“Ý hay gì vậy?”

“Trốn sang chỗ Lão Lâu ấy.” Tiểu Hà nhướng mày nói.

“Ái chà, ý này hay thật!”

Xem ra, Hứa Tiểu Vĩ cũng đã được một câu nói của Tiểu Hà làm cho bừng tỉnh. Cậu ta chẳng nói hai lời, vung tay lên là đi ngay.

Có một nữ sinh đẩy Tiểu Hà một cái: “Sợ dọc đường xảy ra chuyện ngoài ý muốn, cậu đi cùng cậu ấy đi.”

Tiểu Hà lủi thủi đi theo Hứa Tiểu Vĩ, lặng lẽ bước vào màn đêm.

Trên Cao Bình Phố Trại, chó ở các nhà vẫn đang sủa cuồng loạn. Một hai trăm kẻ đến trả thù giẫm lên mặt đất trong trại kêu lục đục, ánh đèn đuốc và đèn pin thu hút toàn bộ nam thanh nữ tú già trẻ lớn bé trong trại. Thoáng chốc, cái sơn ốc nhỏ bé ấy bỗng náo nhiệt phi thường, tiếng hò hét vang dội như triều dâng, đúng là có khí thế muốn lật tung cả trời đất.

Hứa Tiểu Vĩ giống như một con chó kẹp đuôi, thần không biết quỷ không hay tránh được cơn sóng dữ này.

Giờ phút này, cậu ta tuyệt đối không ngờ rằng, đây chính là khởi đầu cho việc trong cái rủi có cái may của mình.

Truy nguyên lại, những thanh niên trí thức về nông thôn cắm đội ở Cao Bình Trại ngay từ ngày đầu tiên xuống nông thôn đã chú ý tới cái sơn động và cánh cửa động dày cộp được xây bằng xi măng ấy.

Cao Bình Cao Bình, đúng như tên gọi, địa thế tương đối cao. Đứng ở bất kỳ vị trí nào trong sơn trại, chỉ cần không có nhà cửa và cây cối che khuất, phóng tầm mắt nhìn ra xa, là cả một đại dương núi non điệp trùng, những cụm mây mù lượn lờ bồng bềnh như sóng biển trên mặt đại dương, vùng trũng Tát Khê tươi đẹp phì nhiêu được muôn núi ôm trọn, dòng sông Tát Khê trong vắt thấy đáy chảy qua giữa vùng trũng rộng lớn, cùng khắp núi khắp sườn đồi là rừng cây, bãi cỏ và từng mảnh ruộng nương, tất cả đều thu trọn vào tầm mắt. Núi, nước, rừng cây, sườn cỏ, ruộng nương cho đến những con đường mòn ngoằn ngoèo nối liền tất cả những thứ ấy, bất kể dưới ánh nắng hay trong ngày mưa, nhìn qua đều hài hòa đến vậy, hòa hợp làm một đến vậy.

Nhưng chỉ cần để ý một chút, sẽ phát hiện bức tranh này đã có tì vết. Giống như một bức tranh quý giá trị liên thành, lại bị bắn những vết bẩn như bột đá hoặc vôi ở một điểm nào đó, xử lý lại không thỏa đáng, để lại dấu vết vậy.

Ngọn núi cách Cao Bình Trại không xa, giống như bị ai đó dùng rìu lớn chém mất một nửa, để lộ ra một mảng lớn màu xám trắng. Nhìn kỹ lại, mảng lớn màu xám trắng đó hóa ra là vách động được bịt kín bằng cốt thép và xi măng. Góc dưới bên phải vách động có chừa lại một cánh cửa động cao hơn một người.

Đây sẽ là chốn nào nhỉ? Kho hàng trong núi, nhà máy cơ mật, hay là...

