Chưa từng có một Hiệp sĩ Bàn Tròn nào lại được các nhà soạn truyện lãng ngữ cổ ca tụng hết lời như Ngài Gawayne, con trai của Loth và là cháu của vị Vua Arthur lừng danh. Họ rất lấy làm thích thú khi miêu tả chàng là Gawayne tốt bụng, một người vô song trên cõi đời, người nhã nhặn nhất dưới bóng ơn trên, tay kiếm kiên cường nhất, bách chiến bách thắng nhất, và cũng là người lịch thiệp nhất chốn triều đình. Mọi hiểu biết, phẩm chất hiệp sĩ, nghĩa cử cao đẹp, hành động, sự dũng mãnh cùng những chiến công của chàng đều vang danh khắp bốn phương.

Khi Arthur nhìn thấy thi thể bất động của người cháu yêu đang nằm trên mặt đất đẫm trong vũng máu, người ta kể rằng nhà vua đã thốt lên: "Ôi Chúa tể công chính, dòng máu này thật xứng đáng được gìn giữ và tôn thờ trong vàng ngọc!" Tác giả của chúng ta cũng yêu thích việc ca ngợi người hùng của mình bằng những lời lẽ tương tự, gọi chàng là người hiệp sĩ hoàn mỹ trong cả năm giác quan, không tì vết, và được tô điểm bằng mọi đức hạnh trần thế. Ông khắc họa chàng là người đặt trọn niềm tin vào năm vết thương chí mạng của Chúa, và là người mà năm đức tính làm nên một hiệp sĩ chân chính được bồi đắp vững chắc hơn bất kỳ ai trên cõi đời này.

Tác giả của câu chuyện này, như chúng ta đều biết qua các thơ phẩm tôn giáo của ông, vốn vô cùng căm ghét sự ô uế về mặt đạo đức, nên đã không thể chọn được đề tài nào hoàn hảo hơn cho một tác phẩm lãng mạn kết hợp hài hòa giữa tính giải trí và giáo huấn đạo đức. Trong câu chuyện sau đây, ông cho thấy một hiệp sĩ chân chính, dẫu phải đối mặt với những cám dỗ ngặt nghèo không chỉ một, hai, mà là ba lần, vẫn nhất quyết không phá vỡ lời thề trinh bạch; trái lại, chàng đã gạt bỏ những mũi tên của kẻ cám dỗ bằng chiếc khiên của sự thanh tao và cánh tay của đức tin, từ đó bình an vô sự bước qua ải thử thách đầy hiểm nguy nhưng thoạt trông vô cùng êm ả.

Nhưng dẫu tác giả đã mượn nhiều tình tiết trong cốt truyện của mình từ tác phẩm "Roman de Perceval" của Chrestien de Troyes, ông vẫn làm cho câu chuyện trở nên hấp dẫn hơn bằng cách lồng ghép thêm một số đoạn văn hoàn toàn mới mẻ và đầy thú vị, qua đó soi rọi vào phong tục tập quán cũng như các hình thức giải trí của cha ông chúng ta.

Những đoạn miêu tả công phu dưới đây rất đáng được lưu tâm đặc biệt:

I. Cách trang bị giáp trụ hoàn chỉnh cho một hiệp sĩ (các dòng 568-589).

II. Cuộc săn bắn và mổ xẻ nai (các dòng 1126-1359).

III. Cuộc săn bắn và lóc thịt lợn rừng (các dòng 1412-1614).

IV. Một cuộc săn cáo (các dòng 1675-1921).

Dưới đây là tóm lược cốt truyện về những cuộc phiêu lưu của Gawayne, được thuật lại bám sát hoặc phỏng theo chính lời văn của tác giả:

Arthur, vị vua vĩ đại nhất nước Anh, đang tổ chức lễ hội Giáng sinh tại Camelot, vây quanh ngài là những hiệp sĩ lừng lẫy của Bàn Tròn, các bậc quý tộc cao sang, những trượng phu danh tiếng nhất dưới vòm trời, cùng những giai nhân kiều diễm nhất từng xuất hiện trên cõi đời này (các dòng 37-57). Đoàn người quý phái ấy cùng nhau mừng năm mới bằng một nghi lễ tôn giáo, những món quà trao tay, và bầu không khí vui tươi rộn rã nhất. Các bậc vương hầu và phu nhân ngự vào bàn tiệc—Hoàng hậu Guenever với đôi mắt xám, xiêm y lộng lẫy, ngồi tại bục cao, chiếc bàn danh dự hay bàn quốc yến, nơi Gawayne và Ywain cùng các bậc hào kiệt khác của Bàn Tròn cũng tề tựu (các dòng 58-84, 107-115). Với tâm trạng hoan hỉ tựa trẻ thơ, tuổi trẻ sục sôi và trí óc đầy cuồng nhiệt, Arthur tuyên bố rằng ngài sẽ không dùng bữa hay ngồi lâu bên bàn tiệc cho đến khi có một sự kiện phiêu lưu nào đó, một câu chuyện kỳ lạ, một phép lạ lớn lao, hay một cuộc tỉ thí võ nghệ diễn ra để đánh dấu thời khắc năm mới quay về (các dòng 85-106).

Món khai vị được xướng lên trong tiếng kèn vang dội, hòa cùng âm thanh của trống nakers và tiếng sáo cao vút của các nhạc công.

"Mỗi bàn hai vị mười hai món,

Bia ngọt ngào cùng rượu sáng ngời."

Món ăn đầu tiên vừa được dọn lên thì một thứ âm thanh khác lạ, chẳng phải tiếng nhạc hòa tấu, chợt vang lên. Một hiệp sĩ với vóc dáng khổng lồ—to lớn nhất trần gian, cao vượt mức thường—đột ngột phi thẳng qua cửa đại sảnh. Y khoác toàn thân một bộ y phục màu xanh lục, cưỡi trên một con ngựa tơ cũng một màu xanh (các dòng 116-178). Mái tóc bồng bềnh suôn mượt xõa quanh đôi vai của Hiệp sĩ Xanh, và một bộ râu rậm rạp tựa lùm cây rủ xuống trước ngực y (các dòng 179-202).

Vị hiệp sĩ không mang theo mũ giáp, khiên hay giáo, mà một tay cầm cành ô-rô, tay kia vác một chiếc rìu "to lớn và kỳ dị", với lưỡi bén ngót tựa dao cạo (các dòng 203-220). Với diện mạo ấy, Hiệp sĩ Xanh bước vào đại sảnh mà chẳng thèm chào hỏi bất cứ ai. Câu đầu tiên y thốt ra là: "Kẻ cầm đầu đám người này đâu? Ta rất muốn gặp mặt y và đường hoàng trao đổi đôi điều." Y đảo mắt nhìn các hiệp sĩ, tìm kiếm người nổi danh nhất. Hội đồng quý tộc vô cùng kinh ngạc khi trông thấy một con người và một cỗ mã mang sắc thái kỳ lạ đến vậy, xanh ngắt như cỏ. Trông chúng còn xanh hơn cả lớp men xanh trên nền vàng sáng. Họ từng chứng kiến nhiều điều kỳ diệu, nhưng chưa từng thấy cảnh tượng nào như thế này. Họ sợ hãi chẳng dám đáp lời, cứ ngồi chết trân trong sự tĩnh lặng chết chóc, tựa như bị thôi miên bởi giấc ngủ;

"Chẳng phải hoàn toàn vì sợ hãi, mà phần vì phép lịch sự" (các dòng 221-249).

