“Lòng nàng mang nỗi sợ dường như đang lắng nghe,
Như thể tai hoạ chỉ vừa mới bắt đầu;
Như thể những đám mây tiên phong của ngày giông bão
Đã trút hết cơn thịnh nộ, còn phần hậu quân u ám
Đang chậm chạp kéo tới cùng sấm sét tích tụ bên trong.”
Keats, “Hyperion.”
Mary vừa ở một mình liền chốt cửa lại, kéo các tấm chớp che kín cửa sổ—nơi suốt thời gian qua chỉ được che chắn qua loa bằng mấy chiếc rèm vội vã khép lại lúc Esther bước vào và ngọn nến được thắp lên.
Nàng làm tất cả những điều đó với đôi môi mím chặt và ánh nhìn lạnh lẽo, vô hồn hệt như khi nàng mới xem xét mẩu giấy lần đầu. Rồi nàng ngồi xuống giây lát để suy nghĩ; và đứng phắt dậy ngay lập tức, bước lên lầu với những bước chân vững chắc nhờ sự quyết tâm ngút ngàn trong lòng; nàng bước qua cửa phòng mình thêm hai bước để vào phòng cha. Nàng muốn tìm gì ở đó?
Tôi phải kể cho các bạn nghe; tôi phải dùng lời lẽ để diễn tả bí mật kinh hoàng mà nàng tin rằng mẩu giấy kia đã phơi bày trước mắt.
Cha nàng chính là kẻ sát nhân!
Góc của tờ giấy viết thư dày, cứng và sáng bóng ấy, nàng nhận ra chính là phần trang giấy mà nàng từng chép những dòng thơ tuyệt đẹp của Samuel Bamford từ nhiều tháng trước—tờ giấy chép (như có lẽ các bạn còn nhớ) vào phần để trống của một tấm thiệp tình nhân do Jem Wilson gửi cho nàng, vào những ngày mà nàng chưa hề nâng niu và cất giữ mọi thứ chàng từng chạm vào như bây giờ.
Bản chép tay ấy đã được đưa cho cha nàng, người mà nó được làm dành riêng cho, và nàng thỉnh thoảng vẫn thấy ông đọc lại nó, chắc chắn là chưa đầy hai tuần trước. Nhưng nàng quyết định phải xác minh xem phần còn lại có còn nằm trong tay ông hay không. Ông hoàn toàn có thể—vẫn có khả năng nhỏ là—đã đưa nó cho một ai đó; và nếu vậy, kẻ đó chính là thủ phạm, bởi nàng có thể thề thốt về tờ giấy này ở bất cứ đâu.
Trước hết, nàng lôi mọi đồ đạc ra khỏi chiếc rương ngăn kéo nhỏ cổ kỹ. Trong số đó có vài món từng thuộc về người mẹ quá cố, nhưng giờ nàng chẳng còn thời gian để xem xét hay cố gắng gợi lại ký ức về chúng. Tất cả sự cung kính nàng có thể dành cho chúng lúc này chỉ là cẩn thận nhấc ra và đặt lên giường, trong khi những đồ đạc khác bị hất tung một cách sốt ruột xuống sàn nhà.
Bản chép những dòng thơ của Bamford không có ở đó. Ồ! Có lẽ ông đã đem cho người khác chăng? Nhưng nếu vậy thì chẳng phải phải đưa cho Jem sao? Đó chính là khẩu súng của chàng.
Và nàng lại hăng hái bắt tay vào kiểm tra chiếc hộp gỗ thông dùng làm ghế ngồi, thứ từng đựng bộ quần áo ngày Chủ nhật của cha nàng, vào những ngày mà ông còn có thể mua nổi quần áo Chủ nhật.
Ông đã chuộc chiếc áo khoác đẹp hơn của mình từ tiệm cầm đồ trước khi đi, điều đó nàng đã để ý thấy. Còn đây là chiếc áo cũ của ông. Cái gì đang sột soạt dưới tay nàng trong túi áo vậy?
Tờ giấy! “Ồ! Cha ơi!”
