Sự việc vừa mới qua đi một hai ngày, tôi vẫn còn nghiền ngẫm đi nghiền ngẫm lại đầu đuôi ngọn ngành của nó một cách đầy thú vị. Giống như đang nhai một quả ô mai muối bẹt, tôi cảm thấy dư vị kéo dài không dứt.

Bốn năm ngày sau, mọi thứ lại trở về vẻ bình lặng. Nghĩ đến chuyện này, tôi đã dửng dưng. Trong lòng thầm nghĩ, đợi khi nào tụ tập ăn uống với đám thanh niên trí xử, sau khi đã say sưa chán chê, đem chuyện này kể ra làm trò vui để góp vui cho mọi người thì cũng khá là thú vị.

Tôi lại tiếp tục trải qua những ngày tháng tẻ nhạt đến không thể tẻ nhạt hơn, nhàm chán đến không thể nhàm chán hơn ở gần lán nấm.

Đó là một ngày nắng đẹp vào đầu xuân, tôi vén rèm cỏ của ba gian lán nấm thông nhau, mặc cho gió lùa qua từng kẽ nứa, thổi vào những cây nấm người khô chẳng ra khô, tươi chẳng ra tươi ấy, ngửi lấy thứ hương thơm đậm đà của nấm. Những cơn gió xuân ấm áp, khiến người ta buồn ngủ cứ từng đợt lướt qua khuôn mặt, tôi chợt thấy hơi mất sức, không muốn ra bờ sông ngồi, cũng chẳng muốn mang súng săn đi bắn thỏ rừng. Tôi thẫn thờ ngồi trong căn nhà nhỏ ngẩn người, không biết phải giết thời gian cho qua ngày dài đằng đẵng này thế nào.

Thời tiết dần trở nên ấm áp, căn nhà tranh nhỏ phảng phất một mùi mốc meo, đáng lẽ nên mở toang cửa ra, để ánh nắng chiếu vào, xua đi bầu không khí u ám này. Nếu cứ tiếp tục ở trong căn nhà nhỏ thế này, e là cả người tôi cũng mốc meo lên mất. Tôi u sầu nghĩ.

"Đạt Phi, Đạt Phi!"

Bên ngoài vang lên tiếng gọi lảnh lót.

Là mấy nam nữ thanh niên trí thức ở điểm thanh niên Đẩu Phượng Trại lên sườn núi thăm tôi đây mà, đây là giọng của nữ thanh niên trí thức nào thế nhỉ? Tôi đoán không ra, nhưng vẫn vui vẻ đáp lời một tiếng rồi chạy ra cửa.

Chân vừa bước qua ngưỡng cửa, tôi liền sững sờ đứng khựng lại, gần như không dám tin vào mắt mình.

Chính là cô ấy, người phụ nữ suýt chút nữa đã bị Phạm Hiệu Long súc phạm. Cô mặc một bộ đồng phục học sinh vải Kaki màu xám, tất trắng, giày quai đen, ánh mắt dịu dàng nhìn tôi và đang cười. Trên tay còn xách một chiếc túi lưới nặng trĩu.

Vẻ mặt kinh ngạc của tôi lúc đó chắc là buồn cười lắm, cô ấy bật cười "khúc khích":

"Sao thế, không nhận ra tôi nữa à. Tôi tên là Thiệu Linh, đặc biệt đến thăm anh, để nói lời cảm ơn."

Vừa nói, cô ấy vừa từng bước tiến lại gần tôi.

Tôi như sợ cô ấy nên lùi ra sau, lùi mãi cho đến sát khung cửa, mới ấp úng nói:

"Ừm... mời, mời vào..."

Cô ấy mỉm cười duyên dáng với tôi, trong đôi mắt lóe lên ánh nhìn dịu dàng và thân thiện. Kỳ lạ thật, mỗi khi cô ấy mỉm cười, khuôn mặt bình thường với ngũ quan đoan chính ấy lại hiện lên một nét quyến rũ rất riêng của phái nữ.

Tôi dẫn cô ấy bước vào căn lán nhỏ nơi mình trú ngụ, nơm nớp lo sợ dõi theo ánh mắt của cô ấy. Căn nhà tranh quá bừa bộn, quá mức không nỡ nhìn, nghĩ mà xem, đó là phòng của một thanh niên trí thức độc thân tầm đôi mươi mà lại!