Bấy giờ Arthur từ bục cao cất tiếng chào Hiệp sĩ Xanh, hoan nghênh y và khẩn khoản mời y ở lại triều đình một thời gian. Vị hiệp sĩ đáp rằng mục đích của y không phải để dừng chân ở bất kỳ chốn ngự uyển nào, mà là tìm kiếm vị anh hùng dũng cảm nhất của Bàn Tròn để thử thách lòng can đảm của hắn, qua đó tự mình kiểm chứng danh tiếng của triều đình Arthur. "Ta đến," y nói, "trong hòa bình, như các ngươi có thể thấy qua nhành cây ta đang cầm trên tay này. Nếu ta đến với dụng ý thù địch, ta đã chẳng để lại áo giáp, mũ sắt, khiên, giáo nhọn cùng các thứ vũ khí khác ở phía sau. Nhưng bởi ta chẳng màng chiến tranh, 'xiêm y của ta mới ôn hòa hơn thế.' Nếu ngươi quả cảm như lời thiên hạ đồn đại, hẳn ngươi sẽ chấp thuận thỉnh cầu mà ta sắp sửa đưa ra đây." "Hỡi ngài hiệp sĩ lịch thiệp," Arthur đáp lời, "nếu ngươi chỉ tìm kiếm một trận chiến, ở đây ngươi sẽ không thiếu cơ hội tỉ thí." "Không," Hiệp sĩ Xanh đáp, "ta không tìm kiếm cuộc chiến nào. Xung quanh chiếc băng ghế này toàn là những kẻ mặt còn búng ra sữa. Nếu ta mang giáp trụ trên lưng một con chiến mã cao lộc ngộc, chẳng có nổi một ai ở đây đủ sức làm đối thủ của ta (các dòng 250-282). Nhưng nay đang là mùa Giáng sinh, lại là ngày Tết năm mới, và ta thấy quanh mình biết bao dũng sĩ;—nếu có kẻ nào gan dạ đến mức dám đứng ra tung một đòn thay cho người khác, ta sẽ ban cho hắn chiếc rìu quý giá này để hắn toàn quyền định đoạt tùy thích. Ta sẽ chịu đựng cú đánh đầu tiên y chang như khi ta đang ngồi đây, và sẽ đứng chịu đòn một cách hiên ngang trên sàn nhà này, đổi lại ta cũng được phép giáng cho y một đòn tương tự.

Và ta còn cho hắn thời hạn,

Một năm tròn và một ngày;

Nào mau chóng lên xem thử

Có kẻ nào ở đây dám nói năng gì không?'"

Nếu lời tuyên bố ban đầu đã khiến họ kinh hoàng, thì phát biểu tiếp theo này lại càng làm cho tất cả câm lặng vì khiếp sợ. Vị hiệp sĩ xoay mình ngay trên yên ngựa, đảo cặp mắt đỏ ngầu đầy hung dữ, cau đôi mày xanh rậm rạp và vuốt bộ râu chờ đợi một lời đáp. Nhưng chẳng tìm được ai dám cất lời đôi co với mình, y liền thốt lên: "Chao ôi! Đây có thực là vương triều của Arthur, nơi danh tiếng đã bay xa qua biết bao xứ sở? Quả thật, hào quang của Bàn Tròn đã sụp đổ chỉ vì lời nói của một kẻ, khi tất cả đều run lẩy bẩy vì sợ hãi mà chẳng dám tung nổi một đòn!" (các dòng 283-313). Dứt lời, y cười lớn đến mức Arthur đỏ bừng cả mặt vì hổ thẹn, giận dữ phừng phừng như bão táp. "Ta chẳng thấy người nào lại hoảng sợ trước những lời lẽ ngạo mạn của ngươi cả," nhà vua nói. "Hãy đưa ta chiếc rìu của ngươi và ta sẽ chấp thuận yêu cầu của ngươi!" Arthur chộp lấy chiếc rìu, nắm chặt cán và giơ lên uy quyền, trong khi Hiệp sĩ Xanh với vẻ mặt nghiêm nghị, sắc diện lạnh lùng, tay vuốt râu và kéo phẳng vạt áo, đứng chờ đón đòn đánh (các dòng 314-335). Ngài Gawayne, người cháu gọi vua bằng cậu, bèn khẩn khoản xin nhà vua cho phép mình đứng ra tiếp chiêu; và trước lời nài nỉ thiết tha của các triều thần, Arthur đành đồng ý "nhường cuộc chơi cho Gawayne" (các dòng 336-365).

Ngài Gawayne liền tiến lên cầm lấy chiếc rìu, nhưng trước khi đòn đánh được giáng xuống, Hiệp sĩ Xanh hỏi tên đối thủ của mình. "Thành thực mà nói," vị hiệp sĩ tốt bụng đáp, "ta tên là Gawayne, kẻ thách thức ngươi đón nhận nhát búa này, dù chuyện gì xảy ra đi chăng nữa, và đúng thời điểm này một năm sau sẽ nhận lại từ ngươi một nhát búa khác, bằng bất kỳ thứ vũ khí nào ngươi muốn, và không bằng một sinh mạng nào khác." "Nhớ ơn Chúa," Hiệp sĩ Xanh cất lời, "ta rất lấy làm hoan hỉ khi chính tay ngươi sẽ trao cho ta điều mà ta hằng tìm kiếm nơi đây—hơn nữa ngươi đã nhắc lại đúng các điều khoản của giao ước,—nhưng trước tiên ngươi phải thề danh dự rằng ngươi sẽ tự mình tìm kiếm ta, bất cứ nơi nào trên trái đất này mà ngươi tin là ta đang trú ngụ, để nhận lấy phần thưởng tương xứng mà ngươi giáng cho ta ngày hôm nay trước sự chứng kiến của hội đồng dũng sĩ này." "Ta phải tìm ngươi ở đâu?" Gawayne đáp, "vực thẳm của ngươi nằm ở chốn nào? Ta không biết ngươi, triều đình của ngươi, hay cả tên tuổi ngươi. Ta chẳng rõ ngươi ngụ cư nơi đâu, nhưng hãy chỉ đường dẫn lối, cho ta biết danh tính của ngươi, và ta sẽ gắng sức tìm cho ra ngươi—ta thề điều đó bằng sự thật và bằng chính lòng trung tín của mình." "Thế là đủ cho ngày đầu năm," gã lực điền khoác áo xanh nói, "nếu ta cho ngươi hay sau khi ta đã lãnh trọn nhát búa. Khi ngươi đã chém ta xong, ta sẽ nhanh chóng chỉ cho ngươi biết về lâu đài, mái ấm và cả tên thật của ta, để ngươi có thể lần theo dấu vết và hoàn tất giao ước giữa đôi ta. Nếu ta không nói gì thêm, thì ngươi lại càng được nhờ, bởi khi ấy ngươi có thể ở yên trên mảnh đất của mình mà chẳng phải nhọc công tìm kiếm xa xôi; nhưng hãy thôi bàn tán đi1 (các dòng 366-412). Giờ thì hãy cầm lấy thứ vũ khí gớm ghiếc của ngươi và để ta xem ngươi ra đòn thế nào." "Vâng, xin cứ tự nhiên, thưa ngài," Gawayne đáp và giơ cao chiếc rìu.

[1 Đây, theo tôi, là lời giải thích chính xác cho từ slokes.]

Hiệp sĩ Xanh chỉnh đốn lại tư thế trên mặt đất, hơi cúi đầu, vén những lọn tóc dài óng ả sang hai bên đỉnh đầu, và để lộ phần cổ trần để nhận nhát chém. Gawayne bèn siết chặt cán rìu, vung lên cao rồi giáng thật nhanh xuống cổ vị hiệp sĩ, chặt đứt lìa đầu khỏi thân hình. Chiếc đầu tuấn tú lăn từ cổ xuống đất, và nhiều kẻ đã dùng chân gạt nó sang một bên khi nó trôi đi. Máu tuôn xối xả từ thân thể, thế nhưng vị hiệp sĩ chẳng hề lảo đảo hay gục ngã; y vẫn hiên ngang bước đi trên đôi cẳng chân cứng ngắc, lao tới phía trước với vẻ hung hãn, chộp lấy chiếc đầu rồi nhanh chóng nhấc bổng lên. Sau đó, y chạy tới chỗ con ngựa, tóm lấy dây cương, đặt chân lên bàn đạp rồi tung người phóng lên cao. Y cầm nắm tóc chiếc đầu trong tay, ngồi vững chãi trên yên ngựa như thể chẳng có tai họa nào giáng xuống đời mình, dẫu rằng bản thân đã không còn đầu (các dòng 413-439). Y xoay chuyển thân hình gớm ghiếc ấy—cỗ thể xác gớm ghiếc vẫn đang ròng ròng máu chảy—và tay cầm chiếc đầu, y hướng gương mặt về phía "vị cao quý nhất trên bục danh dự." Chiếc đầu khẽ chớp mi mở mắt, đảo nhìn xung quanh, rồi cất lời bằng cái miệng của mình cho đến khi các ngươi nghe rõ những điều này:

"Hãy nhớ lấy, Gawayne, hãy nhanh chóng lên đường như đã hứa, và tìm kiếm cho bằng được ta theo đúng lời hứa được đưa ra trước sự chứng kiến của các hiệp sĩ này. Hãy tìm đến Nguyện đường Xanh, ta ra lệnh cho ngươi, để nhận lại một nhát búa tương tự nhát ngươi đã giáng, vào sáng ngày đầu năm mới. Ta được thiên hạ biết đến với danh xưng Hiệp sĩ của Nguyện đường Xanh, thế nên nếu cất công tìm kiếm, ngươi chắc chắn sẽ tìm ra ta. Vì thế hãy đến đây, bằng không ngươi sẽ bị gọi là kẻ hèn nhát." Vừa dứt lời, y giật mạnh dây cương quay đầu ngựa, phóng thẳng qua cửa đại sảnh, tay cầm chiếc đầu theo cùng, khiến những tia lửa bắn lóe ra từ móng của con chiến mã dưới những cú dập móng tít tắp. Chẳng ai ở đó biết y thuộc vương quốc nào, cũng chẳng rõ y đến từ phương trời nào. Thế rồi sao nữa?

