Không một Hiệp sĩ Bàn Tròn nào lại được các nhà thơ viết truyện diễm tình cổ ca ngợi hết lời như Sir Gawayne, con trai của Loth và là cháu của vị vua Arthur lừng danh. Họ rất đỗi hào hứng phác họa chàng là Gawayne nhân hậu, một trang nam nhi vô song trên cõi đời, người nhã nhặn nhất dưới chòm sao chiếu mệnh, kẻ có đôi tay dũng mãnh nhất, gặp nhiều may mắn nhất trong binh nghiệp, và lịch thiệp nhất chốn đình đài; người mà trí tuệ, phẩm chất hiệp sĩ, những việc làm nhân ái, hành động, sự can trường cùng chiến tích của chàng đã vang danh khắp chốn.

Khi Arthur nhìn thấy thi thể người thân yêu của mình nằm trên mặt đất đẫm trong vồng máu, nhà vua được cho là đã thốt lên rằng: "Hỡi Thượng đế chí công, dòng máu này thật đáng được gìn giữ và tôn thờ trong vàng ngọc!" Tác giả của chúng ta cũng vậy, ngài rất thích ca ngợi người anh hùng của mình bằng những lời lẽ tương tự, gọi chàng là hiệp sĩ hoàn hảo trong ngũ giác, không một tì vết, và được tô điểm bằng mọi đức tính trần thế. Ngài khắc họa chàng là người đặt trọn niềm tin vào năm dấu thánh thương, và là kẻ mà năm đức tính làm nên một hiệp sĩ chân chính được vun đắp vững chắc hơn bất cứ ai trên đời.

Tác giả của câu chuyện này, như chúng ta đều biết qua những thơ văn tôn giáo của ngài, vẫn luôn căm ghét tột cùng sự ô uế về mặt đạo đức, nên đã chẳng thể chọn được một đề tài nào xuất sắc hơn cho một thiên tiểu thuyết diễm tình vừa mang tính giải trí lại vừa chứa đựng bài học luân lý sâu sắc. Trong câu chuyện tiếp theo, ngài cho thấy một hiệp sĩ chân chính, dẫu phải đối mặt với những cám dỗ ngặt nghèo không chỉ một, hai, mà là ba lần, vẫn nhất quyết không phá vỡ lời thề trinh bạch; thay vào đó, chàng gạt phăng những mũi tên của kẻ cám dỗ bằng chiếc khiên thanh cao cùng cánh tay đức tin, nhờ vậy mà vượt qua chốn hiểm nguy của thử thách và cơ hội tưởng chừng an toàn một cách bình an vô sự.

Song, dẫu tác giả của chúng ta đã mượn nhiều tình tiết trong câu chuyện của mình từ bộ "Roman de Perceval" của Chrestien de Troyes, ngài vẫn khiến cốt truyện trở nên hấp dẫn hơn bằng cách đan xen một số phân đoạn nguyên bản vô cùng thú vị, qua đó làm sáng tỏ phong tục và các hình thức giải trí của tổ tiên chúng ta.

Những đoạn miêu tả tỉ mỉ dưới đây rất đáng được chú ý đặc biệt:—

I. Cách trang bị toàn bộ giáp trụ cho một hiệp sĩ (các dòng 568-589).

II. Cuộc săn bắn và mổ xẻ con hươu (các dòng 1126-1359).

III. Cuộc săn bắn và lọc thịt con lợn rừng (các dòng 1412-1614).

IV. Một cuộc săn cáo (các dòng 1675-1921).

Dưới đây là tóm tắt cốt truyện về những cuộc phiêu lưu của Gawayne, phỏng theo lời kể của chính tác giả:—

Arthur, vị vua vĩ đại nhất nước Anh, đang tổ chức lễ hội Giáng sinh tại Camelot, vây quanh ngài là những hiệp sĩ Bàn Tròn lừng lẫy, các bậc quý tộc cao sang, những người nổi tiếng nhất dưới vòm trời, cùng những giai nhân kiều diễm nhất từng xuất hiện trên đời (các dòng 37-57). Đoàn người quý phái này kỷ niệm Năm mới bằng một nghi lễ tôn giáo, bằng việc trao tặng những món quà và niềm vui hoan hỉ ngập tràn. Các lãnh chúa và phu nhân an tọa vào bàn tiệc—Hoàng hậu Guenever với đôi mắt xám, xiêm y lộng lẫy, ngồi ở bục cao, chiếc bàn danh dự, hay bàn ngự triều, nơi Gawayne và Ywain cùng những dũng sĩ khác của Bàn Tròn cũng đang ngồi (các dòng 58-84, 107-115). Arthur, với tâm trạng vui mừng khôn tả như một đứa trẻ, khi huyết khí còn hăng hái và trí óc còn bồng bột, tuyên bố rằng ngài sẽ không ăn uống hay ngồi lâu bên bàn tiệc cho đến khi có một sự kiện phiêu lưu nào đó, một câu chuyện lạ lùng, một điều kỳ diệu lớn lao, hay một cuộc đọ kiếm diễn ra để đánh dấu sự khởi đầu của Năm mới (các dòng 85-106).

Món khai vị đầu tiên được thông báo vang dội bởi tiếng kèn trống dồn dập, tiếng đàn nakers và những điệu kèn túi du dương.

"Mỗi bàn hai người mười hai món ăn,

Bia ngon cùng rượu sáng vô vàn."

Món ăn đầu tiên vừa dọn lên thì một thứ âm thanh khác lạ vang dội át cả tiếng nhạc. Một hiệp sĩ có vóc dáng khổng lồ lao thẳng vào cửa sảnh đường—to lớn nhất trần đời—với chiều cao vượt trội. Y khoác một bộ y phục tuyền một màu xanh lá và cưỡi trên lưng một con ngựa tơ cũng xanh rờn (các dòng 116-178). Mái tóc bồng bềnh suôn mượt xõa xuống đôi bờ vai của Hiệp sĩ Xanh, và một bộ râu rậm rạp như bụi cây rủ xuống trước ngực y (các dòng 179-202).

Vị hiệp sĩ không mang theo mũ giáp, khiên hay giáo, mà một tay cầm cành ô-rô, tay kia cầm một chiếc rìu "to lớn và kỳ dị", với lưỡi sắc bén chẳng khác nào dao cạo (các dòng 203-220). Với dáng vẻ ấy, Hiệp sĩ Xanh bước vào sảnh đường mà không chào hỏi bất cứ ai. Câu đầu tiên y thốt lên là: "Thủ lĩnh của đám người này đâu? Ta rất muốn diện kiến hắn và cùng hắn bàn luận phải quấy." Y đảo mắt nhìn các hiệp sĩ, tìm kiếm người nổi tiếng nhất. Hội đồng quý tộc vô cùng kinh ngạc khi thấy một con người và một con ngựa mang sắc xanh kỳ lạ đến vậy, xanh như cỏ lá. Trông chúng còn xanh hơn cả lớp men xanh trên vàng ròng sáng chói. Họ đã chứng kiến không ít điều kỳ diệu, nhưng chưa từng thấy cảnh nào thế này. Họ sợ hãi chẳng dám đáp lời, cứ ngồi chết trân trong sự tĩnh lặng chết chóc, tựa hồ như bị giấc ngủ đánh gục;

"Chẳng phải hoàn toàn vì sợ hãi, mà đôi khi vì phép lịch sự" (các dòng 221-249).