Đúng vậy, nó khớp hoàn toàn; đầu rách khớp với đầu rách, chữ cái khớp với chữ cái; và ngay cả phần mà Esther từng cho là trống không cũng có các dấu vết trùng khớp với mảnh lớn hơn, với những chiếc đuôi kéo dài của chữ y và chữ g. Và rồi, như thể bấy nhiêu vẫn chưa đủ làm bằng chứng tội ác không thể chối cãi, nàng lại thưa tay sờ vào và tìm thấy một vài viên đạn chì (tôi chẳng biết bạn gọi chúng là gì) nằm trong chính chiếc túi ấy, cùng với một gói thuốc súng nhỏ bọc giấy. Khi nàng chuẩn bị nhét chiếc áo khoác trở lại sau khi đã lấy ra tờ giấy, những viên đạn, vân vân, nàng nhìn thấy một chiếc bao súng bằng len làm từ loại vải thô sọc kẻ mà chắc bạn đã từng thấy hàng ngàn lần được dùng cho mục đích đó. Cảnh tượng ấy khiến nàng càng kiểm tra kỹ hơn nữa, nhưng chẳng còn thứ gì khác có thể cung cấp thêm bằng chứng nào nữa, thế là nàng khóa hộp lại, ngồi bệt xuống sàn nhà để ngắm nhìn những tang vật; lúc thì chìm đắm trong nỗi tuyệt vọng đến phát ốm, lúc lại tò mò tự hỏi không hiểu làm thế nào mà cha nàng lại có thể qua mặt được mọi người. Suy cho cùng thì việc đó cũng khá dễ dàng. Rõ ràng là ông đã lấy được một khẩu súng nào đó (có thực sự là của Jem không? Liệu chàng có phải đồng phạm không? Không! Nàng không tin điều đó; dẫu có bị cảm xúc bộc phát lôi kéo đến đâu đi nữa, chàng cũng không bao giờ, tuyệt đối không bao giờ chủ tâm lên kế hoạch giết người cùng kẻ khác. Nhất là khi chàng sẽ chẳng đời nào buộc tội nàng trước mặt cha nàng mà không hề cảnh báo nàng trước; điều đó đi ngược lại bản tính của chàng).
Rồi sau khi có được khẩu súng, cha nàng đã nạp đạn ngay tại nhà và có thể mang nó đi vào lúc hàng xóm không để ý, khi nàng đang đi vắng hoặc đang ngủ; và sau đó ông có thể giấu nó ở đâu đó để sẵn sàng sử dụng khi cần đến. Nàng chắc chắn rằng ông không hề mang theo thứ gì như thế khi rời đi lần cuối cùng.
Nàng cảm thấy việc suy đoán về động cơ của ông chẳng ích gì nữa. Hành động của ông thời gian gần đây đã trở nên quá hoang dại và thất thường, khiến nàng không thể dùng lý trí để suy xét nổi. Hơn nữa, chẳng phải việc biết rõ ông phạm tội ác tày trời này đã là quá đủ rồi sao? Tình yêu thương dành cho cha dường như trào dâng trong nàng với một sức mạnh đớn đau, hòa lẫn với nỗi kinh hoàng trước tội ác của ông. Người cha thân yêu ấy, từng một thời vô cùng tử tế, ấm áp, luôn sẵn lòng giúp đỡ bất kỳ ai hay con vật nào đang hoạn nạn, nay lại đi giết người! Thế nhưng, giữa chốn hoang mạc khổ đau đang bao vây nàng, nơi chiều sâu khô cằn và u tối ấy nàng không dám dấn thân suy ngẫm, một dòng suối nhỏ của sự an ủi đang trào lên dưới chân nàng, ban đầu chẳng ai để ý, nhưng chẳng mấy chốc sẽ mang lại cho nàng sức mạnh và hy vọng.
Và đó chính là sự cần thiết phải hành động mà phát hiện này áp đặt lên vai nàng.
Ồ! Quả thực tôi cho rằng sự cần thiết phải hành động, phải có một hình thức hành động nào đó (thể xác hay tinh thần) trong thời điểm hoạn nạn là một phúc lành vô hạn, dẫu cho những nỗ lực đầu tiên vào những lúc như thế thật cay đắng. Có việc gì đó phải làm ngụ ý rằng vẫn còn hy vọng đạt được một điều tốt đẹp nào đó, hoặc có thể tránh được một tai họa thêm vào; và dần dần, niềm hy vọng ấy sẽ hấp thụ phần lớn nỗi buồn.
Chính những nỗi thống khổ không thể nào trốn tránh được bằng bất kỳ cách trần thế nào mới là thứ ít nhận được sự an ủi trần thế nhất. Trong số tất cả những lời an ủi sáo rỗng, nhàm chán và trống rỗng từng thốt ra bởi những kẻ không chịu nhọc công thông cảm với người khác, điều khiến tôi ghét nhất chính là lời khuyên đừng đau buồn trước một sự việc, “vì không thể tránh được.” Bạn có nghĩ rằng nếu tôi có thể xoay sở ngăn chặn nó, tôi sẽ ngồi yên với hai khoanh tay, bằng lòng chầu chực nỗi tiếc thương không? Bạn có tin rằng chừng nào hy vọng còn tồn tại, tôi sẽ đứng dậy và hành động không? Tôi đau buồn chính vì những gì đã xảy ra là không thể vãn hồi. Lý do bạn đưa ra để khuyên tôi đừng đau buồn, lại chính là lý do duy nhất và đích thực khiến tôi đau buồn. Hãy đưa cho tôi những lý do cao cả và thanh cao hơn để kiên nhẫn chịu đựng những gì Cha tôi thấy là vừa ý mà gửi đến, tôi sẽ thành tâm và kiên trung cố gắng nhẫn nhịn; nhưng đừng chế nhạo tôi hay bất kỳ người đau khổ nào khác bằng câu nói, “Đừng đau buồn, vì mọi thứ đã quá muộn để cứu vãn. Nó đã vượt qua mọi giới hạn chữa lành.”