"Nhà vua và Gawayne ở đó

Trước sắc xanh ấy liền cười hô hố."

Dẫu vô cùng kinh ngạc trước kỳ tích đó, Arthur không để lộ cho ai thấy rằng ngài đang bận lòng về nó, mà cất tiếng nói thật dõng dạc với vị hoàng hậu kiều diễm bằng giọng điệu nhã nhặn:

"Ái khanh yêu quý, hôm nay chớ nên hoảng sợ, những màn phù phép kỳ lạ thế này thường hay xuất hiện vào dịp Giáng sinh. Giờ thì trẫm có thể an tâm dùng bữa, bởi trẫm không thể chối cãi rằng mình vừa được chứng kiến một cuộc phiêu lưu kỳ diệu trong ngày hôm nay" (các dòng 440-475).

Ngài nhìn sang Ngài Gawayne và nói: "Nào, ngài hiệp sĩ, hãy treo chiếc rìu của ngươi lên đi, vì nó đã băm chặt đủ rồi đấy." Thế là món vũ khí ấy được treo lên cao để mọi người cùng chiêm ngưỡng, và "dựa vào đó mà thuật lại câu chuyện kỳ diệu." Đoạn, tất cả các hiệp sĩ hối hả trở về chỗ ngồi của mình bên bàn tiệc, nhà vua và vị hiệp sĩ tốt bụng của chúng ta cũng vậy, và họ được phục vụ đầy đủ mọi món ngon vật lạ, "cùng mọi thứ ẩm thực và tiếng nhạc du dương."

Dù thoạt đầu khi mới an tọa, lời lẽ có phần thưa thớt, nhưng giờ đây đôi tay họ lại bận rộn với những công việc nặng nhọc, và điều kỳ diệu ấy mang lại cho họ một đề tài đàm đạo tuyệt vời. Thế nhưng một năm trôi qua nhanh chóng vô cùng và chẳng bao giờ trở lại—khởi đầu hiếm khi giống với kết thúc; bởi thế mùa Giáng sinh ấy rồi cũng qua đi cùng năm tháng nối tiếp, và từng mùa trong năm cứ thế luân phiên thay đổi (các dòng 476-520). Cứ thế, những cơn gió mùa đông lại thổi vòng về, và bấy giờ Gawayne bắt đầu nghĩ đến cuộc hành trình đầy nhọc nhằn phía trước (các dòng 521-535). Vào ngày lễ Các Thánh, Arthur tổ chức yến tiệc vô cùng long trọng để khoản đãi các vương hầu quý tộc trong triều nhằm vinh danh người cháu yêu quý của ngài, người mà tất cả các hiệp sĩ lịch thiệp cùng những giai nhân kiều diễm đều vô cùng thương tiếc. Mặc dù vậy, họ chỉ nói những lời vui vẻ, và dẫu trong lòng trĩu nặng buồn đau, họ vẫn pha trò để khích lệ Ngài Gawayne dũng cảm (các dòng 536-565). Sáng sớm hôm sau, Ngài Gawayne được khoác lên mình bộ giáp trụ trong một nghi lễ vô cùng trang trọng (các dòng 566-589), và với đầy đủ trang bị cho cuộc phiêu lưu, chàng tham dự thánh lễ trước tiên, rồi sau đó từ biệt Arthur, các hiệp sĩ Bàn Tròn, cùng các vương hầu quý tộc và phu nhân trong triều. Họ ôm hôn chàng và phó thác chàng cho Chúa. Chàng gửi lời chào từ biệt đến tất cả, ngỡ rằng đó là lời chào vĩnh biệt (các dòng 590-669);

"Biết bao dòng nước mắt ấm nóng đã tuôn rơi từ những đôi mắt ấy ngày hôm nay."

Giờ đây vị hiệp sĩ của chúng ta dong ngựa băng qua những miền đất nước Anh với người bạn đồng hành duy nhất là chú ngựa tơ, chẳng có ai để trò chuyện cùng ngoại trừ một mình Thiên Chúa. Từ Camelot ở Somersetshire, chàng tiếp tục hành trình qua Gloucestershire cùng các quận lân cận để tiến vào Montgomeryshire, rồi từ đó qua miền Bắc xứ Wales để đến Holyhead, giáp ranh với đảo Anglesea (các dòng 670-700), từ đó chàng đi tiếp vào bán đảo hẹp tẻ nhạt Wirral ở Cheshire, nơi chỉ có lơ thơ vài kẻ kính sợ Thiên Chúa hay con người. Gawayne dò hỏi về Hiệp sĩ Xanh ngụ tại Nguyện đường Xanh, nhưng tất cả người dân ở đó đều khẳng định rằng họ chưa từng thấy "bất kỳ kẻ nào mang sắc da xanh ngắt như thế."

Vị hiệp sĩ tiếp tục cuộc hành trình qua những con đường lạ lẫm, vượt qua đồi núi và hoang mạc, dọc đường đối mặt không chỉ với loài rắn, sói, bò rừng, gấu và lợn rừng, mà cả những tên yêu tinh rừng cùng lũ người khổng lồ. Nhưng tồi tệ hơn tất cả những thứ đó chính là cái lạnh căm căm của mùa đông, "khi dòng nước lạnh buốt giá từ các đám mây trút xuống, đông cứng lại trước khi kịp chạm tới mặt đất. Gần như chết ngóng vì mưa đá, chàng đã phải ngủ trong bộ giáp sắt qua biết bao đêm trên những mỏm đá trọc" (các dòng 701-729).

Cứ thế trong muôn vàn hiểm nguy và khốn khó, vị hiệp sĩ tiếp tục cuộc hành trình cho đến tận đêm Giáng sinh, và chàng cất lời khẩn cầu Đức Mẹ để Người dẫn đường đưa tới một mái nhà trú ẩn. Sáng hôm sau, chàng đặt chân đến một khu rừng mênh mông, hoang vu kỳ lạ, được bao bọc tứ bề bởi những ngọn đồi cao, nơi chàng tìm thấy những cội sồi già cỗi to lớn, mọc tụ hàng trăm cây một. Cây phỉ và cây táo gai đan xen vào nhau, phủ đầy rêu phong, và trên cành của chúng có rất nhiều chú chim ủ rũ đang kêu lên thảm thiết vì cái lạnh cắt da cắt thịt. Gawayne khẩn cầu Chúa và Đức Mẹ dẫn dắt mình đến một mái ấm nào đó để kịp nghe thánh lễ (các dòng 730-762). Chàng vừa làm dấu thánh ba lần thì trông thấy một tòa lâu đài ẩn hiện trong khu rừng nằm trên một ngọn đồi. Đó là tòa lâu đài diễm lệ nhất mà chàng từng thấy. Nó sừng sững trên một khoảng đồng cỏ, xung quanh có khuôn viên bao bọc bởi vô số tán cây trải dài hơn hai dặm. Tòa lâu đài tỏa sáng rực rỡ như mặt trời xuyên qua những tán sồi xanh tươi (các dòng 763-772).

Gawayne thúc giục chú chiến mã Gringolet tiến bước và dừng chân tại "cổng chính". Chàng cất tiếng gọi lớn, chẳng mấy chốc liền xuất hiện một tên "gác cổng" trên tường thành, lớn tiếng hỏi về mục đích đến của chàng.

"Thưa ngài hiền triết," Gawayne nói, "ngài có thể vào tâu với vị lãnh chúa cao quý của dinh cơ này và xin cho ta một chỗ nghỉ qua đêm được chăng?"

"Vâng, thưa danh thánh Phê-rô!" gác cổng đáp, "ta thừa biết rằng ngài hoàn toàn được chào đón để lưu trú ở đây bao lâu tùy thích."