“Được đấy, khá hơn chỗ chúng tôi nhiều.” Cô ấy dường như không nhìn thấy đống củi khô cành cây, súng săn, xô nước, lưới đánh cá, giỏ đựng cá, bếp lửa nấu ăn, mấy cái nồi đen như than, cùng mấy cái bát chưa rửa vứt bừa bãi khắp nơi và đủ thứ tạp nhạp khác, gật đầu với tôi một cái rồi nói: “Tôi đoán anh chắc chắn có một lãnh địa thế này mà.”

“Thế… thế còn cô ở đâu?” Cuối cùng tôi cũng cất lời hỏi.

“Đội học quân, anh không biết à?”

Tôi lắc đầu.

“Nhìn anh kìa, bước vào nhà rồi mà anh còn chưa mời tôi ngồi, mở miệng ra là hỏi gốc tích của tôi, cứ như tôi là ma quỷ không bằng.” Cô ấy ngồi xuống chiếc giường tre của tôi, thở phào một hơi rồi nói: “Hầy, đến chỗ anh đúng là tốn sức thật. Tôi phải vòng qua mấy dặm đường mới tìm được cái cầu treo đó, lúc qua cầu, tim đập thót lên tận cổ họng ấy chứ. Hơn nữa, tôi lại sợ, sợ đi một mình trong dãy núi lại gặp phải kẻ xấu như lần trước…”

Cái cầu treo mà cô ấy nói thì tôi biết, nó được xây ở đoạn hẹp nhất của thượng nguồn sông Anh Đào Vịnh. Trên những sợi cáp bện từ mười mấy bó dây thép to là những tấm ván gỗ dày cộp. Đi trên mặt cầu cứ tròng trành, tròng trành, đừng nói là đồng chí nữ, đàn ông mới đi lần đầu cũng phải thót tim. Đúng là làm khó cô ấy rồi. Tôi nói:

“Lần sau cô đến, tôi có thể chống thuyền ra đón.”

Cô ấy lại nở nụ cười làm say đắm lòng người ấy: “Thế mới giống nói chuyện chứ, tiểu thanh niên trí thức. Chẳng lẽ anh thực sự chưa từng nghe nói đến đội học quân à?”

“Là kiểu ‘Trường Cán bộ 5 tháng 7’ phải không.” Tôi đoán mò. Dù sao thì trong thời kỳ “Cách mạng Văn hóa”, đủ loại hình thức mới cứ xuất hiện lớp lớp không ngừng, nào là về nông thôn cắm đội, nào là đi nông trường quốc doanh, nông trường khai hoang quân đội, nào là tự tìm đường mưu sinh, nào là “Trường Cán bộ 5 tháng 7”, nào là mang theo lương xuống cử đi cơ sở, tôi chẳng tài nào hiểu nổi nữa rồi.

“Không phải, không phải. Đã nghe nói về sinh viên tốt nghiệp khóa sáu tám, sáu chín chưa?”

“Ừm.”

“Lứa sinh viên này toàn là thi đậu vào năm 1964, 1965, ở trường ngốn hết bốn năm năm rồi, kỳ thực chỉ đọc sách đại học có một hai năm, nhưng đến năm 1968, 1969 thì cũng đến lúc tốt nghiệp. Đất nước cần lứa chúng tôi đi làm việc, nhưng những kẻ nắm quyền mới lại nói rằng đám người chúng tôi cần phải ‘lò luyện lại’ (huân lô), cũng nên giống như các anh, nghe theo lời Chủ tịch Mao học công nghiệp, học nông nghiệp, học quân sự. Thế là, họ phân bổ đám chúng tôi đến một nông trường cách đây năm sáu dặm, vừa học nông, vừa học quân…”

“Sao lại là học quân nữa thế?”

“Bởi vì người quản lý chúng tôi đều là quân nhân giải phóng.”

“Tôi hiểu rồi.”

“Anh cũng đâu có ngốc. Theo ý nghĩa này thì chúng ta là những kẻ đồng bệnh tương lân, đều từ Thượng Hải đến, vốn đều là học sinh, chạy đến cái khe núi sâu thẳm này để chịu giáo dục lại. Điểm khác biệt là, so với anh – tiểu thanh niên trí thức, tôi mỗi tháng có bốn mươi lăm đồng tiền lương, lại còn được cung cấp bốn mươi lăm cân gạo tẻ. Còn các anh thanh niên trí thức…”

Có lẽ cô ấy thấy sắc mặt tôi thay đổi nên không nói tiếp nữa, chỉ giơ chiếc túi lưới mang theo về phía tôi:

“Nhìn xem, cái gì đây?”

“Cá chép,” tôi kinh hô lên, “lại còn có móng giò, rau môi đào!”

