Mùa hè 1954, Cộng hoà dân chủ Đức và Cộng hoà liên bang Đức trao đổi công hàm và một vùng cấm dài năm cây số chạy dọc biên giới của Cộng hoà liên bang Đức.

Maria lo lắng. Nàng cùng con gái lên một chuyến tầu liên vùng thường hay bị kiểm tra. Hai cái vali và một địa chỉ mà một giáo sư đã cho nàng. Nàng phải tới Pforzheim, ở vùng Bade-Wurtemberg, nơi có một chủng viện Gia tô giáo đang cần một giáo viên dạy tiếng Đức.

Nàng lên một toa tầu nâu, hơi bẩn. Con gái nàng ngủ rất nhanh. Nàng đi qua những quả đồi bình yên, những cánh đồng bát ngát, bằng phẳng, lượn sóng, về chiều thì gặp những cánh rừng, những công sự phòng ngự, những lán che các hầm đan. Giấy thông hành của nàng đều đặn bị kiểm tra bởi những người mặc áo đi mưa xám, mũ nâu. Rồi những đèn pha, những pháo đài nhỏ, những bộ quân phục Mỹ, Anh, những cuộc kiểm tra giấy tờ, vali… Maria thấy quá khứ Berlin của nàng rời xa, tiếp sau quá khứ Vienna. Vực và đồi, cầu, sông và đống hoang tàn.

Nàng có cảm tưởng rằng, dưới mặt trời nhợt nhạt của Dusseldorf, cuối cùng nàng đã mất hết lòng khao khát muốn sống. Nàng để lại ở Berlin mọi sự biết ơn. Nàng từ bỏ cái tôi cũ của mình và trở lại cái vô danh của quần chúng.

Nàng nhìn cảnh vật trôi xuôi như chính nàng. Dương xỉ bạt ngàn, những dải rừng đen. Từ nay, bí mật của nàng, tình trạng vô danh của nàng sẽ trở thành người bạn đường. Nàng sẽ chăm sóc con gái và bản thân nàng một cách kiên nhẫn và hợp lý.

Đang chìm trong ý nghĩ đó thì nàng đến ga Cologne. Nàng chuyển sang một tầu khác, bé hơn, chật chội, với tiếng nghiến của gỗ. Tim se lại, con tim bị cầm tù chứ không phải trái tim nồng nhiệt. Nàng đến thành phố Pflorzheim, giữa những thung lũng nhỏ yên tĩnh. Nàng cảm thấy mình sống lại giữa cảnh rừng núi này.

Tháng giêng, hai, ba, tư. Trời nổi gió, trời trong vắt. Nàng dọn đến một ngôi nhà xám nhỏ xinh đẹp cất từ những năm ba mươi với một ban công bằng gỗ trông ra khu dân cư. Cảm giác biết ơn. Nàng nghe thấy tiếng chuông nhà thờ. Nàng có một mảnh vườn xinh. Nàng dễ dàng quen với cuộc đời dạy học của mình. Những kỳ nghỉ dài. Lotte lớn lên. Maria mua một chiếc xe cũ hiệu Opel. Nàng nhiều lần lái xe dọc các con đường nhẵn thín, ẩm ướt của Forêt Noira, đi tới Schellbronn, Badliebenzell, Calw, Wildberg, Nagold. Đôi khi nàng đi đến tận Tubingen. Nơi đây nàng thành kính thăm toà tháp nơi nhà thơ Holderlin đã sống những năm điên dại, những năm của ngợi ca và lễ tiết. Nàng không còn cảm thấy mình bị cầm tù vì bất cứ điều gì. Nàng không còn chờ đợi những tràng hoan hô của quần chúng. Nàng không còn phải giấu mặt dưới lớp hoá trang. Nàng không còn bị ám ảnh bởi ý nghĩ đã tạo dựng một nhân vật. Nàng không còn bị nghẹt đi vì sợ mỗi khi xuống cầu thang từ hậu trường bước ra sàn diễn.

