Tháng 2.1952, Brecht và Hélène Weigel thăm một khu đất đẹp bên bờ hồ Scharmtigle, vào lúc một giờ, giờ Berlin. Những cây cổ thụ lớn, những căn nhà nhỏ, giản dị, rợp bóng. Trên cao hơn, một ngôi nhà thênh thang có mái nâu quét vôi trắng cùng cửa sổ rộng lớp kính ở góc tường. Thêm vào đó là một cái sân trong nhỏ lát gạch, một nhà kính – cơ ngơi này gợi cho họ nhớ căn nhà ở Svobostrand, Đan Mạch, vào năm 1933.

Brecht yêu ngôi nhà này, bao quanh bởi thông, hồng dại, hồ nước xám, lối đi, những ghế băng cũ, nhà kính.

Weigel chiếm căn nhà rộng bao quát tất cả, như thể bà đang ở tại Berlin Ensemble. Để tiếp khách, làm sống lại sinh khí, suy nghĩ, viết lách, cai quản.

Brecht chọn căn nhà gạch nhỏ màu nâu gần nước.

Suốt mùa hè năm 52, Weigel lo mời khách. Bà rất thành thạo trong việc tổ chức hậu cần, thay ga giường, xây dựng thực đơn, chọn đánh xi đồ đạc, hướng dẫn cho chị bếp… Maria Erich sống trong nhà nhỏ. Nàng nhìn ông chủ làm việc lúc buổi sáng còn dịu mát, mặt hồ lấp loáng. Brecht làm việc sớm từ lúc trời còn mát. Maria đọc Coriolan[1] trước cửa, không xa nhà kính là mấy hoặc tựa gốc thông. Brecht kiếm được một cái bàn ăn. Hai người sơn lại chân bàn bằng sắt và hai cái ghế bành đặt ngoài vườn. Brecht kéo dài giấc ngủ trưa bằng cách đọc một tác phẩm của Horace; nhưng ông thấy tác giả đã quá rộng lượng với những thi sĩ tồi, cũng hệt như ông, Brecht, đang bị bao vây bởi những cố vấn, những kịch tác gia, những nhà thơ quá kém cỏi viết những phóng tác vụng về.

- Họ gieo vần thơ như một con bò đi trong lỗ, ông nói với Maria.

Ông đọc rất kỹ các tờ Taglisde Rundschau và Tin tức nước Đức để xem ai sẽ bị công kích. Viện hàn lâm nghệ thuật? Những bạn gần gũi của ông? Hay chính ông?

Maria mắc bơi chèo của một chiếc thuyền cũ để bơi thuyền dọc bờ sông tong lau lách. Đôi khi nàng vỗ nhẹ cái hàn thử biểu treo ở hành lang. Hélène Weigel nói:

- Thế nào, tốt cả chứ?

- Tốt cả.

- Trời nóng ghê…

- 21 độ trong hành lang.

- Cô có vẻ bức.

- Không, không sao.

- Có đấy, cô đang bức…

- Chị có thích ở đây không?

…

- Chị có vẻ không vui. Chị có muốn tôi thay ga giường cho chị không?

- Thay rồi.

Khi nằm ngủ lơ mơ trong chiếc ghế bành làm từ cành liễu, Brecht ngày càng hay mơ đến bố mẹ. Giọng nhạt nhẽo của cha, giọng gần gũi của mẹ, sự tập trung chú ý của mẹ khi bà đọc Luther[2] cho ông nghe.

Lúc ông ngủ, Maria lấy cặp kính của Brecht, nhìn qua mắt kính, thầm nghĩ nàng sẽ được nhìn bằng con mắt của thiên tài. Nàng chỉ thấy nền lát gạch, cỏ, bóng dáng của Weigl mỉm cười với vẻ nhún nhường vốn là niềm tự ca của bà. Maria bỏ kính xuống, rời nơi đang đứng, mơ màng nghĩ rằng về những “yêu cầu khẩn”, nàng không còn ai, không còn mối liên lạc nào. Hans còn ở Berlin không? Brecht ngủ lơ mơ nặng nề, rất xa, giữa các cơn đau tim mệt mỏi. Phố xá của Augsbourg hiện lên nhợt nhạt. Chiều vô tận, những con én bay là là trên ngọn cây báo hiệu một cơn bão.

