Bước vào phòng ăn của câu lạc bộ La Mouette Maria Eich tò mò nhìn mọi người. Maria mặc một áo choàng đen dài, cổ lông cừu. Nàng đến bàn của Brecht. Ông giống như một anh nhà giàu xứ quê.

Ông lim dim mắt, thưởng thức điếu xì gà. Ông đang lắng nghe Caspar Neher, người phụ trách trang trí của mình, người bạn lâu năm nhất, trung thành nhất. Họ biết nhau từ 1911, hồi ở trường trung học Augsbourg và chưa từng xa nhau. Brecht gọi anh ta là “Cas”. Lúc này Cas đang cho Brecht xem nhiều tấm ảnh chụp dàn cảnh của vở Antigone ở Coire, Thụy Sĩ. Bình phong vải đỏ, đạo cụ và mặt nạ mắc vào một cái giá, cảm giác trống vắng, ánh sáng phẳng dẹt. Brecht chăm chú ngắm những sọ ngựa bằng các-tông bồi.

- Ánh sáng rõ và đều.

Ông cầm lên hai tấm ảnh, cảnh trí hoang sơ có bóng viền.

- Không! Rõ hơn nữa! Đều hơn nữa!

- Bóng sau những cọc tiêu và sọ ngựa thì tốt hơn, Caspar Neher nói.

- Không. Ánh sáng lạnh sẽ giúp ích cho diễn viên hơn …

Caspar Neher dùng ngón tay trỏ khoanh một vòng tròn sau những cọc tiêu.

- Còn chỗ này?

- Hoàng hôn muộn rồi - Brecht nói rõ. Công chúng không nghĩ đến gì khác ngoài những ấn tượng do các nhân vật gợi ra trên sàn diễn. Cas, anh phải bỏ đi mảng hoàng hôn che phủ phông hậu. Phải để cho công chúng nhìn rõ cái phông ấy. Không có lỗ đen. Không có mơ màng. Ánh sáng lạnh và gắt trong bóng tối mập mờ, người ta có thể nghĩ sẽ có tội ác, những âm mưu, những kẻ rình rập. Kẻ nào đó có thể bóp cổ ai đó hay tưởng như một cánh rừng đang chuyển động. Không!

Brecht quay sang Maria và lấy nàng làm nhân chứng:

- Các diễn viên nhà hát Địa cầu của Shakespeare chỉ có thứ ánh sáng buổi chiều lạnh lẽo của London mà thôi!

Ánh sáng xiên ngang từ một cửa sổ soi tỏ phần trên mặt của Brecht. Ông nói giọng xứ Bavaria, chậm và trúc trắc.

Viễn cảnh của nhà hát tương lai làm sống lại trong ông những điều tốt đẹp trong đời ông ở Berlin những năm hai mươi, thời danh tiếng ông được thừa nhận và những thành công vang dội của vở Opéra bốn xu.

- Hãy nhìn con phố, Brecht nói bâng quơ như thể không nghe Neher, nó gần chúng ta đến nỗi nhiều người không để ý tới, con phố… con phố.

Ông quay sang Maria:

- Để hiểu sân khấu, Brecht nói, không cần đến thi ca.

Ông thêm:

- Chỉ cần tiếp cận với các phố. Phố nghèo, phố giàu, phố vắng, phố đông!

Lát sau, ngồi trong xe, Brecht ghi chép vài điều. Theo ông, hình như tất cả phụ nữ Berlin đã già đi. Tay ông run run; thành phố diễu qua, những rác thải đổ vào sông đào, mảnh kính vỡ của nhà máy, những mảng tường tối sẫm, súng nổ. Xe cộ, khách bộ hành, đại lộ nhà ga hoang vắng, nối theo những người chết.

- Những trang trí sân khấu phải nhẹ hơn, Trung Hoa hơn. Ðừng có ngớ ra. Tôi sẽ giải thích sau…

Họ đến Schumanntrasse, cạnh phòng diễn tập. Chiếc xe Stayr đen dừng bánh trước cổng một bệnh viện tư cũ.

Ai đó lấy một chiếc Leica ra - đó là Caspar Neher. Họ vào một chiếc sân cũ có một nhà cầu kính vỡ. Brecht bên Maria, sát vào nhau và đứng im để chụp một kiểu ảnh gia đình. Sương mù nhuốm đỏ xuyên qua tán lá. Cảm giác nóng trong không gian. Những phút bông bềnh. Quãng lặng bất chợt. Tốc độ quay vòng của hành tinh đã chết nửa, nó gợi lại những bài bờ vàng rực của quá khứ, những trò tinh nghịch của các thể hệ đã qua.

- Tôi xin giới thiệu cô Maria Eich, nàng “Antigone”[1] tương lai của tôi. Brecht nói.

Weigel tới bên Maria với khuôn mặt vô cảm như một bức tường trắng và nói: “Một phụ nữ thành Vienna như tôi”. Trẻ trung, lành mạnh, bà nghĩ. Một con cừu non trước mõm chó sói. Đỏm dáng, cái mũi hếch lên của những phụ nữ trẻ vẫn đón nhận lời mừng từ các quý ông một cách trễ nải. Cô nàng có mái tóc suôn, mềm, đẹp, tóc mình thì xám. Cô nàng trẻ, mình thì già! Lại một vụ sẽ được giải quyết nhanh chóng… sẽ không lâu đâu.

Hélène nói khô khan:

- Thứ hai, diễn tập.

Trong ba ngày Brecht giới thiệu Maria với tất cả những ai họ gặp.

- Ðây là Antigone! Tên cô là Maria Eich.

Một vùng đổ nát. Berlin giống như một bãi biển vắng ngắt. Một chiều trong tiệm cà phê Berndt, Brecht rút trong túi ra một quyển sổ tay, vẽ một vòng tròn với những cọc tiêu kỳ quặc. Ông lấy đít cốc vẽ những sọ ngựa.

- Đây là sàn diễn của Antigone.

Ông gạch chéo bên trong của vòng tròn.

- Cô biểu diễn ở đây. Các diễn viên khác ngồi ghế, phía kia.

Lát sau, từ phòng toa-lét ra, ông ngồi xuống vẽ nguệch ngoạc một hình vẽ khác, lông lá, bậy bạ. Thứ hình vẽ thường thấy trên cánh cửa nhà vệ sinh.

Ông phả lên cười.

Hôm sau, họ ngược lên Charitéstrasse. Brecht bước nặng nề trên hè phố quen thuộc. Như một nông dân từ trang trại về. Bất thần ông ngồi xuống một ghế băng. Ông nắm bàn tay Maria. Mặt trời đổ bóng Brecht trên tường gạch một ngôi nhà rêu phong. Bóng của Brecht nặng nề. Ông bỏ kính lấy mũi soa lau. Maria đỡ lấy kính và mùi soa. Nàng lau và phát hiện ra rằng ông mệt mỏi, mắt hơi đỏ, những quầng mắt, chứng tỏ bệnh đau tim hay đơn giản là tuổi già đã đến gần. Brecht nói:

- Tất cả những Antigone, cho đến nay, đều thuộc về quá khứ, nói về quá khứ. Cô sẽ là người đầu tiên nói về chúng ta. Không phải bằng mĩ từ Hy Lạp và tiểu tư sản. Làm thế nào mai táng những đứa con Ðức của chúng ta? Làm thế nào?

Maria chẳng hiểu ông nói gì cả.

❀ ❀ ❀

[1] Antigone: Nhân vật kịch của Sophocles, được Brecht dàn dựng lại trong vở Antigone-Modell 1948.