Các bô lão kể cho những thanh niên trí thức mới đến đầy tò mò rằng, cái động này là đài phát thanh chuẩn bị chiến tranh. Đài phát thanh của tỉnh, một khi chiến tranh nổ ra, rất có khả năng bị chiến hỏa hủy hoại. Đến thời điểm nguy cấp đó, đài phát thanh trong động có thể phát huy tác dụng, có thể gánh vác sứ mệnh phát thanh đến toàn thể nhân dân trong tỉnh. Đừng thấy vách động không cao lắm, cửa động rất nhỏ, bên trong động lớn lắm đấy, chứa được mấy nghìn mấy vạn người. Lúc chưa lắp đặt thiết bị bên trong, chưa bịt kín cửa động, người dân các xóm giếng bốn bề xung quanh đều từng vào trong động để chơi. Trong động ngoài vô số nhũ đá, măng đá, rèm đá kỳ ảo tuyệt mỹ và ngọc đá trắng như sữa tuyết ra, còn có một dòng suối ngầm chảy không dứt, mùa hè múc lên uống một ngụm, mát lạnh dễ chịu, thấu tận tâm can. Nghe nói, việc quyết định lắp đặt đài phát thanh chuẩn bị chiến tranh ở đây, trong động có nước cũng là một nhân tố chủ yếu.

Đài phát thanh chuẩn bị chiến tranh này được xây dựng vào đầu những năm sáu mươi, từ khi động thổ bịt cửa đến khi động hình thành quy mô ban đầu, thiết bị cơ bản lắp đặt xong xuôi, vẫn luôn tiến hành thuận lợi trong yên bình, không tiếng động. Đến thời kỳ "Cách mạng Văn hóa", lại gây ra một trận phong ba, làm kinh động các bô lão ở các trại lớn nhỏ gần xa.

Một đám phe nổi dậy và hồng vệ binh ở thành phố tỉnh lỵ, không biết nghe ngóng tin vịt từ đâu, nói rằng bí thư tỉnh ủy, tỉnh trưởng, phó tỉnh trưởng và một đám phái tư bản mấy ngày nay không tìm thấy, đều trốn hết vào đài phát thanh chuẩn bị chiến tranh. Thế là, ào ào kéo tới hai mươi chiếc xe tải từ thành phố tỉnh lỵ, bao vây kín mít cửa động đài phát thanh chuẩn bị chiến tranh. Từ trên xe tải nhảy xuống mấy trăm tên phe nổi dậy đội nón mây, tay cầm mác, cùng một số hồng vệ binh mặc quân phục, eo quấn thắt lưng đầu đồng, tay cầm loa điện, la hét khản cổ, đòi lôi đám phái tư bản ngoan cố không chịu hối cải trốn trong động về thành phố tỉnh lỵ. Nếu trong vòng hai mươi bốn giờ bọn họ không chủ động bước ra, các tiểu tướng cách mạng và các chiến sĩ phe nổi dậy dũng cảm không sợ hãi sẽ phát động tổng tấn công vào sơn động, dùng hai xe tải thuốc nổ để phá tung cửa động.

Người ngày đêm canh giữ sơn động này chỉ có một mình Lâu Quốc Vinh, một công nhân già khoảng bốn mươi tuổi.

May là Tỉnh ủy đã sớm lường trước, ngay từ giai đoạn đầu khi sóng gió "Cách mạng Văn hóa" dấy lên, Quân khu tỉnh đã điều tới một tiểu đội bộ đội giữ động, nghiêm cấm bất kỳ tổ chức hay cá nhân nào, lấy bất kỳ lý do gì để xông vào đài phát thanh chuẩn bị chiến tranh. Tiểu đoàn giải phóng quân này dựng lều vải và lán trại đơn sơ trong rừng bu lô thưa thớt, còn đại đội pháo binh điều theo tiểu đoàn thì đóng quân toàn bộ ở rừng Thanh Đồng phía sau Cao Bình Trại. Cách xa một chút, bất cứ ai cũng sẽ không ngờ rằng trong khe núi tĩnh lặng thế này lại có mấy trăm quân đội đóng phòng tuyến.

Bộ đội giữ động đương nhiên hiểu rõ tình hình phát triển của "Cách mạng Văn hóa", bọn họ cũng nhận được chỉ thị phải đối xử đúng đắn với các tiểu tướng hồng vệ binh và phe nổi dậy. Nhưng nhiệm vụ chính của họ là bảo vệ đài phát thanh chuẩn bị chiến tranh. Ngày thường, cán chiến sĩ toàn tiểu đoàn nhìn thấy Lão Lâu xách một chùm chìa khóa, mở cánh cửa động dày hơn một thước rồi bước vào bước ra, không một ai hỏi Lão Lâu về tình hình bên trong động, không một ai biết bí mật của động. Ngay cả tiểu đoàn trưởng và chính trị viên, cũng chỉ theo Lão Lâu vào cánh cửa đó một lần, nhưng đến trước cánh cửa thứ hai, Lão Lâu vẫn khéo léo cản hai người lại. Tiểu đoàn trưởng lùn tịt mắt lồi lầm bầm phàn nàn, cứ tưởng vào được cửa là có thể biết sơ qua tình hình trong động, nào ngờ chẳng thấy gì lại bị cánh cửa thứ hai chặn lại. Người nghe thấy ông ta phàn nàn lúc đó mới biết, trong động không chỉ có một cánh cửa, mà có hai cánh cửa, nói không chừng có ba cánh cửa, bốn cánh cửa ấy chứ, bởi vì tiểu đoàn trưởng mới chỉ nhìn thấy cánh cửa thứ hai thôi!

