"Đừng sợ nữa hơi nắng mặt trời,

Cả những cơn thịnh nộ mùa đông dữ dội;

Nhiệm vụ trần gian ngươi đã hoàn thành,

Đã về cõi vĩnh hằng và nhận phần lương thưởng."

Cymbeline.

"Khi ngày và đêm mang đến niềm vui,

Hoặc thiên nhiên ban muôn vàn ơn phước;

Khi những hoan ca lay động tâm hồn tôi,

Vì em, và chỉ vì em, tôi đang sống:

"Khi kẻ thù nghiệt ngã của niềm vui trần thế ấy

Bước vào giữa đôi ta để chia lìa,

Bàn tay sắt đá bẻ gãy mối lương duyên,

Nó bẻ gãy hạnh phúc đời tôi — bẻ gãy trái tim tôi."

Burns.

Nàng đang ở một nơi mà không lời an ủi nào, không một tin tức hy vọng nào có thể chạm tới; trong thế giới hoang tưởng ma quái và đáng sợ của cơn mê sảng. Hết giờ này sang giờ khác, hết ngày này qua ngày khác, nàng bật dậy với những tiếng kêu thiết tha cầu xin cha cứu Jem; hoặc chồm lên một cách điên cuồng, nài nỉ gió và sóng, những ngọn gió và con sóng vô tình, hãy rủ lòng thương; và hết lần này đến lần khác, nàng vắt kiệt sức lực sốt sút, chập chờn của mình trong những lời khẩn cầu đau đớn ấy, rồi ngã gục xuống bất lực, chỉ thốt lên những tiếng rên rỉ não nề của sự tuyệt vọng. Họ nói với nàng rằng Jem vẫn bình an, họ đưa anh đến trước mắt nàng; nhưng thị giác và thính giác lúc này không còn là cầu nối truyền thông tin cho bộ não khốn khổ đang quẫn trí ấy nữa, và giọng nói của con người cũng chẳng thể lọt vào nhận thức của nàng.

Chỉ có Jem là nắm bắt được toàn bộ ý nghĩa trong một số câu nói kỳ lạ của nàng, và nhận ra rằng bằng cách này hay cách khác, nàng cũng như anh, đã đoán ra sự thật về việc cha nàng chính là kẻ sát nhân.

Từ lâu lắm rồi (tính thời gian bằng sự kiện và suy nghĩ, chứ không bằng đồng hồ hay mặt số), Jem đã cảm thấy chắc chắn rằng cha của Mary chính là kẻ đã sát hại Harry Carson; và mặc dù động cơ vẫn còn là một điều bí ẩn ở mức độ nào đó, nhưng cả một chuỗi các tình tiết (chủ yếu là việc John Barton đã mượn khẩu súng định mệnh chỉ vỏn vẹn hai ngày trước đó) đã không để lại chút nghi ngờ nào trong tâm trí Jem. Có lúc anh nghĩ rằng John đã phát hiện ra, và do đó mà căm phẫn đến độ ra tay tẩm máu trước những sự quan tâm mà ông Carson đã dành cho con gái mình; có lúc, anh lại tin rằng động cơ nằm ở những mối thù hằn cay đắng giữa các ông chủ và công nhân, mà người ta vẫn biết Barton rất quan tâm sâu sắc. Nhưng nếu anh đã cảm thấy mình phải có trách nhiệm giữ kín bí mật này, ngay cả khi cái giá phải trả rất có thể là chính mạng sống của mình, và anh tin rằng mình sẽ gục ngã trong sự nguyền rủa của Mary với tư cách là kẻ ác độc đã hủy hoại người yêu nàng, thì giờ đây, khi nàng đã là của riêng anh, khi nàng đã dám vượt qua bao hiểm nguy để cứu anh, và khi bộ khốn khổ của nàng đã mất hết mọi quyền định hướng và kiểm soát đối với lời nói của mình, anh lại càng buộc phải nỗ lực hơn nữa để ngăn chặn bất kỳ lời nói nào từ phía nàng có thể khép tội cha mình.

Suốt đêm hôm ấy, Jem lang thang hết dọc theo không gian chật hẹp trong ngôi nhà của Ben Sturgis. Trong căn phòng ngủ nhỏ, nơi vợ chồng Ben Sturgis thay phiên nhau chăm sóc Mary và khóc thương trước bệnh tình trầm trọng của nàng, anh lắng nghe những lời mê sảng của nàng; mỗi câu nói đều mang một ý nghĩa và ẩn ý riêng biệt, rõ màng trong tâm trí anh, cho đến khi những lời nói của nàng dâng lên đến đỉnh điểm hoang dại của nỗi đau đớn mà không ai có thể làm dịu bớt, và anh không thể chịu đựng thêm được nữa, bèn lủi thủi bước xuống lầu với tâm trạng đau khổ và bệnh hoạn, nơi Ben Sturgis nghĩ rằng nhiệm vụ của mình là ngáy o o trên chiếc ghế bành thay vì nằm trên giường, với ý nghĩ rằng làm vậy anh sẽ sẵn sàng hơn cho các công việc bề bộn, chẳng hạn như đi mời bác sĩ đến khám lại cho bệnh nhân.

Khi trời chưa thật sáng, Jem (tỉnh táo và lắng nghe với một sự tập trung cao độ mà anh không sao kìm nén lại được, dù cho kết quả của nó có đau đớn đến đâu) nghe thấy một tiếng gõ cửa nhè nhẹ, dè dặt ở cửa chính; đó vốn dĩ không phải việc của anh để ra mở cửa, nhưng vì Ben vẫn đang ngủ say, anh nghĩ mình nên xem vị khách sớm mai là ai, và xác định xem có cần thiết phải đánh thức chủ nhà hay không. Đó chính là Job Legh đang đứng ở đó, nổi bật giữa ánh sáng ban mai ngoài đường phố.

