Hans khạc xuống nước. Ông như một cậu học sinh trung học giữa ngày hè ở Berlin. Ông ngắm những cánh cửa đóng của Nhà hát Đức. Trời nóng hơn, ông cởi áo, lại gần những tấm áp phích quảng cáo của vở Puntila và người hầu Matti[1] dán trong các hộp kính như các thực đơn. Ông xem bảng phân vai, thấy tên Maria Eich bằng chữ nhỏ trong vai Fina, chị hầu phòng. Điều đó có nghĩa là từ nay nàng không được giao những vai lớn nữa? Ông rời khỏi nhà hát, đến chỗ đê song Spree.

Giữa hai cây liễu, có một ông già đang bầy mấy đồ vật trên một cái chăn lính: đồng hồ quả lắc nhỏ, hai đồng hồ quả quít tiền chiến, ba cuốn sách của Goethe đóng bìa, lược và bàn chải tóc. Theo linh tính, Hans tự hỏi: ông già này là ai, con người có nét mặt đều đặn này, dường như không chờ đợi cái gì.

“Điều đó có nghĩa gì, một con người? Trước đây anh nói anh là tài xế? Tôi bắt được anh tự mâu thuẫn nhé”. Trong vở Puntila, ai đó đã nói thế. Có lẽ đó là Puntila. Hans nghĩ: Ông già này từng là dược sĩ? chủ khách sạn? lái buôn gỗ? Hans nhìn ông già giữa hai cây liễu và tự nhủ, cái nghèo và chiến tranh đã đẩy ông đến tình trạng ngày nay: không cay đắng nhưng không hy vọng. Niềm vui, ước vọng đã cạn kiệt.

Hans Trow nhấc mấy cuốn sách cuả Goethe, hít hít để tìm lại mùi giấy cũ, nó nhắc nhớ cái mùi của thời tiền chiến. Một thời kỳ bình lặng, có cái gì như của thế kỷ XIX với cảnh tranh tối tranh sáng, với những đồ dùng bằng bạc, cùng những đại gia đình khắc khổ. Hans mua mấy cuốn sách và đưa thêm ba tích-kê than. Ông già không cười, mà ngạc nhiên, và chậm chạp gói sách bằng một tờ giầy cũ gói thịt…

Sau đó Hans bước xuống vài bậc thềm, ngồi xuống. Ông để thõng chân trên mặt nước sông Spree. Ông nghe thấy tiếng róc rách chảy dài theo những phiến gỗ xếp trong một cái hốc đen. Berlin buồn lo và chan hoà ánh mặt trời giữa mùa hè.

Ông thấy bóng một phụ nữ trẻ, tóc hung đi qua rất nhanh phía trên cao. Ông lại nghĩ đến Maria. Ông đã lôi kéo nàng vào cái gì? Nàng đã cẩn trọng trong nhiệm vụ của nàng như trong những buổi học về giáo lí… Nhưng trong thâm tâm, ông chẳng biết gì về những quan điểm chính trị của nàng. Nàng có quan điểm không? Nàng chỉ có một “trái tim trong sáng, nồng nhiệt” và về căn bản là người duy nhất ông không muốn xét nét, điều khiển. Trái với ý muốn của mình, ông đề nghị nàng chụp ảnh những bài thơ chua chát của Brecht, những bài viết lải nhải đầy vỡ mộng Brecht giấu trong ngăn kéo như một đứa trẻ.

Hans giở những tác phẩm của Goethe ra đọc, vừa nghĩ cách đưa Maria ra khỏi Berliner Ensemble. Một tiếng động nhẹ khiến ông chú ý. Tiếng nước chảy òng ọc, tiếng luồng nước và vào ván gỗ và những thân sậy mục là dấu hiệu duy nhất của sự sống trong cái khu vực đông cứng dưới mặt trời này.

Ông tự hỏi: ông yêu Maria Eich chăng? Nhưng đó chỉ là thứ tình cảm của một con vật bị nhốt trong chuồng, một con vật thời tiền sử bị canh giữ trong một cái thành mênh mông trống rỗng. Mỗi khi nghĩ tới tình cảm yêu thương đó ông lại thấy mình bất lực không thể biến nó thành hành động. Ông dễ ưng thất bại mà không biết tại sao. Ông đã chọn những cuộc tình chóng vánh, những lời tán tỉnh giữa các bàn giấy, những cô gái điếm ngoại ô. Thật kỳ lạ là gìn giữ một tình cảm yêu đương như một ông già ngắm nhìn chiếc đồng hồ quả lắc nhỏ trong mặt cầu thuỷ tinh, lấy chiếc chìa khoá vàng ra, để rồi thận trọng lên dây cót, nghe nó điểm giờ, nghe nó kêu tích tắc, phập phồng trong bộ máy nhỏ của nó. Ông nghe trái tim Maria đập nơi tim mình. Lạ lùng là, ông muốn giữ Maria mà không động đến nàng, đơn giản là không bao giờ làm hỏng mối tình ông dành cho nàng. Không động đến nó.

Có cách nào chữa được? Ông nghĩ.

Hãy xa lánh trung tâm địa chấn.

Đó là điều ông tự nhủ thầm, áo vắt vai, ông không hề muốn phân tích tình trạng bế tắc của mình. Ông không muốn đánh cắp cái gì đó của Maria, rồi sau đó bỏ mặc nàng trắng tay, như ông vẫn thường làm. Vì những người đàn bà ông đã từng có trong cuộc đời sĩ quan của mình chỉ là những nhân viên cấp dưới. Thời gian, sự cân bằng, ông chỉ tìm thấy chúng trong công việc và trong nỗi sợ âm thầm mà nó gây ra. Ông không muốn chiếm đoạt Maria, bắt nàng phải chịu đựng ham muốn của mình. Trách nhiệm của ông giờ này là giúp Maria thoát khỏi cái bẫy của Berlin, để nàng khôi phục lại tự do ở nơi khác, trong một nước Đức khác hay xa hơn nữa.

Khi quay lại gần tủ áp-phích của Nhà hát Đức, rút cục ông hài lòng thấy tên Maria bằng chữ nhỏ. Nàng sẽ trở lại với tình trạng vô danh của nàng.

❀ ❀ ❀

[1] Tác phẩm của Brecht.