Vào một ngày tháng Tám năm 1816, chẳng rõ ngày nào, có một lão gân guốc, rách rưới và kỳ dị bước đến cửa dinh Tổng trấn Granada. Lão đã sáu mươi tuổi, làm nghề hoạn cừu, tên hoặc biệt hiệu là Heredia, cưỡi trên một con lừa xám vừa gầy còm vừa tả tơi, với bộ yên cương chẳng có gì ngoài một sợi dây thừng buộc vào cổ. Vừa đặt chân xuống đất, lão thản nhiên tuyên bố rằng mình muốn diện kiến ngài Tổng trấn.
Khỏi phải nói cũng biết, yêu sách kỳ quặc ấy lần lượt vấp phải sự ngăn cản của tên lính gác, những tràng cười của đám lính túc trực, cùng sự hoài nghi và do dự của các sĩ quan tùy đắc trước khi đến tai Ngài xuất chúng Don Eugenio Portocarrero, Bá tước Montijo, lúc bấy giờ là Tổng trấn của vương quốc cổ Granada.... Nhưng ngài vốn là một bậc quyền quý tính tình vui vẻ và từng nghe nhiều chuyện về Heredia — kẻ nổi tiếng vì sự tiếu lâm, những vụ đổi chác ba xu và lòng ham thích tài sản của kẻ khác... — nên được sự cho phép của người chủ bị lừa gạt, ngài truyền lệnh cho phép tên gan gian này đi qua.
Lão bước vào phòng làm việc của ngài Tổng trấn, tiến hai bước rồi lùi một bước, đó là dáng đi của lão trong những hoàn cảnh trang trọng, rồi quỳ rạp xuống và kêu lên:
— Vạn tuế Đức Mẹ chí thánh và vạn tuế ngài, bậc chúa tể của cả cõi trần gian!
— Đứng dậy; thôi cái thói nịnh hót ấy đi, và bảo ta xem ngươi có chuyện gì nào... — Vị Bá tước đáp với vẻ khô khan ra mặt.
Heredia cũng thu hồi vẻ mặt cợt nhả, nghiêm nghị và thưa với giọng vô cùng bạo dạn:
— Thưa ngài, tôi đến để xin lãnh một ngàn thực.
— Một ngàn thực nào?
— Số tiền thưởng đã treo cáo thị mấy hôm trước cho kẻ nào cung cấp được nhân dạng của Parrón.
— Ồ thế ra! Ngươi quen gã đó sao?
— Thưa không, thưa ngài.
— Thế thì....
— Nhưng giờ thì tôi đã biết rồi.
— Sao cơ!
— Đơn giản lắm ạ. Tôi đã đi tìm; tôi đã nhìn thấy; tôi mang nhân dạng đến đây, và tôi đòi phần thưởng của mình.
— Ngươi chắc chắn là đã thấy hắn chứ? — Vị Tổng trấn thốt lên với một niềm hứng khởi lấn át cả mối hoài nghi.
Tên gigan bật cười và đáp:
— Hiển nhiên rồi ạ! Ngài sẽ bảo: tên gigan này cũng như mọi kẻ khác, muốn lừa gạt mình đây. — Cầu trời Chúa chẳng thứ tội cho tôi nếu tôi nói dối! — Hôm qua tôi đã trông thấy Parrón.
— Nhưng ngươi có lường được tầm quan trọng của điều ngươi đang nói không? Ngươi có biết là người ta đã săn lùng con quái vật ấy, tên tướng cướp máu lạnh ấy suốt ba năm trời, một kẻ mà chẳng ai biết mặt hay từng có dịp nhìn thấy không? Ngươi có biết là ngày nào hắn cũng cướp bóc của mấy lữ khách ở khắp các ngả đường trên chốn sơn cù này, rồi sau đó sát hại họ, vì hắn bảo rằng người chết thì không biết nói, và đó là cách duy nhất để Công lý chẳng bao giờ tóm được hắn không? Tóm lại, ngươi có biết rằng nhìn thấy Parrón cũng đồng nghĩa với việc đối mặt với cái chết không?