Nhìn thấy một đám người lái tới gần hai mươi chiếc xe tải, nhảy xuống ngần ấy phe nổi dậy và hồng vệ binh đằng đằng sát khí, lại còn chỉ trỏ vào đài phát thanh chuẩn bị chiến tranh, la hét ôm sòm, công khai lớn tiếng đòi phát động tấn công vào sơn động. Các cán chiến sĩ vốn mang cảm giác thiêng liêng đối với đài phát thanh chuẩn bị chiến tranh đã nổi giận từ lâu, đặc biệt là tiểu đoàn trưởng lùn, một hơi uống cạn nửa chai rượu Đổng nặng độ đậm đà, hai mắt lồi đỏ ngầu, vứt hết thảy chỉ thị phải đối xử đúng đắn với phe nổi dậy và tiểu tướng ra sau đầu, ông ta hạ lệnh, toàn đoàn làm công tác chuẩn bị chiến đấu, pháo của đại đội pháo binh nâng hết lên cho tôi.

Mọi việc sắp xếp đâu vào đấy, tiểu đoàn trưởng lùn mặt đỏ tía tai xông đến trước mặt phe nổi dậy và hồng vệ binh đang bao vây sơn động tuyên bố, buộc phải rút lui toàn bộ khỏi trước cửa động đài phát thanh chuẩn bị chiến tranh trong vòng mười hai tiếng, kẻ nào dám xông vào đài phát thanh, phá hoại thiết bị chuẩn bị chiến tranh, sẽ lập tức hạ lệnh đại pháo khai hỏa.

Nòng pháo vươn cao trong rừng Thanh Đồng dường như đang chứng thực lời nói của tiểu đoàn trưởng đang nổi giận lôi đình, các chiến sĩ tuần tra vũ trang đầy mình trên các sườn núi xung quanh lại càng khiến phe nổi dậy và hồng vệ binh cuồng nhiệt cảm thấy mình đã rơi vào vòng vây dày đặc. Chưa đầy mười hai tiếng, đám phe nổi dậy và hồng vệ binh chuồn từ thành phố tỉnh lỵ xuống này, ngoan ngoãn leo lên xe tải, xám xịt chuồn về thành phố tỉnh lỵ.

Lập tức, sự kiện này làm chấn động vùng sơn cước hẻo lánh, qua lời kể vô cùng sinh động của các bô lão, tiểu đoàn trưởng lùn suýt chút nữa đã trở thành một vị anh hùng huyền thoại.

Là Lão Lâu chủ động tìm đến cửa.

Ông ta vác một cái cuốc, tìm đến đội trưởng đội sản xuất Cao Bình Trại, bàn điều kiện với đội sản xuất, chỉ cần là người Cao Bình Trại, bất kể nam nữ già trẻ, ở quanh cái động do ông ta canh giữ, trồng sống được một cây, thưởng năm đồng, trồng giống cây gì cũng được, miễn là cây sống. Điều kiện là, những thanh niên trí thức nam nữ cắm đội ở Cao Bình Trại, nhất định phải tham gia hoạt động trồng cây, để bọn họ cũng có chút thu nhập.

Đội trưởng hiểu tâm lý đồng cảm với thanh niên tri thức của ông ta, nhưng lại thực tế nói với ông ta rằng, đám nhóc đến từ Thượng Hải này, đừng nói là trồng cây, cho dù chia cho chúng mảnh đất tự gia để trồng rau, chúng cũng trồng không nổi. Đến một cây rau còn trồng không sống thì sao có thể trồng tốt cây xanh.

