Xem chừng, tôi không thể không đi tìm cô ấy rồi.

Trời âm u, mây đen tụ lại rất dày trên bầu trời, có khả năng bất cứ lúc nào sẽ lại đổ mưa. Con đường núi cuối mùa mưa vô cùng lầy lội khó đi. Đã chập tối, khói bếp lượn lờ phía trên thôn trại, bay phấp phới giữa lưng chừng núi. Đàn bò được các hộ gia đình thả lên bãi cỏ xanh, dưới tiếng hò reo của lũ trẻ con, lần lượt quay về thôn trại. Con đường bùn lầy đầy những vết móng guốc ẩm ướt. Kiểu đường này là khó đi nhất, mỗi bước tiến lên phía trước đều phải dùng sức rút chiếc bốt lún sâu trong bùn loãng ra, đi chẳng mấy bước, giày đi mưa đã nặng trĩu. Thế nhưng tôi vẫn quyết định đi tìm cô ấy, tìm bạn gái của tôi là Thư Ngâm.

Sao cô ấy lại có thể đối xử với Phỏng Kính Bần như vậy chứ?

Phỏng Kính Bần là một trong những học sinh tôi yêu thích nhất, hồi tốt nghiệp tiểu học, ở thôn trại hẻo lánh nơi tôi giảng dạy, rất nhiều đứa trẻ không muốn lên học cấp hai xã, lý do cực kỳ đơn giản, vào cấp hai thì đã sao chứ? Tốt nghiệp cấp hai rồi, chẳng phải vẫn về trại cầm cán cuốc; cho dù có vài đứa may mắn thi đậu cấp ba, tốt nghiệp xong, cũng tương tự là về nông thôn lật bùn đất mà thôi, chính vì nguyên nhân này, cha của Phỏng Kính Bần là Phỏng Tư Quý, cũng không cho con trai vào cấp hai nữa.

"Cho nó xuống ruộng đồng làm việc nặng đi!" Khi tôi đến làm công tác thuyết phục vận động, Phỏng Tư Quý vừa hút thuốc lá sợi, vừa nhỏ nhẹ đáp, "Đọc nhiều sách thì có ích gì chứ? Nó sinh ra ở nhà tôi này, là cái mệnh theo đuýt bò! Làm việc nặng sớm mấy năm, lớn thêm chút nữa mới không thấy khổ."

Đâu chỉ riêng Phỏng Tư Quý nghĩ như vậy chứ! Ở thôn Chì Khóa, nông dân bần cố nông, xã viên bình thường đều nghĩ thế. Tôi dạy học ở trường tiểu học nông thôn đã mấy năm nay, thừa biết ở xó núi này, người nông dân cho con cái bước chân vào lớp học, một nửa là để chúng biết mặt mấy chữ, hiểu về toán học, miễn cưỡng có thể viết được tên mình, tô một bức thư ngắn, tính toán cộng trừ nhân chia đơn giản; một nửa còn lại thuần túy là để lũ trẻ chưa làm được việc nặng có chỗ đi, đỡ phải chạy nhung nhúc nhảy nhót gây ra sai sót. Mà đến khi tốt nghiệp tiểu học rồi, thường đều đã mười hai mười ba tuổi, ở trong thôn trại, trẻ con tầm tuổi này có thể gánh vác hơn một nửa sức lao động rồi, chẳng phải sao, rất nhiều học sinh học đến năm thứ tư thứ năm, đã phải lên sườn núi chặt củi, cắt cỏ, chăn bò, thả ngựa, làm không ít việc nhà rồi. Muốn thuyết phục những người nông dân này không dễ dàng gì, là tôi đã khổ tâm khuyên can, tốn hết nước bọt, mới khiến Phỏng Tư Quý chịu buông lỏng miệng ra, cho Phỏng Kính Bần đi thử một lần, xem có thi đậu cấp hai nổi không.

Sự thật chứng minh tôi đã đúng. Phỏng Kính Bần không những thi đậu vào trường cấp hai xã, cậu ấy còn trở thành học sinh có thành tích xuất sắc nhất toàn trường. Nếu không vì thành phần gia đình của cha cậu ấy, tờ giấy khen học sinh ba tốt, cậu ấy chắc chắn có thể mang về nhà. Thế nhưng chính là một học sinh như vậy, bạn gái của tôi là Thư Ngâm lại hắt nước lạnh lên người cậu ấy, đả kích tính tích cực học tập của cậu ấy.

Sự việc xảy ra đã mấy ngày nay, vậy mà tôi lại ngẩn ngơ hồ đồ, cho đến tận hôm nay mới phát hiện ra.

