời đi nhưng biết rằng đi vẫn hơn. Thế là huých mạnh vào người Jennings (hắn đã lơ mơ ngủ gật), ta lên tiếng, 'Thưa bà chủ, hết bao nhiêu tất cả ạ?', đồng thời lôi tiền ra lắc lủng lẳng để cô ấy không đoán được chúng tôi đang túng quẫn. Cô nhìn sang chồng, gã không nói nửa lời nhưng vẫn căng tai lắng nghe từng chữ; và khi thấy chồng chẳng hé răng, cô ngập ngừng đáp, như đang bị dằn vặt giữa hai ngọn lửa vì sợ chồng, 'Các bác thấy sáu xu có nhiều quá không?' Số tiền ấy khác hẳn so với mức tính toán ở quán rượu, vì chúng tôi đã ăn một bữa ra trò trước khi gã chồng bước xuống. Thế là ta bảo, 'Thế còn tiền bánh mì sữa của đứa bé nữa thưa bà?', (ta suýt nữa thì thốt lên 'cả tiền công phiền phức vì nó nữa', nhưng trái tim không cho phép ta nói thế, bởi ta nhận ra qua hành động của cô ấy rằng đây là việc làm xuất phát từ tình yêu thương). Cô liền đáp nhanh gọn, đồng thời liếc nhìn tấm lưng của chồng nom chẳng khác gì một cái lỗ tai khổng lồ, 'Ôi dào, chúng tôi lấy tiền làm gì bữa ăn của đứa bé, dẫu nó có ăn gấp đôi đi chăng nữa, ơn Chúa.' Nghe thế gã lườm cô một cái sắc lẹm! Cô thừa biết ý gã liền rón rén bước qua sàn nhà, đặt tay lên tay chồng. Gã có vẻ định hất tay cô ra bằng một cái giật khuỷu tay, nhưng cô thì thầm rất khẽ, 'Vì cậu Johnnie tội nghiệp nhé, Richard.' Gã không nhích người hay cất lời nào nữa, và sau khi nhìn vào mặt chồng một lát, cô quay đi, nuốt khan nghẹn ngào. Cô hôn đứa bé đang ngủ khi bước ngang qua lúc ta trả tiền. Để xoa dịu gã chồng cục cằn và ngăn gã mắng mỏ vợ, ta không kìm được bèn lén nhét thêm sáu xu giấu dưới ổ bánh mì, rồi cả bọn lên đường. Hình ảnh cuối cùng ta nhớ về người phụ nữ ấy là bóng dáng cô đang lặng lẽ dùng chéo tạp dề lau nước mắt khi quay lại chuẩn bị bữa sáng cho chồng. Nhưng ta chắc chắn sẽ nhận ra cô ấy trên Thiên đàng."

Ông dừng lại để hoài niệm về buổi sáng tháng Năm xa xôi ấy, khi ông ẵm đứa cháu gái bước đi dưới những tán hàng rào xa xôi và bóng cây sung dâu đang mùa trổ hoa.

"Chẳng còn gì để kể nữa đâu con," ông nói với Margaret khi cô nài nỉ ông kể tiếp. "Đêm hôm đó chúng tôi đã về đến Manchester, và ta nhận ra Jennings rất sẵn lòng giao lại đứa bé cho mình, thế là ta ẵm nó thẳng về nhà, và nó đã trở thành một ơn phước lớn lao đời ta."

Cả bọn chìm vào im lặng suốt mấy phút; mỗi người theo đuổi dòng suy nghĩ riêng. Rồi gần như cùng lúc, sự chú ý của họ dồn cả vào Mary. Đang ngồi trên chiếc ghế đẩu nhỏ, gục đầu vào đầu gối cha, cô bé ngủ say sưa chẳng kém gì trẻ thơ, hơi thở (vẫn dịu dàng như trẻ nhỏ) đều đặn tựa cánh chim non tìm về tổ lá. Miệng hơi hé mở đỏ mọng như quả mọng mùa đông, tương phản tuyệt đẹp với làn da trắng ngần, nơi dòng máu nóng ửng lên sắc hồng cẩm chướng theo từng cử động. Hàng lông mi đen láy khép hờ trên đôi má mịn màng, càng thêm phần khuất lấp dưới những lọn tóc vàng óng ả tựa chiếc gối êm ái cho giấc ngủ. Người cha với niềm tự hào yểu điệu vuốt phẳng một lọn tóc bóng mượt trong giây lát, như thể muốn khoe độ dài và óng ả của nó. Cử động nhỏ ấy đã đánh thức cô bé, và giống như mười người thì hết chín người rơi vào hoàn cảnh tương tự, cô mở to đôi mắt hết cỡ rồi thốt lên,

"Con có ngủ đâu. Con thức từ nãy đến giờ mà."

Ngay cả người cha cũng không nhịn được cười, còn Job Legh và Margaret thì cười lớn thành tiếng.