“Móng giò tươi đấy, cá chép sáng nay vẫn còn sống cơ.” Cô ấy nói với vẻ hơi tự hào.

“Là cô ra chợ mua đấy à?”

“Đâu ra, nông trường phân đấy.”

“Phân á?”

“Hôm nay là chủ nhật mà, tiểu thanh niên trí thức.”

Chủ nhật ư? Tôi còn phân biệt nổi hôm nay là thứ mấy nữa đâu, đối với tôi, ngày nào cũng là ngày làm việc, mà ngày nào cũng là nghỉ ngơi.

“Phân cá phân thịt, có mất tiền không?”

“Đồ nhà quê.” Cô ấy liếc tôi một cái như trách móc, “Nói cho anh biết nhé, tiểu thanh niên trí thức, những thứ này đều không mất tiền! Mỗi tháng cầm bốn mươi lăm đồng tiền lương trong tay, chúng tôi chỉ cần nộp mười hai đồng rưỡi tiền cơm, chẳng cần phải lo gì sất. Cá là do nông trường nuôi, lợn là do nông trường vỗ béo, rau là do đám sinh viên học viện nông nghiệp trồng. Nói cho anh hay nhé, cái trò luyện lại bổ túc, học nông học quân này thú vị lắm đấy! Tháng chín năm 1968 đến nông trường, chúng tôi coi như được bổ túc một bài học, thu hoạch xong lúa do quân giải phóng trồng. Ngày ngày, một phó tiểu đội trưởng quân giải phóng dẫn chúng tôi đi gặt, gặt đến mức eo mỏi lưng đau, về đến ký túc xá ngả mình lên giường là chẳng muốn dậy nữa. Sau vụ thu hoạch mùa thu thì nhàn hạ rồi, mọi thứ ở đây thì anh cũng đã trải nghiệm qua rồi đấy, một năm có tới một trăm ba mươi lăm ngày mịt mờ sương mù, cái thứ sương mù đáng ghét ấy! Đến mùa đông, cái lạnh buốt giá ẩm ướt thấu xương khiến người ta sống không nổi. Toàn bộ mùa đông của chúng tôi đều trôi qua trong việc đốn củi và sưởi lửa. Mới đến nông trường, học sinh đến từ đủ loại đại học khác nhau, có học công nghiệp, học nông nghiệp, học y, học văn, học địa chất, học thể dục, đủ thứ loại hình, chủng loại đầy đủ, có người đến từ đại học tên tuổi, có người xuất thân khá khiêm nhường, tất nhiên cũng có con nhà quyền quý. Mọi người vừa tụ tập lại với nhau, dù là làm việc, nói chuyện, học tập hay trạng thái tinh thần thì đều dò xét lẫn nhau. Cuộc ‘Cách mạng Văn hóa’ dữ dội như cuồng phong bão táp đã khiến ai nấy đều học được cách đề phòng. Thế nhưng, thời gian dài rồi, chung một số phận suy cho cùng vẫn dễ khiến cho người trẻ tuổi thân thiết với nhau hơn, giữa mọi người chẳng còn sự phòng bị nào nữa, nói chuyện làm việc đều thẳng thừng, trần trụi. Dù sao thì mỗi tháng có lượng lương thực định suất cung cấp, có tiền lương, mọi người liền chẳng muốn làm việc, chỉ lo liệu cho tốt cuộc sống của bản thân thôi là đã mãn nguyện lắm rồi. Đám sinh viên này nuôi lợn béo múp míp, nuôi cá nhảy tưng tưng, ép đậu phụ non trắng mịn màng, khiến đám bà con ở các thôn xỏ xung quanh đỏ mắt thầm, lén lút đến thám thính xem chúng tôi dùng bí quyết dẫn nước gì? Bọn họ tất nhiên thừa biết, chúng tôi là những sinh viên có tri thức. Hi hi, nhìn thấy đài bán dẫn, bà con ở những thôn xỏ hẻo lánh này mới buồn cười làm sao, cứ bám riết lấy chúng tôi hỏi tại sao cái hộp nhỏ này lại có người nói chuyện cơ chứ. Anh thử nói xem, cuộc sống này có tiêu dao hay không nào?”

“Sướng hơn chúng tôi nhiều.” Tôi thở dài, nghĩ đến cuộc sống của thanh niên trí thức, trong lòng không khỏi có chút ghen tị.