Bấy giờ Arthur từ bục cao lên tiếng chào Hiệp sĩ Xanh, cất lời chào mừng và khẩn khoản mời y ở lại triều đình của mình một thời gian. Vị hiệp sĩ đáp rằng mục đích chuyến đi của y không phải để dừng chân ở bất kỳ dinh thự nào, mà là để tìm kiếm vị anh hùng dũng cảm nhất của Bàn Tròn nhằm thử thách lòng dũng cảm của y, qua đó kiểm chứng danh tiếng của triều đình Arthur. Y nói: "Ta đến trong hòa bình, như các ngươi có thể thấy qua cành cây ta cầm trên tay đây. Nếu ta đến với thiện chí thù địch, ta đã chẳng để lại giáp trụ, mũ giáp, khiên, giáo bén cùng những thứ vũ khí khác ở phía sau. Nhưng bởi ta không ham chiến trận, 'y phục của ta ôn hòa hơn thế.' Nếu ngươi quả cảm như lời đồn thiên hạ, ngươi sẽ chấp thuận lời thỉnh cầu mà ta sắp sửa đưa ra đây." Arthur đáp: "Hỡi vị hiệp sĩ lịch thiệp, nếu ngươi chỉ tìm kiếm một trận chiến, ở đây ngươi sẽ không phải thất vọng đâu." Hiệp sĩ Xanh liền bảo: "Không, ta chẳng tìm kiếm giao tranh gì sảng. Quanh băng ghế kia toàn là những kẻ chưa mọc râu. Giả như ta mang giáp trụ trên lưng, ngự trên chiến mã cao lồng lộng thì chẳng một ai ở đây đủ sức làm đối thủ của ta (các dòng 250-282). Nhưng nay đang mùa Giáng sinh, lại là dịp Năm mới, và ta thấy quanh mình biết bao dũng sĩ;—nếu có ai tràn đầy khí phách dám đứng lên tung một đòn thay cho kẻ khác, ta sẽ trao cho y cây rìu quý giá này để y toàn quyền định đoạt. Ta sẽ chịu đựng đòn đánh đầu tiên y chang như khi ta đang ngồi đây, và sẽ đón nhận nhát chém ấy một cách hiên ngang ngay trên sàn nhà này, với điều kiện ta được trả lại y một đòn tương tự để đáp lễ.

Và ta vẫn cho y thời hạn,

Mười hai tháng cộng một ngày;

Nào mau chóng lên xem ai dám,

Nói lời nào trong chốn này.'"

Nếu vị khách khiến họ chấn động ngay từ đầu, thì lời tuyên bố này lại càng khiến họ kinh ngạc hơn gấp bội, và sự sợ hãi bao trùm khiến tất cả đều im lặng. Vị hiệp sĩ chỉnh lại tư thế trên yên ngựa, trừng đôi mắt đỏ ngầu đầy hung dữ, nheo đôi mày xanh rậm rạp và vuốt râu chờ đợi một lời đáp. Nhưng chẳng thấy ai dám cất lời đối đáp với mình, y bỗng lớn tiếng thấu trời: "Sao thế! Đây có phải là dinh cơ của Arthur, nơi danh tiếng đã vang dội qua biết bao vương quốc? Quả thật, hào quang của Bàn Tròn nay đã sụp đổ chỉ vì lời nói của một kẻ, khi tất cả đều run rẩy vì sợ hãi mà chẳng dám tung ra lấy một nhát kiếm!" (các dòng 283-313). Nói đoạn, y cười lớn đến mức Arthur đỏ bừng cả mặt vì hổ thẹn và giận dữ phừng phừng như gió lốc. Nhà vua cất lời: "Ta chẳng thấy kẻ nào lại chết trân trước những lời huênh hoang của ngươi cả. Đưa ta cây rìu của ngươi đây, rồi ta sẽ chấp thuận lời thỉnh cầu của ngươi!" Arthur chộp lấy cây rìu, nắm chặt cán và giận dữ vung lên quanh mình, trong khi Hiệp sĩ Xanh với vẻ mặt kiêu hãnh và điềm tĩnh, tay vuốt râu áo phẳng phiu, đứng chờ đợi nhát chém (các dòng 314-335). Sir Gawayne, người cháu yêu của nhà vua, khẩn khoản xin bá phụ cho phép mình đảm nhận cuộc đọ sức này; và trước lời nài nỉ thiết tha của các bậc vương tôn công tử, Arthur đành chấp thuận "giao cuộc vui cho Gawayne" (các dòng 336-365).

Sir Gawayne bèn bước lên cầm lấy cây rìu, nhưng trước khi nhát chém được giáng xuống, Hiệp sĩ Xanh hỏi tên đối thủ của mình. Vị hiệp sĩ khôi ngô đáp: "Thưa thật với ngài, ta tên là Gawayne, kẻ thách thức ngài trong cuộc đấu này, bất kể chuyện gì xảy ra sau đó, và đúng vào thời điểm này một năm sau sẽ nhận lại từ ngài một nhát chém nữa, bằng bất kỳ thứ vũ khí nào ngài muốn, và không có bất kỳ ai khác trên đời trợ giúp." Hiệp sĩ Xanh liền cười lớn: "Nhờ Chúa, ta rất lấy làm mãn nguyện vì chính tay ngươi sẽ trao cho điều mà ta lặn lội tìm kiếm ở đây—hơn nữa, ngươi đã thuật lại chính xác các điều khoản của lời giao ước,—nhưng trước tiên ngươi phải thề danh dự rằng chính ngươi sẽ cất công tìm kiếm ta, bất cứ nơi nào trên trái đất mà ngươi tin là ta đang ẩn mình, để nhận lấy phần thưởng xứng đáng như những gì ngươi giáng xuống ta ngày hôm nay trước sự chứng kiến của các dũng sĩ này." Gawayne đáp: "Ta biết tìm ngươi ở đâu? Nơi ở của ngươi chốn nào? Ta chẳng hay biết gì về ngươi, triều đình hay danh tính của ngươi. Ta chẳng rõ ngươi ngụ cư nơi đâu, nhưng hãy chỉ đường dẫn lối, cho ta biết danh tính của ngươi, và ta sẽ cố gắng tìm cho ra ngươi—đó là điều ta xin thề trên danh dự và lòng trung thành tuyệt đối." Vị tráng sĩ áo xanh cất lời: "Thế là quá đủ cho ngày Năm mới, nếu ta nói cho ngươi hay sau khi đã nhận nhát chém. Khi ngươi đã hạ gục ta, ta sẽ nhanh chóng chỉ cho ngươi biết về lâu đài, mái ấm và danh tính của chính mình, để ngươi có thể dò theo dấu vết của ta và thực hiện trọn vẹn lời giao ước giữa đôi ta. Nếu ta không nói gì thêm, thì ngươi lại càng thêm phần may mắn, bởi khi ấy ngươi có thể ở yên trên mảnh đất của mình mà chẳng cần nhọc công tìm kiếm nữa; nhưng hãy thôi bàn ra tính vào đi1 (các dòng 366-412). Giờ hãy cầm lấy thứ vũ khí gớm ghiếc ấy và cho ta thấy cách ngươi ra tay." Gawayne đáp: "Được thôi, thưa ngài," rồi vung cao cây rìu.

[1 Đây, theo tôi, là lời giải thích chính xác cho từ slokes.]

Hiệp sĩ Xanh điều chỉnh lại tư thế trên mặt đất, hơi cúi đầu, vén những lọn tóc dài óng ả lên đỉnh đầu và để lộ chiếc cổ trắng ngần sẵn sàng cho nhát chém. Gawayne siết chặt cây rìu, nâng bổng lên cao, rồi dứt khoát giáng mạnh xuống cổ vị hiệp sĩ, chém đứt phăng đầu khỏi thân hình. Chiếc đầu tuột khỏi cổ rơi xuống đất, và không ít kẻ đã dùng chân gạt nó sang một bên khi nó lăn lóc. Máu tuối xối xả từ thân thể, thế nhưng vị hiệp sĩ chẳng hề lảo đảo hay gục ngã; y hiên ngang bước đi trên đôi chân vững chãi, hung hăng lao tới, chộp lấy cái đầu và nhanh chóng nhức bổng lên. Sau đó y chạy đến chỗ con ngựa, nắm lấy dây cương, đặt chân vào bàn đạp và leo vót lên yên. Y dùng tay nắm chặt mái tóc của chiếc đầu, ngồi vững chãi trên yên ngựa tựa hồ như chẳng có tai họa nào giáng xuống, dẫu cho thân hình đã chẳng còn đầu (các dòng 413-439). Y quay cái thân hình gớm ghiếc ấy lại—cái thân hình gớm ghiếc đang rỉ máu—và tay cầm chiếc đầu, y hướng gương mặt về phía "vị cao quý nhất trên bục danh dự." Chiếc đầu khẽ nhướng mi mắt, đảo mắt nhìn quanh, rồi cất lời qua đôi môi mà giờ đây các ngươi sắp được nghe:

"Hãy nhớ lấy, Gawayne, hãy mau chóng lên đường như đã hứa, và tìm kiếm cho đến khi tìm ra ta đúng theo lời thề trước sự chứng kiến của các hiệp sĩ này. Hãy đến Nhà nguyện Xanh, ta ra lệnh cho ngươi, để nhận lại nhát chém mà ngươi đã giáng xuống, sẽ được trả đủ vào buổi sáng Năm mới. Ta được thiên hạ biết đến với danh hiệu Hiệp sĩ Nhà nguyện Xanh, thế nên nếu cất công tìm kiếm, ngươi chắc chắn sẽ tìm ra ta. Do đó hãy đến đây, bằng không ngươi sẽ bị gọi là kẻ hèn nhát." Nói đoạn, y giật mạnh dây cương, phóng vụt ra khỏi cửa sảnh đường, tay cầm chiếc đầu, khiến những tia lửa bắn lóe lên từ móng vuốt của con chiến mã dưới áp lực của cú phi nước đại. Chẳng một ai ở đó biết y thuộc vương quốc nào, cũng chẳng rõ y đến từ phương trời nào. Thế rồi sao nữa?