Nhưng một tia hy vọng cứu vãn nỗi buồn đã đến với suy nghĩ của Mary. Nếu cha nàng có tội, Jem hoàn toàn vô tội. Nếu vô tội, vẫn còn khả năng cứu được chàng. Chàng phải được cứu. Và nàng phải làm điều đó; bởi chẳng phải nàng là người duy nhất nắm giữ bí mật khủng khiếp này sao? Cha nàng không hề bị nghi ngờ; và sẽ không bao giờ bị nghi ngờ, nếu bằng bất kỳ sự trù liệu hay nỗ lực nào của bản thân, nàng có thể ngăn chặn điều đó.
Nàng vẫn chưa biết làm thế nào để cứu Jem trong khi cha nàng cũng phải được coi là vô tội. Việc đó đòi hỏi rất nhiều suy tính và sự thận trọng. Nhưng đi kèm với lời kêu gọi hành động, cùng các phẩm chất phán đoán và sự kín đáo của nàng, là ý thức đáp lại về sức mạnh nội tại để đối phó với tình huống khẩn cấp. Mỗi bước đi lúc này, không, thậm chí là việc tận dụng từng phút giây, đều vô cùng hệ trọng; vì bạn phải nhớ rằng nàng đã hay tin từ chỗ cô Simmonds về khả năng kẻ sát nhân sẽ được đưa ra xét xử vào tuần tới. Và bạn cũng phải nhớ rằng, chưa từng có một cô gái nào còn quá trẻ mà lại không nơi nương tựa hoặc túng quẫn đến thế, như Mary vào thời điểm này. Thế nhưng con sư tử từng đồng hành cùng Una bước qua hoang mạc và hiểm nguy; và một mục đích cao cả, kiên quyết làm điều đúng đắn cũng sẽ luôn bảo vệ và đồng hành cùng những kẻ bất lực như thế.
Chuông điểm hai giờ; giữa đêm sâu tịch mịch, tối tăm.
Chẳng ích gì khi cứ tự làm rối trí mình bằng những kế hoạch trong đêm dài đằng đẵng, mệt mỏi này. Chẳng thể làm được gì trước khi trời sáng; và thoạt đầu trong sự thiếu kiên nhẫn, nàng bắt đầu khát khao ánh ngày; nhưng rồi nàng nhận ra cơ thể mình đang ở trong tình trạng tồi tệ thế nào để thực hiện bất kỳ kế hoạch hành động nào, và nàng kiên quyết tự nhủ phải gìn giữ sức lực thể chất của mình.
Trước hết nàng phải đốt đi tờ giấy tố giác. Thuốc súng, đạn và bao súng, nàng gói lại thành một bói và giấu tạm vào lớp đệm rơm của chiếc giường, dù chẳng có khả năng nào chúng trở thành bằng chứng chống lại bất kỳ ai. Sau đó, nàng mang tờ giấy xuống lầu, đốt nó trên lò sưởi, dùng các ngón tay bóp nát tro tàn và rải những mảnh màng đen mỏng manh bay lả tả vào giữa đám tàn than trong lò. Lúc ấy nàng mới thở phào nhẹ nhõm.
Đầu nàng đau buốt đến mức chóng mặt; nàng phải rũ bỏ cơn đau ấy bằng được nếu không muốn nó làm tê liệt khả năng suy nghĩ và lập kế hoạch của mình. Nàng tìm kiếm thức ăn, nhưng trong nhà chẳng có gì ngoài một ít bột yến mạch sống: thế nhưng, dù nó khiến nàng nghẹn đắp ở cổ, nàng vẫn nuốt một ít, bởi nàng biết từ kinh nghiệm bản thân rằng những cơn đau đầu thường xuất phát từ việc nhịn đói lâu ngày. Rồi nàng tìm nước để chườm những thái dương đang giật thình thịch và làm dịu cơn khát đang bốc hỏa. Trong nhà chẳng còn giọt nước nào, thế nên nàng cầm chiếc vại đi ra vòi nước ở tận đầu bên kia khu sân nhỏ, nơi tiếng vọng của những bước chân nhẹ nhàng vang lên giữa đêm khuya tĩnh lặng. Những đường nét cứng nhắc, vuông vức của các dãy nhà cắt sắc lẹm vào bầu trời lạnh giá, sáng rực, nơi hàng triệu vì tinh tú đang tỏa sáng trong sự tĩnh mịch vĩnh hằng. Khung cảnh bên ngoài chẳng có mấy sự đồng cảm với nỗi phiền muộn trong lòng. Mọi thứ thật tĩnh lặng, bất động, cứng nhắc! Khác xa làm sao với đêm đẹp trời ở vùng quê nơi tôi đang viết những dòng này đây, nơi đường chân trời đằng xa hiện lên mềm mại và uốn lượn dưới ánh trăng, và những hàng cây gần đó khẽ đưa qua đưa lại trong cơn gió đêm với một chuyển động gần giống như con người; và làn gió xào xạc cất lên khúc nhạc qua những tán lá, tựa như đang cất lời vỗ về những kẻ u hoài trằn trọc vì nặng trĩu tâm can. Cảnh sắc và âm thanh của một đêm như thế ru dịu nỗi đau và niềm tiếc thương chìm vào giấc ngủ.