Thiệu Linh cũng thở dài một tiếng, không cười nữa: “Đúng vậy, rất nhiều nam sinh đều cảm thán không thôi rằng, cuộc sống thế này nào có phải luyện lại bổ túc gì chứ, mà chính là ‘dùng ruột già trải qua năm tháng’ để tiêu mòn tuổi xuân, lãng phí tuổi xuân. Cuộc sống làm cho tươm tất rồi, ăn no uống say rồi, chúng tôi lại vô cớ tiêu hao tinh lực của bản thân, đi hơn hai mươi dặm đường núi để ra chợ phiên. Nghe nói các thôn xỏ dân tộc Bố Y, dân tộc Miêu xung quanh có người kết hôn, chúng tôi lại lũ lượt kéo nhau đi tham dự đám cưới của họ. Nói thật nhé, tôi hoàn toàn là vì tìm kiếm kích thích, nhưng bề ngoài chúng tôi vẫn mượn cớ mỹ miều rằng: Đây là cùng chung niềm vui với bần nông hạ nông, hòa làm một khối. Anh biết không, chúng tôi đến tham dự đám cưới của họ thì tặng cái gì?”

Tôi lắc đầu.

“Đoán xem nào.”

“Dù sao thì chắc chắn không phải tiền.”

“Đoán đúng rồi. Tặng xà phòng đấy…”

“Xà phòng?”

“Đúng vậy, đây chính là món quà trân quý nhất đấy. Anh không biết đấy thôi, bà con ở thôn xỏ trên núi này, một quý một nhà chỉ được phân phối cung cấp cho một cục xà phòng thôi, một cục hoặc nửa bánh thôi đấy!”

Cô ấy dù sao cũng là sinh viên đại học, những chuyện kể tuy toàn là chuyện vô cùngn lặt vặt, nhưng nghe qua lại rất rành mạch, êm tai, vô cùng thú vị. Tôi vô cùng hứng thú lắng nghe, mắt không chớp nhìn chằm chằm vào cô ấy.

“Nói nghe thì náo nhiệt đấy, nhưng người ở bất kỳ đội học quân nào cũng đều hiểu rằng, đây là đang sống qua ngày, là trạng thái biến thái do sự trống rỗng tột cùng gây ra.” Thiệu Linh lại khẽ thở dài một tiếng, “Anh nghĩ xem, nếu đám sinh viên chúng tôi không vì một thứ tín điều hay lý luận nào đó mà chui đầu vào dãy núi này, lao về các cương vị vị công tác của mình, thì chúng tôi đã có thể tạo ra bao nhiêu của cải vật chất và tinh thần cơ chứ. Thế mà ngặt một nỗi… Thôi, không kể nhiều với anh nữa, cảm xúc này mà lây sang anh thì chẳng có lợi lộc gì đâu.”

Tôi nhìn ra được, cô ấy từ đáy lòng đã coi tôi là một tiểu thanh niên trí thức, một đứa em trai chưa sự đời. Sao cô ấy có thể biết được rằng, việc tôi canh lán nấm ở chốn sơn dã này mang lại cảm giác trống rỗng và nhàm chán còn tẻ nhạt hơn gấp nhiều lần những gì cô ấy vừa kể cơ chứ.

Tôi cười khổ một tiếng.

Cô ấy đăm đăm nhìn tôi, nói: “Tiểu thanh niên trí thức, anh nghe những chuyện này, có thấy nhạt nhẽo lắm không?”

“Rất mới mẻ.”

“Tôi còn thực sự sợ anh nghe không lọt tai, lại ngáp dài ấy chứ.” Cô ấy lại cười, nụ cười mới quyến rũ làm sao, “Nói vậy là chúng ta cứ thế kết bạn với nhau rồi nhé?”

“Coi như quen biết.”

“Đúng, quen biết. Để báo đáp ơn nghĩa thấy nghĩa dũng mà làm của anh, hôm nay anh đừng làm gì hết, chỉ làm chân sai vặt cho tôi thôi. Tôi sẽ nấu cho anh một bữa trưa ngon lành củ khoải, chúng ta thưởng thức cho thật đã. Dùng câu nói của bà con dân tộc bản địa thì gọi là…”

“Đả nha tế (cải thiện bữa ăn)!” Tôi cướp lời nói lớn trước cô ấy.

“Đúng vậy, đả nha tế.”

Nói xong, cả hai chúng tôi đều không kìm được mà cười vang lên sảng khoái. Nói một cách công tâm, nghe cô ấy trò chuyện bằng giọng nói dịu dàng, ở bên cạnh cô ấy, tôi cảm thấy vui vẻ – một niềm vui thật lòng hiếm hoi kể từ khi về nông thôn đến nay.