Bấy giờ là khoảng mười rưỡi sáng, khi lão Buscabeatas dừng chân trước một sạp bán rau củ tại chợ Cádiz, rồi cất giọng bảo viên cảnh sát thị thành đang ngái ngủ đi cùng:
—Đây chính là những quả bí của tôi! — Hãy bắt giữ kẻ kia lại!
Và lão chỉ tay về phía tên bán ngầm.
—Bắt tôi ư? (tên bán rau kêu lên, đầy ngạc nhiên và giận dữ.) — Những quả bí này là của tôi; chính tay tôi đã mua chúng...
—Anh cứ việc đi mà thưa với ngài Biện lý — lão Buscabeatas đáp.
—Còn lâu nhé!
—Chắc chắn là phải thế!
—Đồ lão già ăn cắp!
—Đồ bịp bợm!
—Xin hai người hãy nói năng lịch sự hơn một chút, lũ vô lại kia! Đàn ông con trai gì mà lại cư xử với nhau thiếu văn hóa như vậy! — viên cảnh sát điềm đạm lên tiếng, vừa nói vừa giáng cho mỗi người một cú đấm vào ngực.
Lúc này, đám đông đã tụ tập lại, và chẳng mấy chốc, viên Ủy viên hội đồng phụ trách trật tự các khu chợ công quyền — hay còn gọi chính xác là Quan tòa quản lý thị trường — cũng có mặt.
Viên cảnh sát liền bàn giao thẩm quyền lại cho Quan lớn, và sau khi đã nắm rõ sự tình từ đầu đến cuối, vị quan chức đáng kính ấy bèn cất giọng uy nghi hỏi kẻ buôn lại:
—Anh đã mua những quả bí này từ ai?
—Từ lão Fulano, một người hàng xóm ở Rota ạ... — kẻ bị hỏi đáp lại.
—Đích thị là hắn ta rồi! (lão Buscabeatas hét lên.) Hắn thì sành sỏi chuyện này lắm! Khi mảnh vườn cằn cỗi của hắn chẳng thu hoạch được bao nhiêu, hắn liền dở thói trộm cắp ở vườn nhà hàng xóm!
—Nhưng, cứ cho là giả thiết đêm qua anh đã bị mất trộm bốn mươi quả bí đi (quan Ủy viên tiếp tục gặng hỏi, quay sang lão già trồng rau), thì điều gì đảm bảo rằng đám bí này là của anh chứ không phải của ai khác?
—Ôi dào! (lão Buscabeatas cãi lại.) Vì tôi thuộc làu chúng chẳng khác nào ngài thuộc lòng mặt mấy cô con gái của mình, nếu ngài có con! Ngài không thấy là chính tay tôi đã vun trồng chúng sao? Nhìn mà xem: quả này tên là Tròn Trĩnh; quả kia tên là Mũm Mĩm; quả nọ tên là Bụng Phệ; quả này tên là Đỏ Ao; còn quả kia tên là Manuela..., bởi vì nó trông rất giống cô con gái út của tôi...
Và người lão già tội nghiệp bật khóc nức nở.
—Tất cả những điều đó nghe rất xuôi tai... (Quan tòa quản lý thị trường đáp lại); nhưng luật pháp đâu chỉ dựa vào việc bác tự nhận ra những quả bí của mình. Nhà chức trách đòi hỏi, đồng thời, phải chứng minh được sự tồn tại ban đầu của vật thể, và bác phải xác định chúng bằng những bằng chứng xác thực...
—Thưa các ngài, đừng có mà cười cợt... — Tôi là một người am hiểu luật pháp!
—Rồi ngài sẽ thấy tôi chứng minh cho tất cả mọi người thấy nhanh đến mức nào, ngay tại đây thôi, rằng những quả bí này được sinh ra từ chính khu vườn của tôi! — lão Buscabeatas nói, khiến những người đứng quanh không khỏi kinh ngạc.
Đoạn, lão đặt phịch một bọc vải mang theo xuống đất, cúi gập người xuống, quỳ rạp đến mức gần như ngồi bệt lên gót chân, rồi thong thả gỡ những nút thắt ở các góc chiếc khăn mùi xoa đang bọc gói hành lý.
Sự kinh ngạc của vị Ủy viên hội đồng, của kẻ bán hàng và của cả đám đông bỗng dâng lên đến đỉnh điểm.
—Lão ta định giở trò gì trong đó thế nhỉ? — mọi người tự hỏi nhau.
Cùng lúc đó, một kẻ tò mò mới vừa chen chân đến để xem chuyện gì đang xảy ra trong đám đông, và khi nhận ra gã, kẻ bán lại liền thốt lên:
—Tôi mừng vì anh đã tới đây, bác Fulano! Người đàn ông này quả quyết rằng những quả bí mà anh bán cho tôi tối hôm qua, và hiện đang có mặt ở đây để nghe chúng ta đối chất, là đồ ăn cắp... — Anh hãy trả lời xem nào...
Gã tân khách bỗng biến sắc tái mét như sáp nguội, toan tính chuồn đi; nhưng những người xung quanh đã kiên quyết chặn đứng hắn lại, và chính vị Ủy viên cũng ra lệnh bắt hắn phải ở lại.