"Cô ấy thế nào rồi? Chà! Tội nghiệp hồn vía! Có phải cô ấy đấy không! Không cần hỏi nữa! Sao giọng cô ấy nghe kỳ lạ thế! Thét! Thét lên thế! Mà bình thường cô ấy ăn nói nhỏ nhẹ, dịu dàng biết bao! Cháu phải vững vàng lên chứ, anh bạn già, đừng có bày ra cái vẻ mặt ảm đạm thế chứ."

"Cháu không kìm được đâu, chú Job ạ; con người ta không thể chịu đựng nổi khi nghe một người như cô ấy cứ lải nhải như vậy; ngay cả khi cháu không yêu cô ấy, thì việc chứng kiến một người còn quá trẻ như thế mà... cháu không thể nói ra được, chú Job ạ, theo cách mà một người đàn ông nên làm," Jem nói, những tiếng nấc nghẹn ngào chặn ngang cổ họng anh.

"Để chú vào trong, được chứ?" Job nói, lách qua người anh, bởi từ nãy đến giờ Jem vẫn đứng chắn ngang cửa, không muốn để Job vào nơi ông có thể nghe thấy quá nhiều điều gợi mở đối với một người đã quen biết những nhân vật mà Mary nhắc đến.

"Chú có nhiều hơn một lý do để đến sớm thế này. Chú muốn biết cô gái tội nghiệp kia ra sao;—đó là việc đầu tiên. Muộn tối qua chú nhận được một lá thư từ Margaret, tỏ vẻ vô cùng lo lắng. Bác sĩ nói bà cụ bên ấy không còn sống được mấy ngày nữa, và thật là quạnh hiu cho cụ khi ra đi mà chẳng có ai bên cạnh ngoài Margaret và bà Davenport. Thế nên chú nghĩ mình cứ ghé qua đây ở với Mary Barton, xem cô ấy được chăm sóc thế nào, còn cháu, mẹ cháu và Will thì hãy đi tiễn biệt cụ Alice đi."

Nét mặt của Jem vốn đã buồn bã từ trước, nay lại càng trĩu xuống thấp hơn. Nhưng Job vẫn tiếp tục nói.

"Cô ấy vẫn đang mê sảng, Margaret nói thế, và cứ nghĩ mình đang ở nhà với mẹ; nhưng dù sao đi nữa, theo ý chú thì vẫn cần phải có họ hàng thân thuộc ở bên cạnh để nhắm mắt xuôi tay cho cụ."

"Chú và Will không đưa mẹ cháu về nhà được sao? Cháu sẽ theo về khi—" Jem ngập ngừng nói đến đây thì Job ngắt lời,

"Này cậu thanh niên! Nếu cậu biết mẹ cậu đã phải chịu đựng những gì vì cậu, cậu sẽ không thèm nhắc đến chuyện rời xa bà ngay lúc bà vừa đưa cậu trở về từ cửa tử đâu. Chính tối nay bà đã lay chú dậy và nói rằng: 'Job này, tôi xin lỗi vì đã làm anh thức giấc, nhưng hãy nói cho tôi biết, tôi đang tỉnh hay đang mơ đây? Jem đã được chứng minh là vô tội rồi chứ? Ồ, Job Legh! Xin Chúa hãy cho con đừng chỉ đang mơ thấy điều đó!' Vì cậu thấy đấy, bà không thể hiểu nổi tại sao cậu lại ở bên Mary chứ không phải ở bên bà. À mà này! Chú hiểu tại sao chứ; nhưng người làm mẹ chỉ chịu nhường trái tim con trai mình cho vợ nó từng chút một, và khi nhường thì trong lòng vẫn mang theo sự tiếc nuối. Không, Jem ạ! Bây giờ cậu phải đi cùng mẹ mình, nếu cậu còn mong nhận được ân huệ của Chúa. Bà là một người góa bụa và chẳng có ai ngoài cậu. Đừng có lo cho Mary! Con bé còn trẻ và sẽ vượt qua được thôi. Những người nó đang ở cùng là những người tử tế, và chú sẽ trông chừng nó như thể nó là đứa con gái tội nghiệp của chính chú, đứa hiện đang nằm lạnh lẽo ở cái chốn Luân Đôn kia. Chú công nhận với cậu là để nó ở lại giữa những người xa lạ thì khổ sở thật. Theo ý chú thì John Barton nên lo làm tròn bổn phận của mình, chăm sóc con gái mình, còn hơn là cứ đi lo chuyện bao đồng khắp xứ sở, nhúng tay vào chuyện của thiên hạ mà bỏ bê chuyện nhà mình."

Một ý nghĩ mới và một nỗi sợ hãi mới nảy sinh trong tâm trí Jem. Sẽ thế nào nếu Mary liên lụy đến cha mình?

"Cô ấy đang mê sảng dữ dội lắm," anh nói. "Suốt đêm qua cô ấy cứ nhắc đến cha mình, rồi lẫn lộn những suy nghĩ về ông với phiên tòa mà cô ấy chứng kiến ngày hôm qua. Cháu sẽ chẳng lấy làm lạ nếu tiếp theo cô ấy lại nói ông đang có mặt ở tòa án đâu."

"Chú cũng chẳng lấy làm lạ đâu," Job đáp. "Người ta ở tình trạng của nó thường hay thốt ra rất nhiều điều kỳ quặc; và cách tốt nhất là đừng có bận tâm đến chúng. Bây giờ cậu đưa mẹ về đi, Jem, và ở bên bà cho đến khi cụ Alice qua đời, còn việc trông nom Mary cứ giao cho chú."