Ở chủng viện, nàng tránh được cuộc nói chuyện riêng tư. Nàng chỉ nói đến thời tiết mưa rào, mây di trú, băng đóng bất ngờ, cái nóng đầu hè, những chiếc ghế dài, những buổi thắp nến. Người ta tưởng nàng thụ động và hơi ngốc; những buổi lên lớp của nàng lại chứng tỏ điều ngược lại. Nàng rất chú tâm, chính xác, ngộ nghĩnh, hài hước với học trò. Nàng nói nhiều về các nhà thơ Heine, Holderlin hơn là các nhà văn xuôi. Nàng chỉ mặc những chiếc áo pull cũ trắng, đen, váy xám. Theo một số đồng nghiệp, ở nàng toả ra cái gì đó “ở giữa sự trong trắng và mùi cờ-lo của các bể tắm.”

Rất hiếm khi nàng bình luận các sự kiện, trừ sự kiện ngày 14 tháng 8 năm 1969, ngày quân đội Xô viết bắt đầu trải dây thép gai, đặt những tấm chông, trưng tập thợ về bịt cửa sổ các nhà. Người ta cắt Berlin làm hai. Nàng bình luận sự kiện một cách tàn nhẫn: “Xã hội này tự nuôi thân bằng cái chết; đêm tối là không bờ bến, không giới hạn và không bao giờ kết thúc”.

Nàng dường như là không thể nắm bắt, gần như câm lặng. Mùa hè, nàng bơi ở bể bơi Wildbach. Phụ nữ và trẻ em sưởi ấm quanh bể bơi. Họ loá mắt vì tấm lưng trắng của nàng, đường nét mềm mại của chân nạng, những bọt nước theo chân nàng. Tấm lưng thon, trắng của nàng ngời lên khi nàng ra trước ánh nắng ban trưa bên cạnh cầu nhẩy để lau mình. Nàng đẹp một cách nổi bật, xa vắng.

Khu nhà ở có rừng, rất hợp với nàng. Những ngôi nhà lớn và yên tĩnh, những khuôn viên được trông nom tốt, những thung lũng đồng quê, những đường phố thẳng toát ra một cái gì yên bình. Khu phố này không bị máy bay Starfighter của Mỹ bay qua, quấy nhiễu. Ánh kim loại là là ngọn thông, cùng tiếng gầm rất nhanh chóng bị mây hút mất. Chỉ còn sự yên lặng, hàng giậu của hàng xóm, những chiếc ghế dài, xe đạp của Lotte dựng vào cổng vườn.

Việc xuất bản toàn tập của Brecht lôi cuốn Maria cực độ. Nàng mua, lần giở những quyển sách nặng. Những năm làm diễn viên diễu qua. Người ta không nhắc đến nàng trong các ghi chú, nàng rất sung sướng.

Nàng vẫn giữ một mối tình kín đáo với Hans Trow. Nàng nhận ra điều đó vào một tối khi nàng đọc tờ Zeit, trên bờ Neckar. Trang tám. Người ta nói về những cảnh binh mặc sắc phục. Họ khám phá ra cửa vào một đường hầm ở Đông Berlin, trong hầm của một tiệm ăn. Có một người đàn ông trong bộ quần áo thường dân mầu nâu. Maria nhận ra ngay Hans Trow với dáng dấm tò mò, cái cằm hơi lẹm, nụ cười nhẹ nhàng. Bụng nàng quặn lên, gáy như bị xiết chặt, người nhẹ bẫng, mồm khô, đắng nghét. Buổi chiều, trời tối sầm, khủng khiếp. Buổi tối bất tận, hoang vắng. Nàng đi dọc theo các nhà trong khu phố rồi leo lên quả đồi phơn phớt xanh. Nhưng không gì giúp nàng thoát ra khỏi cái u buồn. Nàng bước theo những cái bóng. Trong một lát, nàng mất những thói quen, ý nghĩ, sự tự tin mà nàng đã mất bao công phu mới lấy lại được ở nơi đây, với những cuộc đi dạo đơn độc, những giờ bơi lội, những chuyến xe trên đường dài, tất cả đã gẫy vụn.

