Nhưng khi ban mai đến ảm đạm và buồn bã,
Và lạnh giá với những trận mưa phùn sớm mai,
Những mí mắt yên bình của nàng khép lại — nàng đã có
Một buổi sớm mai khác với chúng ta!
Hood.
Giữa đêm hôm ấy, một người hàng xóm của nhà Barton bị đánh thức khỏi giấc ngủ say nồng, nhọc nhằn kiếm được, bởi tiếng gõ cửa mà thoạt đầu bà tưởng chỉ là một phần trong giấc mơ của mình. Nhưng vừa nhận ra đó là sự thật, bà liền chồm dậy, mở cửa sổ và hỏi ai ở ngoài đó.
— Tôi đây, John Barton, — ông đáp, giọng runh rẩy vì xúc động. — Vợ tôi sắp sinh rồi, vì tình yêu thương của Chúa, xin bà hãy ghé qua trong lúc tôi chạy đi tìm bác sĩ, cô ấy đang nguy kịch lắm.
Trong lúc người phụ nữ vội vã mặc quần áo, vẫn để cửa sổ mở, bà nghe thấy những tiếng kêu la đau đớn vang vọng khắp khoảng sân nhỏ giữa đêm thanh vắng. Chưa đầy năm phút sau, bà đã đứng bên giường của Mrs. Barton, đỡ lấy cô bé Mary đang hoảng sợ, người đi lại sai gì làm nấy chẳng khác nào một cỗ máy; đôi mắt ráo hoảnh, khuôn mặt bình thản dẫu tái nhợt như tàu lá, và chẳng thốt lên lời nào, ngoại trừ lúc hàm răng cô bé cập vào nhau vì quá căng thẳng.
Tiếng kêu rên ngày một thảm thiết hơn.
Vị bác sĩ phải mất rất lâu mới nghe thấy những tiếng chuông giật liên hồi vào ban đêm của mình, và còn lâu hơn nữa mới hiểu ra ai là người đang đột ngột cần đến sự giúp đỡ của ông; rồi ông nài nỉ Barton hãy chờ một chút trong lúc ông mặc quần áo, để không phải mất thời gian tìm cái sân và ngôi nhà đó. Barton tức đến độ giậm chân bình cụp bên ngoài cửa nhà bác sĩ trước khi ông bước xuống, và lúc đi về nhà, ông bước nhanh đến mức vị y sĩ phải nhắc ông đi chậm lại.
— Cô ấy nguy lắm sao? — ông hỏi.
— Nặng lắm, nặng hơn bất cứ lần nào tôi từng thấy trước đây, — John đáp.
Không! nàng đâu còn nguy kịch — nàng đã được bình yên. Tiếng kêu đau đớn đã im bặt mãi mãi. John chẳng còn thời gian để lắng nghe. Ông đẩy cánh cửa khép hờ, chẳng buồn thắp một ngọn nến chỉ để làm cái lễ dẫn đường cho người đồng hành bước lên căn gác mà bản thân đã quá đỗi quen thuộc; chỉ trong hai phút, ông đã có mặt trong căn phòng, nơi người vợ quá cố đang nằm đó — người mà ông đã yêu thương bằng tất cả sức mạnh của trái tim kiên cường của mình. Vị bác sĩ mò mẫm bước lên gác theo ánh lửa bập bùng từ lò sưởi, và bắt gặp ánh nhìn bàng hoàng của người hàng xóm, điều đó lập tức nói cho ông biết tình hình thực tế. Căn phòng tĩnh lặng khi ông bước đến bên thể xác tội nghiệp, mảnh mai, thứ mà giờ đây chẳng còn gì có thể làm tổn hại được nữa. Con gái bà đang quỳ bên mép giường, vùi mặt vào lớp chăn gần như nhét chặt vào miệng để kìm nén những tiếng nấc nghẹn ngào. Người chồng đứng sững như trời giáng. Vị bác sĩ gặng hỏi người hàng xóm bằng giọng thì thầm, rồi tiến lại gần Barton và nói: "Anh phải xuống lầu thôi. Đây là một cú sốc lớn, nhưng hãy mạnh mẽ lên mà vượt qua. Xuống dưới đó đi."