Jem cảm thấy chú Job nói rất đúng, và không thể kháng cự lại điều mà anh biết là bổn phận của mình, nhưng tôi không thể diễn tả nổi anh cảm thấy nặng nề và đau đớn trong lòng đến nhường nào khi đứng ở cửa để nhìn Mary lần cuối với tất cả sự trìu mến và bịn rịn. Anh nhìn thấy nàng đang ngồi dậy trên giường, mái tóc vàng óng nay đã mờ đi vì một ngày bệnh tật, xõa buông phía sau, đầu quấn những dải vải ướt, các nét trên khuôn mặt co giật đến mức biến dạng bởi những cơn đau đớn do sự lo âu mang lại.

Đôi mắt của người tình ngấn lệ. Anh chẳng thể hy vọng nổi. Sự kiên cường trong trái tim anh đã bị bóp nghẹt bởi những nỗi đau từ thuở thiếu thời; và giờ đây, đặc biệt là lúc này, mặt tối của mọi thứ dường như đều bày ra trước mắt anh. Sẽ thế nào nếu nàng qua đời, đúng vào lúc anh nhận ra kho báu, một kho báu vô giá mà anh đang sở hữu trong tình yêu của nàng? Sẽ thế nào nếu (còn tồi tệ hơn cả cái chết) nàng vẫn mãi là một kẻ tâm thần điên dại lảm nhảm suốt quãng đời còn lại (và những kẻ điên đôi khi vẫn sống cho đến lúc già yếu, ngay cả dưới áp lực của gánh nặng mà họ mang), tâm trí rối bời vì hoảng loạn như lúc này, mà không ai có thể an ủi được nàng?

"Jem!" Job lên tiếng, phần nào đoán được cảm xúc của người kia qua cảm xúc của chính mình. "Jem!" ông lặp lại, thu hút sự chú ý của anh trước khi nói tiếp. Jem quay người lại, cử động nhỏ ấy khiến những giọt nước mắt trào ra và lăn dài trên má. "Cháu phải đặt trọn niềm tin nơi Chúa, và phó thác cô ấy trong tay Ngài." Ông nói bằng giọng trầm thấp, nhưng những từ ngữ ấy càng thấm sâu hơn vào trái tim Jem, tiếp cho anh sức mạnh để dứt áo ra đi.

Anh tìm về bên mẹ (mặc dù bà vừa mới có lại được đứa con trai nhờ sự can thiệp của Mary) với tâm trạng nửa muốn hờn trách việc anh đã dành cả đêm để tận tụy chăm sóc người bệnh khốn khổ kia. Bà cứ xoáy sâu vào bổn phận của con cái đối với cha mẹ (trên hết thảy mọi thứ), khiến Jem khó lòng tin nổi đây lại là người mà chỉ mới ngày hôm qua thôi đã phải kìm nén và kiểm soát mọi bản năng trong con người mình, chỉ vì anh muốn thế. Tuy nhiên, hồi ức về ngày hôm qua ấy, với lằn ranh mỏng manh như sợi tóc giữa anh và cái chết của một kẻ tử tù, cùng với tình yêu đã thắp sáng bóng tối u ám, đã khiến anh với sự điềm tĩnh và kiên nhẫn của một người đàn ông chân chính chịu đựng mọi sự cay nghiệt, khó chịu nhỏ nhặt của ngày hôm nay; và anh hoàn toàn xứng đáng được ngợi khen vì điều đó; bởi vì ở anh, cũng như ở mẹ anh, dư chấn sau sự kích động dữ dội đã tạo ra hiệu ứng thông thường là làm tăng tính cáu kỉnh của hệ thần kinh.

Họ tìm thấy Alice vẫn còn sống, và không hề đau đớn. Và chỉ có thế thôi. Một đứa trẻ mới sinh vài tuần tuổi còn có sức khỏe thể chất nhiều hơn thế; một đứa trẻ vài tháng tuổi còn có nhiều ý thức hơn về những gì đang diễn ra trước mắt cô cụ. Nhưng ngay cả trong trạng thái này, cụ vẫn tỏa ra một bầu không khí bình yên xung quanh mình. Đúng là Will, lúc đầu, đã khóc những giọt nước mắt đầy xúc động khi nhìn thấy người từng coi như mẹ mình lại đang đứng bên bờ vực của sự sống. Nhưng ngay cả lúc này, cũng như mọi khi, những cảm xúc mãnh liệt, ồn ào không thể kéo dài lâu trong sự tĩnh lặng của sự hiện diện nơi cụ. Niềm tin vững chắc mà tâm trí cụ không còn đủ khả năng nắm bắt nữa, đã để lại một vạt hào quang rực rỡ; vì không từ ngữ nào khác có thể diễn tả được ánh nhìn tươi vui, hạnh phúc đã làm bừng sáng gương mặt già nua từng trải sương gió ấy. Chuyện trò của cụ, sự thật là, không còn chứa đựng sự hướng dẫn liên tục, thiết tha về Chúa và Lời thánh thiện của Ngài như khi còn khỏe mạnh, và cũng chẳng có những lời trăn trối khuyên răn từ đôi môi của một con người vốn quen sống đạo đức ấy. Bởi vì cụ vẫn tưởng tượng mình đang quay trở lại những miền đất tuổi thơ hạnh phúc, vô cùng hạnh phúc; và lại được sống trong những chốn hoang dã xinh đẹp ở miền bắc nơi cụ từng ao ước được đặt chân đến từ lâu. Dù thị giác trần gian đã phai mờ, cụ vẫn nhìn thấy lại những khung cảnh mà mình từng yêu mến từ nhiều năm về trước! Cụ nhìn thấy chúng mà không có sự thay đổi nào làm phai mờ đi những sắc màu rực rỡ thuở nào. Những người đã khuất từ lâu nay đang ở bên cụ, tươi tắn và rạng rỡ như trong những ngày tháng qua. Và cái chết đến với cụ như một ân huệ đáng mong chờ, tựa như buổi chiều tàn đến với đứa trẻ mệt mỏi. Công việc của cụ ở chốn này đã hoàn tất, và được hoàn thành một cách tận tụy.

