Tôi quyết định phải sắm một con ngựa để cưỡi. Tôi chưa từng thấy phong thái cưỡi ngựa nào hoang dã, phóng khoáng và tuyệt vời đến thế bên ngoài rạp xiếc, như cách những người mang trang phục đầy màu sắc gồm người Mexico, người California và những người Mỹ mang phong cách Mexico thể hiện trên đường phố Carson mỗi ngày. Họ cưỡi ngựa thật cừ khôi làm sao! Họ hơi ngả người về phía trước một cách tự nhiên và bất kham, với vành mũ rộng vành bị gió thổi tốc ngược lên ở phía trước, cùng chiếc dây thừng dài vung vẩy trên đầu khi họ lướt qua thị trấn nhanh như chớp! Chỉ một thoáng sau, họ chỉ còn là một cuộn bụi bay mịt mờ trên vùng sa mạc xa xăm. Nếu phi nước kiệu, họ ngồi thẳng người đầy hiên ngang và duyên dáng, trông như hòa làm một với con ngựa; chứ không nhún nhảy lên xuống theo cái điều ngớ ngẩn kiểu tiểu thư đài các trong các trường dạy cưỡi ngựa. Tôi đã nhanh chóng học được cách phân biệt ngựa với bò, và đang hừng hực khao khát học hỏi thêm. Tôi quyết định phải mua một con ngựa.

Trong lúc ý nghĩ đó cứ cắn rứt trong tâm trí tôi, người bán đấu giá phóng như bay qua quảng trường trên một con vật đen sì, gồ ghề và góc cạnh như một con lạc đà một bướu, trông thực sự khó coi; nhưng nó đang “được thét giá, sắp bán, với giá hai mươi hai!—ngựa, yên cương và dây cương với giá hai mươi hai đô-la, thưa các quý ông!” và tôi khó lòng cưỡng lại được.

Một người đàn ông mà tôi không quen biết (hóa ra lại là em trai của tay bán đấu giá) nhận thấy ánh mắt thèm thuồng của tôi, bèn nhận xét rằng đó là một con ngựa vô cùng kỳ lạ mà lại có mức giá đó, rồi nói thêm rằng riêng chiếc yên ngựa thôi cũng đáng giá ngần ấy tiền. Đó là một chiếc yên ngựa kiểu Tây Ban Nha, với những miếng che chân nặng nề, cùng lớp phủ bằng da thuộc thô kệch mang một cái tên không tài nào đánh vần nổi. Tôi bảo rằng mình đang lấp lửng ý định muốn trả giá. Khi ấy, con người tinh anh này có vẻ như đang “đo thắt lưng” tôi; nhưng tôi đã dẹp tan mối nghi ngờ khi ông ta lên tiếng, bởi thái độ của ông ta tràn ngập vẻ chân thành và thật thà ngây thơ. Ông ta nói:

— Tôi biết con ngựa đó—biết rất rõ là đằng khác. Tôi đoán anh là người lạ, nên có lẽ anh nghĩ nó là một con ngựa Mỹ, nhưng tôi đảm bảo với anh là không phải đâu. Nó không phải loại đó chút nào; mà—thưa anh, tôi xin phép nói nhỏ vì có người đứng gần—nó chính xác, không một chút nghi ngờ, là một con Ngựa Cỏ Mexico Chính Hãng!

Tôi chẳng biết Ngựa Cỏ Mexico Chính Hãng là cái quái gì, nhưng cách người đàn ông này thốt lên câu đó có một sức hút kỳ lạ, khiến tôi thề thốt trong lòng rằng mình nhất định phải sở hữu bằng được một con Ngựa Cỏ Mexico Chính Hãng, bằng không thì chết quách đi cho rồi.

— Nó còn có... ừm... ưu điểm nào khác không? — tôi gặng hỏi, cố nén lại vẻ háo hức đang chực trào.

Ông ta móc ngón tay trỏ vào túi áo sơ-mi quân đội của tôi, kéo tôi sang một bên, rồi thì thầm vào tai tôi những lời đầy ấn tượng:

— Nó có thể hất văng bất cứ thứ gì trên đất Mỹ!