Ông di chuyển như một cỗ máy rồi ngồi phịch xuống chiếc ghế đầu tiên. Ông chẳng còn chút hy vọng nào. Vẻ chết chóc hằn lên khuôn mặt nàng quá đỗi rõ ràng. Thế nhưng, khi nghe thấy một hoặc hai âm thanh bất thường, ý nghĩ chợt lóe lên trong đầu ông rằng đó có thể chỉ là một cơn ngất lịm, một cơn co giật, một... ông chẳng rõ là gì nữa — nhưng chắc chắn không phải cái chết! Ồ, không phải cái chết! Và ông đang chồm dậy để quay ngược lên lầu, thì tiếng bước chân cót cót thận trọng và nặng nề của vị bác sĩ vang lên trên cầu thang. Lúc đó, ông mới thực sự hiểu chuyện gì đang xảy ra trong căn phòng trên ấy.
— Chẳng gì có thể cứu được cô ấy — hệ thần kinh đã phải chịu một cú sốc quá lớn — và cứ thế ông tiếp tục nói; nhưng vào những đôi tai chẳng còn bận tâm điều gì nữa, dù chúng vẫn lưu giữ từng lời để ngẫm ngợi; những lời chưa thể tiếp thu ý nghĩa ngay lúc đó, mà sẽ được cất giữ vào kho tàng ký ức cho một thời điểm thích hợp hơn sau này. Nhận thức được hoàn cảnh, vị bác sĩ cảm thấy đau xót thay cho người đàn ông; và vì quá buồn ngủ, ông nghĩ tốt nhất là nên rời đi, bèn chúc ông ta ngủ ngon — nhưng chẳng có lời đáp nào, đành tự mở cửa bước ra; còn Barton vẫn ngồi ngây ra như khúc gỗ, như hòn đá, đờ đẫn và bất động. Ông cũng nghe thấy những âm thanh trên gác và hiểu chúng có ý nghĩa gì. Ông nghe tiếng cái ngăn kéo cứng đơ, thô kệch mà vợ ông dùng để đựng quần áo bị kéo phăng ra. Ông thấy người hàng xóm đi xuống, lúi húi tìm xà phòng và nước. Ông thừa biết bà muốn gì và vì sao lại cần những thứ đó, thế nhưng ông chẳng nói một lời, cũng chẳng hé răng phụ giúp. Cuối cùng bà cũng rời đi, kèm theo dăm câu nói mang ý tốt (một lời an ủi rơi vào cõi tai điếc đặc), cùng điều gì đó nhắc đến "Mary", nhưng giữa lúc tâm trí bấn loạn, ông chẳng thể tài nào nhớ nổi đó là Mary nào.
Ông cố gắng nhận thức thực tại, cố tin rằng đó là sự thật. Rồi tâm trí ông lại trôi dạt về những ngày tháng khác, về những khoảng thời gian xa xôi. Ông nhớ về thủa hai người còn hẹn hò; về lần đầu tiên nhìn thấy nàng, một cô thôn nữ vụng về, xinh xắn, quá ư lóng ngóng đối với công việc nhà xưởng tinh vi mà nàng được nhận vào học việc; về món quà đầu tiên ông tặng nàng, một chuỗi hạt cườm từ lâu đã được cất kỹ trong một ngăn kéo sâu của chiếc tủ đựng bát đĩa, để dành cho Mary. Ông tự hỏi liệu nó còn ở đó không, và với một sự tò mò kỳ lạ, ông đứng dậy để quờ quạng tìm kiếm; bởi lúc ấy ngọn lửa trong lò đã gần như tắt lịm và ông cũng chẳng có lấy một ngọn nến. Bàn chạm quờ quạng của ông chạm phải chồng chén đĩa dùng xong bữa trà mà theo ý ông, nàng đã để lại chưa rửa cho đến sáng — vì ai nấy đều quá mệt mỏi. Ông sực nhớ đến một trong những cử chỉ nhỏ nhặt thường ngày, thứ vốn có sức mạnh lớn lao biết bao khi chúng được thực hiện lần cuối cùng bởi một người ta yêu quý. Ông bắt đầu ngẫm nghĩ về vòng tròn công việc thường ngày của vợ mình; và điều gì đó trong ký ức rằng những việc ấy sẽ chẳng bao giờ được nàng làm thêm lần nào nữa, đã chạm đến nguồn nước mắt, khiến ông oà khóc nức nở. Trong khi đó, tội nghiệp Mary, cô bé đã máy móc phụ giúp người hàng xóm trong tất cả những việc hậu sự cuối cùng cho người đã khuất; và khi được ôm hôn, được vỗ về bằng những lời dịu dàng, những giọt nước mắt lặng lẽ tuôn rơi trên gò má: nhưng cô giữ lại đặc quyền được bùng nổ nỗi đau đớn cho đến khi chỉ còn lại một mình. Cô nhẹ nhàng khép cửa phòng lại sau khi người hàng xóm ra về, rồi buông mình rung chuyển chiếc giường nơi cô đang quỳ gối trong nỗi đau xé lòng. Cô lặp đi lặp lại những từ ngữ ấy; những lời kêu gọi vô vọng, chẳng bao giờ được hồi đáp hướng về người đã vĩnh viễn ra đi. "Ồ, mẹ ơi! Mẹ ơi, mẹ thực sự chết rồi sao! Ồ, mẹ ơi, mẹ ơi!"