Còn bản án nào tuyệt vời hơn mà một vị hoàng đế có thể mong được xướng lên trên quan tài của mình? Trong tuổi thơ thứ hai (ân huệ ấy bị che khuất bởi một cái tên), cụ đã thốt lên lời "Nunc Dimittis" của mình — khúc ca tuyệt vời nhất dâng lên đấng thánh thiêng.

"Mẹ ơi, chúc mẹ ngủ ngon! Mẹ yêu dấu! Hãy chúc phúc cho con một lần nữa nhé! Con rất mệt, và rất muốn đi ngủ." Cụ không bao giờ cất lời thêm lần nào nữa ở cõi trần thế này.

Cụ qua đời vào ngày hôm sau khi họ trở về từ Liverpool. Kể từ thời điểm đó, Jem nhận ra rằng mẹ mình đang ngấm ngầm dò xét, chờ đợi bất kỳ lời nói hay dấu hiệu nào cho thấy mong muốn được quay lại với Mary của anh. Thế nhưng anh chắc chắn phải và sẽ trở lại Liverpool ngay sau khi tang lễ kết thúc, dẫu chỉ để nhìn thoáng qua người mình yêu dấu một lần. Vì Job chưa từng viết thư; thực ra, sự cần thiết của việc đó chưa từng xuất hiện trong đầu ông. Nếu Mary qua đời, ông sẽ trực tiếp thông báo; nếu nàng bình phục, ông định sẽ đưa nàng về cùng mình. Đối với ông, việc viết thư chẳng khác nào một sự hỗ trợ cho lịch sử tự nhiên; một cách để dán nhãn cho các mẫu vật, chứ không phải để diễn lộ suy nghĩ.

Hậu quả của sự thiếu thông tin về tình trạng của Mary này là Jem luôn phỏng đoán rằng mọi người và mọi mảnh giấy đều sắp mang đến cho anh tin tức về cái chết của nàng. Anh không thể chịu đựng trạng thái này lâu hơn nữa; nhưng anh quyết định sẽ không làm náo động trong nhà bằng cách thông báo cho mẹ về ý định dự định quay lại Liverpool của mình cho đến khi người quá cố đã được đưa đi chôn cất.

Vào chiều Chủ nhật, họ hạ huyệt cho cụ với rất nhiều nước mắt. Will khóc nghẹn ngào như một người không chịu nổi sự an ủi.

Cảm giác thơ ngây thuở nhỏ ùa về trong anh, cảm giác cô đơn khi bị bỏ lại giữa những người xa lạ.

Lát sau, Margaret rụt rè bước đến gần anh, như thể đang chờ đợi để an ủi; và chẳng mấy chốc cơn xúc động của anh lắng xuống thành nỗi buồn, rồi nỗi buồn nhường chỗ cho sự u sầu, và dẫu anh cảm thấy như thể mình chẳng bao giờ có thể vui vẻ lại được nữa, thì trong suốt thời gian ấy, anh vẫn vô thức tiến gần hơn đến hạnh phúc trọn vẹn khi được gọi Margaret là của riêng mình, và một sợi chỉ vàng đã được đan cài ngay cả trong bóng tối của nỗi buồn phiền. Thế nhưng, chính trên tay áo anh là nơi Jane Wilson tựa vào trên đường trở về nhà. Jem nhận phần dìu dắt Margaret.

"Margaret, anh sẽ đi Liverpool bằng chuyến tàu đầu tiên vào ngày mai; anh phải trả lại sự tự do cho ông nội em."

"Em chắc chắn là ông chẳng thích gì hơn ngoài việc trông nom tội nghiệp cho Mary; ông yêu con bé gần bằng em rồi. Nhưng hãy để em đi! Em cứ mãi bận tâm về cụ Alice tội nghiệp, nên chưa từng nghĩ đến chuyện này; em không làm được nhiều việc như bao người khác, nhưng Mary sẽ thích có một người phụ nữ quen thuộc ở bên cạnh. Em rất tiếc vì đã đợi phải nhắc nhở mới nhớ ra, Jem," Margaret đáp lại với chút ít sự tự trách bản thân.

Nhưng đề nghị của Margaret hoàn toàn không phù hợp với mong muốn của người bạn đồng hành. Anh nhận ra rằng mình tốt hơn hết là nên nói thẳng ra và đặt ý định của mình ngay từ đầu vào đúng động cơ; sự ngụy biện về việc trả lại tự do cho Job Legh đã gây hại cho anh nhiều hơn là mang lại lợi ích.

Nói thật với em, Margaret, chính anh mới là người phải đi, và đó là vì lợi ích của chính anh, chứ không phải vì ông nội em. Anh không thể chợp mắt được dù là ngày hay đêm vì cứ nghĩ mãi về Mary. Dù con bé sống hay chết, anh vẫn coi nó là vợ mình trước mặt Chúa, một cách chắc chắn và trang nghiêm như thể chúng ta đã kết hôn rồi. Vì thế, anh có quyền lớn nhất trong việc chăm sóc con bé, và anh không thể nhường lại quyền đó ngay cả cho—"

"Cha của con bé," Margaret nói, câu nói bị ngắt quãng của anh được cô tiếp lời. "Thật kỳ lạ khi một cô gái như nó lại bị ném ra ngoài đời trần trụi để vật lộn qua một cơn bệnh nặng đến thế. Không ai biết John Barton đang ở đâu, nếu không thì em đã định nhờ Morris viết cho ông ấy một lá thư kể về tình hình của Mary rồi. Em ước gì ông ấy sớm về nhà, thực sự là thế đấy!"

