Một trong những người xuất sắc nhất ở Washington — hay bất cứ đâu — chính là RILEY, thông tín viên của một trong những tờ nhật báo lớn ở San Francisco.

Riley là một con người hài hước và luôn mang trong mình một mạch ngầm châm biếm sâu sắc, điều khiến những câu chuyện của anh trở nên cực kỳ thú vị (miễn là những lời đó hướng về người khác). Thế nhưng, dẫu sở hữu những phẩm chất đáng lẽ phải giúp một người viết ra những bức thư sống động và hấp dẫn, các bài viết báo chí của Riley lại thường thể hiện một vẻ trang nghiêm vượt qua cả cõi trần gian, cùng một sự trung thành khô khan đến mức ngờ nghệch đối với những sự kiện cứng nhắc — những điều khiến tất cả những ai quen biết anh ngoài đời phải ngạc nhiên và đau khổ. Anh giải thích điều kỳ lạ này bằng cách nói rằng các ông chủ đã cử anh đến Washington để viết về sự thật chứ không phải trí tưởng tượng, và rằng đã có mấy lần anh suýt mất việc vì chèn vào những lời trúng ý hài hước nhưng lại chẳng được ban biên tập đón đợi, và do đó không được hiểu đúng, lại bị tưởng là những lời đe dọa ám muội đầy máu me nhằm phát tín hiệu và cảnh báo cho các hội kín sát nhân, hoặc đại loại thế, nên đã bị gạch bỏ với một cái rùng mình cùng một lời cầu nguyện rồi ném thẳng vào lò sưởi.

Riley kể rằng đôi khi anh bị cơn thèm khát viết một bức thư lấp lánh và hấp dẫn đến mức không tài nào cưỡng lại nổi, thế là anh lui vào căn phòng nhỏ của mình và đắm chìm trong niềm vui thỏa của việc viết lách không chút gò bó; rồi với nỗi đau đớn mà chỉ có người mẹ mới thấu hiểu, anh tự tay tiêu hủy những đứa con tinh thần xinh đẹp của trí tưởng tượng và gọt giũa bức thư của mình lại cho đúng cái sự chuẩn xác ảm đạm mà người ta đòi hỏi. Đã từng chứng kiến Riley làm điều đó hết lần này đến lần khác, tôi biết rõ những gì mình đang nói. Thường thì tôi đã từng cùng anh cười vang trước một đoạn văn hay, rồi lại đau lòng khi thấy anh dùng ngòi bút cày nát nó đi. Anh thường nói: “Tôi buộc phải viết ra điều đó nếu không muốn chết; và tôi cũng buộc phải gạch bỏ nó nếu không muốn chết đói. Cậu biết đấy, họ đời nào chịu đựng nổi những thứ đó.”

Tôi nghĩ Riley là người bạn đồng hành thú vị nhất mà tôi từng gặp. Chúng tôi đã cùng trọ ở nhiều nơi tại Washington trong mùa đông năm 67-8, thoải mái chuyển từ chỗ này sang chỗ khác và gây chú ý bằng cách... trả tiền thuê nhà đúng hạn — một việc chắc chắn khiến một người trở nên nổi bật ở Washington. Riley thường kể tất cả về chuyến đi của anh đến California vào thời kỳ đầu, đi qua ngõ Địa hiệp Isthmus và sông San Juan; về chuyện anh nướng bánh mì ở San Francisco để kiếm sống, rồi xếp những con ki chơi bowling, hành nghề luật sư, mở hàu, diễn thuyết, dạy tiếng Pháp, đứng quán bar, làm phóng viên báo chí, mở trường dạy khiêu vũ, và làm thông dịch viên tiếng Trung cho các tòa án — công việc sau này mang lại thu nhập khá, và Riley đang làm ăn khấm khá, tích cóp được chút ít tiền thì mọi người bắt đầu phàn nàn rằng các bản dịch của anh quá “tự do”, một điều mà Riley cho rằng mình không phải chịu trách nhiệm, vì anh chẳng biết một từ tiếng Trung nào, mà chỉ nhận làm thông dịch viên như một phương tiện để kiếm sống lương thiện. Qua mưu đồ của kẻ xấu, anh bị cách chức thông dịch viên chính thức, và một người thông thạo tiếng Trung nhưng lại chẳng biết chút tiếng Anh nào được đưa lên thay thế vào chỗ của anh.