Cuối cùng cô cũng dừng lại, bởi một ý nghĩ chợt lóe lên trong đầu rằng sự đau đớn dữ dội của mình có thể làm phiền đến cha. Mọi thứ bên dưới vẫn tĩnh lặng. Cô nhìn khuôn mặt đã đổi thay nhường ấy mà sao vẫn mang nét quen thuộc đến kỳ lạ. Cô cúi xuống hôn lên đó. Thớ thịt lạnh lẽo, cứng đờ ấy giáng một đòn run rẩy vào trái tim cô, và trong cơn bốc đồng, cô vội vã với lấy ngọn nến rồi mở cửa bước ra. Lúc đó, cô nghe thấy tiếng nấc nghẹn ngào vì đau khổ của cha; và nhanh chóng, lặng lẽ, cô lén bước xuống từng bậc thang, quỳ xuống bên cạnh ông và hôn lên tay ông. Ban đầu ông chẳng mảy may chú ý, bởi cơn bùng nổ đau thương không thể nào kìm chế được. Nhưng khi những tiếng nấc nghẹn sắc hơn, những tiếng kêu hoảng loạn (mà cô chẳng thể nén lại được) lọt vào tai, ông mới sực tỉnh.
— Con bé ngoan, giờ mẹ mất rồi, chúng ta phải là tất cả của nhau, — ông thì thầm.
— Ồ cha ơi, con có thể làm gì cho cha đây? Hãy bảo con đi! Con sẽ làm bất cứ điều gì.
— Cha biết con sẽ làm mà. Con không được để bản thân khóc lóc đến ngã bệnh đâu, đó là điều đầu tiên cha muốn. Giờ con phải rời xa cha và đi ngủ đi, như một đứa con ngoan của cha.
— Rời xa cha ư, cha ơi! Ồ, xin đừng nói thế.
— Phải chứ! Con phải đi ngủ và cố mà chợp mắt; ngày mai con sẽ có khối việc phải làm và phải chịu đựng đấy, cô bé tội nghiệp của ta ơi.
Mary đứng dậy, hôn cha và buồn bã bước lên gác đi vào căn phòng nhỏ nơi cô ngủ. Cô nghĩ cởi quần áo chẳng để làm gì vì bản thân sẽ chẳng bao giờ, chẳng bao giờ có thể ngủ được, nên cứ thế ngã mình lên giường nguyên vẹn cả quần áo, và chưa đầy mười phút trôi qua, nỗi đau đớn cuồng nhiệt của tuổi trẻ đã chìm dần vào giấc ngủ.