"Nhà vua cùng Gawayne tại đó

Nhìn sắc xanh ấy nhe răng cười."

Dù vô cùng kinh ngạc trước điều kỳ diệu ấy, Arthur vẫn tỏ ra bình thản, không để ai thấy mình đang bận tâm suy nghĩ, mà cất lời nhã nhặn với vị hoàng hậu kiều diễm bằng giọng điệu đầy cung kính:

"Hỡi ái khanh thân mến, hôm nay chớ nên hoảng sợ, những phép thuật như thế vốn hay xuất hiện vào dịp Giáng sinh. Giờ ta có thể an tâm dùng tiệc, bởi ta không thể phủ nhận rằng mình vừa được chứng kiến một cuộc phiêu lưu kỳ diệu trong ngày hôm nay" (các dòng 440-475).

Ngài nhìn Sir Gawayne và bảo: "Nào, hỡi tráng sĩ, hãy treo cây rìu ấy lên đi, vì nó đã chém đủ rồi." Thế là thứ vũ khí ấy được treo lên cao để mọi người có thể ngắm nhìn, và "dựa vào đó mà kể lại câu chuyện kỳ diệu này." Bấy giờ tất cả các hiệp sĩ đều vội vã trở về chỗ ngồi bên bàn tiệc, nhà vua cùng vị hiệp sĩ ưu tú của chúng ta cũng vậy, và họ được đãi đà đầy đủ những món ngon vật lạ, "cùng mọi thứ ẩm thực và âm nhạc cung đình."

Dù lời lẽ còn ngập ngừng khi họ vừa bước vào chỗ ngồi, giờ đây đôi tay họ đã bận rộn với những công việc gai góc, và sự kiện kỳ diệu ấy mang đến cho họ đề tài trò chuyện rôm rả. Nhưng một năm trôi qua nhanh chóng chẳng bao giờ quay trở lại—sự khởi đầu hiếm khi nào giống với kết cục; thế nên mùa Giáng sinh ấy trôi qua rồi năm tiếp theo lại tới, và từng mùa cứ thế luân phiên tiếp nối nhau (các dòng 476-520). Cứ thế, những cơn gió đông lại thổi về, và khi ấy Gawayne bắt đầu nghĩ đến cuộc hành trình đầy gian khổ của mình (các dòng 521-535). Vào ngày lễ Các Thánh, Arthur tổ chức yến tiệc vô cùng long trọng để khoản đãi các bậc vương tôn công tử và các phu nhân trong triều nhằm vinh danh người cháu của mình, người mà tất cả các hiệp sĩ lịch thiệp và giai nhân kiều diễm đều hết mực tiếc thương. Dù vậy, họ chỉ nói về những chuyện vui cười, và dẫu trong lòng trĩu nặng buồn đau, họ vẫn pha trò để khích lệ Sir Gawayne dũng cảm (các dòng 536-565). Sáng sớm hôm sau, Sir Gawayne được mặc giáp trụ với đầy đủ nghi thức trang trọng (các dòng 566-589), và sau khi đã chuẩn bị hoàn tất cho cuộc phiêu lưu, chàng tham dự thánh lễ trước tiên, rồi mới từ giã vua Arthur, các hiệp sĩ Bàn Tròn, cùng các bậc vương tôn công tử và phu nhân trong triều. Họ ôm hôn chàng và phó thác chàng cho sự che chở của Chúa. Chàng gửi lời chào tạm biệt đến tất cả, với suy nghĩ rằng đây là lần vĩnh biệt (các dòng 590-669);

"Biết bao dòng nước mắt ấm nóng đã tuôn rơi từ khóe mi trong ngày hôm đó."

Giờ đây vị hiệp sĩ của chúng ta dong ngựa rong ruổi khắp các vùng đất nước Anh với người bạn đồng hành duy nhất là chú ngựa tơ, và chẳng có ai để bầu bạn trò chuyện ngoại trừ một mình Thượng đế. Từ Camelot ở hạt Somersetshire, chàng băng qua Gloucestershire cùng các hạt lân cận để tiến vào Montgomeryshire, rồi từ đó qua miền Bắc xứ Wales để đến Holyhead giáp ranh với đảo Anglesea (các dòng 670-700), từ đó chàng tiếp tục hành trình đến bán đảo hẹp Wirral ở hạt Cheshire, nơi chỉ có lơ thơ vài kẻ kính sợ Chúa hay yêu mến con người. Gawayne dò hỏi tung tích về Hiệp sĩ Xanh ở Nhà nguyện Xanh, nhưng tất cả cư dân ở đây đều khẳng định rằng họ chưa từng thấy "bất kỳ kẻ nào mang sắc da xanh lá cây như thế."

Vị hiệp sĩ tiếp tục hành trình qua những con đường xa lạ, băng qua đồi núi và hoang mạc, trên đường đi phải đối mặt không chỉ với loài rắn rết, sói tru, bò rừng, gấu dữ và lợn rừng, mà còn cả những tên yêu tinh rừng và gã khổng lồ. Tuy nhiên, khủng khiếp hơn tất cả những thứ đó chính là cái lạnh căm căm của mùa đông, "khi dòng nước lạnh giá trong vắt tuôn rơi từ các tầng mây, và đóng băng trước khi kịp chạm xuống mặt đất. Gần như chết cóng vì mưa đá, chàng đã phải ngủ trong bộ giáp trụ qua không biết bao nhiêu đêm lạnh lẽo trên những vách đá trơ trọi" (các dòng 701-729).

Cứ thế trong hoàn cảnh hiểm nghèo, vị hiệp sĩ dấn bước cho đến tận đêm Giáng sinh, và chàng cất lời khẩn cầu Đức Mẹ hãy chỉ đường đưa lối để chàng tìm được một chốn dung thân. Sáng hôm sau, chàng đến trước một khu rừng bạt ngàn, hoang vu kỳ lạ, được bao bọc bởi những ngọn đồi cao sừng sững ở mọi phía, nơi chàng tìm thấy những cội sồi già nua to lớn mọc quần tụ hàng trăm cây. Cây phỉ và cây táo gai đan xen vào nhau, phủ đầy rêu phong, và trên cành của chúng đậu vô số loài chim u sầu đang cất tiếng kêu rên rỉ thảm thiết vì giá lạnh. Gawayne khẩn khoản nài xin Chúa và Đức Mẹ dẫn dắt mình đến một mái nhà nào đó để có thể tham dự thánh lễ (các dòng 730-762). Chàng vừa làm dấu thánh ba lần thì chợt nhìn thấy một dinh thự ẩn hiện trong rừng nằm trên một ngọn đồi. Đó là lâu đài diễm lệ nhất mà chàng từng thấy. Nó được xây trên một vùng thảo nguyên, xung quanh có cả khu vườn bao bọc với vô số thân cây trải dài hơn hai dặm. Tòa lâu đài tỏa sáng rực rỡ như mặt trời xuyên qua những tán sồi xanh tươi (các dòng 763-772).

Gawayne thúc con chiến mã Gringolet tiến về phía "cổng chính." Chàng cất tiếng gọi lớn, và chẳng mấy chốc một tên "lính gác" xuất hiện trên tường thành, lớn tiếng hỏi về mục đích chuyến đi của chàng.

"Thưa tráng sĩ," Gawayne lên tiếng, "ngài có thể vào tâu với vị lãnh chúa quyền uy của dinh thự này, và xin cho ta một chỗ nghỉ ngơi qua đêm được chứ?"

"Vừa hay thay, thưa Phê-rô!" tên lính gác đáp, "ta thừa biết rằng ngài rất được chào đón để nghỉ lại nơi này bao lâu tùy thích."