Cầu treo nhanh chóng được hạ xuống, và những cánh cổng lớn mở rộng đón chào vị hiệp sĩ. Rất nhiều quý nhân vội vã chạy ra chào mừng chàng (các dòng 773-825). Họ tháo mũ giáp, gươm giáo cho chàng, và biết bao kẻ quyền quý chen chúc bước lên để tỏ lòng kính trọng. Họ dẫn chàng vào đại sảnh, nơi ngọn lửa đang bập bùng cháy sáng rực trên lò sưởi. Đoạn, vị lãnh chúa của vùng đất1 bước ra từ căn phòng của mình để chào đón Ngài Gawayne, bảo rằng cứ xem nơi này như chính ngôi nhà của chàng. Vị hiệp sĩ của chúng ta tiếp tục được dẫn đến một căn phòng sáng sủa, nơi có những chiếc giường nệm tuyệt mỹ—với màn lụa tinh khiết thêu viền vàng, cùng những tấm thảm thêu Tarsic trang hoàng trên tường và sàn nhà (các dòng 826-859). Tại đây, vị hiệp sĩ cởi bỏ áo giáp và khoác lên mình bộ xiêm y lộng lẫy, trông hợp dáng đến nỗi ai nấy đều trầm trồ rằng Chúa chưa từng tạo ra một vị hiệp sĩ nào khôi ngô tuấn tú hơn thế (các dòng 860-883).

[1 Gawayne lúc này đang ở trong lâu đài của Hiệp sĩ Xanh, người mà sau khi trút bỏ lớp vỏ bọc yêu tinh hay siêu nhiên, giờ đây hiện lên trước mắt vị hiệp sĩ của chúng ta chỉ đơn thuần là một trượng phu táo bạo với bộ râu màu lông hải ly.]

Một chiếc bàn nhanh chóng được dọn lên, và sau khi rửa tay, Gawayne tiến vào dùng bữa. Vô số món ăn được bày biện trước mặt chàng—các loại súp "sews" khác nhau, đủ mọi thứ cá, món thì nướng bánh mì, món thì thui trên than hồng, món luộc, món lại tẩm ướp gia vị đậm đà. Vị hiệp sĩ tỏ ra vô cùng hài lòng, hết lời ca ngợi đây là một bữa tiệc vương giả và cao quý nhất.

Sau bữa tối, đáp lại hàng loạt câu hỏi thăm, chàng hé lộ với chủ nhà rằng mình chính là Gawayne, một trong các Hiệp sĩ Bàn Tròn. Khi danh tính ấy được hé lộ, niềm vui mừng khôn tả tràn ngập khắp đại sảnh. Mọi người thì thầm to nhỏ với nhau: "Giờ thì chúng ta sẽ được chứng kiến phong thái lịch thiệp và học hỏi những chuẩn mực giao tiếp cao quý, khi ngay giữa chúng ta đây có sự hiện diện của 'bậc tôn sư nhã nhặn' ấy. Quả thật Chúa đã ưu ái chúng ta vô cùng khi sai đến một vị khách cao quý như Ngài Gawayne" (các dòng 884-927). Khi lễ hội Giáng sinh kết thúc, Gawayne ngỏ ý muốn từ giạ lâu đài để lên đường, nhưng chủ nhà đã thuyết phục chàng ở lại, đồng thời hứa sẽ chỉ đường cho chàng đến Nguyện đường Xanh (nằm cách lâu đài chừng hai dặm) để chàng có mặt đúng thời hạn đã hẹn (các dòng 1029-1082).

Một giao ước được thiết lập giữa hai người, với điều khoản rằng vị lãnh chúa của lâu đài sẽ ra đi từ sáng sớm để săn bắn, trong khi Gawayne sẽ ở lại phòng nghỉ để thảnh thơi nghỉ ngơi, sau đó thức dậy vào giờ giấc thông thường, đến ngồi ăn cùng phu nhân của ngài, và vào cuối ngày, họ sẽ trao đổi cho nhau bất cứ thứ gì thu hoạch được trong khoảng thời gian ấy. "Bất cứ thứ gì ta săn được trong rừng," vị lãnh chúa nói, "sẽ thuộc về ngươi, và những gì ngươi kiếm được sẽ là của ta" (các dòng 1083-1125).

Từ rất sớm trước khi bình minh ló dạng, mọi người đã thức giấc, yên cương ngựa và sắp xếp hành lý. Vị lãnh chúa cao quý của vùng đất trong trang phục cưỡi ngựa đã vội vã ăn một miếng lót dạ, và sau khi nghe thánh lễ, ông cùng một trăm thợ săn lên đường săn hươu nai hoang dã (các dòng 1126-1177).

Suốt thời gian đó, Gawayne vẫn nằm trên chiếc giường sang trọng của mình. Giấc ngủ chợp mắt của chàng bị cắt đứt bởi một tiếng động khẽ khàng phát ra từ cánh cửa đang từ từ hé mở. Chàng ngóc đầu dậy khỏi lớp chăn mền, hé nhìn qua lớp màn, và sững sờ bắt gặp một giai nhân vô cùng diễm lệ (chính là phu nhân của chủ nhà). Nàng rón rén tiến về phía giường, và vị hiệp sĩ vội vã nằm rạp xuống, giả vờ như đang say ngủ. Nàng bước đến bên giường, vén màn lên, chui vào trong, ngồi thật êm ái bên mép giường và kiên nhẫn chờ đợi một lúc cho đến khi vị hiệp sĩ tỉnh giấc. Sau một hồi nằm ẩn mình dưới lớp chăn để ngẫm nghĩ xem tất cả chuyện này là thế nào, Gawayne chớp chớp mắt, làm ra vẻ ngạc nhiên đồng thời làm dấu thánh như thể đang sợ hãi một mối nguy hiểm nào đó ẩn giấu (các dòng 1178-1207). "Chào buổi sáng, thưa ngài," vị phu nhân xinh đẹp cất tiếng, "ngài quả là một kẻ ngủ ngây thơ khi để mặc ai đó đột nhập vào thế này. Ta sẽ trói ngài lại trên giường đấy, hãy tin là thế đi." "Chào buổi sáng," Gawayne đáp, "ta xin tuân theo ý muốn của phu nhân với niềm hân hạnh lớn lao, nhưng xin hãy cho phép ta ngồi dậy để có thể trò chuyện cùng người một cách thoải mái hơn." "Không, thưa ngài hiệp sĩ hào hoa," người phụ nữ ngọt ngào ấy nói, "ngài sẽ không được rời khỏi giường đâu, bởi vì đã tóm được hiệp sĩ của mình rồi thì ta phải trò chuyện với chàng chứ. Ta dư sức đoán rằng ngài chính là Ngài Gawayne được cả thế giới kính ngưỡng, người mà danh dự và sự lịch thiệp được ca tụng đến vậy. Giờ thì ngài đang ở đây, còn chúng ta thì chỉ có hai người (chúa công của ta cùng các tráng sĩ đã đi xa, những người khác cũng đang ngủ, và các thị nữ của ta cũng vậy), hơn nữa cửa nẻo đã được cài then an toàn, ta sẽ tận dụng thật tốt khoảng thời gian này khi nó còn kéo dài. Thân thể ta xin hiến dâng để ngài tùy nghi định đoạt, và ta sẽ là người hầu hạ ngài" (các dòng 1208-1240).

Gawayne cư xử vô cùng mực thước và khôn ngoan, bởi ký ức về cuộc đối đầu sắp tới tại Nguyện đường Xanh ngăn cản chàng màng tới chuyện tình ái (các dòng 1205-1289). Cuối cùng, phu nhân đành từ giạ vị hiệp sĩ bằng cách ôm chầm lấy chàng và trao một nụ hôn (các dòng 1290-1307). Ngày trôi qua trong niềm vui vẻ, và khi hoàng hôn buông xuống, vị Lãnh chúa của lâu đài từ buổi săn trở về. Ông trao tặng chiến lợi phẩm săn được cho Gawayne theo như giao ước trước đó giữa hai người. Vị hiệp sĩ của chúng ta liền tặng chủ nhà một nụ hôn như món quà may mắn duy nhất có được trong ngày. "Thế là tốt rồi," vị kia nói, "và sẽ còn tuyệt vời hơn nhiều nếu ngài chịu nói cho ta biết ngài đã thu hoạch được niềm hạnh phúc ấy ở xó xỉnh nào" (các dòng 1308-1394). "Đâu có nằm trong giao ước của chúng ta," Gawayne đáp, "thế nên xin đừng gặng hỏi ta nữa." Sau những tràng cười sảng khoái từ cả hai phía, họ tiến vào dùng bữa tối, và sau đó, trong lúc những vò rượu hảo hạng được chuyền tay quanh bàn, Gawayne và chủ nhà lại tái ký kết thỏa thuận. Đến tận đêm khuya họ mới từ biệt nhau và lui về phòng nghỉ ngơi. "Vào khoảnh khắc tiếng gà gáy và cục tác đủ ba lần," vị lãnh chúa đã thức dậy, và sau khi "dùng bữa và lễ lạt" xong xuôi, đoàn thợ săn lại tiến vào rừng sâu, nơi họ truy đuổi một con lợn rừng đã già và vô cùng hung hăng (các dòng 1395-1467).