Jem không thể đồng tình với điều ước này.

"Mary không thiếu bạn bè ở nơi con bé đang ở đâu," anh nói. "Anh gọi họ là bạn, mặc dù cách đây một tuần tất cả chúng ta đều không hề biết trên đời này có những con người như thế. Nhưng việc cùng lo lắng và đau buồn về một chuyện khiến con người ta trở nên thân thiết nhanh hơn bất cứ điều gì, anh nghĩ vậy. Bà ấy đối xử với Mary như mẹ ruột vậy; và ông ấy có phẩm chất tốt, theo những gì anh có thể tìm hiểu được trong lúc vội vã đó. Chúng ta sắp về đến nhà rồi, và anh vẫn chưa nói hết những gì cần nói đâu, Margaret. Anh muốn em qua lại chăm sóc mẹ một chút. Bà sẽ không thích việc anh đi đâu, và anh vẫn chưa dám hé răng với mẹ về chuyện này. Nếu bà phản ứng quá dữ dội, anh sẽ quay về vào tối mai; nhưng nếu bà không phản đối lắm, anh định sẽ ở lại cho đến khi mọi chuyện về Mary ngã ngũ, dù theo hướng này hay hướng khác. Will, em biết đấy, sẽ ở đó, Margaret, để phụ giúp một tay trong việc chăm sóc mẹ."

Việc Will có mặt ở đó là trở ngại duy nhất mà Margaret nhìn thấy trong kế hoạch này. Cô không thích ý tưởng có vẻ như đang tự dâng mình đến trước mặt anh ta; thế nhưng cô lại không muốn nói gì về cảm giác này với Jem, người từ đầu đến cuối vẫn tỏ ra hoàn toàn vô tư trước bất kỳ mối tình nào khác ngoài câu chuyện của chính mình đang diễn ra.

Thế là Margaret đành miễn cưỡng đồng ý.

Nếu tối nay anh có thể ghé qua nhà chúng em một chút, Jem ạ, em sẽ chuẩn bị vài món đồ có ích cho Mary, và khi ấy anh có thể cho biết chừng nào anh có khả năng quay về. Nếu tối mai anh về nhà, và Will có mặt ở đó, có lẽ em không cần phải ghé qua nữa nhỉ?

Được chứ, Margaret, hãy cứ ghé qua nhé! Anh sẽ chẳng thể yên tâm ra đi trừ khi em ghé qua thăm mẹ vào lúc nào đó trong ngày. Nhưng tối nay anh sẽ sang; và giờ thì tạm biệt em nhé. Khoan đã! Em có nghĩ là mình có thể dỗ dành Will đi bộ một đoạn đường về nhà cùng em được không, để anh có thể nói chuyện riêng với mẹ?

Không! Điều đó thì Margaret không thể làm nổi. Làm thế chẳng khác nào đòi hỏi quá lớn ở sự e thẹn của cô.

Nhưng mục đích cuối cùng cũng đạt được khi Will bước thẳng lên lầu ngay khi họ vừa về đến nhà, để đắm chìm trong những suy nghĩ u buồn một mình. Ngay khi Jem và mẹ chỉ còn lại hai người, anh bắt đầu vào vấn đề đang canh cánh trong lòng.

Mẹ ơi!

Bà bỏ chiếc khăn tay khỏi đôi mắt đang ngấn lệ, và quay phắt người lại đối diện với anh khi anh đang đứng đó suy nghĩ xem nên nói thế nào cho phải. Hành động nhỏ ấy khiến anh chạnh lòng, và anh lao thẳng vào vấn đề.

Mẹ ơi! Sáng mai con sẽ quay lại Liverpool để xem tình hình của Mary Barton thế nào.

Và Mary Barton là gì đối với con, mà con lại cứ phải chạy theo nó bằng cái kiểu đó chứ?

Nếu con bé sống, nó sẽ là người vợ cưới hỏi đàng hoàng của con. Nếu nó chết—mẹ ơi, con không thể thốt lên nổi con sẽ cảm thấy thế nào nếu con bé chết đâu. Giọng anh nghẹn lại trong cổ họng.

Trong một khoảnh khắc, mẹ anh đã bị động lòng bởi những lời nói đó; và rồi sự ghen tị cũ kỹ lại trỗi dậy, nỗi sợ bị cướp mất tình cảm của người con trai ấy — người giống như vừa mới sinh ra lần nữa đối với bà, nhờ vào việc anh vừa may mắn thoát khỏi hiểm nguy trong gang tấc. Thế nên bà lại cứng lòng lại, từ chối mọi cảm giác đồng cảm; và quay mặt đi khỏi gương mặt gợi nhớ lại ánh nhìn khẩn thiết thuở thiếu thời của anh, khi anh đến bên bà trong những lúc rắc rối, chắc chắn sẽ nhận được sự giúp đỡ và an sủi.

Và bà cất lời lạnh lùng, bằng những âm thanh mà Jem vốn đã quen thuộc và khiếp sợ, ngay cả trước khi ý nghĩa chúng truyền tải kịp định hình trọn vẹn. Con đủ lớn để tự lo cho bản thân rồi. Những bà mẹ già bị gạt sang một bên, và những gì họ đã chịu đựng đều bị quên lãng, ngay khi một gương mặt xinh xắn xuất hiện trước mắt. Lẽ ra ta nên nghĩ đến điều đó vào thứ Ba tuần trước, khi ta cảm thấy như thể con hoàn toàn thuộc về ta, và vị thẩm phán giống như một con thú dữ đang cố gắng xé xác con ra khỏi tay ta. Lúc đó ta đã lên tiếng vì con; nhưng có lẽ giờ thì mọi chuyện bị quên sạch rồi nhỉ.