Cầu kéo nhanh chóng được hạ xuống, và những cánh cổng rộng mở đón chào vị hiệp sĩ. Rất nhiều quý nhân vội vã tiến ra để chào mừng chàng (các dòng 773-825). Họ cởi mũ giáp, gươm giáo và khiên cho chàng, và vô số kẻ quyền quý tranh nhau tiến lên để tỏ lòng kính trọng. Họ đưa chàng vào sảnh đường, nơi có ngọn lửa đang bập bùng cháy sáng trên lò sưởi. Bấy giờ vị lãnh chúa của vùng đất1 từ trong phòng bước ra chào đón Sir Gawayne, bảo chàng hãy xem nơi này như chính ngôi nhà của mình. Vị hiệp sĩ của chúng ta sau đó được dẫn đến một căn phòng sáng sủa, nơi có chiếc giường trang hoàng lộng lẫy—những tấm màn bằng lụa thuần khiết viền chỉ vàng, cùng những tấm thảm thêu xứ Tarsia trải trên tường và sàn nhà (các dòng 826-859). Tại đây, vị hiệp sĩ cởi bỏ giáp trụ và khoác lên mình những bộ y phục lộng lẫy, trông hợp đến nỗi ai nấy đều trầm trồ thốt lên rằng Chúa chưa từng tạo ra một hiệp sĩ nào khôi ngô tuấn tú đến thế (các dòng 860-883).

[1 Gawayne giờ đây đang ở trong lâu đài của Hiệp sĩ Xanh, người, sau khi rũ bỏ lốt vẻ yêu tinh hay siêu nhiên, hiện lên trước mắt vị hiệp sĩ của chúng ta chỉ đơn thuần là một tráng sĩ với bộ râu màu hạt dẻ.]

Một bàn tiệc nhanh chóng được dọn ra, và Gawayne sau khi rửa tay liền bước vào dùng bữa. Vô số món ăn được bày trước mặt chàng—các món canh hầm đủ loại, đủ thứ cá, loại thì nướng bánh mì, loại quay trên than hồng, loại luộc, loại nêm gia vị đậm đà. Vị hiệp sĩ tỏ ra vô cùng hài lòng, hết lời ca ngợi đây là một bữa tiệc vương giả bậc nhất.

Sau bữa tối, đáp lại những câu hỏi dồn dập, chàng nói với gia chủ rằng mình là Gawayne, một trong các Hiệp sĩ Bàn Tròn. Khi điều này được tiết lộ, niềm vui sướng trào dâng khắp sảnh đường. Mỗi người khẽ thì thầm với bạn mình rằng: "Giờ đây chúng ta sẽ được chứng kiến phong thái lịch thiệp và học hỏi những chuẩn mực giao tiếp cao sang, khi có trong chúng ta 'bậc thầy của sự nhã nhặn' ấy. Quả thật Chúa đã vô cùng ưu ái khi gửi đến cho chúng ta một vị khách quý hiếm như Sir Gawayne" (các dòng 884-927). Khi lễ hội Giáng sinh kết thúc, Gawayne ngỏ ý muốn từ giã lâu đài, nhưng gia chủ đã thuyết phục chàng ở lại, hứa sẽ chỉ đường cho chàng đến Nhà nguyện Xanh (cách lâu đài khoảng hai dặm) để chàng có thể có mặt ở đó đúng thời hạn (các dòng 1029-1082).

Một lời giao ước được thiết lập giữa hai người, với các điều khoản là: vị lãnh chúa của lâu đài sẽ ra đi từ sáng sớm để săn bắn, trong khi Gawayne sẽ ở lại phòng nghỉ để thảnh thơi thư giãn, rồi thức dậy vào giờ giấc thông thường, sau đó ngồi vào bàn tiệc cùng phu nhân của gia chủ, và vào cuối ngày họ sẽ trao đổi cho nhau bất cứ thứ gì thu được trong khoảng thời gian ấy. Vị lãnh chúa nói: "Bất cứ thứ gì ta kiếm được trong rừng sẽ là của ngươi, và những gì ngươi thu được sẽ thuộc về ta" (các dòng 1083-1125).

Từ rất sớm trước bình minh, mọi người đã thức dậy, yên cương ngựa và chuẩn bị hành lý. Vị lãnh chúa quyền quý của vùng đất trong trang phục cưỡi ngựa, vội vã ăn một miếng bánh nhúng rượu, và sau khi tham gia thánh lễ, cùng với một trăm thợ săn lên đường săn hươu nai (các dòng 1126-1177).

Suốt thời gian đó, Gawayne vẫn nằm trên chiếc giường êm ấm của mình. Giấc ngủ ngắn của chàng bị phá vỡ bởi một tiếng động khẽ khàng ở cửa, khi cánh cửa nhẹ nhàng hé mở. Chàng nhô đầu ra khỏi lớp chăn gối, và hé nhìn qua khe màn, bắt gặp một phu nhân vô cùng kiều diễm (vợ của gia chủ). Nàng bước về phía chiếc giường, và vị hiệp sĩ vội vã nằm xuống, giả vờ như đang ngủ say. Nàng tiểu thư rón rén đến bên giường, vén màn, chui vào trong, nhẹ nhàng ngồi xuống mép giường và chờ đợi một lúc lâu cho đến khi vị hiệp sĩ thức giấc. Sau khi nấp dưới chăn một lúc để ngẫm nghĩ xem tất cả chuyện này có ý nghĩa gì, Gawayne chớp chớp mắt, làm ra vẻ ngạc nhiên đồng thời thực hiện dấu thánh, cứ như thể đang sợ hãi trước một hiểm họa ẩn giấu nào đó (các dòng 1178-1207). "Chào buổi sáng, thưa ngài," vị phu nhân xinh đẹp lên tiếng, "ngài quả là một kẻ ngủ vô tâm khi để một ai đó đột nhập vào thế này. Ta sẽ trói ngài lại trên giường đấy, hãy tin là thế đi." Gawayne đáp: "Chào buổi sáng, ta sẽ hành động theo ý muốn của ngài với niềm vinh hạnh lớn lao, nhưng xin hãy cho phép ta thức dậy để có thể trò chuyện cùng ngài một cách thoải mái hơn." Nàng tiểu thư dịu dàng đáp: "Không, thưa tráng sĩ hào hoa, ngài không được phép rời khỏi giường đâu, bởi vì một khi đã tóm được hiệp sĩ của mình, ta phải trò chuyện với chàng đã. Ta thừa biết ngài chính là Sir Gawayne được cả thế giới tôn sùng, người mà danh tiếng và sự lịch thiệp được ca tụng hết lời. Giờ đây ngài đang ở đây, và chúng ta chỉ có hai người (phu quân của ta cùng các tráng sĩ đều đang ở chốn xa xôi, những người khác cũng đã lên giường, và các nữ tỳ của ta cũng vậy), hơn nữa cửa nẻo đã được đóng kỹ, ta sẽ tận dụng khoảng thời gian này khi nó còn kéo dài. Ngài được chào đón để làm bất cứ điều gì tùy thích với thân thể ta, và ta sẽ là người hầu của ngài" (các dòng 1208-1240).

Gawayne cư xử vô cùng mực thước, bởi ký ức về cuộc đối đầu sắp tới tại Nhà nguyện Xanh đã ngăn cản chàng nghĩ đến chuyện tình ái (các dòng 1205-1289). Cuối cùng, nàng tiểu thư đành từ biệt vị hiệp sĩ bằng cách ôm chầm lấy chàng và trao nụ hôn thắm thiết (các dòng 1290-1307). Ngày trôi qua trong niềm vui vẻ, và khi bóng chiều chạng vạng, Lãnh chúa của lâu đài trở về sau chuyến đi săn. Chàng mang dâng chiến lợi phẩm thịt hươu cho Gawayne theo đúng thỏa thuận trước đó giữa hai người. Vị hiệp sĩ của chúng ta trao tặng gia chủ một nụ hôn như là phần may mắn duy nhất đến với chàng trong suốt cả ngày. Vị gia chủ cất lời: "Thật tuyệt vời, và sẽ còn tuyệt vời hơn nữa nếu ngài cho ta biết nơi ngài giành được phúc phần ấy" (các dòng 1308-1394). Gawayne đáp: "Đó không nằm trong thỏa thuận của chúng ta, thế nên đừng gặng hỏi ta nữa." Sau những tràng cười vang dội từ cả hai phía, họ bước vào bữa tối, và sau đó, khi những vò rượu hảo hạng được chuyền tay quanh bàn, Gawayne và gia chủ lại tái ký thỏa thuận. Đêm đã khuya, họ chào tạm biệt nhau và vội vã trở về phòng ngủ. "Vào lúc con gà gáy và cục tác đủ ba lần" thì vị gia chủ đã thức dậy, và sau khi "đồ ăn cùng thánh lễ" kết thúc, đoàn thợ săn tiến thẳng vào rừng, nơi họ truy đuổi một con lợn rừng già hung ác (các dòng 1395-1467).