Trong lúc các tráng sĩ đang mải mê săn đuổi "con lợn rừng" ấy, vị hiệp sĩ tuấn tú của chúng ta vẫn nằm trên giường. Chàng không hề bị vị phu nhân lãng quên, khi nàng lại đến thăm sớm để tiếp tục thử thách các đức hạnh của chàng. Nàng ngồi thật êm ái bên mép giường và trách rằng chàng đã quên bẵm những điều nàng đã dạy hôm trước (các dòng 1468-1486). "Ta đã dạy ngài về nụ hôn," nàng nói; "điều đó vốn dĩ rất phù hợp với mọi hiệp sĩ lịch thiệp." Gawayne thưa rằng chàng không thể nhận những thứ không thuộc về mình. Phu nhân liền đáp rằng ngài đủ sức mạnh để tự quyết định những mong muốn của bản thân. Vị hiệp sĩ của chúng ta đáp lại rằng bất kỳ món quà nào không xuất phát từ sự tự nguyện đều trở nên vô giá trị. Vị khách xinh đẹp bèn gặng hỏi tại sao một kẻ sành sỏi trong trò chơi tình ái chân chính và là một hiệp sĩ lừng danh như thế lại chưa từng thổ lộ lời yêu đương nào với nàng (các dòng 1487-1524). "Ngài phải," nàng nói, "chỉ bảo và dạy dỗ một kẻ non dại như em vài tín hiệu về nghệ thuật yêu đương chân chính; em đến đây và ngồi lặng lẽ một mình để thụ giáo ngài vài đường cơ bản; xin hãy truyền dạy cho em chút trí tuệ của ngài trong lúc chúa công của em vắng nhà." Gawayne đáp rằng chàng không thể gánh vác trọng trách giảng giải về tình yêu chân chính và những chiến tích kiếm cung cho một người vốn đã uyên bác hơn hẳn mình. Bằng cách đó, vị hiệp sĩ của chúng ta đã né tránh mọi biểu hiện của sự sa ngã, dẫu phải chịu áp lực vô cùng lớn để làm điều sai trái (các dòng 1525-1552). Vị phu nhân sau khi ban tặng hai nụ hôn cho Ngài Gawayne bèn cáo từ ra về (các dòng 1553-1557).

Cuối ngày hôm đó, vị lãnh chúa của lâu đài trở về nhà mang theo tấm da cùng chiếc đầu của con lợn rừng. Ông khoe chúng với vị khách quý, người phải thốt lên rằng "một con thú vạm vỡ cùng cặp sườn lợn rừng" nhường này, chưa bao giờ trong đời chàng được thấy. Gawayne tiếp nhận chiến lợi phẩm theo đúng giao ước, và để đáp lễ, chàng trao tặng chủ nhà hai nụ hôn, khiến vị chủ nhân phải thốt lên rằng vị khách của ông quả thật đã thu về "món hời" vô cùng lớn (các dòng 1558-1647).

Sau bao lời nài nỉ thiết tha, Gawayne đành đồng ý lưu lại lâu đài thêm một ngày nữa (các dòng 1648-1685). Sáng sớm hôm sau, vị lãnh chúa cùng các tùy tùng vội vã tiến vào rừng sâu, bắt gặp dấu vết của một con cáo, và cuộc săn đuổi con vật này mang lại cho họ vô vàn niềm vui cùng những khoảnh khắc thể thao hứng khởi (các dòng 1686-1730). Trong khi đó, vị hiệp sĩ ưu tú của chúng ta vẫn đang ngủ say giấc nồng sau lớp màn nhung diễm lệ. Chàng lại nhận được chuyến viếng thăm từ vị phu nhân của lâu đài. Nàng ăn vận lộng lẫy làm sao, và với những "đường nét gương mặt hoàn mỹ không tì vết," trái tim Ngài Gawayne như được sưởi ấm bởi niềm hạnh phúc lớn lao. Với những nụ cười dịu dàng và dễ chịu, "họ nhập cuộc vui," và chẳng mấy chốc đã chìm đắm trong cuộc trò chuyện. Nếu không nhờ Đức Mẹ che chở cho người hiệp sĩ của mình, hẳn chàng đã rơi vào hiểm cảnh vô cùng lớn (các dòng 1731-1769). Vị giai nhân dùng tình yêu nồng cháy dồn ép chàng đến mức chàng lo sợ mình sẽ trở thành kẻ phản bội lại chủ nhà. Phu nhân gặng hỏi xem chàng đã có ý trung nhân nào để trao gửi thề non hẹn biển chưa. Vị hiệp sĩ thề danh dự trước Thánh John rằng chàng chưa hề có và cũng chẳng mộng tưởng đến ai. Câu trả lời này khiến nàng thở dài ngao ngán, và sau khi thông báo rằng mình phải rời đi, nàng ngỏ xin một món quà kỷ niệm, dẫu chỉ là một chiếc găng tay, để qua đó nàng có thể "nhớ đến vị hiệp sĩ và xoa dịu nỗi buồn" (các dòng 1770-1800). Gawayne trấn an nàng rằng bản thân chẳng có vật gì xứng đáng để nàng đón nhận; rằng chàng đang thực hiện một "cuộc hành trình kỳ lạ" nên chẳng mang theo "bất kỳ chiếc rương nào chứa đựng trân bảo," và chàng vô cùng lấy làm tiếc vì điều đó.

Vị giai nhân thưa rằng—

"Dẫu em chẳng có vật gì của ngài,

Thì ngài vẫn phải nhận quà từ em."

Nói đoạn, nàng trao tặng chàng một chiếc nhẫn vàng đỏ đắt giá "với viên đá lấp lánh đính trên đỉnh," tỏa sáng rực rỡ như những tia nắng ban mai. Vị hiệp sĩ từ chối món quà, bởi chàng chẳng có vật gì ngang giá để đền đáp. "Vì ngài từ chối chiếc nhẫn của em," phu nhân nói, "bởi nó quá đắt đỏ và ngài không muốn mang ơn em, vậy em sẽ tặng ngài chiếc đai lưng này, nó có giá trị khiêm tốn hơn" (các dòng 1801-1835). Nhưng Gawayne đáp rằng chàng sẽ không nhận vàng bạc hay bất kỳ phần thưởng nào, dẫu cho "dù trời nóng hay lạnh" chàng vẫn mãi là bề tôi trung thành của nàng.

"Ngài từ chối nó chăng," phu nhân hỏi, "vì trông nó có vẻ đơn sơ và ít giá trị ư? Kẻ nào thấu hiểu được những phép thuật ẩn chứa bên trong nó hẳn sẽ đánh giá nó cao hơn nhiều. Bởi vì bất kỳ ai thắt chiếc đai xanh này bên mình đều sẽ không thể bị thương hay bị giết bởi bất kỳ kẻ nào dưới vòm trời." Vị hiệp sĩ trầm ngâm suy nghĩ một lúc, và chợt lóe lên trong đầu rằng đây chính là một "bảo vật cho hiểm cảnh" mà chàng phải đối mặt tại Nguyện đường Xanh. Thế là chàng không chỉ nhận chiếc đai lưng mà còn hứa sẽ giữ kín việc mình sở hữu nó (các dòng 1836-1865). Lúc đó, vị phu nhân đã trao cho chàng ba nụ hôn, rồi nàng "cáo từ và để chàng ở lại đó."