Cuối cùng nàng vào một quán rượu. Nàng uống. Để bớt tức nghẹn, để giảm đau đớn. Đã lâu lắm rồi, ẩn giấu trong nàng là một ước mong không bao giờ thoả nguyện, một lời cầu xin mà người ta không mong chờ gì nữa.

Trong những tuần lễ sau, nàng chú tâm đặc biệt đến việc học hành của học trò. Buổi chiều, nàng háo hức nghe Lotte nói về kỳ thi tú tài của con bé.

Tháng tám năm sau, Maria đưa con ra đảo Borkum, một hòn đảo ở biển Bắc. Nàng thuê một khách sạn nhỏ có nhà ăn, khách sạn Grafwalderse. Một chàng học sinh trung học to lớn, tóc hung, bám theo họ. Anh ta tán tỉnh Lotte.

Trời xanh, gió nhẹ, những dải mây lớn, sóng biển mênh mông, tất cả gợi lên cho nàng nhớ lại những mùa hè khác, dù nàng không muốn nhớ.

Nàng đọc báo, có hàng chồng báo Đức, báo Áo. Bức tường Berlin có ảnh hưởng lạ lùng đến tâm trí nàng. Nàng cảm thấy trong nàng có những sức mạnh bị ức chế, một trạng thái lên men tâm lý kỳ lạ. Nàng không tưởng tượng ra nổi cuộc sống của người khác. Nàng bỏ ra nhiều ngày để quan sát chăm chú các gia đình, để tự hỏi về những mối dây liên hệ giữa những con người với nhau. Làm thế nào mà họ có thể lấy vợ, lấy chồng? Làm thế nào họ có thể nói năng, giữ im lặng, ngủ với ai đó, nói những điều lăng nhăng, chơi bài, làm công chuyện?

Nàng quan sát những bàn ăn trong quán gồm những chàng trẻ tuổi, một người đàn ông xuýt chó, một cặp quý bà đội mũ, đi trên đê, sát bên nhau, tay khoác tay. Phải, nàng sững sờ trước cảnh tượng của cuộc sống thường nhật.

Cuối tháng tám, nàng trở về Pforzheim, không có con gái. Nàng thấy lại nhà mình, những hành lang trống vắng, vườn lấp lánh, yên tĩnh, cây cối xanh um. Sự vắng mặt của nàng chẳng làm thay đổi gì ư?

Một buổi tối, đang mắc một tấm voan nhẹ lên cửa sổ để tránh muỗi, qua cửa sổ mổ, nàng thấy một cặp trai gái đi qua. Người đàn ông nói rất khẽ. Nàng cảm động.

Những ngày, những đêm đi qua, đều đặn, vô tận, đơn điệu, lặng lẽ. Maria đặt cái xách tay trên bồn cỏ, thay áo tắm, nhào xuống bể bơi Wildbach. Nàng lặn xuống nước để khỏi động đến những cái bóng và những ánh nước.

Một tối chủ nhật, hơi buồn, nàng lấy chiếc chìa khoá xe dẹt, lên chiếc Opel, đi về hướng chủng viện nơi nàng dạy học. Nàng mở cổng, chân bước trên lá vàng khô ngập sân trường. Có một giàn giáo dựng lên dọc cầu thang B. Nàng vào cái hành lang dài có hàng mắc áo bằng đồng. Trong lớp học của nàng chỉ thấy những cái bàn xếp theo hình ống. Cái dù của nàng dựa vào tủ. Bóng cửa sổ rơi vào một tấm bản đồ thế giới. Nàng nhìn những hàng ghế vắng xếp đều đặn. Chỉ có những bóng ma, những bóng ma học trò, quá nhiều bóng ma.

Trên bảng đen, ai đó vẽ những cái dây nhỏ và ông mặt trời to tướng. Một người đã cố viết ngược tên mình, Samoht… thay vì Thomas. Còn có một hộp phấn, trong hộp có bụi phấn và cái kéo đầu tù.