Buổi chiều, tôi đi tìm thợ mộc trong trại, muốn nhờ anh ấy giúp trường học sửa chữa lại bàn ghế học sinh đã hỏng. Lúc bước vào thôn trại, trong lúc ngoảnh nhìn tôi thoáng thấy Phỏng Kính Bần đang gánh nước bên giếng nước. Tôi đang vội tìm thợ mộc, lại nghi ngờ không biết mình có nhìn nhầm không, nên cũng không để tâm cho lắm, đợi đến khi tôi bàn xong xuôi mọi chuyện với thợ mộc rồi đi bộ về trường học, tôi lại nhìn thấy cậu ấy, trong tay xách một chiếc đòn gánh, mấy thanh nan tre dài mảnh, đang đi ngược chiều tới trước mặt tôi. Lần này thì tôi nhìn rõ rồi, chính là cậu ấy, Phỏng Kính Bần, không sai chút nào cả, người vừa nãy đi gánh nước, chắc chắn cũng là cậu ấy. Cậu ấy hình như cũng nhìn thấy tôi, vội vội vàng vàng trốn ra sau một cái cây lớn ven đường.

Điều này khiến trong lòng tôi cảm thấy khó hiểu. Bình thường, Phỏng Kính Bần nhìn thấy tôi, từ đằng xa đã chủ động gọi tôi rồi, hôm nay sao lại thay đổi? Hơn nữa, cậu ấy là học sinh lớp cuối cấp ba, giai đoạn tháng năm tháng sáu này, chính là lúc ôn tập trước kỳ thi tốt nghiệp căng thẳng nhất, sao cậu ấy không đi học, ngược lại còn ở nhà gánh nước, cắt cỏ? Tôi cất cao giọng, gọi cậu ấy lại.

Cậu ấy chần chừ do dự bước ra từ sau thân cây sa đường, cúi gằm cái đầu, mí mắt khẽ hé run rẩy, ngượng ngùng nhỏ giọng gọi tôi: "Thầy Trang!"

"Sao em không đi học?"

"Trong nhà có việc ạ." Cậu ấy trả lời như thể không mấy tự nguyện.

"Chẳng phải đang bận ôn tập lắm sao? Việc quan trọng gì trong nhà mà không gác lại được, thiếu em thì không có ai gánh nước, cắt cỏ nữa à?" Giọng điệu của tôi có hơi nghiêm khắc hơn.

Cậu ấy há há miệng, không thốt ra lời nào, chỉ mở trừng trừng hai mắt, mang theo đầy vẻ oan ức liếc nhìn tôi một cái.

Tôi hơi sốt ruột: "Rốt cuộc là vì cái gì mà em không đi học? Haizz, thật là không nên thân mà!"

"Không ạ, thầy Trang, không phải em không nên thân..."

"Thế là vì cái gì?"

"Là..."

"Em mau nói đi chứ!"

"Là, thầy Trang ạ, em không còn hy vọng lên cấp ba nữa. Cha nói rồi, không lên được cấp ba, thì còn đọc cái thứ sách đó làm gì? Về nhà làm việc nông cho xong!"

"Sao em lại không có hy vọng vào cấp ba chứ?" Tôi kinh ngạc nói, "Thành tích của em, trong khối lớp ba cấp hai, chẳng phải là tốt nhất sao! Bảng điểm thi giữa kỳ, em đưa cho thầy xem, chẳng phải đều trên chín mươi điểm hay sao?"

"Không phải thành tích, là..."

"Là cái gì?"

"Là cô Thư nói..."

"Cô ấy nói thế nào?"

"Cô ấy tận miệng nói với em, ở huyện chúng ta, mỗi công xã đều có một trường trung học cơ sở, nhưng trong huyện chỉ có bốn năm trường trung học phổ thông, cứ mười học sinh tốt nghiệp cấp hai, thì chỉ có một người được lên cấp ba."

"Vậy sao em lại không thể lên cấp ba chứ?"

"Cô Thư nói với em rằng, em ấy à, thôi đi thôi, nghĩ lại thành phần gia đình nhà em đi, đừng mơ mộng học cấp ba nữa, an tâm về nhà làm ruộng đi!"

Tôi chú ý thấy, lúc Phỏng Kính Bần thuật lại mấy câu nói đó của Thư Ngâm, sắc mặt đều thay đổi, ánh mắt tối sầm vô hồn, vô cùng chán nản. Lòng tôi như bị chiếc gai bồ kết sắc nhọn đâm phải vậy. Một câu cũng không thốt ra nổi.