Nhưng Mary bước trở lại ngôi nhà của mình sau khi đã hứng đầy vại nước, với một cảm giác lo âu còn mãnh liệt hơn nữa, và một niềm xác tín rõ ràng hơn bao giờ hết về việc mọi thứ đều đè nặng lên một mình đôi vai không người giúp đỡ và cô độc của nàng, giữa thế giới lạnh lùng, cứng nhắc và đông đúc này.
Nàng lau trán, làm dịu cơn khát, rồi với sự cân nhắc khôn ngoan, nàng đi lên lầu và cởi quần áo, cứ như thể chuẩn bị cho giấc ngủ dài suốt đêm, dẫu cho chỉ còn vài tiếng ngắn ngủi nữa là trời rạng đông. Nàng tin rằng mình sẽ chẳng thể nào chợp mắt nổi, nhưng nàng vẫn nằm xuống, nhắm chặt mắt lại; và chưa đầy vài phút sau, nàng đã chìm vào một giấc ngủ sâu và ngon lành hệt như thể trên cõi đời này chẳng hề tồn tại tội lỗi hay niềm đau khổ nào.
Nàng tỉnh giấc, điều hiển nhiên là cơ thể đã khỏe khoắn hơn rất nhiều; nhưng đi kèm với đó là ý thức về một thảm họa lớn sắp sửa giáng xuống. Nàng ngồi bật dậy trên giường để hồi tưởng lại mọi chuyện, và khi nhớ ra, nàng lại ngã gục xuống với tất cả sự bất lực của nỗi tuyệt vọng. Nhưng đó chỉ là sự yếu lòng trong chốc lát; bởi chẳng phải từng phút giây đều vô cùng quý giá cho việc suy tính, nếu không muốn nói là cho hành động hay sao?
Trước khi kịp hoàn thành những công việc buổi sáng cần thiết như thay đồ và dọn dẹp nhà cửa gọn gàng phần nào, nàng đã gỡ rối được những ý nghĩ hỗn độn của mình và vạch ra được một kế hoạch hành động nào đó. Nếu Jem vô tội (và giờ đây, về tội ác của chàng, thậm chí là sự tham gia dù nhỏ nhất hay việc biết về vụ án mạng, nàng đã tha bổng cho chàng bằng tất cả tâm can), hẳn là chàng đã ở một nơi nào đó khác khi vụ án xảy ra; có lẽ là ở cùng vài người khác, những người có thể làm chứng cho sự thật đó, miễn là nàng biết tìm họ ở đâu. Mọi thứ đều đổ dồn lên vai nàng. Nàng từng nghe đến khái niệm ngoại phạm, và tin rằng nó có thể mang lại sự giải thoát mà nàng hằng mong muốn; nhưng nàng không chắc chắn lắm và quyết định tìm gặp Job, một trong số ít những người quen biết được phú cho sự hiểu biết về những từ ngữ khó hiểu, bởi đối với nàng, mọi thuật ngữ pháp lý hay lịch sử tự nhiên đều là những ẩn số dài lê thê với đủ thứ âm tiết.
Không một phút giây nào được phép lãng phí. Nàng đi thẳng đến nhà Job Legh và bắt gặp hai ông cháu đang ngồi ăn sáng; vừa mở cửa, nàng đã nghe thấy giọng họ nói khẽ khàng, trầm ngâm và nghẹn ngào, cứ như thể có điều gì đang bóp nghẹt trái tim họ. Họ ngừng nói chuyện ngay khi nàng bước vào, và lúc ấy nàng hiểu rằng họ đang bàn về vụ án mạng; về khả năng Jem có tội; và (điều này lóe lên trong đầu nàng lần đầu tiên) về góc nhìn mới mẻ mà họ vừa nắm bắt được về chính bản thân nàng; bởi cho đến tận bây giờ, họ chưa bao giờ nghe chuyện nàng tán tỉnh lẳng lơ với ông Carson; ngay cả trong những lời tâm sự kín đáo nhất với Margaret, nàng cũng chưa từng nhắc đến hắn. Và giờ đây Margaret sẽ nghe thiên hạ bàn tán về hạnh phúc của nàng như hành vi của một cô gái trơ tráo, hư hỏng; và dẫu cho cô có không tin mọi lời đồn đại đi chăng nữa, Margaret cũng khó lòng tránh khỏi cảm giác bị tổn thương và thất vọng về Mary.
Thế nên, với một giọng dè dặt, Mary cất lời chào buổi sáng quen thuộc, và trái tim nàng chùng xuống đôi chút khi Job, với một chút lễ phép hình thức, cất lời chào đón nàng vào mái ấm mà cho đến tận lúc này, nàng vẫn luôn đinh ninh là mình chẳng cần phải được mời mới dám ngồi xuống.
