Buổi tổng diễn tập vở Antigone tiến hành vào tháng tư. Dù vở diễn đã được các cơ quan chính thức đánh giá cao, dư luận nhanh chóng chuyển sang ca ngợi tài năng diễn xuất của Maria. Ông bầu Brecht đã đấu tranh chống lại mọi ý tưởng thứ bậc trong đoàn kịch.

Tháng năm và tháng sáu trôi qua. Những cuộc lưu diễn, những buổi giao lưu. Chuẩn bị những lễ hội cho thanh niên. Maria mút những viên kẹo ngào mật, giọng nàng nhanh chóng bị khan. Cuối tháng bảy nàng ra bờ biển Baltic cùng Brecht và cả đoàn.

Ahrenshoop là một thành phố nhỏ, toạ lạc trên một bãi cát dài, xứng đáng được lưu giữ trong bảo tàng với những ngôi nhà nhỏ, xinh đẹp, những xà gỗ trạm trổ, những bậc tam cấp, những cầu thang nội thất… một cái gì êm ả như thuộc về đầu thế kỷ XIX. Xa hơn là những cồn cát rồi những bãi cát ướt, những chắn sóng bị cát biển ăn mòn nham nhở, một vài cabin tắm, những khoảng đất trống lớn, bằng phẳng đầy nước mặn.

Các nhà nhiếp ảnh đến chụp ảnh Brecht.

Maria trọ tại một nhà trọ gia đình, gần một nhà thờ bằng gỗ. Thỉnh thoảng nàng được mời dùng rượu khai vị buổi tối. Thời gian còn lại, nàng lang thang trên các cồn cát. Những ngày sáng sủa. Có cảm tưởng như trái đất ngừng quay. Những đứa trẻ quần áo sờn rách trơ trụi, gầy giơ xương, chân tay khẳng khiu, lẩy bẩy nhào xuống sóng biển xanh đang đập vào đê chắn sóng. Nhúng con sóng quét sạch tất cả, ăn mòn tất cả, lưng, đầu gối, cọc tiêu, phân chim… Maria nhào xuống nước lạnh để quên.

Maria tách xa ban kịch của Brecht. Những ngày đầy nắng, gió, dài và hoàn hảo. Thuỷ triều ru ngủ, nhẫn nhục. Đôi khi Maria trượt chân trên sóng, thấy lũ trẻ con, nghĩ đến con gái mình. Những gia đình nằm dài trên khăn tắm khiến nàng thấy buồn. Nàng quên mệt mỏi bằng cách ngoan cố bơi lội.

Chiều, trời xanh nhợt, êm ả. Những người tắm biển trở thành những chấm nhỏ, biển lấp lánh. Không gian mênh mông, mây… Một sự êm dịu thần tiên tràn ngập tâm hồn Maria. Sức mạnh của biển dường như nhấn chìm những bóng người trong khơi xa rực rỡ. Maria tự hỏi tại sao lại cứ muốn lý giải cái không thể hiểu được bằng cái có thể hiểu được. Nàng ngồi trên một ghế dài ngắm những con sóng dài cuộn đến từ miền Scandinave, đều đều nhuộm trắng bờ biển.

Một tối, trong buổi họp mặt, Maria nheo mắt trái rồi mắt phải theo hướng cây thông. Brecht hỏi:

- Cô chơi gì thế, Maria?

- Ồ, em nghịch thôi…

Sự im lặng tăng thêm, mọi người quay nhìn Maria.

- Vẫn nghịch à…

- Em đo độ chênh giữa tầm nhìn của mắt trái và mắt phải.

Hélène Weigel đến gần, tay cầm một cái đèn dầu hoả, đặt giữa cốc chén.

- Thế rồi sao? Brecht hỏi.

- Chẳng sao cả, Maria nói.

Nàng thêm:

- Em tự hỏi: cái Ác có nghĩa gì và liệu Thượng đế có tồn tại?