Và Riley thường kể về việc xuất bản một tờ báo ở nơi mà bây giờ là Alaska, nhưng khi đó chỉ là một tảng băng trôi với dân cư gồm toàn gấu, hải mã, người da đỏ và các loài động vật khác; và làm thế nào mà tảng băng trôi ấy cuối cùng đã trôi dạt đi, bỏ lại tất cả những độc giả trả tiền phía sau, và ngay khi cộng đồng ấy trôi dạt ra ngoài quyền tài phán của Nga, người dân đã nổi dậy rũ bỏ lòng trung thành, kéo cờ Anh lên với tính toán sẽ bám vào và trở thành một thuộc địa của Anh khi họ trôi dạt dọc theo các lãnh thổ thuộc địa của Anh; nhưng một cơn gió đất và một dòng hải lưu ngoằn ngoèo đã đưa họ lướt qua, thế là họ lại kéo cờ Mỹ lên và lái thẳng về hướng California, rồi lại lỡ nhịp một lần nữa và tuyên thệ trung thành với Mexico, nhưng chẳng ích gì; mỏ neo cứ thả xuống là lại trôi tuột lên, và thế là họ cứ thế bị gió mậu dịch đông bắc cuốn đi dạt sang một bên hướng về quần đảo Sandwich, nhân dịp đó họ liền kéo cờ Ăn thịt người lên và tổ chức một buổi tiệc nướng con người hoành tráng để kỷ niệm, trong đó người ta nhận ra rằng một người càng quý bạn bao nhiêu thì lại càng thưởng thức thịt bạn ngon bấy nhiêu; và ngay khi họ tiến sâu vào vùng nhiệt đới, thời tiết trở nên nóng đến mức đáng sợ khiến tảng băng bắt đầu tan chảy, mặt đường dưới chân nhão nhoét đến mức các quý bà hầu như không thể đi lại được; và cuối cùng, ngay khi họ vừa nhìn thấy quần đảo, tàn tích ảm đạm của tảng băng trôi từng một thời hùng vĩ ấy liền nghiêng sang bên này rồi sang bên kia, rồi chìm nghỉm xuống đáy biển vĩnh viễn, mang theo cả những tài liệu lưu trữ quốc gia — và không chỉ có tài liệu lưu trữ cùng dân chúng, mà còn cả một số mảnh đất đô thị đắc địa vốn đã tăng giá trị nhanh chóng cùng lúc với việc bị thu nhỏ lại kích thước dưới vùng nhiệt đới, mà Riley có thể đã bán với giá ba mươi xu một pound và trở nên giàu có nếu như anh có thể giữ cho tỉnh lỵ ấy nổi thêm mười tiếng nữa và đưa nó vào cảng.

Riley là một người cực kỳ ngăn nắp, không biết mệt mỏi trong việc giúp đỡ người khác, không bao giờ quên bất cứ việc gì cần phải lo toan, là một người con có hiếu, một người bạn kiên định, và là một kẻ thù đáng tin cậy lâu năm. Anh sẵn sàng tự chuốc lấy mọi phiền toái để làm vừa lòng người khác, và do đó tay chân anh luôn bận rộn với những công việc cần làm cho những kẻ bất lực và vụng về. Và anh cũng biết làm hầu như mọi thứ. Anh là một con người mà lòng nhân hậu bẩm sinh là một mạch suối không bao giờ cạn nước. Anh luôn đứng sẵn sàng giúp đỡ bất cứ ai cần giúp đỡ, trong khả năng của mình — và không chỉ bằng tiền bạc, vì đó là một thứ lòng bác ái rẻ tiền và tầm thường, mà còn bằng cả đôi tay lẫn khối óc, bằng sự nhọc nhằn của cơ thể và sự hy sinh thời gian. Kiểu người này thật hiếm có.