Phỏng Kính Bần vẫn đứng trước người tôi không hề nhúc nhích. Chăm chú nhìn cậu ấy, tôi mới chợt nhận ra, cậu ấy đã không còn là đứa trẻ nhỏ mà tôi mới dạy thuở ban đầu nữa rồi. Chiều cao của cậu ấy sắp bắt kịp tôi rồi, chỉ có vóc người là có vẻ gầy gò hơn chút. Cậu ấy mang một gương mặt ngăm đen ánh lên sắc đỏ, chiếc trán rất cao và rộng. Một đôi mắt không lớn, mí lót, điều này khiến vẻ bề ngoài của cậu ấy trông hơi đờ đẫn, tinh thần cũng không phấn chấn. Mũi, miệng của cậu ấy, các đường nét đều rất rõ ràng, dịu dàng, trông hơi giống con gái. Thời tiết giao mùa xuân hạ, cậu ấy mặc một chiếc áo đơn vải xanh, một chiếc quần vải lam, ống quần rất rộng, rủ thòng thòng trên đôi chân trần mang giày cỏ.

Cậu ấy tuy không nói gì, nhưng tôi từ ánh mắt đờ đẫn của cậu ấy, có thể nhìn ra trong lòng cậu ấy vô cùng đau khổ, chà, dẫu sao cậu ấy cũng mười lăm mười sáu tuổi rồi, có lòng tự trọng rồi. Những lời nói đó của Thư Ngâm, nói cho bất cứ ai nghe, thì ai cũng đều khó chịu cả. Đối mặt với một học sinh chịu oan ức thế này, tôi có thể nói gì đây? Thư Ngâm là bạn gái của tôi, thời gian chúng tôi qua lại không hề ngắn chút nào, cho dù là ở trường cấp hai Xà Trường Bình nơi cô ấy giảng dạy, hay là ở trường tiểu học Chì Khóa nơi tôi công tác, không ít người đều biết chuyện này. Có người còn dò hỏi tôi: "Chừng nào được ăn kẹo mừng của hai người đây? Có mời rượu không?"

Mối quan hệ có vẻ như rất rõ ràng rành mạch.

Tại sao cô ấy lại nói ra những lời mà một người giáo viên không nên nói như vậy chứ? Có lẽ cô ấy vô tình, có lẽ cô ấy tiện miệng thốt ra. Tóm lại, cô ấy đã nói sai rồi. Cô ấy không biết rằng, chỉ vì cô ấy nói một câu như thế này, đã đâm sâu vào tâm hạ của một học sinh, đả kích tính tích cực học tập của một học sinh.

"Thế này đi, Kính Bần," trầm ngâm hồi lâu, tôi mới có chút giọng điệu khô khốc nói với cậu ấy, "Hôm nay coi như thôi đi. Ngày mai, em vẫn cứ đến trường đi. Chỗ cô Thư, để thầy đi nói với cô ấy..."

"Không ạ, thầy Trang, em không đi học nữa! Thầy cũng đừng đi nói với cô Thư, nói rồi cũng vô ích thôi..."

"Thế lại là vì sao?"

"Lỡ như... lỡ như vì em mà hai người cãi vã, hỏng chuyện..." Phỏng Kính Bần ấp ú nói, khuôn mặt đỏ bừng lên, nói tiếp không nổi nữa.

Cậu học sinh này, rõ ràng là cậu ấy biết quan hệ giữa tôi và Thư Ngâm. Cái gọi là "hỏng chuyện" mà cậu ấy nói, thực ra phải là "tổn hại tình cảm". Quả thực là một đứa trẻ lớn không vừa mà! Vì chút chuyện cỏn con này, sao Thư Ngâm lại cãi vã với tôi chứ? Thế nhưng, từ mấy câu nói này của cậu ấy, vẫn có thể cảm nhận được, cậu ấy tôn trọng tôi biết bao, tôn trọng mối quan hệ giữa tôi và Thư Ngâm nhường nào. Tương tự, tôi lại càng nhận thức sâu sắc hơn, mấy câu nói kia của Thư Ngâm đã giáng cho Phỏng Kính Bần sự đả kích sâu nặng nhường nào, cậu ấy gần như đã tuyệt vọng rồi.

Đi thôi, sách, vẫn phải đọc chứ. Còn về phần cô Thư, em cứ yên tâm, cô ấy vẫn còn nghe lời khuyên của thầy...

"Không ạ, thầy Trang, em không đi học nữa!" Phỏng Kính Bần cất cao giọng nói, "Làm việc nặng nhàn hạ biết bao, không tốn chất xám, chỉ cần bỏ sức lực ra là được."

"Là thật sao? Kính Bần."

Phỏng Kính Bần sững sờ, hoang mang liếc nhìn tôi một cái, xoay phắt người lại, dọc theo con đường lớn chạy đi mất hút.

Tôi nhìn thấy rất rõ ràng, trong hốc mắt của Phỏng Kính Bần, giọt nước mắt long lanh đang xoay vòng quanh, nếu cậu ấy còn đứng lại trước mặt tôi nữa, nhất định sẽ òa khóc lớn cho mà xem. Đứa trẻ này, từ nhỏ đã quá tự ti.