Không một lời bình luận. Hélène Weigel bật một que diêm. Bà bỏ bóng đèn, châm bấc, điều chỉnh ngọn lửa. Mấy giọt nước làm ố khăn bàn. Một cơn dông đang tan phía biển xa. Brecht nói:

- Suy nghĩ về những vấn đề mà ta không giải quyết được, xin miễn thôi.

Hélène Weigel ngắt lời ông, hỏi Maria:

- Chiều nay cô làm gì?

- Em đi xem nhà thờ cũ của ngư dân. Em đi tắm.

Chạm cốc, chén. Brecht uống rượu trắng, Ruth Berlau luồn ngón tay vào mái tóc sẫm màu của ông. Brecht nói:

- Nói về những chuyện không ra lời giải đáp, có thể miễn đi.

Ông châm xì gà.

Brecht gọi Maria vào phòng giấy nhỏ của ông. Thường thường sự việc diễn ra như sau: Maria nằm duỗi dài, chậm chạp cởi quần áo. Sau pha làm tình, chủ nhân tắm. Maria chụp trộm những tài liệu để trên bàn.

Đôi khi nàng lục trong giỏ giấy, vuốt phẳng những bản nháp nhơ.

Hè đó, nàng chuyển qua một cô nhân viên bưu điện trẻ gửi về Berkin bốn cuộn phim âm bản. Qua đó người ta được biết rằng Brecht đã gửi cho Erich Honecker, lúc đó là nghị sĩ để yêu cầu can thiệp giúp kịch sĩ lừng danh Ernest Busch, với cái tên như trong một bài hát trẻ con, đã chẳng được các nhà chức trách ưa gì. Có những thư gửi nhạc sĩ Paul Dessau[1], người sau khi phân đoạn cho vở opéra Phiên toà của Lucullus đã bị xem là một tên chủ nghĩa hình thức kỳ quặc. Một thư nữa gửi Kurt Barthel, thư ký quyền uy của Liên hiệp các nhà văn, cũng để yêu cầu can thiệp cho Ernest Busch, và nhiều thư gửi các nhà xuất bản nước ngoài. Hans Trow để cả mùa hè đọc báo chí phương Tây, nhận bưu phẩm của Maria. Ông cho tráng những cuộn phim âm bản, kết luận: “Chẳng có gì lạ, người ta đã biết tất cả…” Ông ngả người trên ghế bành, nói với Théo Pilla: “Điều tôi muốn biết là bao giờ thì cô ấy có mang với “ông chủ”.”

Trong thời gian lưu trú ở Ahrenshoop, Maria ngày càng hay bỏ đoàn kịch đi không hề nói lý do.

Những sự vắng mặt của nàng khiến cho Brecht cáu. Ông vào phòng tắm, cô bé Antigone treo khăn tắm xanh vào móc cửa sổ, buộc chiếc áo tắm trắng, hẹp vào then cửa sổ. Mảnh vải phồng lên, đung đưa trong hơi gió lùa, như coi thường ông lão Brecht. Chiếc áo tắm trắng, nhầu, khẽ động đậy, xoay xoay trong hơi gió ban mai. Nó coi thường ông chủ. Ông dừng tay cạo, đặt chiếc dao cạo râu xuống bồn rửa mặt, sờ vào mảnh quần lót nhẹ, chỗ giữa bẹn, nơi vải dính sát vào gò Vệ Nữ. Ông tự hỏi: tại sao trong lúc giao hoan, Maria lại làm ra bộ mặt của một nữ hoàng đã chết, chơi vơi trên các vì sao, mắt nhắm nghiền như chìm vào cõi sâu thẳm của tâm hồn nàng. Nàng thoát ra khỏi ông, nàng cũng làm thế ở chỗ khác; nàng thoát ra khỏi các buổi biểu diễn của Berliner, thoát ra khỏi các buổi học lý luận, trốn dưới những cầu thang của nhà hát, thoát ra để uống cạn những cốc bia, thoát ra đi bơi, sáng, trưa, chiều, mạo hiểm ra tận những làn nước sâu.