Trong lúc đám thợ săn đang vây bắt "con lợn rừng" ấy, vị hiệp sĩ khôi ngô của chúng ta vẫn đang nằm trên giường. Chàng không hề bị phu nhân lãng quên, khi nàng lại đến thăm chàng từ sớm, tìm cách thử thách thêm các đức tính của chàng. Nàng nhẹ nhàng ngồi bên mép giường và bảo rằng chàng đã quên mất những gì nàng dạy hôm trước (các dòng 1468-1486). Nàng nói: "Ta đã dạy ngài về nụ hôn; điều đó phù hợp với mọi hiệp sĩ lịch thiệp." Gawayne đáp rằng chàng không thể nhận những gì bị cấm đoán. Nàng tiểu thư phản bác rằng chàng đủ sức mạnh để thực hiện mong muốn của chính mình. Vị hiệp sĩ của chúng ta đáp lại rằng bất kỳ món quà nào không được trao đi bằng sự tự nguyện đều trở nên vô giá trị. Vị khách xinh đẹp bèn gặng hỏi tại sao một kẻ thông thuộc nghệ thuật yêu đương chân chính và là một hiệp sĩ lừng danh như thế lại chưa từng ngỏ lời yêu đương với nàng (các dòng 1487-1524). Nàng nói: "Lẽ ra ngài phải thể hiện và dạy dỗ một kẻ non dại như ta những bí quyết của tình yêu chân chính; ta đến đây và ngồi lại một mình để học hỏi chút trò vui từ ngài; xin hãy dạy ta bằng sự khôn ngoan của ngài trong lúc phu quân ta vắng nhà." Gawayne đáp rằng chàng không thể đảm nhận nhiệm vụ giảng giải về tình yêu chân chính và những câu chuyện binh đao cho một người vốn đã uyên bác hơn mình rất nhiều. Bằng cách đó, vị hiệp sĩ của chúng ta đã tránh được mọi vẻ bề ngoài của tội lỗi, dẫu cho bị dồn ép ráo riết để làm những điều trái quấy (các dòng 1525-1552). Nàng tiểu thư sau khi ban tặng cho Sir Gawayne hai nụ hôn bèn từ giã ra về (các dòng 1553-1557).

Vào cuối ngày, vị lãnh chúa của lâu đài trở về nhà mang theo bộ da và chiếc đầu của con lợn rừng. Chàng khoe chúng với vị khách của mình, và Gawayne thốt lên rằng chàng chưa từng thấy "tấm thân con thú nào vạm vỡ, hay cặp sườn heo nào lực lưỡng" đến thế. Gawayne nhận lấy phần chiến lợi phẩm theo đúng thỏa thuận, và để đáp lễ, chàng trao tặng gia chủ hai nụ hôn, khiến vị chủ nhà phải trầm trồ tuyên bố rằng vị khách của mình quả thật đã thu được món "hời lớn" (các dòng 1558-1647).

Sau những lời nài nỉ thiết tha, Gawayne đành đồng ý ở lại lâu đài thêm một ngày nữa (các dòng 1648-1685). Sáng sớm hôm sau, vị lãnh chúa cùng đội ngũ vội vã vào rừng, và bắt gặp dấu vết của một con cáo, việc săn đuổi nó mang lại cho họ vô vàn niềm vui và trò tiêu khiển thú vị (các dòng 1686-1730). Trong khi đó, vị hiệp sĩ ưu tú của chúng ta vẫn ngủ say sưa sau lớp màn buông rủ diễm lệ. Chàng lại được phu nhân lâu đài đến thăm. Nàng diện bộ xiêm y lộng lẫy và sở hữu những "đường nét hoàn mỹ" đến mức niềm vui sướng trào dâng sưởi ấm trái tim Sir Gawayne. Với những nụ cười dịu dàng và dễ chịu, "họ nhập cuộc vui cười," và chẳng mấy chốc đã chìm đắm trong câu chuyện rôm rả. Giả như Đức Mẹ không phù hộ vị hiệp sĩ của mình, chắc chắn chàng đã rơi vào hiểm cảnh vô cùng (các dòng 1731-1769). Nàng mỹ nhân dùng tình yêu dồn dập tấn công khiến chàng lo sợ mình sẽ trở thành kẻ phản bội lại gia chủ. Nàng tiểu thư gặng hỏi liệu chàng có bóng hồng nào để trao gửi trọn vẹn trái tim chưa. Vị hiệp sĩ thề trên danh nghĩa Thánh John rằng chàng chưa từng có cũng chẳng mộng tưởng đến ai. Câu trả lời này khiến phu nhân thở dài não nề, và sau khi thông báo rằng mình phải rời đi, nàng xin một món quà làm kỷ niệm, dẫu chỉ là một chiếc găng tay, để qua đó nàng có thể "nhớ đến vị hiệp sĩ và vơi đi nỗi buồn" (các dòng 1770-1800). Gawayne đoan chắc rằng mình chẳng có vật gì xứng đáng để dâng tặng nàng; rằng chàng đang dấn thân vào một "chuyến đi kỳ lạ," và thế nên chẳng mang theo "những chiếc hòm chứa đầy báu vật," vì điều đó mà chàng vô cùng áy náy.

Vị kiều nữ cất lời—

"Dù ta chẳng có gì của ngài,

Ngài vẫn phải trao ta vật ấy."

Nói đoạn, nàng trao cho chàng một chiếc nhẫn vàng đỏ nạm ngọc "với viên đá lấp lánh rực rỡ ở chính giữa," tỏa sáng chói lọi tựa những tia nắng mặt trời. Vị hiệp sĩ từ chối món quà, bởi chàng chẳng có thứ gì để trao đổi lại. Nàng tiểu thư bèn nói: "Vì ngài từ chối chiếc nhẫn của ta, cho rằng nó quá cao sang và ngài không muốn mang ơn ta, vậy ta sẽ trao cho ngài chiếc thắt lưng này, món đồ có giá trị khiêm tốn hơn" (các dòng 1801-1835). Nhưng Gawayne đáp rằng chàng tuyệt đối không nhận vàng bạc hay bất kỳ phần thưởng nào, dẫu cho "dù trong giá lạnh hay oi bức," chàng vẫn mãi là người hầu trung thành của nàng.

"Ngài từ chối nó," nàng tiểu thư gặng hỏi, "vì thấy nó giản dị và ít giá trị sao? Kẻ nào thấu hiểu được những phép thuật đan cài trong đó sẽ đánh giá nó cao hơn rất nhiều. Bởi vì bất kỳ ai mang chiếc thắt lưng xanh này thắt quanh người sẽ không bao giờ bị thương hay bị giết bởi bất kỳ kẻ nào dưới vòm trời." Vị hiệp sĩ ngẫm nghĩ một lúc, và chợt nhận ra rằng đây chính là một "bảo vật cho tình thế hiểm nghèo" mà chàng sắp phải đối mặt tại Nhà nguyện Xanh. Thế là chàng không chỉ nhận lấy chiếc thắt lưng mà còn hứa sẽ giữ kín bí mật về sở hữu của nó (các dòng 1836-1865). Lúc đó nàng tiểu thư đã trao cho chàng ba nụ hôn, rồi nàng "từ biệt và để chàng ở lại đó."

Gawayne thức dậy, khoác lên mình bộ y phục lộng lẫy, và cất giấu "chiếc thắt lưng tình ái" ở nơi mà chàng có thể dễ dàng tìm lại. Sau đó chàng rảo bước đến nhà lễ, xưng tội lỗi của mình và nhận sự xá giải. Khi trở lại sảnh đường, chàng khuấy động không khí vui tươi cùng các phu nhân bằng những khúc ca nhã nhặn và đủ mọi trò hoan hỉ (các dòng 1866-1892). Đêm tối buông xuống, và bấy giờ vị lãnh chúa của lâu đài, sau khi tiêu diệt được con cáo, trở về "mái ấm thân yêu," nơi ngài tìm thấy ngọn lửa đang bập bùng cháy rực và vị khách của mình đang mải mê giải trí cùng các phu nhân (các dòng 1893-1927). Gawayne, để thực hiện trọn vẹn lời thỏa thuận, đã trao cho gia chủ ba nụ hôn.1 "Nhớ Chúa," vị hiệp sĩ kia thốt lên, "ngài đã vớ được khối phúc lớn đấy. Ta đã săn bắn suốt cả ngày hôm nay mà chẳng thu được gì ngoài tấm da con cáo khốn kiếp này (quỷ tha ma bắt thứ tài sản ấy đi!), và nó quả là quá nghèo nàn để đổi lấy những báu vật quý giá như thế" (các dòng 1928-1951).

