Croyd xem xét kỹ một lần nữa hồ sơ về Maria Eich giữa những giấy tờ ngổn ngang quanh máy chữ.

Một lần nữa Maria nhận thấy sự tương phản rõ rệt giữa những bộ quân phục nhuộm thô kệch, may cắt lại của cảnh sát Đức phía Đông và những sơ-mi Mỹ may rất khéo. Có cả những kính râm trên bàn giấy. Có tiếng sột soạt của tay áo sơ-mi trên ghế bành mạ bạc, ngón tay giở hồ sơ… Những hình triện tròn tinh tế, màu mực khác nhau khiến người ta nghĩ đến những trang trí sách trung đại học hơn là một hồ sơ. Nhưng cái làm cho nàng ngạc nhiên hơn ở đống giấy tờ đó là sự xuất hiện của cái dấu thập ngoặc bị xoá một nửa.

Bất thần Croyd cúi đọc lại mấy dòng, nheo mắt và rút từ ngăn kéo ra một tấm ảnh vàng, sứt sẹo:

- Cô có nhận ra người này không?

Một chàng trai đội mỹ ca-lô, đứng tì vào mép chiếc chiến xa Con hổ. Anh ta hút thuốc lá, cười hớn hở, tươi trẻ.

- Có, đó là chồng tôi, Maria nói.

- Sao cơ?

- Đó là chồng tôi, nàng cao giọng thêm.

Croyd cầm bức ảnh, ngắm nghía:

- Một tên quốc xã đích thực, bất trị.

Maria thấy một máy ghi âm kiểu mới đang quay. Nàng hiểu vì sao họ đang bắt nàng nhắc lại tất cả.

- Cô có nhận ra người này không?

- Có, Maria nói. Đó là chồng tôi.

- Từng là chứ.

Croyd đưa cho nàng một tấm ảnh khác.

- Người ta đã tìm thấy anh ta chết ở Bồ Đào Nha…

- Thế là thế nào?

- Anh ta phụ trách một nhà máy sấy cá đóng hộp ở Nazaré.

- Ở đâu? nàng hỏi.

- Ở Bồ Đào Nha… Nazaré…

Ông đẩy ba bức ảnh bóng loáng dưới mắt Maria. Một bóng người đậm, bị ánh đèn chụp ảnh quét phải, một cái cửa mở hé vào những phòng toa-lét. Một bầu nước để xả nước có một mẩu dây thay vì một sợi xích nhỏ, một cái gì giống như cái kệ đựng những đồ dùng gia đình và nhất là một cái xác cúi gập rất lạ, một cái lập lắc và một bộ mặt râu ria.

Cây bút của Croyd gạch một chữ phía sau một tấm ảnh.

- Cô có nhận ra anh ta không?

- Có, Maria nói. Anh ấy chết như thế nào?

- Không rõ. Cô có bị “sốc” không? Ông ta hỏi.

- Có

Croyd nói:

- Anh ta đã làm không ít chuyện tồi tệ ở Hungari và nơi khác, cô có biết không?

Những cuộn băng của máy ghi âm quay sè sè nhè nhẹ.

Nàng biết ông ta đã lập danh sách “những tên khủng bố” và đã cho bắn họ.

Nàng tự hỏi Nazaré ở đâu, làm thế nào mà người ta có thể chết ở đó. Có phải là một cảng đánh cá nhỏ xinh đẹp của Bồ Đào Nha như đã thấy trên các bưu ảnh? Hay trái lại, một nơi buồn thảm, một bờ biển phẳng, bùn lầy với những cây kim tước và những nhà kho tanh tưởi?

Croyd hình như chờ đợi, lúng túng. Như là ông ta có đồng hồ trong đầu, dành vài giây cho Maria trong lúc nàng đang rối loạn tinh thần, sau đó là thời gian cho quần vợt, bể bơi, báo cáo, những cú phôn gọi đi…

- Anh ấy có được đưa về không? Maria hỏi

- Anh ta được chôn ở Nazaré…

- À…

Mưa bắt đầu trút xuống vịnh, nhấn chìm thành phố.

Maria đặt tay lên mép bàn. Cùng lúc ấy Croyd đứng lên, tắt đèn. Cuộc nói chuyện kết thúc. Ông ta tiễn nàng trong hành lang. Đế giày bằng crêp kêu lép nhép trên vải nhựa lót sàn. Như tiếng vang lạc lõng trong lòng. Nàng vịn vào lan can.

Croyd bắt đầu ngỏ lời chia buồn cùng nàng nhưng bị ngắt lời bởi một gã chạy giấy mang đến cho ông ta một bao quần áo và cái vợt đánh bóng.

Nàng xuống nhà dưới, không dùng thang máy. Gót chân nàng kêu lộp cộp trên những bậc thang rất sạch. Những tầng lầu khác cũng y hệt. Một xí nghiệp lớn vận hành tốt giữa những cú phôn, những cánh cửa mở ra chỉ bằng cái đẩy chân, những thùng rác có chữ đề nguệch ngoạc.