Tôi không còn làm thư ký riêng cho một vị thượng nghị sĩ nữa. Tôi giữ chiếc ghế ấy được hai tháng trong sự an tâm và tinh thần vui vẻ dạt dào, nhưng rồi tấm bánh mì của tôi bắt đầu trôi dạt trở về từ bên kia đại dương—nghĩa là những bài viết của tôi đã quay lại và tự lật tẩy chính mình. Tôi thấy tốt hơn là nên từ chức. Sự tình là thế này. Sáng hôm đó, ngài thượng nghị sĩ gọi tôi vào gặp khá sớm, và ngay khi tôi vừa lén lút chèn thêm mấy câu đố mẹo vào bài diễn thuyết lớn cuối cùng của ông về vấn đề tài chính, tôi liền bước vào phòng. Vẻ ngoài của ông có điều gì đó rất đáng ngại. Cà vạt thì thỏng thỏng tuột ra, tóc tai bù xù, còn nét mặt thì mang theo dấu hiệu của một cơn giông đang bị dồn nén. Ông nắm chặt một bọc thư trong tay, và tôi biết ngay là chuyến thư tín đáng sợ từ Thái Bình Dương đã về tới. Ông cất lời:
“Ta cứ ngỡ anh là người đáng tin cậy.”
Tôi đáp, “Thưa ngài, vâng ạ.”
Ông nói, “Ta đã giao cho anh một lá thư từ một số cử tri của ta ở Bang Nevada, yêu cầu thành lập một bưu cục tại Baldwin’s Ranch, và bảo anh hãy hồi âm một cách khéo léo nhất có thể, bằng những lý lẽ để thuyết phục họ rằng thực ra chẳng có nhu cầu thiết thực nào cho một bưu cục ở nơi đó cả.”
Tôi thấy nhẹ nhõm hơn. “Ồ, nếu chỉ có vậy thôi, thưa ngài, chính tay tôi đã làm việc đó rồi.”
“Ừ, anh đã làm đấy. Ta sẽ đọc lại câu trả lời của anh để cho anh biết đường mà xấu hổ:
‘WASHINGTON, ngày 24 tháng 11
‘Gửi các ông Smith, Jones, và những người khác.
‘CÁC ÔNG: Các ông giở trò gì mà lại tưởng tượng là mình muốn có một bưu cục ở Baldwin’s Ranch thế hả? Nó chẳng đem lại lợi ích gì cho các ông đâu. Giả sử có thư từ gửi đến đó, các ông có đọc được đâu cơ chứ; và vả lại, những lá thư lẽ ra phải được chuyển đi, trong đó có chứa tiền gửi cho các địa phương khác, thì chắc chắn sẽ không thể chuyển tới nơi được, các ông phải nhận thức được điều đó ngay; và chuyện đó sẽ gây rắc rối cho tất cả chúng ta đấy. Không, đừng có bận tâm về cái bưu cục ở cái trại của các ông làm gì. Ta luôn đặt lợi ích tốt nhất của các ông trong tim, và cảm thấy rằng nó chỉ mang tính chất là một thứ ngu ngốc làm cảnh mà thôi. Cái mà các ông cần là một nhà tù thật tử tế, các ông biết đấy—một nhà tù thật tử tế, kiên cố và một trường học miễn phí. Những thứ đó sẽ mang lại lợi ích lâu dài cho các ông. Những thứ đó sẽ làm cho các ông thực sự mãn nguyện và hạnh phúc. Ta sẽ xúc tiến việc này ngay lập tức.
‘Thân ái, v.v.,
Mark Twain,
‘Đại diện cho James W. N———, Thượng nghị sĩ H.Q.’
“Đó là cách anh trả lời lá thư kia đấy. Những con người đó bảo rằng họ sẽ treo cổ ta lên, nếu ta bén mảng bước chân vào cái vùng đất đó một lần nữa; và ta hoàn toàn tin chắc là họ sẽ làm thật đấy.”
“Thưa ngài, quả tình tôi đâu có biết là mình đang làm điều gì sai trái. Tôi chỉ muốn thuyết phục họ thôi mà.”