Sau những giờ phút giải trí buổi tối quen thuộc, Gawayne lui về phòng nghỉ ngơi. Sáng hôm sau, đúng ngày đầu năm mới, thời tiết vô cùng lạnh giá và bão bùng. Tuyết rơi trắng xóa, những thung lũng ngập tràn những lớp tuyết dạt. Vị hiệp sĩ của chúng ta nằm trên giường chớp chớp mắt, nhưng chẳng thể chợp nổi giấc ngủ ngon. Qua tiếng gáy của từng con gà trống, chàng biết được thời gian, và trước khi trời hửng sáng, chàng gọi viên quản gia của mình đến, người nhanh chóng mang bộ giáp trụ tới cho chàng (các dòng 1952-2014). Trong lúc Gawayne tự mình khoác lên những bộ y phục lộng lẫy, chàng không hề quên "chiếc thắt lưng, món quà của nàng tiểu thư," mà dùng nó thắt chặt vòng eo hai lần. Chàng không đeo nó vì những họa tiết trang trí lộng lẫy, "mà để bảo vệ bản thân khi buộc phải chịu đựng thử thách," và như một chiếc khiên che chở trước gươm đao hay dao nhọn (các dòng 2015-2046).

Sau khi gửi lời cảm ơn chân thành đến gia chủ cùng toàn thể hội đồng lừng lẫy vì lòng tốt bao dung mà họ đã dành cho mình, "chàng bước lên bàn đạp và ngự vút trên yên" (các dòng 2047-2068).

Cầu kéo được hạ xuống, những cánh cổng lớn mở toang và đẩy bật ra hai phía, và vị hiệp sĩ sau khi phó thác tòa lâu đài cho sự che chở của Chúa, liền bước ra khỏi đó và tiếp tục hành trình dưới sự dẫn đường của người hướng dẫn, người sẽ đưa chàng đến chốn mà chàng sắp phải đón nhận nhát chém kinh hoàng. Họ leo qua những vách đá, nơi mỗi ngọn đồi đều đội chiếc nón mây mờ ảo sương mù, cho đến sáng hôm sau khi họ đặt chân lên một ngọn đồi cao vời vợi phủ đầy tuyết trắng. Người tùy tùng ra hiệu cho chủ nhân dừng chân lại một lát, và nói rằng: "Ta đã đưa ngài đến đây vào lúc này, và giờ ngài đã ở sát bên địa danh nổi tiếng mà ngài vẫn hằng dò hỏi. Nơi ngài đang dấn thân vào được đánh giá là vô cùng hiểm trở, và ngụ trong vùng hoang mạc ấy là một kẻ tồi tệ nhất trần đời, bởi hắn vô cùng kiêu căng, hung ác và rất thích ra tay hạ sát người khác, vóc dáng hắn to lớn hơn bất kỳ ai trên trắc địa trần gian, và thân hình hắn bề thế hơn cả bốn dũng sĩ xuất sắc nhất trong triều đình của Arthur. Hắn canh giữ Nhà nguyện Xanh; chẳng có kẻ nào đi ngang qua chốn ấy, dẫu kiêu hùng trong binh nghiệp, mà không bị hắn 'đánh cho tơi bời hoa lá bằng uy lực của đôi tay.' Hắn là một kẻ ngông cuồng và 'chẳng mảy mai biết ơn oán,' bởi dù là kẻ hèn mim hay linh mục cưỡi ngựa vượt qua nhà nguyện, dẫu là tu sĩ hay thầy tu dâng lễ, hay bất kỳ ai đi nữa, việc giết chết họ cũng mang lại cho hắn niềm vui sướng chẳng khác nào lúc hắn tự do sống trên đời. Thế nên ta xin nói thẳng với ngài rằng, 'nếu ngài đặt chân đến đó, ngài chắc chắn sẽ mất mạng, dẫu ngài có trong tay tận hai mươi mạng sống để tiêu xài. Hắn đã trú ngụ ở đó từ ngàn xưa, và gieo rắc biết bao đau thương tang tóc trên chiến trường. Ngài tuyệt đối không thể chống đỡ nổi những nhát chém tàn độc của hắn đâu' (các dòng 2069-2117). Do đó, hỡi Sir Gawayne kính mến, hãy bỏ mặc kẻ đó đi, và vì ơn trên hãy rẽ sang con đường khác, rồi ta sẽ vội vã quay về nhà. Ta xin thề với ngài trên danh nghĩa

[1 Chàng chỉ thực hiện một phần lời thề, bởi vì đã giấu nhẹm chiếc thắt lưng tình ái.]

Thượng đế cùng toàn thể các Thánh của Ngài rằng ta sẽ không bao giờ hé môi kể rằng ng Gawayne từng có ý định hèn nhát bỏ chạy trước bất kỳ ai."

Gawayne gửi lời cảm ơn người dẫn đường vì lòng tốt có ý tốt của ông, nhưng kiên quyết tuyên bố rằng chàng sẽ nhất định tiến đến Nhà nguyện Xanh, dẫu cho chủ nhân của nó có là "một tên ác ôn hung hãn," bởi Thượng đế thừa khả năng định đoạt phương kế để che chở cho các tôi tớ của Ngài.

"Đức Mẹ ơi!" người kia thốt lên, "vì ngài đã quyết tâm tự chuốc lấy cái chết thì ta cũng chẳng ngăn cản nữa. Hãy đội chiếc mũ giáp lên đầu, cầm chắc ngọn giáo trên tay và phi ngựa dọc theo con đường mòn men theo vách đá kia, cho đến khi ngài xuống tận đáy thung lũng. Sau đó hãy hướng tầm mắt nhìn ra khoảng đất trống bên tay trái, và ngài sẽ nhìn thấy ngay ngôi nhà nguyện ấy ẩn mình trong thung lũng, cùng vị tráng sĩ vạm vỡ đang canh giữ nó (các dòng 2118-2148). Giờ thì xin chào tạm biệt Gawayne cao quý! Dù có toàn bộ số vàng trên mặt đất này ta cũng đời nào chịu đi cùng ngài hay tiếp tục làm bạn đồng hành qua khu rừng này 'thêm dù chỉ một bước chân trên bộ.'" Nói đoạn, hắn quất ngựa phi biến đi mất, để lại một mình vị hiệp sĩ bơ vơ.

Gawayne giờ đây tiếp tục cuộc hành trình, dong ngựa băng qua thung lũng và đảo mắt nhìn quanh. Chàng chẳng hề thấy bóng dáng của một chốn dừng chân nào, ngoại trừ những sườn đồi cao chót vót hiểm trở, và ngay cả bóng râm của những cánh rừng già cũng trở nên hoang dại và méo mó kỳ lạ. Tuy nhiên, chẳng có ngôi nhà nguyện nào hiện ra trước mắt. Một lúc sau, chàng nhìn thấy một gò đất tròn nằm bên dòng suối; chàng tiến đến đó, xuống ngựa và cột chặt chiến mã vào cành cây. Chàng đi bộ vòng quanh gò đất, tự đăm chiêu suy nghĩ xem nó có thể là cái gì. Nó có một cái lỗ ở một đầu và ở cả hai bên, khắp nơi đều phủ đầy cỏ dại, nhưng rốt cuộc nó chỉ là một cái hang động cổ xưa hay một khe nứt của vách đá lâu đời thì chàng hoàn toàn không thể phân định nổi (các dòng 2149-2188).