Barton đã bừng tỉnh sau giấc trạng thái đờ đẫn lẫn nỗi buồn không thể kiểm soát nhờ tiếng bước chân con gái bước vào. Ông có thể suy nghĩ về những việc cần làm, có thể lên kế hoạch cho đám tang, có thể tính toán đến sự cần thiết phải sớm quay trở lại làm việc, bởi sự phung phí thời gian trong đêm qua sẽ khiến họ thiếu thốn tiền bạc nếu ông còn tiếp tục nghỉ ở nhà máy. Ông tham gia một câu lạc bộ tương tế nên tiền lo ma chay đã có lo liệu. Khi những điều đó đã được định đoạt trong đầu, ông nhớ lại lời vị bác sĩ và cay đắng nghĩ về cú sốc mà người vợ tội nghiệp vừa phải trải qua trong vụ biến mất đầy bí ẩn của người em gái mà cô vô cùng quý mến. Cảm xúc của ông đối với Esther suýt chút nữa đã biến thành những lời nguyền rủa. Chính cô ta là người đã mang lại nỗi bất hạnh này. Sự bồng bột, lối sống lỏng lẻo của cô ta đã gây ra cơ sự này. Những suy nghĩ trước đây của ông về cô ta vốn đượm vẻ ngạc nhiên và thương cảm, nhưng giờ đây trái tim ông đã trở nên chai đá đối với cô ta vĩnh viễn.
Một trong những ảnh hưởng tốt đẹp chi phối cuộc đời John Barton đã tàn lụi trong đêm định mệnh ấy. Một trong những sợi dây liên kết ông với sự nhân ái dịu dàng của cõi đời này đã bị nới lỏng, và kể từ đó, tất cả những người hàng xóm đều nhận xét rằng ông đã thành một con người khác. Sự u ám và cay nghiệt của ông đã trở thành bản tính thường trực thay vì thỉnh thoảng mới xuất hiện. Ông trở nên bướng bỉnh hơn. Nhưng chưa bao giờ với Mary. Giữa người cha và đứa con gái vẫn tồn tại một sợi dây liên kết vô hình đầy mạnh mẽ, gắn kết những ai từng được yêu thương bởi một người nay đã vĩnh viễn ra đi. Dù thô ráp và lầm lì với người khác, ông lại chiều chuộng Mary bằng một tình yêu thương dịu dàng; cô bé được tự quyết định nhiều hơn mức bình thường đối với những thiếu nữ ở độ tuổi ấy trong bất kỳ tầng lớp nào. Một phần là do hoàn cảnh bắt buộc; bởi tất nhiên, toàn bộ tiền bạc đều qua tay cô, và mọi sắp xếp trong gia đình đều do cô định đoạt theo ý thích. Nhưng một phần cũng xuất phát từ sự nuông chiều của người cha, vì ông hoàn toàn tin tưởng vào sự nhạy bén và tinh thần khác thường của cô để để cô tự chọn bạn mà chơi, cũng như tự do sắp xếp thời gian gặp gỡ họ.
Dù vậy, Mary lại không hề chia sẻ với cha những mối bận tâm đang dần chiếm trọn tâm trí và linh hồn ông; cô biết rằng ông đã tham gia các câu lạc bộ và trở thành một thành viên tích cực của công đoàn, nhưng một cô gái ở tuổi Mary (kể cả khi đã hai hay ba năm trôi qua kể từ ngày mẹ qua đời) khó lòng mà bận tâm đến những mâu thuẫn giữa chủ xưởng và thợ thuyền — một đề tài tranh cãi không hồi kết tại các vùng kỹ nghệ, dù có lúc lắng xuống nhưng chắc chắn sẽ bùng phát trở lại với một sự dữ dội mới mỗi khi kinh tế suy thoái, cho thấy rằng đằng sau vẻ bề ngoài yên tĩnh ấy, những tàn lửa vẫn âm ỉ cháy trong lồng ngực của một số ít người.