Mẹ ơi! Từ trước đến nay mẹ vẫn biết, mẹ biết rằng con không bao giờ quên bất kỳ sự tử tế nào mẹ từng dành cho con; và chúng rất nhiều. Tại sao mẹ lại nghĩ rằng trong trái tim con chỉ có chỗ cho một tình yêu duy nhất chứ? Con có thể yêu mẹ thắm thiết như xưa, và yêu cả Mary nữa, nhiều như bất kỳ người đàn ông nào từng yêu một người phụ nữ.

Anh chờ đợi một câu trả lời. Hoàn toàn không có hồi âm.

Mẹ ơi, hãy trả lời con đi! Cuối cùng anh cất lời.

Ta phải trả lời cái gì cơ chứ? Con có hỏi ta câu nào đâu.

Thì! Bây giờ con hỏi mẹ câu này đây. Sáng mai con sẽ đến Liverpool để thăm người con coi như vợ. Mẹ yêu dấu! Mẹ có chúc phúc cho chuyến đi này của con không? Nếu Chúa ban ơn cho con bé bình phục, mẹ có đón nhận nó làm con dâu như cách mẹ đối xử với một người con gái không?

Bà không thể từ chối cũng chẳng thể đồng ý.

Sao cứ phải đi cơ chứ? Cuối cùng bà càu nhàu lên tiếng. Con lại sắp vướng vào rắc rối nào đó nữa cho mà xem. Không thể ở nhà yên ổn với ta được sao?

Jem đứng phắt dậy, đi vòng quanh căn phòng với sự bứt rứt đến tuyệt vọng. Bà nhất quyết không chịu hiểu cảm xúc của anh. Cuối cùng anh dừng lại ngay trước chỗ bà đang ngồi, với dáng vẻ chịu đựng uất ức hiện rõ trên mặt.

Mẹ ơi! Con thường nghĩ cha là một người đàn ông tốt biết bao! Con đã nhiều lần nghe mẹ kể về những ngày tháng hai người hẹn hò; và về tai nạn xảy ra với mẹ, cùng với việc mẹ đã ốm nặng thế nào. Cách đây bao lâu rồi nhỉ?

Gần hai mươi lăm năm rồi, bà thở dài đáp.

Hẳn lúc ốm nặng đó mẹ chẳng thể ngờ có ngày mình lại sinh được một đứa con trai cao lớn, vạm vỡ như con bây giờ đâu nhỉ?

Bà mỉm cười đôi chút và ngước lên nhìn anh, đó chính xác là điều anh đang muốn.

Trông con còn lâu mới được vạm vỡ bằng cha con! bà nói, nhìn anh với rất nhiều sự trìu mến dẫu những lời nói ra mang ý chê bai.

Anh lại bước đi thêm một hai vòng dọc căn phòng. Anh muốn lái câu chuyện quay trở lại hoàn cảnh của chính mình.

Đó là những ngày tháng hạnh phúc khi cha còn sống!

Con nói đúng đấy, con trai ạ! Những khoảng thời gian mà ít ra đối với ta sẽ chẳng bao giờ quay trở lại nữa. Bà thở dài đầy đau khổ.

Mẹ ơi! Cuối cùng anh dừng bước hẳn, nắm lấy tay bà với sự trìu mến dịu dàng, mẹ muốn con trở thành một người đàn ông hạnh phúc như cha trước đây phải không? Mẹ muốn con có một ai đó khiến mình hạnh phúc như cách mẹ đã làm cho cha chứ? Nào, đúng thế không, mẹ yêu dấu?

Ta đã không đem lại cho ông ấy nhiều hạnh phúc như lẽ ra ta có thể, bà thì thầm bằng một giọng buồn bã, đầy tự trách. Tai nạn ấy đã làm tổn thương tính khí của ta để rồi ta chẳng bao giờ bình phục lại được; và giờ thì ông ấy đã đi đến nơi mà ông chẳng bao giờ có thể biết được ta đau đớn nhường nào vì đã hay cáu gắt với ông ấy như thế.

Không đâu mẹ, chúng ta đâu thể biết chắc điều đó! Jem dịu dàng an ủi. Dù sao đi nữa, mẹ và cha cũng đã sống với nhau ít va chạm nhất có thể so với hầu hết mọi người. Nhưng vì vong linh của cha, mẹ yêu dấu ạ, xin đừng từ chối con lúc này, khi con đến xin mẹ ban phước lành trước khi lên đường thăm người sẽ là vợ con, nếu có bất kỳ người phụ nữ nào trên đời này; vì cha, nếu không phải vì con, hãy yêu thương người mà con sẽ mang về nhà để đối xử với con như tất cả những gì mẹ từng dành cho cha: và mẹ ơi! Con không đòi hỏi một trái tim nào chân thật hay dịu dàng hơn trái tim của mẹ đâu, dẫu xét về lâu về dài.

Vẻ mặt cứng cỏi đã biến mất khỏi gương mặt bà; dù đôi mắt vẫn tránh né cái nhìn của Jem, nhưng đó là bởi chúng đang ngấn lệ vì những lời nói của anh, chứ không phải vì sự bực bội nào còn sót lại. Và khi giọng nói nam tính của anh chìm dần trong những lời nài nỉ nhỏ nhẹ, bà giơ tay lên và cúi đầu con trai xuống thấp hơn vai mình; rồi bà trang trọng thốt lên lời chúc phúc.

Chúa phù hộ cho con, Jem, đứa con trai yêu quý của ta. Và xin Ngài hãy ban phúc cho Mary Barton vì lợi ích của con.

Trái tim Jem như nhảy tửng lên, và từ khoảnh khắc đó, niềm tin đã chiếm lấy chỗ của sợ hãi trong những dự tính của anh đối với Mary.

Mẹ ơi! Mẹ cứ thể hiện con người thật của mẹ với Mary đi, rồi con bé sẽ yêu mẹ thắm thiết như con vậy.

Thế là buổi tối trôi qua trong vài nụ cười, vài giọt nước mắt và vô số lời trò chuyện tâm tình.

Con phải đi gặp Margaret đây. Chà, gần mười giờ rồi sao? Ai mà ngờ được cơ chứ? Thôi mẹ đừng thức đợi con nhé. Mẹ và Will hãy đi ngủ đi, vì cả hai đều cần nghỉ ngơi đấy. Con sẽ về nhà trong vòng một tiếng nữa.

Margaret đã trải qua một buổi tối dài đằng đẵng và cô đơn; cô suýt chút nữa đã từ bỏ hy vọng về việc Jem sẽ ghé qua vào tối hôm đó thì nghe thấy tiếng bước chân anh ngoài cửa.

Anh kể cho cô nghe về tiến triển với mẹ; anh kể về những hy vọng của mình, và giấu nhẹm đi những nỗi sợ hãi.

Nghĩ xem buồn vui lại đan xen vào nhau như thế nào kìa. Anh sẽ tính mốc khởi đầu cuộc đời mình với tư cách là người yêu được thừa nhận của Mary kể từ ngày chôn cất cụ Alice Wilson. Chà! Người chết thật chóng bị lãng quên!

Margaret yêu dấu!—Nhưng em đã kiệt sức vì buổi tối dài đằng đẵng ngồi đợi anh rồi. Anh không lấy làm lạ đâu. Nhưng đừng bao giờ có ai, kể cả em, nghĩ rằng vì Chúa thấy phù hợp để khơi gợi những mối quan tâm mới, thậm chí ngay từ trong nấm mồ, mà những người đã khuất bị lãng quên nhé. Margaret, chính bản thân em cũng có thể nhớ khuôn mặt chúng ta, và tưởng tượng xem trông chúng ta ra sao mà.

Vâng! Nhưng điều đó liên quan gì đến việc nhớ đến Alice chứ?

Thì thế này nhé. Em đâu phải lúc nào cũng cố gắng nghĩ về gương mặt của chúng ta, và biến việc nhớ nhung thành một sự nhọc nhằn; nhưng anh dám cá là thường xuyên, khi em chìm dần vào giấc ngủ, hoặc khi em vô cùng tĩnh lặng và yên bình, những gương mặt em từng quen thuộc rất rõ khi còn nhìn thấy được sẽ mỉm cười hiện lên trước mắt em với ánh nhìn trìu mến. Hoặc em nhớ về họ một cách tự nhiên, chẳng cần phải cố gắng gượng ép, và chẳng nghĩ đó là bổn phận phải liên tục gợi nhắc lại. Và những người bị che khuất khỏi tầm mắt chúng ta cũng vậy thôi. Nếu họ xứng đáng được yêu thương hết lòng khi còn sống, họ sẽ không bị lãng quên khi đã chết; điều đó đi ngược lại với quy luật tự nhiên. Và chúng ta chẳng cần phải tự trách móc bản thân vì đã để những tia sáng của Chúa chiếu rọi vào nỗi đau buồn của mình, cũng chẳng cần sợ hãi việc quên đi họ, bởi vì ký ức về họ không phải lúc nào cũng ám ảnh và chiếm lấy tâm trí chúng ta, giống như việc em chẳng cần phải bận tâm nhọc công nhớ xem mặt ông nội mình thế nào, hay các vì sao trông ra sao vậy,—em không thể quên dù muốn, những thứ mà việc nghĩ về chúng mang lại niềm vui lớn nhường nào. Đừng sợ là anh sẽ quên Dì Alice.

Em không sợ đâu, Jem; ít nhất là lúc này thì không; chỉ là anh có vẻ nói quá nhiều về Mary thôi.

Anh đã kìm nén nó quá lâu rồi, em phải nhớ chứ. Dì Alice sẽ vui biết bao nếu biết rằng anh có hy vọng được rước dì ấy—à ý anh là rước Mary làm vợ! Nếu Chúa buông tha cho cô ấy!

Bà ấy sẽ chẳng thể biết được đâu, ngay cả khi anh có thể nói cho bà ấy biết trong nửa tháng qua—kể từ khi anh đi vắng, bà ấy lúc nào cũng nghĩ mình là một đứa trẻ bé xíu túm tụm tà áo mẹ. Hẳn bà ấy từng là một đứa trẻ hạnh phúc; thật là một niềm hạnh phúc lớn lao cho bà khi được nghĩ về những ngày thơ ấu ấy, lúc bà nằm trên giường bệnh với mái tóc đã hoa râm.

Anh chưa từng thấy ai tỏ ra hạnh phúc hơn trong suốt cuộc đời mình.

Đúng thế! Và cái chết của bà ấy thật nhẹ nhàng và dễ chịu làm sao! Bà ấy cứ nghĩ mẹ mình đang ở gần bên.

Họ chìm vào những suy nghĩ yên bình về những giờ phút cuối cùng thanh thản và hạnh phúc ấy.

Đồng hồ điểm mười một giờ. Jem giật mình đứng phắt dậy.

Lẽ ra anh phải đi từ lâu rồi. Đưa cho anh bọc đồ nào. Em đừng quên ghé thăm mẹ anh nhé. Chúc ngủ ngon, Margaret.