— Đang bán, đang bán, đang bán—với giá hai mươi... tư đô-la rưỡi, thưa cá—

— Hai mươi bảy! — tôi hét lên trong cơn cuồng nộ.

— Và đã bán! — người bán đấu giá tuyên bố, rồi dắt con Ngựa Cỏ Mexico Chính Hãng giao lại cho tôi.

Tôi suýt không kìm nén được niềm hân hoan tột độ. Tôi trả tiền, rồi gửi con vật vào một chuồng ngựa cho thuê gần đó để nó ăn uống và nghỉ ngơi.

Buổi chiều, tôi dắt con vật ra quảng trường, vài người dân giữ đầu nó, số khác giữ đuôi, trong khi tôi leo lên lưng. Ngay khi họ buông tay, nó chụm cả bốn chân lại với nhau, trũng lưng xuống, rồi đột nhiên cong vút lên và phóng thẳng tôi lên không trung tầm ba bốn thước! Tôi rơi thẳng xuống, đáp trúng yên ngựa, ngay lập tức lại bị hất bổng lên, rơi suýt trúng cái bớt cao phía trước, lại phóng vụt lên và cắm mặt vào cổ ngựa—tất cả chỉ diễn ra trong vỏn vẹn ba bốn giây. Sau đó, nó chồm lên và đứng gần như thẳng đứng trên hai chân sau, còn tôi thì bám chặt lấy cái cổ gầy guộc của nó trong tuyệt vọng, trượt ngược trở lại yên ngựa và ráng bám lấy. Nó hạ xuống, ngay lập tức tung cọc cạch đôi chân sau lên trời, vung một cú đá hiểm độc lên không trung rồi đứng bằng hai chân trước. Và rồi nó lại hạ mình xuống, bắt đầu trò chơi cũ là phóng thừng tôi thẳng lên trời một lần nữa. Đến lần thứ ba bị hất lên, tôi nghe thấy một người lạ lên tiếng:

— Ồ, nó biết hất đấy chứ hử!

Trong lúc tôi còn lơ lửng trên cao, ai đó đã giáng một đòn nên thân vào con ngựa bằng một chiếc dây da, và khi tôi tiếp đất lần nữa thì con Ngựa Cỏ Mexico Chính Hãng đã biến mất tăm. Một thanh niên người California liền đuổi theo, bắt được nó và xin phép được cưỡi thử. Tôi đã ban cho anh ta đặc ân đó. Anh ta leo lên lưng con Ngựa Chính Hãng, bị hất bổng lên trời một lần, nhưng liền cắm ngập cưa giày vào hông nó khi vừa rơi xuống, thế là con ngựa lao đi như tên bắn. Nó bay vút qua ba hàng rào như một chú chim, rồi biến mất hút trên con đường dẫn về thung lũng Washoe.

Tôi ngồi phịch xuống một hòn đá, thở dài ngao ngán, và theo phản xạ tự nhiên, một tay tôi ôm lấy trán còn tay kia ôm lấy bụng dưới. Tôi tin rằng có lẽ đến tận lúc đó mình mới thấm thía sự nghèo nàn của bộ máy cơ thể con người—bởi tôi vẫn còn thiếu đâu đó một hoặc hai cái tay để áp vào những chỗ khác. Cây bút không thể tả hết tôi đã bị xóc nảy lên thế nào. Trí tưởng tượng không thể hình dung nổi tôi đã bị tơi tả ra sao—rằng bên trong, bên ngoài và toàn bộ con người tôi đã bị xáo trộn, đảo lộn và dập nát đến mức nào. Dù vậy, xung quanh tôi vẫn có một đám đông đầy cảm thông.

Một vị an ủi trông có vẻ lớn tuổi cất lời:

— Người anh em, anh bị lừa rồi. Ai ở cái trại này cũng biết con ngựa đó. Bất kỳ đứa trẻ con nào, bất kỳ tên da đỏ nào cũng có thể nói cho anh biết rằng nó có tài hất người; nó chính là con quỷ hất người tồi tệ nhất trên đại lục châu Mỹ này. Nghe tôi đi. Tôi là Curry. Lão Curry. Lão già Abe Curry. Hơn nữa, nó đích thị là một con ngựa cỏ Mexico nguyên chất, rặt dòng, chính hiệu con hươu con nai, và lại là một con vô cùng khốn nạn nữa chứ. Này cái đồ củ cải, nếu anh biết im hơi lặng tiếng mà ẩn mình, thì có khối cơ hội mua được một con ngựa Mỹ với giá chẳng đắt hơn bao nhiêu so với số tiền anh bỏ ra để rước cái món đồ cổ ngoại quốc đẫm máu kia đâu.