“Có thể bảo chúng học.” Lão Lâu không hề phản bác lời đội trưởng, chỉ nhạt nhẽo nói như vậy.

Hôm họp quần chúng vào ngày ngâm hạt thóc trước mùa xuân, đội trưởng đã báo cáo tình hình thật sự với toàn thể xã viên. Thanh niên trí thức Thượng Hải mừng rỡ khôn nguôi. Bọn họ tuy chưa quen biết Lão Lâu, nhưng về mặt tình cảm đã có thiện cảm trước. Hô vang “Lão Lâu muôn năm!”

“Đừng có làm ầm ĩ, muốn kiếm tiền, không dễ vậy đâu!” Đội trưởng mắng mỏ đám thanh niên trí thức, nghiêm khắc tiến hành giáo dục lại cho mọi người, “Mùa xuân trồng cây, phải đợi đến sau mùa thu kiểm tra sống sót thì tiền mới tới tay. Như mấy cậu đấy, đến một cây cải trắng già còn trồng không nổi, hừ!”

Nói thì nói vậy, nhưng lúc thực sự đi trồng cây, đội trưởng đã chia những giống cây dễ sống dễ mọc trước tiên cho thanh niên trí thức.

Mấy ngày cùng dân làng xóm giếng trồng cây xung quanh động, Lão Lâu vẫn vác cuốc, cùng đám thanh niên trí thức ra sân trồng cây. Người này gầy gò, vóc dáng cao cao, có một đôi mắt to và đượm buồn, ít nói. Khi các cô gái kêu mệt, ông ta mời thanh niên trí thức vào nhà ngồi, uống trà ăn hạt dưa.

Cách cửa động chừng hai ba trăm bước chân, bên cạnh rừng bu lô, mọc lên một dãy bốn gian nhà ngói gạch song song, trước nhà có tường bao quanh tạo thành một khoảng sân vuông vắn, là nền xi măng. Trong sân có vòi nước máy, còn trang bị cả chậu nước, bệ nhỏ giặt quần áo, ống nước dẫn từ một mạch suối không xa ngoài tường rào tới, thanh niên trí thức vừa vặn vòi rửa tay vừa reo hò vui sướng. Không ngờ ở cái chốn sơn cước xa xôi lạc hậu này, lại có sự văn minh đô thị tiện lợi nhường ấy.

Ngay từ ngày đầu tiên qua lại, Lão Lâu đã chủ động chào hỏi mọi người, hoan nghênh mọi người rảnh rỗi sang chơi, không quen giặt đồ bên ao hồ, mương rãnh thì hoan nghênh mọi người sang đây giặt, ăn bữa cơm đạm bạc, trò chuyện phiếm đều được, chỉ có một điều, xin mọi người đừng dò hỏi ông ta về tình hình trong động, hỏi thì ông ta không nói, đôi bên đều khó xử.

Đây coi như điều kiện để kết bạn với ông ta.

Trở về điểm thanh niên trí thức, mọi người bàn tán, đều cảm thấy Lão Lâu là người đôn hậu, thật thà, quan tâm người khác, ai nấy đều sẵn sàng tiếp tục qua lại với ông ta.

Đầu tiên là nữ thanh niên trí thức rủ nhau sang đó giặt quần áo; tiếp theo là nam thanh niên trí thức những ngày mưa sang đó đánh bài, hút thuốc, nói chuyện phiếm. Ngày tháng lâu dần, quen thuộc lẫn nhau, không chỉ Lão Lâu dần hiểu rõ tính cách của từng thanh niên trí thức, mà mọi người cũng đều biết rõ một số tình hình của ông ta.

Mặc dù Lão Lâu rất bất mãn với hoàn cảnh của bản thân, nhắc đến thì đầy rẫy sự oán thán, thỉnh thoảng còn có những lời kêu ca trách móc. Nhưng trong mắt những thanh niên trí thức cắm đội, lối sống tự do tự tại, nhàn nhã ấy của ông ta quả thực còn sướng hơn tiên. Ông ta có lương cố định và trợ cấp, có tiêu chuẩn lương thực hàng tháng, mỗi ngày không cần dầm mưa dãi nắng ra ruộng bới bùn kiếm điểm công, công việc của ông ta nhàn hạ đến mức khiến người ta đỏ mắt, huống hồ ông ta còn có điều kiện sinh hoạt gần như chẳng khác gì thành phố, có đèn điện, điện thoại, nước máy, đài phát thanh. Ông ta còn cầu gì nữa, thực sự chuyển vợ con đến đây rồi, ông ta chính là người tiêu dao tự tại nhất trên thế giới này!