Nằm trong số ít đó chính là John Barton. Đối với một người thợ dệt nghèo, thật là một điều khó hiểu khôn cùng khi chứng kiến chủ nhân của mình hết chuyển từ ngôi nhà này sang ngôi nhà khác, mỗi căn nhà lại nguy nga hơn căn trước, cho đến khi cuối cùng tự xây cho mình một dinh thự lộng lẫy hơn tất cả, hoặc rút vốn khỏi công việc kinh doanh, hoặc bán xưởng để mua một điền trang ở miền quê; trong khi suốt khoảng thời gian ấy, người thợ dệt — kẻ luôn đinh ninh rằng mình cùng những người đồng nghiệp mới chính là những người tạo ra khối tài sản này — lại phải vật lộn từng chút một để kiếm miếng ăn cho con cái qua những thăng trầm của việc giảm lương, cắt giảm giờ làm, sa thải bớt nhân công, v.v. Và khi biết tình hình kinh tế ảm đạm, khi có thể hiểu được (ít nhất là một phần) rằng trên thị trường không có đủ người mua để tiêu thụ những mặt hàng đã sản xuất, và do đó không có nhu cầu sản xuất thêm; khi anh ta sẵn sàng nhẫn nhục chịu đựng mọi gian khổ mà không một lời oán thán, nếu như anh ta cũng thấy được rằng các ông chủ xưởng cũng đang gánh chịu phần khó khăn tương tự; thì tôi phải nói rằng, anh ta cảm thấy vô cùng khó hiểu và (đúng như từ ngữ anh ta dùng) "bực bội" khi thấy mọi thứ vẫn diễn ra đối với các chủ nhà máy như thể chẳng có chuyện gì xảy ra. Những ngôi nhà lớn vẫn có người ở, trong khi những căn lúp xúp của thợ kéo sợi và thợ dệt phải bỏ trống, bởi những gia đình từng sinh sống ở đó buộc phải dạt vào ở trọ trong những căn phòng chật hẹp hoặc dưới tầng hầm. Xe ngựa vẫn lướt qua trên các con phố, các buổi hòa nhạc vẫn đông nghịt người tham gia, những cửa hiệu bán xa xỉ phẩm vẫn tấp nập khách hàng mỗi ngày, trong lúc người công nhân lãng phí khoảng thời gian thất nghiệp của mình để ngắm nhìn những cảnh tượng ấy, rồi nghĩ về người vợ gầy guộc, nhẫn nhịn ở nhà, về những đứa con nức nở đòi ăn mà chẳng thể có nổi một bữa no, về sức khỏe đang cạn kiệt dần, về sự sống đang lụi tàn của những người thân yêu ruột thịt bên cạnh. Sự tương phản ấy quá lớn. Cớ sao chỉ một mình anh ta phải gánh chịu hậu quả của những thời buổi khốn khó này cơ chứ?
Tôi thừa nhận rằng thực tế không hẳn hoàn toàn như vậy, và tôi cũng hiểu rõ bản chất sự thật trong những vấn đề này; nhưng điều tôi muốn khắc họa chính là cảm xúc và suy nghĩ của người lao động. Phải thừa nhận rằng, với bản tính vô lo như trẻ con, những thời buổi thịnh vượng thường sẽ xua tan đi những lời oán trách của anh ta, khiến anh ta quên sạch mọi sự thận trọng và lo xa.
Dù vậy, vẫn có những con người đầy nhiệt huyết trong số họ, những kẻ từng nhẫn nhục chịu đựng bao bất công mà không một lời kêu ca, nhưng chưa bao giờ quên hay tha thứ cho những kẻ (mà họ tin rằng) đã gây ra toàn bộ cơ sự đau khổ này.
John Barton là một trong số đó. Cha mẹ ông từng chịu đựng cơ cực, mẹ ông đã qua đời vì thiếu thốn tuyệt đối những nhu cầu thiết yếu của cuộc sống. Bản thân ông là một thợ lành nghề, chăm chỉ, và vì thế, khá chắc chắn có được việc làm ổn định. Thế nhưng ông tiêu xài sạch sẽ số tiền kiếm được với sự tự tin (bạn cũng có thể gọi đó là sự vô lo) của một người sẵn sàng, và tin rằng bản thân đủ sức đáp ứng mọi nhu cầu bằng chính sức lao động của mình. Và khi người chủ đột ngột phá sản, tất cả công nhân trong nhà máy bị đuổi về vào một buổi sáng thứ Ba với tin tức rằng ông Hunter đã ngừng hoạt động, Barton chỉ còn lại vài đồng xu còm cõi để dựa dẫm; nhưng ông vẫn tràn đầy hy vọng sẽ được nhận vào làm ở một nhà máy khác, và do đó, trước khi quay về nhà, ông đã dành ra vài tiếng đồng hồ đi từ xưởng này sang xưởng khác để xin việc. Thế nhưng ở bất kỳ nhà máy nào cũng mang dấu hiệu của sự suy thoái kinh tế; nơi thì làm việc giảm giờ, nơi thì sa thải bớt nhân công, và suốt nhiều tuần lễ, Barton thất nghiệp, phải sống bằng cách mua thiếu chịu đựng. Chính trong khoảng thời gian ấy, cậu con trai nhỏ của ông — viên ngọc trân châu của lòng ông, tâm điểm của mọi nguồn sức mạnh tình yêu thương mãnh liệt — đã ngã bệnh sốt đỏ. Họ đã chèo chống để cứu thằng bé qua cơn nguy kịch, nhưng sự sống của nó mỏng manh tựa tơ hồng. Bác sĩ bảo rằng mọi thứ đều phụ thuộc vào chế độ dinh dưỡng đầy đủ, vào những bữa ăn bồi bổ để duy trì sức lực cho đứa trẻ giữa lúc cơ thể đang kiệt quệ sau cơn sốt. Thật là những lời trêu ngươi cay đắng! khi mà ngay cả thứ thức ăn bình thường nhất trong nhà cũng chẳng thể xoay sở nổi cho một bữa ăn nhỏ. Barton đi hỏi thiếu nợ; nhưng các cửa hàng tạp hóa nhỏ — vốn cũng đang chật vật xoay sở — nay đã từ chối. Ông từng nghĩ ăn trộm chẳng phải tội lỗi gì, và suýt nữa đã làm thế; nhưng ông chẳng có nổi cơ hội trong những ngày ít ỏi đứa con còn thoi thóp. Bản thân đói lả đến mức cồn cào như loài thú dữ, nhưng nỗi đau thể xác đã bị lấn át bởi sự lo lắng cho đứa con trai đang lịm dần, ông đứng thẫn thờ trước một trong những ô cửa kính trưng bày đủ loại thực phẩm thượng hạng: nào là đùi nai, phô mai Stilton, những khuôn thạch — tất cả đều là những cảnh tượng thèm thuồng đối với bất kỳ kẻ qua đường bình thường nào. Và từ trong cửa hàng ấy, Mrs. Hunter bước ra! Bà bước sang chiếc xe ngựa của mình, theo sau là người nhân viên bận rộn khuân vác đống đồ đạc vừa mua cho một bữa tiệc. Cánh cửa xe sập lại đánh rầm một tiếng, rồi bà phóng đi; và Barton trở về nhà với ngọn lửa căm hờn cay đắng rực cháy trong tim, để rồi chứng kiến đứa con trai độc nhất của mình đã vĩnh viễn nằm lại thành một cỗ xác lạnh ngắt!
Bây giờ thì bạn có thể hình dung được những kho tàng căm phẫn chất chứa trong lòng ông đối với giới chủ xưởng rồi đấy. Bởi vì chưa bao giờ thiếu những kẻ — dù qua lời nói hay bài viết — nhận thấy rằng việc nuôi dưỡng những cảm xúc ấy trong tầng lớp lao động mang lại lợi ích cho họ; những kẻ biết rõ cách thức và thời điểm để khơi dậy nguồn sức mạnh nguy hiểm nằm trong tay họ; và những kẻ sử dụng sự hiểu biết đó với một mục đích nhẫn tâm nhằm phục vụ cho bất kỳ phe phái nào.
Thế nên, trong khi Mary tự do đi theo con đường của riêng mình, ngày càng trở nên sắc sảo và rực rỡ hơn trong nhan sắc, thì cha cô lại đóng vai trò chủ tịch trong vô số buổi họp công đoàn; làm bạn với các đại biểu, nuôi tham vọng tự mình trở thành đại biểu; trở thành một người theo phong trào Hiến pháp và sẵn sàng làm bất cứ điều gì vì quyền lợi của giai cấp mình.
Nhưng giờ đây thời buổi đang khấm khải; và tất cả những cảm xúc ấy mới chỉ dừng lại ở lý thuyết chứ chưa đi vào thực tế. Mơ ước thực tế nhất của ông là lo cho Mary được nhận vào học nghề thợ may; bởi vì xét theo nhiều khía cạnh, từ lâu ông vẫn luôn bất mãn với lối sống nhà xưởng đối với một đứa con gái.