Tôi chẳng nói chẳng rằng; nhưng tôi thầm nhủ rằng nếu đám tang của người em trai gã bán đấu giá diễn ra khi tôi còn ở vùng lãnh thổ này, tôi sẽ gác lại mọi hoạt động giải trí khác để đến dự.

Sau một hồi phi nước kiệu mười sáu dặm, thanh niên người California và con Ngựa Cỏ Mexico Chính Hãng lại hộc tốc phi về thị trấn, tung ra những bọt trắng xóa như đám bọt biển cuốn trước một cơn cuồng phong, và với một cú nhảy cuối cùng qua một chiếc xe cút kít và một người Trung Quốc, chúng thả neo ngay trước thềm “răng-sô”.

Thật là thở hồng hộc và phì phò! Thật là phồng xẹp những cánh mũi đỏ hỏn của loài ngựa, cùng đôi mắt hoang dã trừng trừng của nó! Nhưng liệu con chiến mã hống hách ấy đã bị thu phục chưa? Chắc chắn là chưa rồi.

Ngài Chủ tịch Hạ viện tưởng là rồi, nên đã leo lên lưng nó để đi xuống Tòa nhà Quốc hội; nhưng cú phi thân đầu tiên của con vật là vượt qua một chồng cột điện cao bằng nửa cái nhà thờ; và kỷ lục thời gian đến Tòa nhà Quốc hội của nó—một dặm ba phần tư—vẫn chưa ai phá được cho đến tận ngày nay. Nhưng ngặt một nỗi là nó đã chơi gian lận—nó bỏ qua luôn cả một dặm, và chỉ chạy có ba phần tư dặm thôi. Nghĩa là, nó cắt ngang qua các khu đất, thà vượt qua hàng rào và mương mách còn hơn đi đường vòng; và khi ngài Chủ tịch đến được Tòa nhà Quốc hội, ngài bảo rằng ngài bay lơ lửng trên không trung nhiều đến mức có cảm giác như mình vừa thực hiện chuyến đi trên một ngôi sao chổi.

Đến tối, ngài Chủ tịch đi bộ về nhà để tập thể dục, và cho kéo lê con Ngựa Chính Hãng đi đằng sau một chiếc xe chở thạch anh. Hôm sau, tôi lại cho nhân viên Thư ký Hạ viện mượn con vật để đi xuống mỏ bạc Dana, cách đó sáu dặm, và anh ta cũng đi bộ về để tập thể dục, rồi cho người dắt ngựa về. Bất cứ ai mượn nó cũng đều phải đi bộ về nhà; họ chẳng bao giờ có đủ lượng vận động cần thiết bằng cách nào khác cả.