Còn thanh niên trí thức Thượng Hải ở Cao Bình Trại cách ông ta chỉ có nửa dặm đường, sống cuộc sống gì chứ, có thể nói là khác nhau một trời một vực.

Sắc thái thơ mộng và sự mê đắm non nước cao nguyên khi mới xuống nông thôn đã phai nhạt hết vẻ lãng mạn của nó. Cuộc sống, đối với những thanh niên trí thức mà nói, hoàn toàn được cấu thành từ lao động máy móc tẻ nhạt, nặng nhọc mệt mỏi: gánh phân trèo đèo lội suối trên con đường mòn, chân trần lội xuống ruộng nước cày bừa, đầu xuân hai chân ngâm trong thửa ruộng đông ngâm buốt thấu xương để đắp bờ ruộng, giữa mùa hè oi bức đội nắng chui vào rừng ngô làm cỏ đất, chui vào hầm lò kéo than ẩm ướt thấp lè tè kinh hãi, làm thợ phụ ở lò nung gạch thủ công mỗi mẻ chỉ đốt được một vạn viên gạch, vác vôi, cấy lúa, đập lúa, thu gom cỏ rác, bất kỳ công việc nào mà nông dân miền núi làm, thanh niên trí thức đều phải làm hết thảy.

Cái giá phải trả cho phương thức canh tác gần như nguyên thủy ấy, so với giá trị thực tế, khoảng cách ấy thực sự khiến người ta không dám nghĩ sâu.

Con người ở trong môi trường thế này, lý tưởng và niềm tin tự nhiên sẽ bị mài mòn sạch trơn, còn ham muốn và theo đuổi trong nội tâm, tự khắc sẽ trở nên ngày càng thực tế. Thanh niên trí thức sớm đã tiếp nhận giáo dục lại toàn diện trước hiện thực khắc nghiệt như thế, trong mơ cũng cầu nguyện sớm ngày được điều động, sớm ngày rời khỏi nông thôn, sớm ngày có được một chốn dung thân.

Mà đúng lúc này, do sự phát triển chóng mặt của tình hình "Cách mạng Văn hóa", mặt trận kinh tế lộ rõ dấu hiệu khủng hoảng, sau một đợt tuyển dụng đột kích như cuồng phong, nhà nước vừa tuyên bố, các doanh nghiệp công khoáng quốc doanh đóng băng tuyển dụng ba năm. Nói cách khác, thanh niên trí thức trong ba năm này, đừng hòng mong nhà máy hầm mỏ nào đến tuyển họ đi.

Đi chéo qua rừng Thanh Đồng phía sau trại, là có thể đâm thẳng đến rừng bu lô bên nhà Lão Lâu. Rừng không rậm, nhưng trong đêm tối, lén lút chui qua, sẽ không có động tĩnh gì.

Dưới sự đồng hành của Tiểu Hà, Hứa Tiểu Vĩ đã tìm gặp Lão Lâu. Nói ba hoa vài câu, Lão Lâu không nói một lời, dẫn Hứa Tiểu Vĩ đến trước một ngôi nhà tranh vách đất nhỏ ngoài bãi sân, móc chìa khóa ra mở khóa.

“Lão Lâu, sao anh lại dựng cái lều tranh này nữa thế?” Tiểu Hà hỏi, “Một mình ở bốn gian nhà phẳng, còn thấy chưa đủ à?”

“Vợ và con gái tôi đến rồi...”

“Quan hệ đều chuyển đến rồi chứ?”

“Chuyển đến rồi. Hộ khẩu nhập thẳng vào Cao Bình Trại.”

“Chúc mừng nhé, Lão Lâu.” Tiểu Hà và Hứa Tiểu Vĩ vội nói lời chúc mừng.

“Chúc mừng gì chứ, hai mẹ con cô ấy vẫn là hộ khẩu nông thôn, giống hệt như mấy cậu thanh niên trí thức các cậu.” Lão Lâu ngoài miệng thì nói vậy, nhưng trong giọng điệu lại lộ ra sự thỏa mãn không giấu giếm.

Tiểu Hà liên mồm phụ họa theo.