Gawayne thức dậy, khoác lên mình bộ xiêm y lộng lẫy, và cất giấu "dải đai tình ái" ở nơi chàng có thể dễ dàng tìm lại. Sau đó, chàng vội vã đến nhà thờ tham dự thánh lễ, xưng tội lỗi của mình và nhận sự xá giải. Khi trở về đại sảnh, chàng mang lại niềm vui cho các phu nhân bằng những khúc ca thanh tao cùng đủ mọi hình thức hoan ca (các dòng 1866-1892). Đêm tối buông xuống, và bấy giờ vị lãnh chúa của lâu đài sau khi hạ sát con cáo đã trở về "mái ấm thân yêu," nơi ông tìm thấy ngọn lửa bập bùng cháy rực cùng người khách quý đang tấu khúc vui đùa mua vui cho các phu nhân (các dòng 1893-1927). Gawayne, để thực hiện trọn vẹn giao ước, liền trao cho chủ nhà ba nụ hôn.1 "Nhớ ơn Chúa," vị hiệp sĩ kia thốt lên, "ngài đã vớ được khối phúc lớn đấy. Ta đã cất công săn bắn cả ngày trời mà chẳng thu được gì ngoài tấm da của con cáo khốn kiếp này (quỷ tha ma bắt thứ của nợ ấy!), và thế này thì quá nghèo nàn để đổi lấy những báu vật quý giá kia" (các dòng 1928-1951).

[1 Chàng chỉ thực hiện một phần giao ước, bởi chàng đã giấu nhẹm chiếc đai tình ái.]

Sau bữa tiệc buổi tối quen thuộc, Gawayne lui về phòng nghỉ ngơi. Sáng hôm sau, đúng vào ngày đầu năm mới, thời tiết vô cùng lạnh giá và bão tuyết mịt mùng. Tuyết rơi trắng xóa, và những thung lũng ngập tràn những lớp tuyết dạt. Vị hiệp sĩ của chúng ta nằm trên giường chớp chớp đôi mắt, nhưng chẳng tài nào chợp mắt nổi. Qua tiếng gáy của từng con gà, chàng nhẩm tính thời gian, và trước khi bình minh ló dạng, chàng gọi người quản gia đến, để rồi vị này nhanh chóng mang bộ giáp trụ đến cho chàng (các dòng 1952-2014). Trong lúc Gawayne mặc lên người bộ xiêm y lộng lẫy, chàng không hề quên "dải đai, món quà của vị phu nhân," mà dùng nó để thắt lưng hai vòng quanh eo. Chàng không đeo nó vì những hoa văn trân quý, "mà để bảo vệ bản thân khi buộc phải chịu đựng," đồng thời làm lớp khiên chắn trước gươm đao hay dao găm (các dòng 2015-2046).

Sau khi gửi lời cảm ơn chân thành đến chủ nhà cùng toàn thể hội đồng danh giá vì lòng tốt vĩ đại mà họ đã dành cho mình, "chàng đặt chân lên bàn đạp và tung người phóng lên cao" (các dòng 2047-2068).

Cầu treo được hạ xuống, những cánh cổng rộng lớn được tháo then và mở toang sang hai bên, và vị hiệp sĩ sau khi phó thác tòa lâu đài cho Chúa liền bước ra khỏi đó, tiếp tục hành trình của mình với sự đồng hành của người dẫn đường, kẻ có nhiệm vụ đưa chàng đến nơi mà chàng sẽ phải lãnh nhận nhát búa vô cùng đáng sợ. Họ leo qua những vách đá, nơi mỗi ngọn đồi đều đội chiếc mũ sương mù và áo choàng mây, cho đến sáng hôm sau khi họ đặt chân lên một ngọn đồi cao vời vợi phủ đầy tuyết trắng. Người tùy tùng ra hiệu cho chủ nhân dừng chân một lát, rồi nói: "Ta đã đưa ngài đến đây vào thời điểm này, và giờ thì ngài đã chẳng còn cách xa chốn nổi danh mà ngài hằng dò hỏi bấy lâu. Nơi ngài đang gấp rút tiến đến được đánh giá là vô cùng hiểm trở, và ngấp nghé chốn hoang vu ấy là một gã độc ác nhất trên cõi đời này, bởi y cường tráng, hung hãn và cực kỳ thích ra tay chém giết, vóc dáng y vĩ đại hơn bất kỳ kẻ nào trên mặt đất này, và thể xác y to lớn hơn cả bốn tráng sĩ cừ khôi nhất trong vương triều của Arthur. Y cai quản Nguyện đường Xanh; chẳng có ai đi qua chốn ấy, dẫu kiêu hùng trong chiến giáp đến đâu, mà không bị y 'giáng cho bẹp dí đến chết bởi uy lực bàn tay y.' Y là một kẻ ngông cuồng và 'chẳng màng đến sự thương xót,' thế nên dẫu kẻ cưỡi ngựa lướt qua nguyện đường là kẻ bề tôi hay kẻ tu hành, là tu sĩ hay linh mục dâng lễ, hay bất kỳ ai đi chăng nữa, thì việc tước đoạt mạng sống của họ cũng mang lại cho y niềm vui sướng chẳng khác nào tự mình sống trên đời. Chính vì thế ta nói thật với ngài, 'nếu ngài đặt chân đến đó, ngài sẽ mất mạng, dẫu ngài có trong tay tận hai mươi sinh mạng để tiêu xài. Y đã cắm chốt ở đó từ ngàn xưa, và gieo rắc biết bao tang tóc trên chiến trường. Trước những đòn đánh chí mạng của y, ngài không tài nào chống đỡ nổi' (các dòng 2069-2117). Do đó, kính mong Ngài Gawayne hãy để mặc gã đó, và vì ơn trên hãy rẽ sang con đường khác, rồi ta sẽ tức tốc quay trở về nhà. Ta xin thề với ngài trước Thiên Chúa và toàn thể các Thánh rằng ta sẽ chẳng bao giờ hé môi rằng ngài đã từng tìm cách trốn chạy bất kỳ ai."

Gawayne gửi lời cảm ơn người dẫn đường vì ý tốt của ông, nhưng quả quyết rằng chàng nhất định sẽ đến Nguyện đường Xanh, dẫu cho chủ nhân của nó có là "một tên ác ôn hung hãn," bởi Chúa thừa khả năng định đoạt mọi con đường để cứu rỗi các tôi tớ của Người.

"Lạy Đức Mẹ!" người kia thưa, "vì ngài khăng khăng muốn tự sát thì ta cũng chẳng cản trở nữa. Hãy đội chiếc mũ giáp lên đầu, cầm chắc ngọn giáo trên tay, và phi ngựa theo con đường mòn dọc sườn vách đá kia, cho đến khi xuống tới đáy thung lũng. Sau đó hãy hướng mắt nhìn một chút ra khoảng đồng bằng, phía bên tay trái, ngài sẽ trông thấy nguyện đường ẩn hiện trong khe núi ấy, cùng gã hiệp sĩ vạm vỡ đang canh giữ nó (các dòng 2118-2148). Giờ thì vĩnh biệt Gawayne cao quý! Cho dù có đổi lấy toàn bộ số vàng trên mặt đất này đi nữa, ta cũng tuyệt đối không đi cùng ngài hay tiếp tục sát cánh bước qua khu rừng này dù chỉ 'thêm một bước chân'." Vừa dứt lời, y liền quất ngựa phi biến đi, để lại vị hiệp sĩ trơ trọi một mình.

Gawayne bấy giờ tiếp tục cuộc hành trình, giục ngựa vượt qua thung lũng và đảo mắt quan sát tứ phía. Chàng chẳng thấy bất kỳ dấu hiệu nào của một chốn nghỉ ngơi, mà chỉ toàn những vách đá cao dựng đứng, và ngay cả bóng râm của những cánh rừng già cũng trở nên hoang dã và méo mó kỳ lạ. Tuy nhiên, chẳng có bóng dáng ngôi nguyện đường nào hiện ra cho chàng tìm kiếm. Một lúc sau, chàng nhìn thấy một gò đất tròn nằm bên bờ suối; chàng liền tiến đến đó, xuống ngựa và cột buông dây cương vào một nhánh cây. Chàng lang thang quanh gò đất, tự tò mò suy đoán xem nó thực chất là gì. Nó có một cái lỗ ở một đầu và cả hai bên, xung quanh mọc đầy cỏ dại, nhưng chẳng thể phân định nổi đó chỉ là một hang động hoang phế hay một khe nứt của một vách đá cổ xưa (các dòng 2149-2188).