Cô tiễn anh ra cửa và cài then lại phía sau. Anh đứng trên bậc thềm để chỉnh lại nút buộc nào đó trên bọc đồ. Cái sân nhỏ, con phố chìm sâu trong tĩnh lặng. Từ lâu mọi người đã lui về nghỉ ngơi trong buổi tối Chủ nhật yên bình ấy. Những vì sao tỏa sáng rọi xuống những con phố vắng lặng, và ánh trăng mềm mại, trong trẻo rọi xuống từng mảng sáng rực, để lại những bậc thềm nơi Jem đang đứng trong bóng râm.

Một tiếng bước chân vang lên dọc theo vỉa hè; âm thanh chậm chạp và nặng nề. Trước khi Jem kịp hoàn tất công việc nhỏ nhặt của mình, một bóng người đã lướt vào tầm nhìn; một bóng dáng tiều tụy, yếu ớt, đang nhọc nhằn mang theo một vòi nước từ chiếc máy bơm gần đó với một sự gắng sức rõ rệt và đau đớn. Nó đi ngang qua trước mặt Jem, rẽ vào con hẻm ở góc nơi anh đang đứng, bước vào ánh sáng rộng lớn và bình yên; và ở đó, với cái đầu cúi gằm, thân hình tàn tạ và còm cõi, Jem nhận ra John Barton.

Không một hồn ma vất vưởng nào lại có ít năng lượng sống trong những cử động vô thức của mình đến thế, nhưng con người ấy vẫn tiếp bước với nhịp điệu đều đặn như cỗ máy đồng hồ cho đến khi tới được cửa nhà mình. Và rồi ông biến mất, và then cửa khép hờ lại một cách yếu ớt, tạo ra một âm thanh mờ ảo, chập chờn, phá vỡ sự tĩnh lặng trang nghiêm của màn đêm. Sau đó mọi thứ lại chìm vào yên lặng.

Trong một hoặc hai phút, Jem đứng bất động, chết lặng bởi những suy nghĩ mà hình ảnh cha của Mary vừa khơi gợi lên.

Margaret không hề hay biết ông đã về nhà: phải chăng ông đã lẻn vào tổ ấm của chính mình như một tên trộm trong đêm đen tĩnh mịch? Dù Jem từng thấy ông chán nản trong một thời gian dài và sâu sắc, nhưng đêm nay vẫn có điều gì đó rất khác biệt ở con người ấy; bị quật ngã bởi một cơn bão lòng nào đó, ông có vẻ lê lết dọc theo đường đi, mọi lòng tự trọng đều đã mất sạch và tan biến.

Có nên nói cho ông biết về tình trạng của Mary không? Jem cảm thấy tuyệt đối không được; và điều này vì rất nhiều lý do. Không thể thông báo về bệnh tình của con bé mà không phải đề cập đến nhiều chi tiết khác cùng lúc, những điều mà tốt hơn hết là nên giữ cho ông ta mù tịt; thực ra, những chuyện mà chỉ một mình Mary mới có thể giải thích trọn vẹn. Cho đến nay, dường như chưa có nghi ngờ nào về việc ông là thủ phạm nảy sinh trong tâm trí bất kỳ ai. Thêm vào những lý do đó là sự miễn cưỡng tột cùng của Jem khi phải đối mặt với ông, với niềm tin đinh đóng cột trong lồng ngực rằng chính ông, chứ không phải ai khác, đã gây ra hành động khủng khiếp ấy.

Đúng là ông là cha của Mary, và với tư cách đó, ông có mọi quyền được thông báo về tất cả mọi thứ liên quan đến con bé; nhưng giả sử ông được biết, và ông làm theo bản năng vốn rất tự nhiên của một người làm cha là muốn đến bên con, thì hậu quả sẽ ra sao? Trong số những cảm xúc hỗn độn mà cô đã bộc lộ trong cơn mê sảng, ừm, thậm chí còn lẫn lộn với cả những biểu hiện yêu thương dịu dàng nhất dành cho cha mình, lại tồn tại một thứ cảm giác kinh hãi đối với ông; một nỗi sợ hãi ông như một kẻ đổ máu, dường như chia cắt ông thành hai con người — một là người cha từng bồng bế cô trên đầu gối và yêu thương cô suốt đời; người kia là kẻ sát nhân, là nguyên nhân gây ra mọi rắc rối và đau khổ cho cô.

Nếu ông xuất hiện trước mặt cô trong lúc ý niệm này về nhân dạng của ông đang chiếm ưu thế, ai có thể đoán trước được hậu quả sẽ ra sao?

Jem không thể, và sẽ không bao giờ, đẩy cô vào bất kỳ rủi ro đáng sợ nào như thế: và nói thật lòng, tôi tin rằng anh coi cô thuộc về mình nhiều hơn, để che chở khỏi mọi vết thương dù là nhỏ nhất bằng tình yêu thương vô bờ bến, hơn là thuộc về bất kỳ ai khác trên thế gian này, dẫu cho người đó có được khoác lên mình danh xưng đáng kính là Cha, và vô can khỏi bất cứ điều gì có thể làm vẩn đục sự kính trọng đó.

Nếu bạn thấy lời kể của tôi có phần rối rắm về những tâm trạng mập mờ, những lý do nửa vời lướt qua tâm trí Jem khi anh đứng nhìn chằm chằm vào khoảng không trống rỗng nơi dáng hình suy sụp ấy vừa xuất hiện — nếu bạn thấy bối rối không thể gỡ rối những động cơ thực sự, tôi xin đảm bảo với bạn rằng, chính từ một tập hợp những suy nghĩ rối ren y hệt như thế, Jem đã đưa ra quyết định hành động như thể anh chưa từng nhìn thấy bóng ma hệt như John Barton ấy; chính ông, nhưng lại không phải là ông.