Nàng kéo ghế ngồi. Margaret vẫn giữ im lặng.
“Cháu đến để nói chuyện với bác về việc này—về Jem Wilson.”
“Bác e là một chuyện chẳng lành rồi, cháu ạ,” Job buồn bã đáp.
“Vâng, thế nào thì cũng là chuyện chẳng lành. Nhưng Jem vô tội ạ. Thật đấy; cháu chắc chắn hết mức có thể.”
“Làm sao mà cháu biết được, cô bé? Bằng chứng đang chống lại thằng bé rất mạnh mẽ, tội nghiệp, dù người ta bảo nó cũng có nhiều chuyện bị dồn ép và chọc tức. Chà, tội nghiệp thằng bé, bác e là nó tiêu đời rồi.”
“Job!” Mary đứng phật dậy khỏi ghế trong sự nôn nóng tột cùng, “Bác không được nói là chính tay chàng làm. Chàng không làm; cháu chắc chắn và quả quyết là không. Ồ! Sao bác lại lắc đầu? Ai sẽ tin cháu đây—ai sẽ nghĩ chàng vô tội, nếu chính bác, người hiểu rõ chàng ngần ấy, cứ đinh ninh là chàng có tội cơ chứ?”
“Bác cũng chẳng muốn thế đâu, cô bé,” Job đáp; “nhưng bác nghĩ nó đã bị đối xử bất công, và—bị phụ tình (đó là sự thật phũ phàng, Mary ạ, dù nghe có vẻ cay đắng), và máu anh hùng đã nổi lên—rất nhiều kẻ trước kia cũng từng hành xử như vậy vì những lý do tương tự.”
“Ôi Chúa ơi! Vậy là bác không chịu giúp cháu chứng minh Jem vô tội sao? Ồ! Job, Job ơi; xin bác hãy tin cháu, Jem chưa từng làm hại bất kỳ ai.”
“Trước kia thì chưa;—và nhớ lấy nhé, cô bé! Bác không trách quá nặng nề chuyện này đâu.” Job lại chìm vào im lặng.
Mary ngẫm nghĩ một thoáng.
“Thôi được, Job, bác sẽ không từ chối cháu điều này đâu, cháu biết mà. Cháu mặc kệ bác nghĩ gì, miễn là bác chịu giúp cháu như thể chàng vô tội. Giả sử bây giờ cháu biết—cháu biết chắc là chàng vô tội—chỉ là giả sử thôi nhé, Job—th cháu phải làm gì để chứng minh điều đó? Hãy nói cho cháu biết, Job! Chẳng phải việc tìm người làm chứng xem lúc đó chàng thực sự đang ở đâu được gọi là ngoại phạm đó sao?”
“Cách tốt nhất, nếu cháu biết chắc nó vô tội, là phải tìm cho ra hung thủ thực sự. Có kẻ đã làm việc đó, quá rõ ràng rồi. Nếu không phải Jem, thì là ai?”
“Làm sao cháu biết được?” Mary thốt lên trong cơn hoảng loạn tột độ, sợ rằng câu hỏi của Job xuất phát từ bất kỳ sự nghi ngờ nào về sự thật.
Nhưng ông còn lâu mới có suy nghĩ đó. Thực ra, trong thâm tâm Job chẳng mảy may nghi ngờ việc Jem, trong một phút giây bốc đồng vì bị cợt nhả tình cảm và ghen tuông, đã trở thành kẻ sát nhân. Và ông nghiêng về ý nghĩ cho rằng Mary thừa nhận điều này, chỉ là vì quá muộn màng hối hận về thái độ lẳng lơ từng dẫn đến hậu quả thảm khốc ấy, nên giờ đây cô đang vô cùng tha thiết muốn cứu người bạn thuở nhỏ, người bạn thủa niên thiếu của mình khỏi cái án tử dành cho kẻ đổ máu.
“Nếu Jem không làm, bác chẳng thấy ai trong chúng ta có thể biết kẻ nào đã làm cả. Chúng ta có thể tìm ra manh mối gì đó nếu có thời gian; nhưng người ta bảo thứ Ba này nó sẽ bị đem ra xét xử. Chẳng ích gì mà giấu giếm đâu, Mary ạ; mọi thứ đang chống lại nó rất rõ ràng.”
“Cháu biết chứ! Cháu biết rõ điều đó! Nhưng, ôi! Job! chẳng phải ngoại phạm là chứng minh lúc xảy ra án mạng chàng thực sự đang ở đâu sao; và cháu phải bắt đầu việc chứng minh ngoại phạm đó bằng cách nào?”
“Ngoại phạm chính là thế chứ sao nữa.” Ông ngẫm nghĩ một lát. “Cháu phải hỏi mẹ nó xem những việc làm và tung tích của nó đêm hôm đó ra sao; biết được điều đó sẽ dẫn đường cho cháu một chút.”
