Khi Brecht không ghi tên Maria Eich vào bảng ghi các cuộc diễn tập vở Antigone thì nàng đến vùng Mỹ quản lý. Nhờ có tờ giấy thông hành gạch chéo đỏ mà Hans Trow cho làm, Maria có thể đến với con gái Lotte. Xe điện chật lên, sà lan nối đuôi nhau trên sông Spree, xe kéo chở đầy khoai tây, khói đen của các nhà máy tỏa rộng, những người câm điếc bán Kinh Thánh, những bà vợ góa rao bán giầy Véc-ni của các ông chồng đã qua đời, tiếng rao của một người bán báo xin vài cái kẹo: Berlin diễu qua, nhiều mầu sắc, loáng nắng.

Maria chuyển qua nhiều tàu điện đi qua vùng Stedlitz, rồi Lichtenfelder, tới Wannsee. Những chùm bóng cây in trên các bức tường gạch bất tận của những trại lính cũ; gỗ tần bì bỏ vương cho những chú thỏ hoang; những cây thông mảnh khảnh và thông lùn… Càng gần đến Wannsee càng im ắng.

Maria xuống tầu điện, rảo bước qua những bãi đất, đi dọc các biệt thự hoang phế, bụi cây rậm rạp. Nàng đi quanh một bể bơi cũ, đầy nước lờ đờ, nghe tiếng một con ếch nhảy xuống nước, trên thềm tam cấp vài con thằn lằn sưởi nắng.

Mẹ của Maria, bà Lena Zorn, chăm nom Lotte. Bà sống trong một biệt thự rộng, quét vôi vàng, với hàng cột quanh nhà phủ bụi và tổ chim ở các góc tường. Cái duy nhất có vẻ sống quanh ngôi nhà có cửa sổ tróc sơn đó là cỏ trong một bãi cỏ với những cây tử đinh hương tự mọc lên từ những hạt rơi do gió mang đến.

Bên trong biệt thự, phòng khách giống như một toa tầu hỏa với những tấm rèm nặng nề, những ghế băng theo kiểu Bundesbahn[1], những tấm kính lồi như đít chai và những bộ đồ ăn bằng thiếc xếp từng đống trong tủ bếp phê kiểu thời Bismarck. Bà mặc tấm áo dài rộng thùng thình, mầu xám, khăn quàng đen có viền. Chung quanh bà ngổn ngang những cốc Whisky. Trên tay bà là một ví xách. Bà chỉ đứng lên khỏi ghế mỗi khi gọi Lotte đang chơi ngoài sân.

Bà mẹ và con gái ít nói chuyện với nhau, tránh gợi lại quá khứ. Bà Lena nói: “Phải rồi! Phải rồi! Con hoàn toàn có lý khi đứng về phía kẻ mạnh. Mẹ biết con là người chống phát xít số một! Ngay từ ban đầu! Bố con, chồng con, cả mẹ nữa đã không chú ý…!” Bà thở dài đặt tay lên đùi (tay trái bà vẫn cầm ví tiền). Cứ như bà bị kiệt sức sau lời tuyên bố đó. Bà dán mình vào thành ghế da, bất động, dường như guồng quay kỷ niệm đã dừng lại ngày 8 tháng 5 năm 1945, lúc tám giờ sáng, khi bà nghe đài phát thanh loan tin: nước Đức quốc xã đã đầu hàng vô điều kiện.

Từ khi nuôi Lotte, bà chữa chạy cho bệnh hen của nó, đếm lại những tờ giấy bạc nhàu nát của chế độ cũ. Đôi khi bà lôi từ trong ví ra những tấm ảnh cũ của thành Vienna như những tư liệu của quá khứ.

Rồi bà dùng bữa trà buồn tẻ, những cái bánh mặn cứng như đá. Trong bóng tối, phía trên bàn, một ngọn đèn chùm bọc vải dù, treo lủng lẳng trông ma quái. Một bà hàng xóm hồng hào, nữ trang đầy người, xuất hiện. Bà ta ôm chầm lấy đứa bé hôn tới tấp, cưng nựng nó quá mức. Im lặng khi trà được rót ra.

- Những cơn hen của cháu thế nào rồi, mẹ? Maria hỏi.

- Ở với mẹ thì chúng không còn nữa, bà mẹ trả lời.

Một chút ngượng nghịu. Maria nhìn lướt những đồ mĩ nghệ, đồ sứ trên một cái kệ. Mắt nàng dừng lại ở một tấm ảnh cũ, lồng khuy bạc đã mờ: hai khuôn mặt hóm hỉnh, của Maria và của chồng nàng, đầu đội mũ calô, tóc cắt rất ngắn, Maria tự nhủ: đã có một thời trong sáng và vô tư. Ngày nay tất cả đều u tối, không thể cắt nghĩa được, không trọng lực.

- Con làm việc với cái ông Brecht ấy à?

- Vâng.

- Tôi tưởng ông ta đã chết! Bà hàng xóm ngạc nhiên hỏi.

- Không, ông ấy chưa chết.

- Ông ta đã trốn khỏi nước từ lâu. Ông ta là cộng sản…

Cuộc trò chuyện lại ngưng. Mọi người đứng lên. Bà hàng xóm nói.

- Tôi biết có một bà tối nay sẽ không đi ngủ muộn…

Trên thềm tam cấp, Maria đưa mắt tìm con. Đứa nhỏ chơi trong góc của nó. Hiển nhiên là nó lủi thủi một mình. Maria tiến về phía con, ôm hôn nó, bước đi và ra khỏi nhà.

Mười phút sau, Mararia đã lại trên một chiếc tầu điện, lúc lắc kêu ken két. Trống vắng và thấm buồn. Nàng trở nên xa lạ với chính cuộc đời mình.

Vậy là nàng ẩn mình trong tiệm cà phê mầu trắng, có vòm ở Wurmlingerstrasse. Cái lò sưởi reo và hắt lửa ra chung quanh. Một chiếc bàn tròn nặng nề bằng gỗ sồi… một cốc bia sủi bọt rồi lắng lại… Sự yên bình và vắng lặng của tiệm giúp nàng tĩnh tâm lại. Mặt nàng dài ra, lơ mơ ngủ.

Người chủ quán thỉnh thoảng tiếp thêm củi vào lò và ngắm nhìn người phụ nữ trẻ đẹp thiếp ngủ.

Trong mơ, Maria thấy mình đơn côi trong một khu rừng Vienna. Nàng hái hoa, nhét hoa vào bụi cây tầm thấp của rừng. Nàng bị ong vò vẽ tấn công. Những con ong vò vẽ biến mất, để lại những mảnh lầy nhầy trên áo.

Ra khỏi tiệm, Maria choáng váng: tiếng người lao xao, xe cộ lướt qua, những áo choàng diễu qua. Nàng dựa vào một hàng rào sắt. Mặt trời chiều vàng giúp nàng dịu đi.

❀ ❀ ❀

[1] Bundesbahn: Liên hiệp đường sắt Đức.