Nàng cảm thấy mùi vị của quên lãng, xúc động ngắm chân dung phủ bụi của Goethe, của Jean-Jacques Rousseau. Tất cả ở đây đều hoang phế, mùa hè hoá thành mùa thu.

Nàng đến gần cái lò sưởi điện, nơi nàng thường đứng đó khi học sinh làm bài tập viết, trả lời câu hỏi. Từ chỗ này, nhìn sâu ra sân. Ngày bắt đầu tàn. Nàng nhìn thấy đèn thành phố nhấp nháy phía dưới, một vài công sở làm việc, ánh sáng mờ mờ cao cao trên đường phố, những ngọn đèn nê-ông đầu tiên đã bật sáng.

Một sự yên lặng khó tin. Toàn bộ trường học im lặng, tối tăm, thênh thang, trống vắng, lạ lùng, không thực. Maria trấn tĩnh lại. Có một cái cửa sổ để mở. Mưa bắt đầu rơi lộp độp ngoài sân. Một ống nước xả nước trên cao. Nhưng nơi đây, trong lớp học này, người ta thoát khỏi những bạo hành bên ngoài, những tuyên truyền, những máy bay Starfighter và những thông điệp từ Matxcơva.

Nàng đứng một lúc lâu ngắm nhìn những cuốn từ điển, những bộ bách khoa toàn thư, những sách bản đồ bề bộn trong một góc gần cái bảng. Rồi nàng cởi hai khuy áo, sờ vào cái điểm nhỏ, bí mật dưới vú. Ở đây có cái gì đập, đều đều, lén lút.

Có lẽ nàng đã bất lực không thể hiểu được Brecht và Berlin… Có lẽ trí thông minh đơn độc của nàng quá nhỏ hẹp, hạn chế, lộn xộn. Có phải nàng đã quá tự phụ?

Hình ảnh một cây con trong bóng một cây sồi khổng lồ làm nàng mỉm cười. Phải, nàng đã theo dõi không phải “con người nàng yêu” mà là “con người đã khiến nàng loá mắt”. Nơi kia, Berlin toả sáng trong một thế giới hoàn toàn xa lạ. Nàng có cảm tưởng như trở về với chính nàng, chậm chạp, như một người vừa ốm nặng đang dưỡng bệnh. Sự bất lực không hiểu nổi những trò chơi? Những tình thế? Có lẽ nàng đã quá nhạy cảm? Quá tình cảm? Nhưng toàn bộ nghị lực của nàng, “trái tim nồng nhiệt, trong sáng” của nàng đã kết thúc bằng những buổi tối đơn điệu này. Đến lượt của đêm, thế giới ma mị và lắng dịu… Một ngày kia nàng có thể nào biện minh được việc đã theo dõi Brecht?

Từ rất lâu, sự bất lực không hiểu nổi một thế giới nhị nguyên, chia cắt, giáo điều, lạnh lùng đã biến nàng thành một hồn ma. Nàng là cái gì vắng mặt trong đời. Nàng hiểu nàng ở nơi đây, ít ra, có hay không có học trò, khi kỳ nghỉ hè kết thúc, trong cái áo gối rất mỏng phủ trên thời gian, nàng có thể tự xoay sở được và thậm chí có thể mỉm cười. Những bạo hành của thế giới bên ngoài không phạm tới sân trường này được.

Nàng ra ngoài, lên chiếc Opel, trời đã rạng. Một làn sương mù còn sót lại bên rìa các cây thông.

Nàng lái xe vào trung tâm thành phố. Đường nhẵn lì, những dải băng trắng, đều đặn trải dài bên đường. Nàng rong ruổi trên những lối đi trong một thế giới hoà bình, quen thuộc và sống được. Một con đường, một dải băng đơn giản, những vạch trắng đều đặn chạy trốn ở bên cạnh.

Nàng mở cổng nhà nàng, mảnh vườn toả hương thơm.