Bởi vì ông rất muốn gánh nặng mở mắt cho Mary thấy sự tuyệt vọng của vụ án này sẽ rơi vào người khác, và ông cảm thấy chính sự tra hỏi và tìm hiểu của bản thân sẽ khiến cô thấm thía hơn bất kỳ lời khẳng định đơn thuần nào của ông.
Margaret vẫn ngồi lặng thím và nghiêm nghị suốt nãy giờ. Thú thật là cô vô cùng ngạc nhiên và thất vọng trước lời bộc lộ về cách cư xử của Mary đối với ông Henry Carson. Bản thân vốn dịu dàng, kín đáo và thận trọng, chưa từng phải đối mặt với thử thách bị ca tụng vì ngoại hình, và đến giờ vẫn còn đủ khờ khạo để hoài nghi không biết cảm giác bâng khuâng, dịu ngọt và vô cùng hoan hỉ mà cô lần đầu trải nghiệm mỗi khi nhìn thấy, nghe thấy hay nghĩ về Will Wilson có phải là tình yêu hay không—Margaret hoàn toàn không thể đồng cảm với những cám dỗ mà sắc đẹp, sự vanh danh, lòng tham vọng hay khao khát được tán dương đang vây lấy biết bao người; tóm lại là cô chẳng có chút cảm thông nào với những cô gái lẳng lơ. Hơn nữa, cô chẳng thể hình dung nổi sức nặng của cuộc chiến giằng xé giữa ý chí và nguyên tắc ở những kẻ có cấu trúc tâm lý khác biệt với cô. Đối với cô, việc nhận ra một hành động là sai trái đồng nghĩa với quyết tâm không bao giờ lặp lại nó; và cô hầu như không gặp chút khó khăn nào trong việc thực hiện quyết tâm đó. Thế nên cô không thể tài nào hiểu nổi tại sao Mary lại hành xử sai trái, lại cảm thấy quá hổ thẹn, bất chấp mọi ngụy biện trong lòng, đến mức chẳng dám hé môi về những việc mình làm. Margaret coi bản thân mình bị lừa dối; cảm thấy bị xúc phạm; và vào thời điểm mà tôi đang kể cho các bạn nghe đây, cô rất có ý định từ bỏ hẳn Mary như một đứa con gái thiếu vắng sự nết na đoan trang của nữ giới, và có khả năng mưu mô giả dối tột cùng khi vừa thốt ra những lời tình tứ về người tình này hệt như đã làm với Jem, trong khi lại vẫn đang khích lệ sự săn đón từ một kẻ khác vốn dĩ mang bản chất đáng ngờ ở mức độ tồi tệ nhất.
Nhưng giờ đây Margaret đã bị cuốn vào cuộc trò chuyện. Bỗng nhiên, một tia sáng lóe lên trong đầu Mary: đêm xảy ra vụ án mạng chính là đêm đó, hay đúng hơn là buổi rạng sáng hôm ấy, khi Margaret ở cùng Alice. Cô quay phắt lại, thốt lên:
“Ồ! Margaret, cậu có thể nói cho tớ biết; cậu đã ở đó khi anh ấy quay về đêm hôm đó phải không? Không! Cậu không có ở đó; nhưng cậu đã có mặt ở đó không lâu sau nhiều tiếng đồng hồ. Cậu có nghe ngóng được anh ấy đã đi đâu không? Đêm hôm trước, khi Alice mới phát bệnh, khi cậu đang ở đó uống trà, anh ấy cũng đi vắng. Ôi! Anh ấy đã ở đâu vậy, Margaret?”
“Tớ không biết,” cô đáp. “Khoan đã! Tớ có nhớ chút ít về chuyện anh ấy đi cùng Will trên đường tới Liverpool. Tớ không thể nhớ chính xác đó là gì, vì đêm hôm đó có quá nhiều chuyện xảy ra.”
“Tớ sẽ sang nhà mẹ anh ấy,” Mary kiên quyết nói.
Cả hai người họ đều không lên tiếng, không khuyên can cũng chẳng ngăn cản. Mary cảm thấy mình chẳng nhận được sự đồng cảm nào từ họ, và cô tự xốc lại tâm hồn để hành động mà không cần đến sự giúp đỡ ân cần của tình bạn. Cô biết rằng nếu cô yêu cầu, họ sẽ sẵn lòng cho lời khuyên, và đó là tất cả những gì cô thực sự cần vì lợi ích của Jem. Thế nhưng sự can đảm của cô vẫn chùng xuống đôi chút khi cô bước đi đến nhà Jane Wilson, cô độc trên cõi đời này cùng bí mật của mình.