"Quả thực," Gawayne thốt lên, "đây đúng là chốn thâm sơn cùng cốc; điện thờ này trông thật gớm ghiếc với đám cỏ dại mọc lút đầu. Đây đích thị là chốn phù hợp để gã người xanh 'làm lễ tế thần theo lối của quỷ dữ.' Giờ thì ta cảm nhận được rằng chính con quỷ dữ trong năm giác quan của ta đã lập giao ước để nó có thể hủy diệt mình. Đây là một ngôi nguyện đường của vận rủi—nguyền rủa cái xó xỉnh này cho rồi! Đây là nhà thờ tồi tệ nhất mà ta từng đặt chân tới." Với chiếc mũ giáp trên đầu và ngọn giáo trong tay, chàng tiến sát đến vách đá, rồi bỗng nghe thấy từ ngọn đồi cao phía bên kia con suối vọng lại một thứ âm thanh hoang dã kỳ lạ. Kìa! Tiếng động vang rền trong vách đá tựa như có ai đó đang mài chiếc lưỡi hái trên hòn đá mài. Nó rít lên như tiếng nước chảy ở cối xay nước, cuồn cuộn và vọng lại âm ba, nghe vô cùng rợn tóc gáy. "Dẫu có phải bỏ mạng," Gawayne tự nhủ, "chẳng thứ âm thanh nào có thể làm ta khiếp sợ."

Đoạn, chàng cất giọng dũng mãnh hô lớn: "Kẻ nào đang trú ngụ nơi chốn này, hãy ra đây đối thoại với ta! Vì giờ đây Gawayne hào hiệp đang đứng ngay tại đây nếu có bất kỳ tráng sĩ quả cảm nào muốn lao đến, dù là bây giờ hay không bao giờ nữa" (các dòng 2189-2216).

"Cứ từ từ," một giọng nói vang lên từ bờ vực phía trên đầu chàng, "rồi ngươi sẽ nhận được tất cả những gì ta từng hứa hẹn nhanh thôi."

Chẳng mấy chốc, từ một cái hốc trong vách đá xuất hiện "gã người xanh," tay lăm lăm một thứ vũ khí sắc bén là chiếc rìu Đan Mạch hoàn toàn mới, y mặc y phục y hệt như lần đầu tiên từ chân, tóc cho tới bộ râu. Nhưng giờ đây y đi bộ và rảo bước trên mặt đất. Khi đến sát bờ suối, y nhún chân nhảy qua và hiên ngang bước tới. Y chạm trán Ngài Gawayne, người tuyên bố rằng mình đã sẵn sàng hoàn thành phần giao ước của bản thân. "Gawayne," "gã người xanh" ấy cất tiếng, "nguyện xin Chúa phù hộ cho ngài! Quả thực ngài rất được chào đón khi đến chốn của ta, 'và ngài đã tính toán thời gian lên đường' hệt như một trang nam nhi chân chính. Ngài thừa biết những giao ước đã được thiết lập giữa đôi ta, vào đúng thời điểm này của một năm trước, rằng vào ngày đầu năm mới ta sẽ trả lại cho ngài nhát búa. Giờ thì chúng ta đang ở trong thung lũng này một mình, và có thể hành sự tùy ý (các dòng 2217-2246). Do đó, hãy cởi chiếc mũ giáp trên đầu xuống, và 'nhận lấy phần thưởng của ngươi đi.' Đừng nói lời nào thừa thãi hơn lúc ngươi chặt đứt đầu ta bằng một nhát chém duy nhất."

"Không, thưa Chúa!" Gawayne đáp, "ta sẽ không vì bất kỳ tai họa nào có thể xảy ra mà tiếc nuối ý nguyện của ngươi, ta sẽ đứng yên tại chỗ trong lúc ngươi ra đòn."

Nói đoạn, chàng hơi cúi người xuống và để lộ phần cổ trần, nét mặt chẳng hề dao động bởi chút sợ hãi nào. Hiệp sĩ Xanh nhấc bổng "vũ khí gớm ghiếc" lên, dùng toàn lực vung lên cao, làm ra vẻ như muốn tiêu diệt chàng hoàn toàn. Khi lưỡi rìu lướt bổ xuống, Gawayne "hơi rụt vai né tránh lưỡi sắt bén." Kẻ kia liền khựng vũ khí lại, rồi cất lời quở trách vị vương tử bằng biết bao lời lẽ ngạo mạn. "Ngươi không phải là Gawayne nổi danh hào hiệp, kẻ chưa từng run sợ trước bất kỳ đạo quân nào dù qua đồi hay lũng, bởi giờ đây ngươi lại hèn nhát bỏ chạy trước khi cảm nhận được nỗi đau (các dòng 2247-2272). Ta chưa từng nghe thấy sự hèn nhát nào như thế ở một hiệp sĩ. Ta chưa từng lùi bước hay chùn chân khi ngươi nhắm vào ta tại cung điện của Vua Arthur. Đầu ta đã bay xuống tận chân mà ta nào có trốn chạy, thế nên ta xứng đáng được xưng tụng là kẻ dũng mãnh hơn."

Gawayne đáp: "Ta đã né tránh một lần, nhưng sẽ không tái phạm lần nữa đâu, dẫu cho cái đầu này có rơi xuống đá. Nhưng hãy mau chóng kết thúc đi; hãy giáng định mệnh xuống đầu ta, và làm cho dứt khoát vào, vì ta sẽ đứng chịu đòn của ngươi và không nhích đi đâu nữa cho đến khi chiếc rìu của ngươi chạm tới thân ta—xin trao phó lòng trung tín của ta đây."

"Đón lấy nhát chém của ta đây vậy," kẻ kia nói, giơ cao chiếc rìu và trừng mắt hung dữ như kẻ tâm thần. Y dồn toàn lực bổ xuống, nhưng lại khựng tay lại trước khi kịp gây tổn thương. Gawayne vẫn điềm tĩnh đứng chịu đòn mà không hề mảy may co rúm một bộ phận nào, đứng chết trân tựa pho tượng đá hay cội cây bám rễ sâu vào vách đá ngàn đời.

Bấy giờ kẻ kia cất giọng vui vẻ trêu chọc: "Vì giờ đây ngươi đã lấy lại trọn vẹn tinh thần, ta buộc phải ra tay đây, thế nên hãy cẩn thận cái cổ của ngươi đấy." Gawayne tức giận đáp lời: "Cứ đánh tiếp đi, gã hung thần, ngươi dọa dẫm lâu quá rồi đấy; ta e rằng trái tim ngươi đang chùng xuống rồi thì phải."

"Thật thế đấy," kẻ kia đáp, "vì ngươi đã ăn nói ngạo mạn như vậy, ta sẽ không chần chừ thêm nữa" (các dòng 2273-2304). Đoạn, bặm chặt "cả môi lẫn trán," y chuẩn bị ra đòn, và buông thõng chiếc rìu bổ mạnh xuống phần cổ trần của Ngài Gawayne. "Dẫu y nện xuống" vô cùng hung hãn, y cũng chỉ "làm rách lớp da," khiến dòng máu rỉ ra. Khi Gawayne nhìn thấy máu mình vương trên tuyết, chàng vội vã chộp lấy chiếc mũ giáp đội phắt lên đầu. Đoạn, chàng tuốt gươm báu ra, giận dữ quát lớn: "Thôi ngay nhát chém của ngươi đi, đừng thách thức ta nữa. Ta đã nhận một đòn tại chốn này mà không hề chống trả, nhưng nếu ngươi còn dám giáng thêm nhát nào nữa, ta sẽ lập tức trả đũa ngươi cho ra trò, hãy tin là thế đi. Giao ước của chúng ta chỉ quy định một nhát chém, vì thế giờ thì hãy dừng lại."

Hiệp sĩ Xanh chống tay lên cán rìu, nhìn Ngài Gawayne đang đứng đó đầy kiêu hãnh và không chút sợ hãi, rồi cất cao giọng dõng dạc nói với vị hiệp sĩ: "Hỡi hiệp sĩ dũng mãnh, chớ nên giận dữ đến thế, chẳng ai ở đây làm tổn hại đến ngài cả (các dòng 2305-2339); ta đã hứa ban cho ngài một nhát chém, và ngài đã nhận được nó, vậy hãy lấy làm hài lòng đi. Ta hoàn toàn có thể trừng phạt ngài nặng nề hơn, và giáng xuống ngài biết bao nỗi đau đớn. Ta đã vung rìu nhắm vào ngài hai lần, bởi hai lần ngài đã trao nụ hôn cho người vợ xinh đẹp của ta; nhưng ta không chém ngài, vì ngài đã thành thật trả lại chúng cho ta theo đúng thỏa thuận. Đến lần thứ ba ngài đã thất hứa, và đó là lý do ta giáng cho ngài nhát búa này. Chiếc đai lưng đan thắt kia, do chính tay vợ ta trao tặng, thực chất thuộc về quyền sở hữu của ta. Ta thừa rõ những nụ hôn của ngài, cả hành tung lẫn màn tán tỉnh vợ ta nữa, bởi chính ta là kẻ đã dàn dựng tất cả. Ta đã sai nàng đến để thử thách ngài, và quả thực ta cho rằng ngài là kẻ vô khuyết nhất từng bước đi trên cõi đời này. Tuy nhiên, thưa ngài, ngài đã thiếu đi sự trung thực; nhưng vì nó không xuất phát từ bản chất đồi bại, mà chỉ vì ngài khao khát được bảo toàn tính mạng, nên ta càng ít trách cứ ngài hơn."