Tên gigan lại cười hì hì, rồi thưa:
— Thế ngài không biết rằng điều gì một gigan không làm nổi thì trên cõi đời này chẳng ai làm được sao? Có ai biết được khi nào tiếng cười hay giọt nước mắt của chúng tôi là thật hay giả chăng? Ngài có hay biết gì về loài cáo nào ranh mãnh lắm mưu nhiều kế bằng chúng tôi không? — Tôi xin nhắc lại, thưa ngài Tổng trấn, rằng tôi không những đã nhìn thấy Parrón, mà còn trò chuyện với hắn nữa.
— Ở đâu?
— Trên con đường đi Tózar.
— Hãy đưa ra chứng cứ cho ta thấy.
— Xin ngài hãy lắng nghe. Tròn một tuần trước, vào sáng hôm qua, con lừa còm của tôi và tôi đã rơi vào tay một bọn cướp. Chúng trói nghiến tôi lại, rồi dẫn qua những khe núi hiểm trở quỷ quái cho đến khi tới một bãi đất trống nơi băng cướp đang đóng quân.
Một mối nghi ngờ tàn nhẫn khiến lòng tôi như lửa đốt. — «Liệu đây có phải là thủ hạ của Parrón không? (tôi tự hỏi mình qua từng khoảnh khắc.) Thế thì tiêu đời rồi, chúng giết tôi mất thôi!... bởi vì tên ác ôn ấy đã thề độc rằng không một con mắt nào từng nhìn thấy diện mạo của hắn được phép nhìn thấy bất cứ thứ gì nữa.»
Tôi đang miên man suy nghĩ thì có một kẻ xuất hiện trước mặt tôi, y diện một bộ đồ thêu lộng lẫy như một võ sĩ đấu bò, vỗ nhẹ vào vai tôi và mỉm cười đầy vẻ duyên dáng:
— Này hiền huynh, ta chính là Parrón!
Nghe dứt câu ấy mà tôi ngã ngửa ra đằng sau, mọi thứ diễn ra chớp nhoáng.
Tên tướng cướp bật cười.
Tôi lồm cồm đứng dậy với khuôn mặt tái mét, quỳ sụp xuống, và cất giọng van xin bằng đủ mọi cung bậc mà tôi có thể nghĩ ra:
— Nguyện cầu cho linh hồn ngài được phước lộc, hỡi vị vua của muôn người!... Nào ai có thể không nhận ra ngài qua phong thái hoàng tộc mà Chúa đã ban cho ngài cơ chứ? Và chắc hẳn người mẹ nào phải phúc đức lắm mới sinh được những người con như thế! — Chúa ơi! — Hãy để cho đứa con này được ôm lấy ngài một cái! — Nguyện cho tôi có bề gì nếu lúc ấy tôi không khao khát được gặp gỡ ngài gigan này biết bao để xem bói cho ngài và được hôn lên bàn tay vương giả ấy! — Tôi cũng là người của ngài đây! Ngài có muốn tôi dạy cho cách đổi những con lừa chết lấy lừa sống không? — Ngài có muốn bán những con ngựa già của mình đi như những con ngựa tơ không? — Ngài có muốn tôi dạy tiếng Pháp cho một con la không?
Bá tước Montijo không thể kìm được tiếng cười.... — Đoạn ngài hỏi:
— Thế Parrón đã đáp lại những điều đó ra sao? Hắn đã làm gì?
— Hắn làm y như ngài vậy; cười sằng sặc thả giàn.
— Còn ngươi?
— Thưa ngài quý hóa, tôi cũng cười chứ ạ; nhưng những giọt nước mắt to bằng quả cam cứ tuôn rơi đầm đìa qua hai bên mai tóc.
— Hãy kể tiếp đi.
Ngay sau đó, hắn chìa tay ra và bảo tôi:
— Này hiền huynh, ngài là kẻ duy nhất có tài trí rơi vào tay ta đấy. Tất cả những kẻ khác đều mắc cái thói đời chết tiệt là tìm cách làm ta buồn bã, là khóc lóc, than vãn và làm những trò ngớ ngẩn khác khiến ta nổi giận. Chỉ có mình ngài là làm cho ta phải cười: và nếu không vì những giọt nước mắt ấy...