Đôi mắt của Jane Wilson sưng húp lên vì khóc; và thật xót xa khi chứng kiến những tàn phá mà sự lo âu và đau khổ tột cùng đã gây ra cho ngoại hình của bà chỉ trong vòng hai mươi tư giờ. Suốt cả đêm dài, bà và bà Davenport đã rên rỉ ngâm nga về những nỗi thống khổ của họ, cứ lặp đi lặp lại như điệp khúc của một bài hát cũ, hướng về nỗi buồn đáng sợ nhất trong tất cả, thứ đang chực chờ giáng xuống đầu bà Wilson. Bà đã trở nên—tôi hầu như chẳng biết phải dùng từ nào—nhưng mang một vẻ gì đó kiêu hãnh vì sự hy sinh của mình; bà đã bấu víu lấy nỗi đau; tìm thấy một sự kích động trong cơn cuồng nộ lo lắng khôn cùng vì đứa con trai.
“Thế đấy, Mary, cháu đến rồi sao! Ôi! Mary cô bé ơi! Nó sẽ bị đem ra xét xử vào thứ Ba.”
Bà ngã quỵ xuống nức nở, với tiếng thở gấp gãy khúc đặc trưng của những kẻ đã khóc cạn nước mắt từ trước.
“Ôi! Cháu xin bà đừng đau buồn như thế! Chúng ta sẽ cứu được anh ấy, bà sẽ thấy thôi. Đừng phiền muộn nữa; họ không thể chứng minh được anh ấy có tội đâu!”
“Nhưng ta bảo với cháu là họ sẽ làm được đấy,” bà Wilson ngắt lời, nửa phần bực bội vì cách nói có vẻ hời hợt mà Mary vừa thốt ra; và phần nào khó chịu vì có kẻ vẫn dám ôm ấp hy vọng trong khi chính bà đã tự đẩy mình vào việc tìm kiếm niềm khuây khỏa trong nỗi tuyệt vọng.
“Có lẽ việc coi nhẹ nỗi thống khổ mà cháu đã gây ra rất hợp với cháu,” bà tiếp tục, “nhưng ta sẽ bắt cái chết của nó quẩn quanh trước cửa nhà cháu chừng nào ta còn sống, và ta biết chắc nó sẽ chết; tất cả chỉ vì những gì nó chưa từng làm—không, nó chưa từng làm; đứa con trai kính yêu của ta!”
Bà đã quá yếu đuối để có thể giận dữ lâu; cơn giận dữ lịm dần thành những tiếng nức nở yếu ớt và những lời rên rỉ mệt mỏi.
Mary vô cùng lo lắng muốn xoa dịu bà khỏi mọi cơn bộc phát của đau buồn hay giận dữ; cô thực sự muốn bà giữ được sự minh mẫn trong ký ức; và hơn thế nữa, lòng trắc ẩn của cô đối với mẹ của Jem là vô cùng lớn. Thế nên cô cất lời bằng một giọng trầm ấm, dịu dàng với những câu nói tràn đầy yêu thương, nghe có vẻ đứt quãng và bất lực khi thuật lại, nhưng lại mang sức mạnh to lớn biết bao khi đi kèm với những cái nhìn và hành động âu yếm xuất phát từ tận đáy lòng; và người phụ nữ lớn tuổi vô thức buông mình theo sức hút của đôi mắt xanh dịu ngọt đầy yêu thương ấy, của những giọt nước mắt đồng cảm, của những lời nói đầy tình nghĩa và hy vọng, để rồi được ru dịu vào một trạng thái tâm lý bớt u uất hơn.
“Và giờ đây, thưa bà Wilson thân mến, bà có nhớ anh ấy đã nói mình đi đâu vào tối thứ Năm không? Anh ấy vắng nhà lúc Alice phát bệnh, và anh ấy không về nhà cho đến tận rạng sáng, hay nói đúng hơn là giữa đêm khuya, phải không ạ?”
“Ừ! Nó ra ngoài vào khoảng năm giờ; nó đi cùng Will; nó bảo nó đi tiễn Will một đoạn đường, vì Will cứ khăng khăng đi bộ đến Liverpool và chẳng chịu nghe lời Jem đề nghị cho mượn năm shilling tiền xe. Thế là hai đứa nhỏ dắt díu nhau đi. Giờ thì ta nhớ ra hết rồi; nhưng cháu thấy đấy, trận ốm của Alice và chuyện rắc rối của tội nghiệp thằng Jem đã đá văng nó ra khỏi đầu ta; chúng đã đi cùng nhau, đi bộ đến Liverpool; nghĩa là Jem chỉ đi một đoạn đường thôi. Nhưng, ai mà biết được” (bà lại rơi vào giọng điệu chán nản cũ) “liệu nó có thực sự đi không? Nó có thể bị lôi kéo dọc đường. Ôi! Mary con bé ơi, họ sẽ treo cổ nó vì một tội danh nó chưa hề làm.”
“Không, họ sẽ không—họ đời nào làm thế! Cháu đã thấy ra lối thoát phần nào rồi đây. Chúng ta phải nhờ Will giúp đỡ; vẫn còn kịp thời gian. Anh ấy có thể làm chứng rằng Jem đã đi cùng mình. Jem đang ở đâu ạ?”