“Cậu bé” Brecht hỏi:

- Có gì trên trời thế?

- Thiên đường.

- Chắc không?

- Rất chắc, Bertolt ạ.

- Anh Walter lại nói khác.

Lát sau khi kính của nhà kính đã tối lại, Brecht trượt nhẹ lưng trên chiếc ghế bành:

- Em về à! Em về ư, Bertolt?!!!

- Anh Walter đâu?

- Anh đang đeo cà-vạt, anh sạch sẽ tinh tươm, anh đang rửa tay! Anh xếp dọn phòng! Anh ấy chú tâm lắm, phòng của anh không phải là một cái nhà thổ.

- Không, em chẳng về.

Khi Brecht tỉnh dậy thì màu xanh của trời đã chuyển thành đen. Vòm trời run rẩy, mảnh vườn trong vẻ đẹp không mệt mỏi của mùa hè trở nên sống động, xâm chiếm lòng người. Ông không nắm bắt được gì hết. Đột nhiên ông thấy sợ. Quỹ thời gian còn rất ít. Thế giới vắng ngắt… Thời khắc vô nghĩa, sụp đổ, mong manh, trốn chạy. Ông chỉ nhìn thấy mảnh áo tắm của Maria trải trên bờ giậu. Ông thèm muốn một cánh tay tươi trẻ, một thân thể tươi trẻ có thể cảm nhận được tương lai. Ông bơi lặn trong làn nước tối sẫm! Hư không tràn ngập quanh hồ.

Bóng tối, tiếng rì rào, tiếng thì thầm. Nước trên trời, nước trong hồ. Đường mòn và cổ thụ. Mỗi chiều Maria và Brecht đều đến một hàng giậu. Cánh đồng mở ra, thoai thoải. Những gợn sóng cỏ, những hàng rào rậm, các ngọn thông đen. Mặt hồ lấp lánh. Những đám mây tan tác chầm chậm gợi lên những dòng chảy mạnh mẽ trên cao. Brecht đặt bàn tay lên ngang mắt nhìn đường viền của trời.

Một buổi chiều Maria và Brecht đi dạo trên con đường ven hồ. Maria trông thấy một chiếc xe Mercedes xám. Chiếc xe lăn bánh chầm chậm trong bóng một hàng rào gợi nhớ đến chiếc xe tuần tra của cảnh sát. Maria nhận ra trong xe có ba đầu người, trong đó có Théo Pilla. Mặc dù ngạc nhiên nàng vẫn nói chuyện về việc phân vai và tình hình các buổi diễn tập vở Coriolan. Nàng chỉ nhìn trộm Brecht một lần, thoáng băn khoăn. Brecht làm ra vẻ vẫn lắng nghe, nàng làm như nói chuyện với ông. Thình lình Brecht cắt ngang, quay về phía nàng nói:

- Chúng ta đã lãng phí thì giờ!

Lát sau, ông leo lên cầu thang gỗ nhỏ dẫn đến tầng dưới mái nhà. Ông đã đặt ở đấy một bàn viết nhỏ trên đó ông viết những tác phẩm ngắn bằng một bút chì xanh to. Ông nhìn xuống vườn qua một cửa sổ có kính dày.

Chiều đó, ông viết:

Đứng trước bàn.

Qua cửa sổ, dưới vườn, tôi nhìn thấy cơm cháy.

Tôi phân biệt được màu đỏ và đen.

Và bất chợt tôi nhớ lại cây cơm cháy

của tuổi thơ ở Augsbourg.

Trong nhiều phút tôi tự hỏi,

rất nghiêm túc, tôi có nên đi tìm

cặp kính trên bàn,

để nhìn

một lần nữa những quả mọng đen trên cành đỏ.

❀ ❀ ❀

[1] Coriolan: Còn gọi là Coriolanus, tác phẩm kịch của Shakespeare.

[2] Martin Luther: Nhà thần học người Đức.