“À. Chà, anh đã thuyết phục được họ rồi đấy, ta chẳng mảy may nghi ngờ điều đó nữa. Giờ thì, đây là một mẫu vật khác. Ta đã giao cho anh một bản thỉnh nguyện từ một số quý ông ở Nevada, cầu xin ta thúc đẩy việc thông qua một đạo luật tại Quốc hội nhằm chuẩn y tư cách pháp nhân cho Hội thánh Giám lý Episcopal thuộc Bang Nevada. Ta đã bảo anh viết trong thư hồi âm rằng việc tạo ra một đạo luật như vậy thuộc thẩm quyền thích hợp của cơ quan lập pháp bang hơn; đồng thời tìm cách cho họ thấy rằng, trong bối cảnh yếu kém hiện tại của sinh hoạt tôn giáo ở vùng đất mới ấy, tính thiết thực của việc chuẩn y tư cách pháp nhân cho hội thánh vẫn là một vấn đề còn phải bàn. Thế anh đã viết gì nào?
‘WASHINGTON, ngày 24 tháng 11.
‘Mục sư John Halifax và những người khác.
‘CÁC ÔNG: Các ông sẽ phải đến cơ quan lập pháp của bang mà bàn về cái dự án làm ăn đó của các ông—Quốc hội chẳng biết gì về tôn giáo đâu. Nhưng các ông cũng đừng có vội vã mà đến đó làm gì; bởi vì cái điều mà các ông định làm ở cái miền đất mới kia chẳng có gì là thiết thực cả—thực ra, nó nực cười lắm. Những kẻ theo đạo ở chỗ các ông quá yếu kém, kém cả về trí tuệ, về đạo đức, về lòng thành kính—gần như kém về mọi mặt. Các ông tốt nhất là dẹp cái ý định này đi—các ông không thể làm cho nó thành hiện thực được đâu. Các ông không thể phát hành cổ phiếu dựa trên một tổ chức được chuẩn y pháp nhân như thế—hoặc giả như các ông có làm được đi chăng nữa, thì nó cũng chỉ mang lại cho các ông rắc rối suốt ngày này qua tháng khác mà thôi. Các giáo phái khác sẽ phỉ báng nó, sẽ “bán khống” nó, sẽ tìm cách dìm giá và đánh sập nó. Họ sẽ đối xử với nó đúng như cách họ đối xử với một trong những mỏ bạc của các ông ngoài đó—họ sẽ cố gắng làm cho cả thế giới tin rằng đó chỉ là một mỏ “mèo rừng” hoang dã. Các ông không nên làm bất cứ điều gì có tính toán nhằm bôi nhọ một vật thiêng liêng. Các ông nên cảm thấy xấu hổ về bản thân mình—đó là suy nghĩ của ta về vấn đề này. Các ông kết thúc bản thỉnh nguyện bằng câu: “Và chúng tôi sẽ luôn cầu nguyện.” Ta nghĩ các ông làm thế là phải—các ông rất cần phải làm điều đó đấy.
‘Thân ái, v.v.,
MARK TWAIN,
‘Đại diện cho James W. N——-, Thượng nghị sĩ H.Q.’
“Bức thư sáng ngời ấy đã đặt dấu chấm hết cho ta trong lòng tầng lớp tín đồ tôn giáo thuộc nhóm cử tri của ta. Nhưng để chắc chắn rằng cái chết chính trị của ta phải được định đoạt, một bản năng ma quỷ nào đó đã thúc giục ta trao cho anh bản kỷ yếu này từ hội đồng các bô lão gồm ban nghị viên thành phố San Francisco, để anh thử tài trổ tài—một bản kỷ yếu cầu xin rằng quyền sở hữu của thành phố đối với các lô đất ngập nước ven sông phải được luật pháp Quốc hội công nhận. Ta đã bảo anh đây là một vấn đề vô cùng nhạy cảm khi nhúng tay vào. Ta đã bảo anh hãy viết một bức thư ngoại giao gửi các nghị viên—một bức thư mập mờ—một bức thư có thể né tránh, càng xa càng tốt, mọi sự cân nhắc và tranh luận thực chất về vấn đề các lô đất ngập nước. Nếu trong anh còn sót lại chút tình người nào—chút sự xấu hổ nào—thì chắc chắn bức thư mà anh đã viết, để tuân theo mệnh lệnh đó, phải khơi gợi lại được nó khi những lời lẽ ấy lọt vào tai anh:
‘WASHINGTON, ngày 27 tháng 11
‘Hội đồng Nghị viên đáng kính, v.v.