“Người ta bảo sáng nay nó đã bị đưa đến Kirkdale trên chiếc xe chở tù; mà ta chẳng kịp nhìn mặt nó, tội nghiệp thằng bé! Ôi con bé ơi, họ đẩy nhanh vụ việc này với một tốc độ tàn nhẫn.”
“Vâng! Họ chẳng chịu để cỏ mọc dưới chân khi đi lùng sục kẻ đã gây ra tội ác,” Mary nói với giọng buồn bã và cay đắng. “Nhưng xin hãy vững lòng lên. Họ đã bám nhầm mục tiêu khi nghi ngờ Jem rồi. Đừng sợ hãi. Bà sẽ thấy mọi chuyện sẽ kết thúc có hậu cho Jem thôi.”
“Ta sẽ thấy đỡ bận lòng hơn nếu ta có thể làm được chút gì đó,” Jane Wilson nói; “nhưng ta chỉ là một bà già nghèo khổ yếu ớt, đầu óc thì lú lẫn cả rồi, và ta cứ ngẩn ngơ vì chuyện con Alice và bao thứ khác, đến mức ta cứ suy nghĩ mãi mà chẳng làm được gì để giúp con mình. Cháu bảo tối qua ta có thể đến thăm nó, vậy mà ta lại lỡ mất cơ hội. Ôi! Mary, ta đã bỏ lỡ rồi; và có lẽ ta chẳng bao giờ gặp lại đứa con trai ấy nữa.”
Bà nhìn chằm chằm vào mặt Mary bằng đôi mắt thảm hại đến độ Mary cảm thấy trái tim mình như muốn vỡ vụn, và vì sợ làm suy yếu đi sức mạnh bản thân – điều mà một trận khóc thét cô hằng ao ước sẽ gây ra – cô vội vã chuyển chủ đề sang Alice; và Jane, trong thâm tâm cảm thấy rằng chẳng có nỗi buồn nào sánh được với nỗi buồn của người mẹ, liền đáp lại:
“Con bé vẫn vậy thôi, cảm ơn cháu. Nó rất hạnh phúc, vì nó chẳng hề hay biết chuyện gì đang xảy ra; nhưng bác sĩ bảo con bé ngày càng yếu đi. Chắc cháu cũng muốn vào thăm nó chứ?”
Mary bước lên lầu: một phần vì phép tắc trong tầng lớp bình dân đòi hỏi phải ngỏ ý tạo cho bạn bè cơ hội cuối cùng được nhìn người sắp chết hoặc đã khuất, trong khi phép tắc ấy cũng đồng thời cấm từ chối lời mời; và một phần vì cô khao khát được hít thở, dẫu chỉ trong khoảnh khắc, bầu không khí tĩnh lặng thánh thiện dường như luôn bao bọc lấy người phụ nữ lớn tuổi nhân hậu và sùng đạo. Alice vẫn nằm đó như trước, không hề đau đớn, hoặc ít ra là không lộ chút biểu hiện đau đớn nào ra bên ngoài; nhưng hoàn toàn mất nhận thức về mọi hoàn cảnh thực tại xung quanh, và chìm đắm trong ký ức về những ngày tháng thiếu nữ, những kỷ niệm sinh động đến mức đủ để thay thế cho thực tại đối với bà. Bà vẫn nói về những cánh đồng xanh, vẫn cất lời với người mẹ và người em gái đã khuất từ lâu, những người đã nằm dưới nấm mồ sâu từ nhiều năm nay, cứ như thể họ đang ở bên bà, quây quần quanh bà chốn chốn bồng lai nơi tuổi trẻ của bà từng đi qua.
Nhưng giọng nói đã yếu dần, những cử động trở nên chậm chạp hơn; rõ ràng bà đang rời xa cõi đời; nhưng sao mà thanh thản biết bao!
Mary đứng lặng thinh trong giây lát, dõi theo và lắng nghe. Rồi cô cúi người, thành kính đặt một nụ hôn lên má Alice; và kéo Jane Wilson rời khỏi chiếc giường, hệt như thể linh hồn của người đang nằm đó vẫn nhận thức được thực tại hiện tại, cô thì thầm vài lời hy vọng với người mẹ tội nghiệp, ôm hôn bà hết lần này đến lần khác bằng một sự ấm áp, trìu mến, rồi chào tạm biệt, bước đi vài bước rồi lại một lần nữa quay lại giục bà hãy vững lòng lên.
Và khi cô thực sự rời khỏi ngôi nhà, Jane Wilson có cảm giác như một tia nắng vừa vụt tắt khỏi căn phòng.
Thế nhưng ôi! Trái tim Mary đau đớn biết chừng nào; bởi vì sự thật nghiệt ngã rằng cha mình chính là kẻ sát nhân cứ ngày một xiết chặt lấy tâm trí cô! Cô chật vật đấu tranh để không cứ mãi chìm đắm trong niềm xác tín ấy; để chỉ suy nghĩ về phương thức chứng minh Jem vô tội; đó mới là bổn phận hàng đầu của cô, và nó phải được thực hiện.
❀ ❀ ❀