— Chà, thưa ngài, đó là nước mắt của niềm vui mà!
— Ta tin thế. Quỷ tha ma bắt nó đi chứ, đây là lần đầu tiên ta cười sảng khoái nhường ấy kể từ sáu hay tám năm nay đấy! — Sự thật là ta cũng chẳng buồn khóc bao giờ....
— Thôi nhưng chúng ta hãy giải quyết công chuyện đã. — Này các đồng chí!
Parrón vừa dứt lời thì một vòng vây súng kíp đã bao bọc lấy tôi, mọi thứ chỉ diễn ra trong chớp mắt.
— Xin Chúa hãy che chở cho con! — tôi bắt đầu kêu lên.
— Hãy dừng tay! (Parrón quát lên.) Vẫn chưa đến lúc đó đâu. — Ta gọi các ngươi đến để hỏi xem các ngươi đã lấy những gì của con người này.
— Một con lừa không yên.
— Còn tiền thì sao?
— Ba đồng đúp và bảy đồng thực.
— Thế thì hãy để chúng ta ở lại đây một mình.
Tất cả đều tản ra xa.
— Giờ thì hãy xem bói cho ta đi — tên cướp vừa nói vừa chìa tay ra.
Tôi liền đón lấy bàn tay ấy; trầm ngâm một thoáng; tôi hiểu rằng mình đang lâm vào tình thế phải nói năng thật nghiêm túc, bèn thưa với tất cả sự chân thành từ đáy lòng:
— Parrón, sớm muộn gì đi nữa, dù ngài có tước đoạt sinh mạng tôi, hay có rủ lòng buông tha... thì ngài cũng sẽ chết trên giá cổ thực!
Điều đó thì ta thừa biết rồi... — (tên tướng cướp đáp với vẻ hoàn toàn bình thản.) — Hãy nói cho ta nghe khi nào.
Tôi bắt đầu ngẫm nghĩ.
Tên này (tôi thầm nghĩ) rồi sẽ tha mạng cho mình; ngày mai mình đến Granada và khai báo đầu thú; ngày mốt chúng sẽ tóm cổ hắn... Sau đó bản án sơ thẩm sẽ được khởi ngõ...
— Ngươi bảo khi nào cơ? (tôi cao giọng đáp lại.) — Thì ngài xem! Sẽ là vào tháng tới.
Parrón giật thót mình, và tôi cũng vậy, vì thừa biết rằng cái lòng tự ái của một kẻ đóng vai thầy bói có thể khiến tôi mất mạng như chơi.
— Thế thì ngươi hãy nghe đây, hỡi tên gigan... (Parrón chậm rãi đáp.) Ngươi sẽ phải ở lại trong tay ta... — Nếu trong suốt tháng tới mà ta không bị treo cổ, chính ta sẽ treo cổ ngươi, chắc chắn như cha ta từng bị treo cổ vậy! — Nếu ta chết trước thời điểm đó, ngươi sẽ được tự do.
— Đa tạ ngài nhiều lắm! (tôi thầm nhủ trong lòng.) Ngài rủ lòng tha thứ cho tôi... sau khi tôi đã chết!
Và tôiâm thầm hối hận vì đã đoán một khoảng thời gian quá ngắn.
Mọi chuyện cứ thế mà quyết định xong xuôi: tôi bị giải vào hang động và bị nhốt kín ở đó, còn Parrón thì nhảy lên yên con ngựa cái của hắn và quất ngựa biến mất vào chốn rừng thiêng nước độc ấy....
— Thôi, ta hiểu rồi... (Bá tước Montijo thốt lên.) Parrón đã chết; ngươi đã được tự do, và đó là lý do vì sao ngươi biết được nhân dạng của hắn....
— Hoàn toàn ngược lại, thưa ngài Tổng trấn! Parrón vẫn sống, và đây mới là phần đen tối nhất của câu chuyện này.