"Nào cô nương," cụ Job nói, "đừng có bày ra cái vẻ ngơ ngác [37] thế chỉ vì lỡ ngủ quên lúc một lão già như ta đang ôn lại chuyện cũ chứ. Nghe chuyện đó đủ sức ru cháu chìm vào giấc ngủ rồi còn gì. Thử xem cháu có giữ cho đôi mắt mở nổi không trong lúc ta đọc cho cha cháu nghe một bài thơ được sáng tác bởi một người thợ dệt giống như chúng ta. Ta cá là gã nào dệt được những vần thơ thế này chắc chắn phải là một gã hiếm có khó tìm."

Chú thích 37:

"Gloppened," kinh ngạc, sợ hãi.

(Hết chú thích)

Thế là vừa chỉnh lại cặp kính trên sống mũi, hếch cằm, bắt chéo chân, vừa húng hắng ho để thanh quản trong trẻo trở lại, cụ cất tiếng đọc to bài thơ nhỏ của Samuel Bamford [38] mà cụ vô tình nhặt được ở đâu đó.

God help the poor, who, on this wintry morn,

Come forth from alleys dim and courts obscure.

God help yon poor pale girl, who droops forlorn,

And meekly her affliction doth endure;

God help her, outcast lamb; she trembling stands,

All wan her lips, and frozen red her hands;

Her sunken eyes are modestly down-cast,

Her night-black hair streams on the fitful blast;

Her bosom, passing fair, is half revealed,

And oh! so cold, the snow lies there congealed;

Her feet benumbed, her shoes all rent and worn,

God help thee, outcast lamb, who standst forlorn!

God help the poor!

God help the poor! An infant's feeble wail

Comes from yon narrow gateway, and behold!

A female crouching there, so deathly pale,

Huddling her child, to screen it from the cold;

Her vesture scant, her bonnet crushed and torn;

A thin shawl doth her baby dear enfold:

And so she 'bides the ruthless gale of morn,

Which almost to her heart hath sent its cold.

And now she, sudden, darts a ravening look,

As one, with new hot bread, goes past the nook;

And, as the tempting load is onward borne,

She weeps. God help thee, helpless one, forlorn!

God help the poor!

God help the poor! Behold yon famished lad,

No shoes, nor hose, his wounded feet protect;

With limping gait, and looks so dreamy sad,

He wanders onward, stopping to inspect

Each window, stored with articles of food.

He yearns but to enjoy one cheering meal;

Oh! to the hungry palate, viands rude,

Would yield a zest the famished only feel!

He now devours a crust of mouldy bread;

With teeth and hands the precious boon is torn;

Unmindful of the storm that round his head

Impetuous sweeps. God help thee, child forlorn!

God help the poor!

God help the poor! Another have I found—

A bowed and venerable man is he;

His slouched hat with faded crape is bound;

His coat is gray, and threadbare too, I see.

"The rude winds" seem "to mock his hoary hair;"

His shirtless bosom to the blast is bare.

Anon he turns and casts a wistful eye,

And with scant napkin wipes the blinding spray;

And looks around, as if he fain would spy

Friends he had feasted in his better day:

Ah! some are dead; and some have long forborne

To know the poor; and he is left forlorn!

God help the poor!

God help the poor, who in lone valleys dwell,

Or by far hills, where whin and heather grow;

Theirs is a story sad indeed to tell,

Yet little cares the world, and less 't would know

About the toil and want men undergo.

The wearying loom doth call them up at morn,

They work till worn-out nature sinks to sleep,

They taste, but are not fed. The snow drifts deep

Around the fireless cot, and blocks the door;

The night-storm howls a dirge across the moor;

And shall they perish thus—oppressed and lorn?

Shall toil and famine, hopeless, still be borne?

No! God will yet arise, and help the poor.

Chú thích 38:

Tác giả đầy khí phách của tác phẩm "Passages in the Life of a Radical"—một con người làm rạng danh tầng lớp của mình, đồng thời cho thấy phẩm giá cao quý có thể tồn tại ngay trong một ngôi nhà tranh.

(Hết chú thích)

"Amen!" Barton trang nghiêm và đau buồn thốt lên. "Mary! Con gái, con có thể chép lại cho ta mấy dòng đó không, ý ta là—nếu bác Job đây không phiền."

"Tôi phiền gì chứ. Càng có nhiều người nghe và đọc thì càng tốt chứ sao."

Thế là Mary nhận lấy tờ giấy. Và ngày hôm sau, ở mặt sau hãy còn trống của một tấm thiệp tình nhân, viền đầy những trái tim và mũi tên—tấm thiệp mà cô từng nghi ngờ là do Jem Wilson gửi đến—cô đã chép lại bài thơ nhỏ tuyệt đẹp của Bamford.

❀ ❀ ❀