Gawayne đứng chết trân ngỡ ngàng, máu dồn bừng lên mặt, và chàng như co rút lại vì vô cùng hổ thẹn. "Nguyền rủa thay," chàng thét lên, "cả sự hèn nhát lẫn lòng tham lam; ở các ngươi ngự trị sự đê tiện và tội lỗi, những thứ hủy diệt cả đức hạnh." Đoạn, chàng tháo chiếc đai lưng ra và ném phắt về phía gã người xanh, miệng không ngớt nguyền rủa sự hèn nhát và tham lam của bản thân. Hiệp sĩ Xanh bật cười, đoạn cất tiếng: "Ngươi đã thành tâm thú nhận và thừa nhận những lầm lỗi của mình, đến mức ta xem ngươi hoàn toàn thanh sạch như chưa từng phạm phải bất kỳ lỗi lầm nào kể từ khi lọt lòng mẹ. Ta xin tặng lại ngài chiếc đai viền vàng này như một kỷ vật cho cuộc phiêu lưu tại Nguyện đường Xanh. Giờ thì hãy cùng ta trở về lâu đài, và chúng ta sẽ cùng nhau tận hưởng khúc hoan ca của ngày Tết năm mới" (các dòng 2340-2406).

"Không, xin tạ từ," vị hiệp sĩ đáp, "nhưng xin Thiên Chúa ban phước lành để đền đáp lòng tốt của ngài. Xin gửi lời thăm đến người phu nhân lịch thiệp và kiều diễm của ngài, người đã dùng những mưu mẹo để đánh lừa ta. Nhưng chuyện đàn ông sa cơ lỡ vận vì mưu mô của đàn bà vốn chẳng phải là điều hiếm lạ; thuở trước A-đam từng bị lừa gạt bởi một người như thế, và Sa-lô-môn cũng ngã ngựa trước biết bao người. Xâm-sôn bị tiêu diệt bởi Đê-li-la, và Đa-vít cũng từng chịu đựng vô vàn cay đắng vì Bát-sê-ba. 'Quả thực là một niềm hạnh phúc lớn lao cho đàn ông khi yêu thương họ hết lòng nhưng đừng bao giờ đặt trọn niềm tin.' Vì những bậc vĩ nhân vĩ đại nhất trần gian còn bị lừa gạt như thế, thiết nghĩ ta cũng nên được tha thứ. Nhưng nguyện xin Chúa ban ơn cho chiếc đai lưng của ngài, vật mà ta sẽ mãi mang theo bên mình để ghi nhớ lỗi lầm của bản thân, và những khi lòng kiêu hãnh trỗi dậy, một cái liếc nhìn dải đai tình ái này sẽ dập tắt nó ngay (các dòng 2407-2438). Nhưng vì ngài là chúa tể của vùng đất kia, người mà ta đã thọ ơn vô vàn, xin hãy cho ta biết thật lòng danh tính thực sự của ngài, và ta sẽ chẳng gặng hỏi gì thêm nữa."

Kẻ kia đáp: "Ta tên là Bernlak de Hautdesert, dưới quyền sai sử của Morgain la Fay, người đang trú ngụ tại dinh cơ của ta. Bà ấy đã thụ giáo rất nhiều từ Merlin, kẻ thông tường mọi hiệp sĩ của ngài ở quê nhà. Bà ấy đã đưa ta đến đại sảnh của ngài để thử thách bản lĩnh của Bàn Tròn. Bà ấy dựng nên màn kịch kỳ diệu này để tước đoạt lý trí của các ngài, với hy vọng làm cho Guenever đau khổ và khiếp sợ đến chết bởi hình ảnh gã người cầm chiếc đầu tự nói chuyện trước bàn tiệc lớn. Bà ấy chính là cô ruột của ngài, người chị cùng cha khác mẹ của Vua Arthur; thế nên hãy đến gặp người cô của ngài đi, bởi toàn bộ gia nhân của ta đều vô cùng yêu quý ngài."

Gawayne từ chối đi cùng Hiệp sĩ Xanh, và thế là sau biết bao cái ôm siết cùng những lời chúc tốt đẹp, họ chia tay nhau—người trở về lâu đài của mình, kẻ hướng về triều đình của Arthur.

Sau khi vượt qua vô vàn cung đường hoang dã, vị hiệp sĩ của chúng ta đã bình phục vết thương trên cổ, và cuối cùng trở về an toàn vẹn nguyên tại triều đình của Vua Arthur. Niềm vui mừng của tất cả lúc đó lớn lao vô bờ; nhà vua và hoàng hậu ôm hôn vị hiệp sĩ dũng cảm của họ, đồng thời hỏi han đủ điều về chuyến hành trình. Chàng thuật lại mọi cuộc phiêu lưu của mình, chẳng giấu giếm bất cứ điều gì—"cơn cớ ở nguyện đường, sắc thái của vị hiệp sĩ, tình ý của vị phu nhân, và cuối cùng là chiếc đai lưng." Vừa rên rỉ vì đau đớn và hổ thẹn, chàng vừa vạch vết sẹo trên cổ ra cho họ thấy, thứ mà chàng phải gánh chịu do sự bất tín của bản thân (các dòng 2439-2504). Nhà vua cùng các cận thần trấn an vị hiệp sĩ—họ lớn tiếng cười vang trước những cuộc phiêu lưu của chàng và đồng lòng nhất trí rằng từ nay về sau, các vương hầu quý tộc thuộc Bàn Tròn cùng mọi hiệp sĩ trong huynh đệ đoàn sẽ luôn đeo một chiếc thắt lưng màu xanh lục rực rỡ vì danh dự của Gawayne. Và bất kỳ ai được ban tặng nó đều trân trọng nó cho đến cuối cuộc đời.

Cứ thế, vào thời đại của Arthur, cuộc phiêu lưu ấy đã diễn ra, điều mà "Sách sử Brutus" là minh chứng xác thực (các dòng 2505-2530).

Ta thiết tưởng không cần phải nói thêm rằng những bộ sách sử Brutus mà chúng ta đang sở hữu không hề chép lại truyền thuyết được trình bày ở đây, dẫu cho nó cũng chẳng phi lý hơn là bao so với một số lời kể được ghi chép trong đó. Nếu bạn đọc muốn tìm hiểu về mối quan hệ giữa câu chuyện này cùng những truyền thuyết tương tự đối với các huyền thoại nguyên bản về Arthur, bạn có thể tìm đọc phần Bàn luận trong Lời nói đầu của Ngài F. Madden cho ấn bản "Syr Gawayne" của ông, nơi cũng phác thảo những góc nhìn vô cùng khác biệt về nhân vật Ngài Gawayne qua ngòi bút của các nhà soạn truyện lãng mạn khác nhau.

Tôi không đi sâu vào vấn đề này cũng như các vấn đề văn học khác tại đây, bởi tôi chẳng có gì để bổ sung thêm vào những gì Ngài F. Madden đã trình bày; tuy nhiên trong phần văn bản của Thơ phẩm, tôi có đôi chỗ khác biệt so với ông ở một số câu chữ, những điều này sẽ được chú thích cụ thể trong phần Chú thích và Từ vựng.

Vì bản thảo đang phai mờ dần theo năm tháng, tôi vô cùng vui mừng khi sự tồn tại của Hội Văn bản Tiếng Anh Cổ (Early English Text Society) đã tạo điều kiện giúp chúng ta đảm bảo việc phổ biến nội dung của nó rộng rãi hơn trước khi bản gốc hoàn toàn không thể đọc được nữa.

Chúng ta chẳng cần gì hơn ngoài việc gia tăng số lượng hội viên để có thể mang đến cho đông đảo bạn đọc vô số hồ sơ thú vị không kém về tư duy của người Anh thời kỳ đầu.