Gawayne lẩm bẩm: "Quả thật, nơi đây hoang vu tột cùng; chốn tế tự này thật gớm ghiếc với cỏ dại um tùm. Đây quả là một địa điểm thích hợp để gã người xanh 'làm những nghi lễ theo lối quỷ quái.' Giờ thì ta cảm nhận được rằng chính ác ma trong tâm trí ta đã giao ước để hắn có thể tiêu diệt mình. Đây là một nhà nguyện mang điềm gở—nguyền rủa thay cho chốn này! Nó chính là cái nhà thờ tà ác nhất mà ta từng đặt chân đến." Với chiếc mũ giáp trên đầu và ngọn giáo trong tay, chàng tiến thẳng đến vách đá, và bất chợt nghe thấy từ phía ngọn đồi cao bên kia dòng suối vọng lại một thứ âm thanh hoang dại kỳ lạ. Kìa! Tiếng động lộc cộc vang lên trong vách đá cứ như thể có ai đó đang mài chiếc lưỡi hái trên hòn đá mài. Nó rú lên như tiếng nước chảy ở cối xay, gầm rú và vọng lại vang dội, nghe thật rợn người. Gawayne tự nhủ: "Dù có phải bỏ mạng, chẳng thứ âm thanh nào có thể khiến ta chùn bước."

Rồi chàng cất tiếng gọi lớn: "Kẻ nào đang trú ngụ nơi đây, hãy ra đây đối thoại với ta! Bởi vì giờ đây Gawayne dũng mãnh đang đứng ngay tại đây, nếu bất kỳ tráng sĩ quả cảm nào muốn tiến đến, thì hãy bước ra ngay lúc này hoặc không bao giờ" (các dòng 2189-2216).

Một giọng nói từ bờ cao phía trên đầu vang vọng xuống: "Hãy đứng lại, và ngươi sẽ sớm nhận được tất cả những gì ta từng hứa hẹn."

Chẳng mấy chốc, từ một cái hẻm trong vách đá, một bóng người xuất hiện tay cầm thứ vũ khí gớm ghiếc là một chiếc rìu kiểu Đan Mạch hoàn toàn mới, chính là "gã người xanh," y phục từ chân, tóc cho đến bộ râu vẫn y hệt như lần đầu tiên gặp mặt. Nhưng giờ đây y đang đi bộ trên mặt đất. Khi đến bên dòng suối, y tung người nhảy vọt qua và hiên ngang sải bước. Y tiến lại đối mặt với Sir Gawayne, người thông báo rằng mình đã hoàn toàn sẵn sàng thực hiện phần thỏa thuận của bản giao ước. Gã "tráng sĩ xanh" cất tiếng: "Gawayne, nguyện xin Thượng đế phù hộ cho ngươi! Quả thật ngươi rất được chào đón khi đến chốn này, 'và ngươi đã tính toán thời gian lên đường' đúng như một trang nam nhi chân chính. Ngươi thừa biết những điều khoản đã được thỏa thuận giữa đôi ta vào thời điểm này năm ngoái, rằng vào ngày Năm mới ta sẽ trả lại ngươi một nhát chém. Giờ chúng ta đang ở trong thung lũng này một mình, và toàn quyền hành động theo ý muốn (các dòng 2217-2246). Do đó, hãy tháo chiếc mũ giáp trên đầu xuống, và 'nhận lấy phần thù lao của ngươi.' Đừng nói năng gì thêm nữa so với lúc ngươi chém đứt phăng đầu ta chỉ bằng một nhát duy nhất."

Gawayne đáp: "Không, có Chúa chứng giám, ta sẽ chẳng phàn nàn gì về ý muốn của ngươi trước bất kỳ tai họa nào có thể xảy ra, mà sẽ đứng yên cho ngươi ra tay."

Rồi chàng hơi cúi người xuống và để lộ chiếc trần cổ, hoàn toàn tĩnh lặng không chút sợ hãi. Hiệp sĩ Xanh nhấc bổng "vũ khí gớm ghiếc" lên, dùng hết sức lực vung cao qua đầu, cứ như thể định chí hướng tiêu diệt chàng hoàn toàn. Khi lưỡi rìu lướt bổ xuống, Gawayne "hơi rụt vai tránh né lưỡi sắt sắc bén." Vị kia liền khựng vũ khí lại, rồi cất lời quở trách vị vương tử bằng biết bao lời lẽ kiêu ngạo. "Ngươi chẳng phải là Gawayne nổi tiếng tốt đẹp, kẻ chưa từng run sợ trước bất kỳ đội quân nào qua đồi hay lũng, bởi vì giờ đây ngươi lại hèn nhát bỏ chạy trước khi cảm nhận được nỗi đau (các dòng 2247-2272). Ta chưa từng nghe thấy sự hèn nhát nào như thế từ một hiệp sĩ. Ta chưa từng lùi bước hay bỏ chạy khi ngươi vung dao nhắm vào ta trong dinh thự của Vua Arthur. Đầu ta rơi xuống tận chân mà ta nào có trốn chạy, thế nên ta xứng đáng được xưng tụng là kẻ xuất sắc hơn."

Gawayne lên tiếng: "Ta đã lùi lại một nhịp, nhưng sẽ không làm thế nữa đâu, dẫu cho cái đầu có rơi xuống đám đá sỏi. Nhưng hãy mau chóng đưa ta đến kết cục; hãy giáng định mệnh xuống đầu ta, và làm cho nhanh tay lên, vì ta sẽ đứng chịu đòn của ngươi và không lùi bước thêm lần nào nữa cho đến khi lưỡi rìu của ngươi chạm tới ta—xin thề trên danh dự của ta đây." Vị kia bảo: "Vậy thì đón lấy đây," rồi nhấc bổng cây rìu lên, gương mặt dữ dằn tựa hồ như kẻ phát cuồng. Y tung nhát chém mãnh liệt xuống, nhưng lại khựng tay lại trước khi nó kịp gây tổn thương. Gawayne điềm tĩnh đón nhận nhát chém mà không mảy mai co rúm cơ thể, đứng bất động như hòn đá hay thân cây cắm rễ sâu vào lớp đất đá với hàng trăm chiếc rễ bám chặt.

Bấy giờ vị kia mới vui vẻ cất lời: "Vì giờ đây tâm can ngươi đã vững vàng, ta buộc phải ra tay, thế nên hãy cẩn thận cái cổ của ngươi đấy." Gawayne giận dữ đáp trả: "Cứ quất tới đi, hỡi kẻ hung ác, ngươi đe dọa hơi lâu rồi đấy; ta tin là trái tim chính ngươi đang chùn bước thì có."

Vị kia đáp: "Thật thế đấy, vì ngươi ăn nói quá mạnh bạo, ta sẽ không chần chừ thêm nữa" (các dòng 2273-2304). Đoạn, bặm chặt "cả môi và chân mày," y chuẩn bị ra tay và giáng mạnh lưỡi rìu xuống chiếc cổ trần của Sir Gawayne. "Dẫu y đã vung búa" vô cùng hung hãn, y cũng chỉ "chém đứt lớp da," làm dòng máu tươi rỉ ra. Khi Gawayne nhìn thấy máu mình vương trên tuyết, chàng vội vã chộp lấy chiếc mũ giáp đội lên đầu. Sau đó chàng rút thanh kiếm sáng loáng ra, giận dữ thốt lên: "Thôi ngay nhát chém của ngươi đi, đừng thách thức ta thêm nữa. Ta đã đón nhận một nhát chém tại nơi này mà chẳng hề kháng cự, nhưng nếu ngươi còn dám giáng thêm nhát nào nữa, ta sẽ trả đũa ngươi một cách sòng phẳng, hãy tin là thế đi. Thỏa thuận của chúng ta chỉ quy định một nhát chém, thế nên giờ hãy dừng lại."

Hiệp sĩ Xanh tựa người vào cây rìu, nhìn Sir Gawayne đang đứng đó đầy hiên ngang và không chút sợ hãi, rồi cất cao giọng nói với vị hiệp sĩ: "Hỡi hiệp sĩ dũng mãnh, chớ nên nổi giận thế, chẳng ai ở đây làm tổn hại ngươi đâu (các dòng 2305-2339); ta đã hứa cho ngươi một nhát chém, và ngươi đã nhận được nó, thế nên hãy lấy làm mãn nguyện đi. Ta thừa sức trừng trị ngươi nặng tay hơn, và giáng xuống ngươi biết bao đau khổ. Ta đã nhắm vào ngươi hai nhát, bởi vì ngươi đã hai lần hôn người vợ xinh đẹp của ta; nhưng ta không chém ngươi, bởi vì ngươi đã thành thật trao lại chúng cho ta theo đúng thỏa thuận. Đến lần thứ ba thì ngươi đã thất hứa, và đó là lý do ta giáng cho ngươi nhát chém ấy. Chiếc thắt lưng dệt thêu được chính vợ ta trao tặng cho ngươi ấy, thực chất là của ta. Ta thừa rõ những nụ hôn của ngươi, cả cung cách hành xử của ngươi, và cả việc tán tỉnh vợ ta nữa, bởi chính ta là kẻ đã dàn dựng tất cả. Ta đã sai nàng đến để thử thách ngươi, và quả thật ta nghĩ ngươi là con người hoàn hảo nhất từng bước đi trên cõi đời này. Tuy nhiên, hỡi tráng sĩ, ngươi vẫn thiếu đi lòng trung tín; nhưng vì điều đó xuất phát từ bản năng sinh tồn chứ không phải do đạo đức đồi bại, nên ta càng ít trách cứ ngươi hơn."