Riley có một sự sắc sảo nhanh nhạy, một tài năng và sự thích hợp trong việc lựa chọn cũng như vận dụng các câu danh ngôn, cùng một bộ mặt trang nghiêm và vô hồn như mặt sau của một tấm bia mộ khi anh đang kể một câu nói đùa vô cùng bực bội. Một đêm nọ, một người phụ nữ da màu bị thiêu chết trong một ngôi nhà sát vách chúng tôi, và Riley bảo rằng bà chủ nhà của chúng tôi sẽ tỏ ra xúc động một cách quá mức trong bữa sáng, bởi vì bà ấy thường tận dụng mọi cơ hội bày tỏ như thế, vốn có bản tính sướt mướt bệnh hoạn, và do đó chúng ta tốt nhất là cứ để bà ấy nói liên mồi và đừng cãi lại câu nào — đó là cách duy nhất để ngăn những giọt nước mắt của bà ấy rơi vào nước sốt thịt. Riley bảo rằng chẳng có đám tang nào ở khu phố này mà nước sốt thịt lại không bị loãng ra trong suốt cả tuần.

Và quả nhiên, vào bữa sáng, bà chủ nhà đã chìm sâu vào vũng lầy của nỗi đau khổ — hoàn toàn tan nát cõi lòng. Mọi thứ bà nhìn thấy đều gợi nhắc bà về người phụ nữ da màu tội nghiệp lớn tuổi ấy, thế nên những chiếc bánh kếp kiều mạch khiến bà nức nở, tách cà phê ép ra những tiếng rên rỉ, và khi đĩa bò bít-tết được bưng lên, bà cất lên một tiếng khóc thảm thiết làm dựng cả tóc gáy chúng tôi. Sau đó bà bắt đầu luyên thuyên về người đã khuất, và cứ rả rích mãi không dứt cho đến khi cả hai chúng tôi đều ướt sũng từ trong ra ngoài. Chẳng mấy chốc bà hít một hơi thật sâu và nghẹn ngào nói:

— Ồ, nghĩ đến điều đó xem, chỉ nghĩ đến điều đó thôi! — con người tội nghiệp mà trung thành ấy. Vì bà ấy quá đỗi trung thành. Các cậu có tin được không, bà ấy đã làm đầy tớ trong chính ngôi nhà ấy và chính gia đình ấy suốt hai mươi bảy năm tròn tính đến lễ Giáng sinh tới, chưa từng một lời mắng nhiếc và chưa từng một đòn roi! Và, ôi, nghĩ xem cuối cùng bà ấy lại phải chịu một cái chết như thế! — ngồi bên cái lò sưởi đỏ rực lúc ba giờ sáng rồi ngủ quên ngã nhào lên đó và thực sự bị quay chín! Không chỉ bị xèo đi một chút, mà theo đúng nghĩa đen là bị quay giòn rụm! Con người trung thành tội nghiệp, bà ấy đã bị nấu chín làm sao! Tôi chỉ là một người phụ nữ nghèo khó, nhưng dẫu có phải tằn tiện đi chăng nữa, tôi cũng sẽ dựng một tấm bia mộ trên ngôi mộ của người phụ nữ bất hạnh đơn độc ấy — và anh Riley, nếu anh có lòng xin hãy nghĩ giúp một câu biểu ngữ khắc lên đó sao cho tả lại được cái cách khủng khiếp mà bà ấy đã gặp phải...

— Hãy đề là: “Khá lắm, hỡi đầy tớ tốt lành và trung thành,” — Riley nói, và không hề mỉm cười.