Ông thầm tính: Từ khi đến đây, mình mới chiếm hữu nàng có bốn lần. Lần cuối là ở trên thảm.

Ông ngừng cạo mặt, mặt quần áo, chống can ra bãi biển. Thoạt tiên ông chỉ thấy viền cây ngập nắng, con đường nhựa nứt nẻ với những vệt cát rộng. Ông rẽ vào con đường mòn in vết bánh xe hơi. Khi lên tới đỉnh cồn cát thì ông bị ngập bởi những con sóng lấp loá.

Nàng ở đâu?

Ông chỉ thấy chân trời bao la và những gợn sóng liếm bãi biển vòng vòng vô tận. Ông đi xuống theo sườn cát, bỏ săng-đan, đi thẳng đến bụi cúc gai. Trời trong như pha lê vẩn một vài dải mây nhỏ. Thoảng mùi tảo biển ngai ngái. Brecht đi bừa qua một bãi sỏi, nhìn lên các tảng đá. Ông nhận ra cái túi vải, chiếc khăn mặt trắng trải ra, quyển vở học trò mà Maria ghi chép trong những buổi diễn tập Antigone.

Ông ngồi cạnh chiếc khăn, ngắm biển. Những làn sóng, tiếng kêu trẻ con, những trận gió. Số lần thông dâm thất bại, ông nghĩ.

Một con mòng biển bay qua thảm nước xanh, thả một tiếng kêu khàn khàn. Những lăn tăn sóng chậm dưới ánh mặt trời khiến người ta tự hỏi cái thảm nước mênh mông kia phải chăng chỉ là một là nước sâu, xanh, ngưng đọng. Đúng lúc đó Maria xuất hiện, rét cóng, run lập cập, lấm tấm những giọt nước. Brecth nghe tiếng mình, thấy sao mà nó nhiệt tình một cách giả tạo đến thế.

- Lại đây, anh chà xát người cho.

Nàng ngồi quay lưng lại. Ông nắm chiếc khăn đầy cát, xát mạnh những mảng lưng phẳng như người ta xát vào tường. Nàng cứng người, hơi co rúm mình. Brecht xát mạnh cánh tay như người mài đá bột. Khi ông định hôn những vết đỏ nổi hai bên sương sống thì Maria né tránh. Brecht chọc tay vào giữa đùi nàng.

- Em muốn không.

- Không, không phải bây giờ.

Nàng nằm dài trên khăn tắm, chăm chú nhìn làn da hồng bỏng rát trên cánh tay,

- Anh không biết xử sự với em thế nào nữa!

Họ ngồi thiu thiu trong tiếng ì ầm của sóng. Thỉnh thoảng quay đầu lại, Maria thoáng thấy qua hàng mi những làn sóng thẳng, sáng, có bóng mây lướt qua, những gợn sóng lấp lánh như kim khí.

Một đám mây đùn lên phía bên trái. Biển tím thẫm, có những mảng trống và lạnh. Maria đứng dậy, xỏ váy, biến mất như một hồn ma lấp loáng giữa con đường mòn cúc gai.

Tiếng nổ giòn từ một chiếc phi cơ nhỏ âm vang một góc trời rồi nhỏ dần… nhỏ dần… Một quãng lặng, vườn cây, những chiếc ghế dài, cái bàn sắt bập bềnh trong một thứ chất lỏng bất động, kỳ lạ và không thật. Những đám mây bay qua rất chậm làm tối bậc tam cấp.

Brecht nghĩ trái đất chắc hẳn đã chết hay đã rời xa ông bởi chưng trong cái khoảng lặng tờ này, trong đám cỏ đang rực lên trong bãi cỏ, không còn gì khác ngoài nhụy phấn lúc chung cục, nhụy phấn kỳ ảo và lấp lánh trong sự tan biến của nó.

Tâm trạng vui vẻ, ông pha một tách cà phê, ngồi uống trên bậc tam cấp, chờ những người khác về.

❀ ❀ ❀

[1] Paul Desau, nhà soạn nhạc Đức nổi tiếng, cộng tác với Brecht.