Gawayne đứng chôn chân chết trân, máu dồn bừng lên mặt, và chàng như thu mình lại vì quá đỗi hổ thẹn. Chàng thét lên: "Nguyền rủa thay cho sự hèn nhát và lòng tham lam; chính ở hai ngươi ẩn chứa sự đê tiện và đồi bại, những thứ bóp nghẹt mọi đức hạnh." Nói đoạn, chàng tháo chiếc thắt lưng ra và ném phắt về phía vị hiệp sĩ áo xanh, miệng nguyền rủa sự hèn nhát và lòng tham của chính mình. Hiệp sĩ Xanh cười lớn và cất lời: "Ngươi đã thú nhận một cách thành khẩn và nhận ra lỗi lầm của mình, đến mức ta xem ngươi hoàn toàn thanh sạch như chưa từng phạm phải bất kỳ lỗi lầm nào kể từ khi lọt lòng mẹ. Ta xin tặng lại ngài chiếc thắt lưng viền vàng này như một kỷ vật cho cuộc phiêu lưu của ngài tại Nhà nguyện Xanh. Giờ hãy đến lâu đài của ta, và chúng ta sẽ cùng nhau tận hưởng bầu không khí lễ hội của ngày Năm mới" (các dòng 2340-2406).

"Thôi, xin cáo từ," vị hiệp sĩ đáp, "nhưng nguyện xin Thượng đế đền đáp lòng tốt của ngài. Xin gửi lời thăm hỏi đến vị phu nhân lịch thiệp, người vợ xinh đẹp của ngài, kẻ đã dùng những mưu mẹo để đánh lừa ta. Nhưng đàn ông sa vào cõi sầu muộn vì mưu kế của phụ nữ vốn chẳng phải chuyện lạ lùng gì; bởi A-đam từng bị lừa bởi một người, và Sa-lô-môn cũng ngã ngựa vì vô số người. Xâm-sôn đã bị Đê-li-la hủy diệt, và Đa-vít từng chịu đựng biết bao cay đắng qua Ba-sê-ba. 'Được yêu thương họ tha thiết nhưng không đặt trọn niềm tin vào họ quả thực là niềm hạnh phúc lớn lao cho một người đàn ông.' Vì những bậc vĩ nhân vĩ đại nhất trần gian còn bị lừa gạt như thế, thiết nghĩ ta cũng có thể được tha thứ. Nhưng xin Thượng đế ban phước cho ngài vì chiếc thắt lưng này, vật mà ta sẽ mãi mang theo bên mình để ghi nhớ lỗi lầm của bản thân, và khi sự kiêu ngạo trỗi dậy, một cái nhìn vào chiếc thắt lưng tình ái này sẽ kìm hãm nó lại (các dòng 2407-2438). Nhưng vì ngài là lãnh chúa của vùng đất kia, nơi ta đã nhận được biết bao vinh dự, xin hãy nói cho ta biết danh tính thực sự của ngài, và ta sẽ không gặng hỏi gì thêm nữa."

Vị kia đáp: "Ta tên là Bernlak de Hautdesert, hành động dưới quyền năng của Morgain la Fay, người đang trú ngụ trong dinh thự của ta. Bà ta đã thụ giáo rất nhiều từ Merlin, kẻ thông thuộc tất cả các hiệp sĩ ở quê nhà của ngươi. Bà ta đã đưa ta đến sảnh đường của ngươi nhằm thử thách bản lĩnh của Bàn Tròn. Bà ta tạo ra điều kỳ diệu này để tước đoạt lý trí của ngươi, với hy vọng làm cho Guenever đau khổ và hoảng sợ đến chết bởi hình ảnh kẻ mang cái đầu trên tay xuất hiện trước bàn ngự triều. Bà ta chính là cô của ngươi, người chị cùng cha khác mẹ của Arthur; thế nên hãy đến với người cô của ngươi, vì toàn bộ gia nhân của ta đều yêu mến ngươi."

Gawayne từ chối đi cùng Hiệp sĩ Xanh, và thế là sau những cái ôm siết chặt cùng những lời chúc tốt đẹp, họ chia tay nhau—người trở về lâu đài của mình, kẻ hướng về triều đình của Arthur.

Sau khi băng qua bao nẻo đường hoang vu, vị hiệp sĩ của chúng ta bình phục vết thương trên cổ, và cuối cùng trở về triều đình Vua Arthur một cách bình an vô sự. Niềm vui sướng bấy giờ ngập tràn khắp nơi; nhà vua và hoàng hậu ôm hôn vị hiệp sĩ dũng cảm của mình, và dồn dập hỏi han về chuyến đi. Chàng kể lại cho họ nghe tất cả những cuộc phiêu lưu mà chẳng giấu giếm điều gì—"vận may tại nhà nguyện, thái độ của vị hiệp sĩ, tình ý của nàng tiểu thư, và cuối cùng là chiếc thắt lưng." Trong tiếng thở dài nghẹn ngào vì đau đớn và hổ thẹn, chàng cho họ xem vết chém trên cổ, thứ mà chàng phải gánh chịu do sự bất tín của mình (các dòng 2439-2504). Nhà vua cùng các cận thần an ủi vị hiệp sĩ—họ cười lớn trước những cuộc phiêu lưu của chàng, và đồng lòng nhất trí rằng các lãnh chúa và phu nhân thuộc Bàn Tròn, cũng như mọi hiệp sĩ trong huynh đệ đoàn sẽ mãi mãi mang một chiếc đai lưng màu xanh lá cây vì Gawayne. Và bất cứ ai được trao tặng nó đều trân trọng nó cho đến cuối đời.

Cứ thế, vào thời đại của Arthur, cuộc phiêu lưu này đã diễn ra, mà những "Bộ sử Brutus" chính là bằng chứng xác thực (các dòng 2505-2530).

Tôi thiết nghĩ không cần phải nói thêm rằng những Bộ sử Brutus mà chúng ta đang sở hữu không hề chép lại truyền thuyết được trình bày ở đây, dẫu cho nó cũng chẳng phi lý hơn là bao so với một vài lời khẳng định có trong các bộ sử đó. Nếu bạn đọc muốn tìm hiểu về mối quan hệ giữa câu chuyện này cùng những truyền thuyết tương tự đối với các huyền thoại gốc về Arthur, bạn sẽ tìm thấy điều đó được bàn luận chi tiết trong Lời tựa của Sir F. Madden cho ấn bản "Syr Gawayne" của ông, nơi cũng bao gồm một bản phác thảo về những góc nhìn vô cùng khác biệt dành cho Sir Gawayne từ các nhà thơ viết truyện diễm tình khác nhau.

Tôi sẽ không đi sâu vào vấn đề này cũng như các câu hỏi văn học khác tại đây, bởi tôi chẳng có gì để bổ sung thêm vào những lời tuyên bố của Sir F. Madden; tuy nhiên, trong phần văn bản của Thơ phẩm, tôi có vài điểm khác biệt so với ông về một số câu chữ, những điều này sẽ được chú thích rõ ở phần Chú thích và Từ vựng.

Vì bản thảo đang phai mờ đi rất nhanh, tôi vô cùng vui mừng khi sự tồn tại của Hội Văn bản Tiếng Anh Cổ (Early English Text Society) đã giúp chúng ta bảo đảm việc lan tỏa rộng rãi hơn các nội dung của nó trước khi văn bản gốc hoàn toàn không thể đọc được nữa.

Chúng ta chẳng cần gì ngoài việc gia tăng số lượng hội viên để có thể mang đến cho một vòng tròn độc giả rộng lớn hơn vô số tài liệu thú vị không kém về tư duy của người Anh thời kỳ đầu.