‘CÁC ÔNG: George Washington, vị Cha già kính yêu của Đất nước, đã tạ thế. Sự nghiệp huy hoàng và kéo dài của ngài đã khép lại, hỡi ôi! vĩnh viễn rồi. Ngài được vô cùng kính trọng tại khu vực này của đất nước, và sự ra đi sớm mai của ngài đã phủ lên toàn bộ cộng đồng một nỗi u sầu. Ngài qua đời vào ngày 14 tháng 12 năm 1799. Ngài đã ra đi thanh thản khỏi cõi đời đầy rẫy những vinh quang và những thành tựu vĩ đại của ngài, vị anh hùng được tiếc thương nhiều nhất và được yêu mến nhất mà trái đất từng dâng hiến cho Thần Chết. Vào một thời điểm như thế này, các ông lại đi bàn chuyện đất ngập nước! cuộc đời của ngài mới là một lô đất lớn làm sao!
‘Danh vọng là gì! Danh vọng chỉ là một sự tình cờ ngẫu nhiên. Ngài Isaac Newton đã phát hiện ra một quả táo rơi xuống đất—một phát hiện thực sự tầm thường, và là điều mà hàng triệu người đã làm trước ông—nhưng cha mẹ ông là những người có thế lực, thế là họ đã nhào nặn tình tiết nhỏ nhoi ấy thành một điều gì đó thật phi thường, và kìa! thế giới ngây thơ liền hò reo hưởng ứng và, gần như chỉ trong chớp mắt, con người ấy đã trở nên nổi tiếng. Hãy ghi khắc những suy nghĩ này trong tâm trí.
‘Thơ ca, hỡi thơ ca ngọt ngào, ai có thể đếm hết những gì thế gian này nợ ngươi!
“Mary có một chú cừu con,
Lông trắng như tuyết mịn màng—
Và Mary đi đến chốn nào,
Chú cừu nhất định đi theo chốn ấy.”
“Jack và Jill cùng lên đỉnh đồi
Để xách một thùng nước đầy;
Jack ngã lăn quay, vỡ tan đầu nón,
Và Jill lộn nhào ngã nhào theo sau.”
‘Về mặt sự giản dị, tính tao nhã trong ngôn từ, và sự trong sáng không vấy bẩn xu hướng vô đạo đức, ta đánh giá hai bài thơ ấy như những viên ngọc quý. Chúng phù hợp với mọi tầng lớp trí tuệ, với mọi lĩnh vực của đời sống—từ đồng áng, chốn phòng nhi, cho đến phường hội. Đặc biệt, không một Hội đồng Nghị viên nào là có thể thiếu chúng được.
‘Những hóa thạch đáng kính trọng ơi! Hãy viết thư cho ta nữa nhé. Không gì có thể mài giũa con người ta tốt bằng một mối giao tình thư tín. Hãy viết tiếp đi—và nếu trong bản kỷ yếu này của các ông có điều gì ám chỉ đến một sự việc cụ thể nào đó, thì đừng ngần ngại mà giải thích nó nhé. Chúng tôi sẽ luôn vui mừng khôn xiết khi được nghe tiếng các ông ríu rít.
‘Thân ái, v.v.,
MARK TWAIN,
‘Đại diện cho James W. N——-, Thượng nghị sĩ H.Q.’
“Đó là một bức thư tàn nhẫn, một bức thư hủy diệt! Thật là điên tiết!”
“Thưa ngài, tôi thực sự lấy làm tiếc nếu có điều gì không ổn trong đó—nhưng—nhưng đối với tôi thì nó hình như đã né tránh được câu hỏi về các lô đất ngập nước rồi còn gì.”
“Né tránh cái quái gì chứ! Ồ!—nhưng mà thôi kệ đi. Đã đằng nào sự hủy diệt cũng phải giáng xuống rồi, thì cứ để cho nó trọn vẹn đi. Cứ để cho nó trọn vẹn đi—hãy để cho kiệt tác cuối cùng này của anh, cái mà ta chuẩn bị đọc đây, giáng một đòn kết liễu luôn đi thôi. Ta là một kẻ trắng tay rồi. Ta đã có những mối hoài nghi khi trao cho anh lá thư từ Humboldt, yêu cầu đổi một phần tuyến đường bưu chính từ Indian Gulch đi Shakespeare Gap và các điểm trung gian sang đường mòn Mormon cũ. Nhưng ta đã bảo rằng đó là một vấn đề tế nhị, và đã cảnh báo anh phải xử lý nó thật khéo léo—hãy trả lời một cách mập mờ, và để cho họ phải chịu cảnh tối tăm mù mịt một chút. Thế mà sự đần độn chết tiệt của anh lại thúc đẩy anh đưa ra một câu trả lời tai hại thế này. Ta nghĩ là anh nên tự bịt tai lại đi, nếu như anh chưa hoàn toàn trơ tráo trước mọi sự xấu hổ:
‘WASHINGTON, ngày 30 tháng 11.