Thế nhưng, tôi vẫn tiếp tục cho bất cứ ai sẵn sàng mượn nó mượn, với ý đồ làm cho nó tàn tật rồi tròng lên đầu người mượn, hoặc làm cho nó chết quách đi để bắt người mượn đền tiền. Nhưng ngặt nỗi chẳng có chuyện gì xảy ra với nó cả. Nó dám thử những trò mà chưa từng có con ngựa nào dám thử và sống sót, thế mà nó vẫn bình an vô sự bước ra. Đó là thói quen hằng ngày của nó: thử nghiệm những điều trước đây vốn bị coi là bất khả thi, nhưng nó luôn vượt qua được. Thỉnh thoảng nó tính toán sai một chút và không thể đưa người cưỡi về nguyên vẹn, nhưng bản thân nó thì luôn về đích an toàn. Tất nhiên là tôi đã từng tìm cách bán nó; nhưng đó là sự ngây thơ đến mức chẳng ai thèm cảm thông. Gã bán đấu giá đã lồng lộn cưỡi nó chạy dọc phố suốt bốn ngày liền, xua đuổi dân chúng, làm gián đoạn việc kinh doanh và đe dọa lũ trẻ, thế mà chẳng nhận được lời trả giá nào—ít ra là chẳng có ai ngoài cái giá mười tám đô-la mà hắn thuê một tên lang thang vô gia cư khét tiếng đến trả. Người ta chỉ cười mỉm đầy nhã nhặn và kiềm chế mong muốn mua nó, nếu như họ có ý định đó. Rồi gã bán đấu giá mang hóa đơn đến, và tôi đành rút con ngựa khỏi thị trường. Tiếp đến, chúng tôi cố gắng đem bán đấu giá tư nhân, hạ giá nó thảm hại để đổi lấy những tấm bia mộ cũ, sắt vụn, các bài luận về phong trào ôn tuyền—bất kỳ loại tài sản nào. Nhưng những kẻ nắm giữ tài sản đều rất rắn mặt, và chúng tôi lại đành rút lui khỏi thị trường. Tôi chẳng bao giờ dám bén mảng cưỡi con ngựa đó nữa. Đi bộ đã là bài tập thể dục đủ tốt cho một kẻ chẳng có bệnh tật gì ngoài chứng thoát vị, tổn thương nội tạng và những thứ đại loại thế. Cuối cùng, tôi tìm cách đem cho quách đi. Nhưng lại thất bại. Mọi người bảo rằng động đất ở bờ biển Thái Bình Dương đã quá đủ rồi—họ không có nhu cầu sở hữu thêm một trận động đất nào nữa. Biện pháp cuối cùng, tôi đem biếu nó cho vị Thống đốc để phục vụ cho “Lữ đoàn”. Khuôn mặt ông ấy thoạt đầu bừng sáng lên vì háo hức, nhưng rồi lại dịu xuống và bảo rằng làm thế thì lộ liễu quá.

Đúng lúc đó, người chủ chuồng ngựa mang hóa đơn tiền giữ ngựa suốt sáu tuần đến—tiền chuồng trại cho ngựa là mười lăm đô-la; tiền cỏ khô cho ngựa là hai trăm rưỡi! Con Ngựa Cỏ Mexico Chính Hãng đã ngốn sạch một tấn cỏ khô, và chủ chuồng bảo rằng nó sẽ ăn cả trăm tấn nếu ông ta thả lỏng cho nó.

Ở đây tôi xin nói một cách hoàn toàn nghiêm túc rằng giá tiêu chuẩn của cỏ khô trong năm đó và một phần năm tiếp theo thực sự là hai trăm năm mươi đô-la một tấn. Trong một phần của năm trước đó, nó từng được bán với giá năm trăm đô-la một tấn tính bằng vàng, và trong mùa đông trước nữa, tình trạng khan hiếm trầm trọng đến mức trong một vài trường hợp, những lượng nhỏ cỏ khô đã có giá tới tám trăm đô-la một tấn tính bằng tiền xu! Hậu quả thì ai cũng có thể đoán ra mà chẳng cần tôi phải kể: người ta thả rông gia súc cho chết đói, và trước khi mùa xuân đến, các thung lũng Carson và Eagle hầu như được thảm lại bằng xác của lũ gia súc! Bất kỳ cư dân lâu năm nào ở đó cũng có thể xác thực những lời này.

Tôi xoay sở trả xong hóa đơn tiền chuồng ngựa, và ngay ngày hôm đó, tôi đem biếu con Ngựa Cỏ Mexico Chính Hãng cho một người di cư từ Arkansas tình cờ đi ngang qua mà số phận đưa đẩy vào tay tôi. Nếu câu chuyện này lọt vào mắt ông ấy, hẳn ông ấy sẽ nhớ mãi món quà biếu đó.

Giờ đây, bất kỳ ai từng may mắn cưỡi một con ngựa cỏ Mexico thực thụ đều sẽ nhận ra con vật được khắc họa trong chương này, và khó lòng cho rằng nó bị phóng đại—nhưng những kẻ ngoại đạo thì sẽ thấy hoàn toàn có lý khi coi chân dung của nó chỉ là một bức họa tưởng tượng mà thôi.