Mary phải làm một nghề gì đó. Như tôi đã nói, làm việc trong nhà máy là điều bị loại bỏ hoàn toàn, vậy nên chỉ còn lại hai con đường — đi làm người ở và học nghề may vá; và đối với lựa chọn đầu tiên, Mary kiên quyết từ chối bằng toàn bộ sức mạnh của ý chí cứng cỏi nơi cô. Tôi không dám chắc ý chí ấy có thể đạt được mục đích hay không nếu cha cô phản đối; nhưng bản thân ông cũng không nỡ xa cách người con gái vốn là ánh sáng sưởi ấm căn bếp, là âm thanh duy nhất phá vỡ sự tĩnh mịch trong ngôi nhà vốn dĩ lạnh lẽo của ông. Hơn nữa, với những quan điểm và thái độ thù hằn đối với tầng lớp thượng lưu, ông coi việc hầu hạ trong các gia đình giàu có chẳng khác nào một hình thức nô lệ; một bên là sự cung phụng những nhu cầu phù phiếm, bên kia là sự tước đoạt mọi quyền nghỉ ngơi ban ngày lẫn giấc ngủ bình yên ban đêm. Cảm xúc mạnh mẽ và có phần phóng đại của ông có bao nhiêu phần là sự thật, xin nhường lại cho phán đoán của bạn. Tôi chỉ e rằng sự quyết tâm không chịu đi làm người hầu của Mary lại xuất phát từ những suy nghĩ kém chín chắn hơn rất nhiều so với người cha. Ba năm tự do hành động kể từ ngày mẹ qua đời đã khiến cô chẳng mảy nào muốn cúi đầu tuân theo những quy củ khắt khe về giờ giấc hay các mối quan hệ, không muốn phải ăn vận theo khuôn phép do một bà chủ quy định, hay đánh mất những đặc quyền nữ tính vô giá là buôn chuyện với người hàng xóm vui tính, và thức thâu đêm suốt sáng để giúp đỡ một người đang hoạn nạn. Thêm vào đó, những lời dặn dò của người dì vắng mặt và đầy bí ẩn — Esther — cũng vô tình để lại một ảnh hưởng ngầm trong tâm trí Mary. Cô biết thừa mình rất xinh đẹp; những công nhân nhà máy khi túa ra khỏi xưởng với sự phóng khoáng vốn có, thường chẳng ngại ngùng nói lên sự thật (bất kể nó là gì) với bất kỳ người qua đường nào, đã sớm mách nước cho Mary bí mật về nhan sắc của cô. Giả sử những lời tán dương ấy có trôi qua tai một kẻ vô tâm đi chăng nữa, thì ngoài kia vẫn luôn có đủ những thanh niên thuộc tầng lớp khác sẵn sàng buông lời khen ngợi cô con gái thợ dệt xinh xắn mỗi khi bắt gặp trên đường phố. Hơn nữa, đừng bao giờ đánh giá thấp trực giác của một cô gái mười sáu tuổi trong việc nhận biết mình có xinh đẹp hay không; cô ta có thể không biết rõ những điểm kém duyên trên cơ sở vật chất của mình, chứ nhan sắc thì rõ mười mươi. Thế nên, với sự tự nhận thức ấy, từ sớm cô đã quả quyết rằng nhan sắc sẽ đưa mình bước vào giới thượng lưu — cái địa vị mà cô càng khao khát mãnh liệt hơn chính bởi những lời miệt thị của cha; cái địa vị mà cô đinh ninh rằng người dì Esther bất hạnh của mình đã chạm tới. Giờ đây, trong khi một người hầu thường phải đầu tắt mặt tối trong cảnh lem luốc, bị nhận diện đích danh là kẻ ở bởi tất cả những vị khách ghé thăm nhà chủ, thì một người học việc thợ may lại buộc phải (hoặc chí ít trong tưởng tượng của Mary là vậy) luôn ăn vận chỉnh tề, giữ gìn vẻ bề ngoài; không bao giờ phải nhúng tay vào việc nặng nhọc, cũng chẳng cần phải làm đỏ hay làm bẩn khuôn mặt vì lao động vất vả. Trước khi việc tôi phơi bày quá thật thà những suy nghĩ ngây ngô