‘Các ông Perkins, Wagner, và những người khác.
‘CÁC ÔNG: Đó là một vấn đề tế nhị về con đường mòn của người da đỏ này, nhưng nếu được xử lý bằng sự khéo léo và thái độ mập mờ đúng mực, ta không nghi ngờ gì rằng chúng ta sẽ thành công ở mức độ nào đó hoặc bằng cách này hay cách khác, bởi vì cái địa điểm mà tuyến đường rời khỏi các Đồng cỏ Lassen, ở phía bên kia nơi mà hai vị tù trưởng người Shawnee, Vệ Nữ Rách Rưới và Kẻ Cắn Mây, đã bị lột da đầu vào mùa đông năm ngoái, đây là hướng đi được một số người ưa chuộng nhưng những người khác lại thích hướng khác vì những lý do nào đó, con đường mòn Mormon rời khỏi nhà Mosby lúc ba giờ sáng, và đi qua Jawbone Flat đến Blucher, rồi đi xuống qua Jug-Handle, con đường đi vòng sang phía bên phải của nó, và dĩ nhiên cũng để lại nó ở phía bên phải, còn nhà Dawson thì nằm ở bên phía trái của con đường mòn khi nó chạy qua phía bên trái của cái gọi là nhà Dawson ấy và từ đó đi tiếp tới Tomahawk, nhờ thế mà làm cho tuyến đường trở nên rẻ hơn, dễ tiếp cận hơn đối với tất cả những ai có thể đến được đó, và bao trọn tất cả những mục tiêu đáng mong đợi như được những người khác nhìn nhận, và do đó, mang lại nhiều điều tốt đẹp nhất cho số đông lớn nhất, và vì thế, ta được cổ vũ để hy vọng rằng chúng ta sẽ làm được. Tuy nhiên, ta sẽ luôn sẵn sàng và vui mừng cung cấp cho các ông thêm thông tin về vấn đề này, theo từng thời điểm, khi các ông có nhu cầu và Bộ Bưu chính có khả năng cung cấp cho ta.
‘Thân ái, v.v.,
MARK TWAIN,
‘Đại diện cho James W. N——-, Thượng nghị sĩ H.Q.’
“Nào—giờ thì anh nghĩ sao về bức thư đó?”
“Chà, tôi cũng không biết nữa, thưa ngài. Nó—chà, đối với tôi thì—có vẻ như nó đủ mập mờ rồi còn gì.”
“Mập—biến khỏi cái nhà này ngay! Ta là một kẻ trắng tay rồi. Những kẻ hoang dã ở Humboldt đó sẽ chẳng bao giờ tha thứ cho ta vì đã làm cho bộ não của họ rối tung lên bởi bức thư vô nhân tính này đâu. Ta đã đánh mất sự tôn trọng của Hội thánh Giám lý, của hội đồng nghị viên—”
“Chà, về chuyện đó thì tôi không có ý kiến gì, bởi vì có lẽ tôi đã hơi hụt tay một chút trong trường hợp của họ, nhưng mà tôi đã quá cao tay đối với đám người ở Baldwin’s Ranch rồi đấy, Thưa Tướng quân!”
“Biến khỏi cái nhà này! Cút đi và đừng bao giờ quay lại nữa.”
Tôi xem đó như một thứ ngầm ra hiệu rằng sự phục vụ của tôi không còn cần thiết nữa, và thế là tôi từ chức. Tôi sẽ không bao giờ thèm làm thư ký riêng cho một vị thượng nghị sĩ nào nữa đâu. Anh chẳng thể nào làm hài lòng nổi thể loại người đó đâu. Họ chẳng biết cái quái gì cả. Họ chẳng thể nào đánh giá cao những nỗ lực của một người.”