Về phần lão Buscabeatas, lão đã tiến lại đối mặt với kẻ tình nghi trộm cắp và cất giọng:
—Bây giờ thì anh sẽ biết thế nào là lễ độ!
Lão Fulano lấy lại được vẻ bình tĩnh, bèn cất lời:
—Chính ông mới là người phải uốn lưỡi trước khi nói; bởi vì nếu ông không chứng minh được — và ông đời nào chứng minh nổi — lời cáo buộc của mình, tôi sẽ tống cổ ông vào tù vì tội vu khống. — Những quả bí này là của tôi; tôi đã tự tay vun trồng chúng, cũng như tất cả số bí tôi mang đến Cádiz năm nay, ở khu vườn Egido của tôi, và chẳng ai có thể chứng minh điều ngược lại với tôi đâu.
—Rồi anh sẽ rõ! — lão Buscabeatas lặp lại, dứt khoát gỡ xong nút thắt và giật mạnh chiếc khăn ra.
Và thế rồi, la liệt khắp mặt đất là vô số đoạn cuống bí, vẫn hãy còn tươi rói và rỉ đầy nhựa, trong khi lão già làm vườn, vẫn đang ngồi trên đôi chân của mình và cười đến méo mặt, ngước lên hướng lời tuyên bố này về phía vị Ủy viên hội đồng cùng đám đông hiếu kỳ:
—Thưa các ngài: chẳng lẽ các ngài chưa từng đóng thuế bao giờ hay sao?
Và các ngài chưa từng thấy cuốn sổ xanh lè mà người thu thuế hay dùng, nơi hắn xé ra từng tờ biên lai, để lại phần cuống hoặc gốc giấy dính lại đó, nhằm sau này có thể đối chiếu xem một biên lai nào đó là thật hay giả hay sao?
—Thứ mà bác vừa nhắc đến được gọi là sổ cuống hóa đơn — vị Ủy viên điềm đạm quan sát.
—Thì đây chính là thứ tôi mang theo: cuốn sổ cuống của khu vườn nhà tôi, hay nói đúng hơn là những đoạn cuống mà những quả bí này đã từng dính liền vào trước khi chúng bị trộm mất. — Và nếu không tin, xin mời các ngài cứ việc nhìn xem. — Đoạn cuống này chính là của quả bí này đây... Chẳng ai có thể nghi ngờ được đâu...
—Còn đoạn cuống kia..., như các ngài đang thấy đấy..., là của quả thứ hai này đây. — Đoạn rộng hơn này... chắc chắn là của quả kia rồi... — Chuẩn xác tuyệt đối! — Và cái này là của quả đó... Kia là của quả nọ...
Vừa nói, lão vừa ướm thử từng đoạn cuống hoặc cuống hoa vào vết lõm vốn đã hằn lại trên mỗi quả bí khi chúng bị bứt khỏi dây, và tất cả khán giả xung quanh đều kinh ngạc khi thấy rằng, quả thực, phần đế xù xì và kỳ quái của các cuống bí hoàn toàn khớp một cách tuyệt đối với hình thù trắng nhợt cùng vết lõm nông mà người ta có thể gọi là những vết sẹo trên thân quả bí.
Thế là, mọi người xung quanh đều ngồi xổm xuống, bao gồm cả mấy viên cảnh sát thị thành và chính vị Ủy viên hội đồng, rồi bắt đầu phụ giúp lão Buscabeatas trong màn kiểm chứng độc nhất vô nhị ấy, ai nấy nhao nhao lên với vẻ vui mừng trẻ thơ:
—Chuẩn không cần chỉnh! — Rõ mười mươi rồi! — Các ngài nhìn kìa! — Cái này là của chỗ này... Cái nọ là của chỗ kia... Quả kia là của cuống này... Quả này là của cuống nọ...
Và những tràng cười sảng khoái của người lớn hòa lẫn vào tiếng huýt sáo của lũ trẻ, tiếng nguyền rủa của đàn bà, giọt nước mắt vinh quang và hạnh phúc của lão già làm vườn, cùng những cái thúc cùi chỏ mà đám cảnh sát đang giáng lên kẻ trộm đã bị tóm gọn, như thể chúng đang nôn nóng muốn tống cổ hắn vào tù.
Khỏi phải nói cũng biết là đám cảnh sát đã được thỏa nguyện; rằng lão Fulano buộc phải hoàn trả ngay lập tức cho gã bán lại số tiền mười lăm đồng c[o]in mà hắn đã đút túi; rằng gã bán lại đã trao tận tay số tiền ấy cho lão Buscabeatas,
và lão đã lên đường trở về Rota với tâm trạng khôn tả phần vui mừng, dẫu rằng vừa đi dọc đường lão vẫn vừa lẩm bẩm:
—Trông chúng ở chợ mới đẹp làm sao! Lẽ ra mình phải tha con Manuela về nhà, để tối nay luộc ăn rồi cất lại hạt giống mới phải!
Tháng Mười một năm 1877.