hay sự bồng bột của Mary khiến bạn mất hết thiện cảm với cô, xin hãy nhớ lại xem những đứa trẻ mười sáu tuổi ở bất kỳ tầng lớp nào, trong mọi hoàn cảnh, thường có những ảo tưởng ngờ nghệch đến nhường nào. Kết quả của mọi toan tính từ cả cha lẫn con gái cuối cùng cũng ngã ngũ: như tôi đã nói, Mary sẽ trở thành một thợ may; và chính sự xúi giục của lòng tham vọng đã đẩy người cha vốn chẳng mấy mặn mà ấy phải đi gõ cửa khắp các tiệm may hàng đầu để tìm hiểu xem với sự chăm chỉ và nhiệt huyết, con gái ông sẽ được nhận vào làm việc ở một vị trí thợ phụ nhỏ nhoi với những điều kiện ra sao. Thế nhưng nơi nào người ta cũng đòi hỏi khoản phí học nghề quá cao; ngốc nghếch làm sao! có lẽ ông phải thừa nhận điều đó mà chẳng cần phải bỏ phí cả một ngày công để đi xác thực sự thật phũ phàng ấy. Thậm chí, ông sẽ còn phẫn nộ hơn gấp bội nếu biết rằng giả sử Mary đi cùng ông, cục diện có khi đã khác đi đôi chút, bởi nhan sắc của cô sẽ khiến cô trở thành một gương mặt lý tưởng cho vị trí người mẫu trưng bày trang phục. Tiếp đến, ông thử tìm đến những tiệm may hạng hai; ở đâu người ta cũng đòi hỏi phải đóng một khoản tiền mặt, mà tiền thì ông nào có xu nào. Chán nản và giận dữ, ông lủi thủi bước về nhà khi trời tối, tuyên bố rằng đó chỉ là sự hoài phí thời gian; rằng dẫu sao nghề may vá cũng chỉ là một công việc nhọc nhằn, chẳng đáng để bỏ công học hỏi. Nhận ra cha mình đang rơi vào tâm lý "nho xanh", và vì không thể cho phép cha tiếp tục nghỉ thêm một ngày công nào nữa, ngay ngày hôm sau, tự thân Mary đã lên đường; và trước khi màn đêm buông xuống (khi mà thực tế phũ phàng của ngày hôm qua đã kéo những ảo tưởng của cô tụt xuống kha khá), cô đã tự mình ký kết hợp đồng học việc (gọi là thế, dẫu chẳng có văn bản hay khế ước ràng buộc nào) với một người phụ nữ tên là Miss Simmonds, chủ tiệm nón và may vá nằm tại một con phố nhỏ lịch sự rẽ ra từ Ardwick Green, nơi công việc kinh doanh của bà được thông báo trang trọng bằng những chữ cái mạ vàng trên nền đen, được lồng trong khung gỗ thích vằn vèo và dán ngay ở ô cửa sổ phòng khách phía trước; nơi những nữ thợ may được gọi bằng cái tên yểu điệu là "các tiểu thư của tôi"; và nơi Mary sẽ phải làm không công suốt hai năm rưỡi để đổi lấy việc được truyền nghề; để rồi sau đó cô sẽ được dùng bữa trưa và bữa trà tại tiệm kèm theo một khoản lương quý nhỏ xíu (trả theo quý vì nghe có vẻ sang trọng hơn là trả theo tuần), một con số nhỏ đến mức có thể chia nhỏ thành từng khoản tiền còm cõi theo tuần. Vào mùa hè, cô phải có mặt từ lúc sáu giờ, tự mang theo cơm nước cho cả ngày trong suốt hai năm đầu; còn vào mùa đông, cô chỉ việc đến sau bữa sáng. Giờ giấc tan tầm ban đêm của cô sẽ luôn phụ thuộc vào khối lượng công việc mà Miss Simmonds nhận về.
Và Mary đã cảm thấy hài lòng; thấy vậy, người cha cũng yên lòng theo dẫu miệng vẫn lầm bầm càu nhàu khó chịu; nhưng Mary hiểu rõ tính tình của ông, khéo léo dỗ dành và lên kế hoạch cho tương lai tươi sáng đến mức cả hai cha con đều chìm vào giấc ngủ với một tâm hồn dẫu chưa hẳn hạnh phúc thì ít ra cũng đã nhẹ nhõm phần nào.
