Théo Pilla hớn hở. Trong đống cao như núi những bảng kê, những báo cáo xếp loại “mật”, có một báo cáo của tên Richard ANelson nào đó, đã sống lâu năm ở Hollywood. Ngay từ khi Brecht về Berlin, tên này đã chuyển một số tư liệu liên quan đến ông. Những tư liệu này chẳng đem lại cái gì mới về nhà soạn kịch mà người Mỹ đánh giá là “có xu hướng cộng sản”, ngoài tin FBI không được phép đặt máy nghe trộm tại biệt thự của Brecht tại Santa Monica. Ngược lại, người tình và người cộng tác của ông, Ruth Berlau, cô diễn viên xinh đẹp người Thuỵ Điển, là đối tượng bị giám sát thường xuyên. Théo rất khoái vì trong các báo cáo FBI hắn đã phát hiện ra vô số sai lầm. Cái hoang tưởng của người Mỹ đi quá xa đến mức tưởng rằng bản hợp đồng Brecht ký với hãng phim Warner (có một bản sao lưu giữ ở Đại học Illinois), chứa đựng những thông tin bằng mật mã sau ngôn từ pháp lý. Tác giả của bản báo cáo ngạc nhiên thấy Brecht rất quan tâm đến máy ảnh vàn năm 1944. Còn Théo thì biết tỏng Brecht dành thì giờ chụp cái bụng chửa của Ruth Berlau.

Vào buổi trưa, Hans Trow đi ăn một chiếc bánh kẹp ở Havel, rồi đến thăm bảo tàng pháo binh. Bảo tàng này gần như nguyên vẹn từ hồi ông đến thăm với bố thủa niên thiếu. Trong các tủ kính bày những mặt nạ, những sà lan, những thuyền buồm, dây dợ, những cây kim để khâu buồm, những tấm ảnh phải màu chụp buồm chão. Hans Trow tự hỏi: không biết Brecht có thật tin rằng sân khấu có thể khơi dậy những sức mạnh cách mạng. Có đúng ông ta đang chuẩn bị trốn đi Trung Quốc hay sang Áo như Maria nói. Ông đọc lại những báo cáo của Maria, mở thư tín của Brecht. Tại sao Brecht lại đến sống ở cái xứ này, nơi mà ngay cà phê cũng rất tồi? Ông ta chẳng phải đã là người thích nhiều tiền, yêu tiện nghi? Và ngay cái lý tưởng về đàn bà cũng thúc ông ta đến với các cô nàng Thụy Điển hay Vienna chứ chắc chắn không phải các cô gái Đông Berlin mặc đồng phục. Chủ nghĩa duy vật mác xít đã làm ông ta biến đổi? Ông ta, một tay cựu vô chính phủ? Ông ta hy vọng gì? Muốn gì? Vinh quang chăng? Hay báo thù cho sự hạ nhục của người Mỹ? Ông ta vẫn ấp ủ mối hận thù tiểu tư sản cũ quen thuộc? Ông ta mơ tưởng một Athen mới? Ông ta chạy theo những ưu đãi đặc quyền đặc lợi bởi ghen tị với vị thế đáng thèm muốn của Thomas Mann[1]?… Ông ta muốn gì?

Ngay cả cái chủ nghĩa Mác của ông ta cũng lỗi thời, khi ông ta sùng bái Rosa Luxemburg và Karl Liebknecht… Phải là một con lừa mới tìm đến những đồ cổ như thế. Lại còn cái nhiệt tâm của một người hoạt động sân khấu tồi muốn đặt những biển khẩu hiệu trên sân khấu cứ làm như khán giả đều là những kẻ đần độn.

Hans ra khỏi bảo tàng, qua một cây cầu. Một ngôi nhà cũ chỉ còn tam cấp, mặt tiền có những cửa sổ đen nhẻm là nguyên vẹn. Những cây tầm ma dập dờn như sóng trước gió. Ông trở về buồng giấy, xếp lại các phích, tự nhủ: tối nay ông sẽ đi dự buổi diễn tập Mẹ Dũng cảm thay cho vở Antigone. Rồi, ông nhìn chăm chú tấm bảng đen, cầm một viên phấn, thay con số hai bằng con số ba to tướng. Ông viết: Hai cuộc thế chiến? Không phải, cuộc thứ ba đã bắt đầu nhưng không ai để ý cả…

Ông mặc áo đi mưa, tự nhủ: mình cần phải chăm sóc một số kịch tác gia mà hồ sơ y tế tiên đoán: Ít hy vọng có thể sống nổi quá mười năm vì bệnh tim.

❀ ❀ ❀

[1] Thomas Mann: Nhà văn lớn người Đức, được giải Nobel văn học năm 1929, cũng lánh nạn phát xít như Brecht