Mặc dù Tào Tháo đã bình định Tiểu Bái, Hạ Bì, lại thu phục được Quan Vũ, nhưng Lưu Bị vẫn may mắn thoát được kiếp nạn này. Viên Thiệu niệm tình Lưu Bị đã tiến cử con trai mình làm Mậu tài, lại muốn tìm hiểu về tình hình quân Tào, liền phái Viên Đàm đến Thanh Châu đón Lưu Bị, mời Lưu Bị đến Lê Dương cùng bàn chiến sự. Với ý định chủ chiến của Quách Đồ và sự hưởng ứng của Lưu Bị, Viên Thiệu đã vạch ra chiến lược xuất quân từ Lê Dương, chiếm Bạch Mã, qua Dương Vũ, đoạt Quan Độ, đánh thẳng đến Hứa Xương.

Tháng 4 năm Kiến An thứ năm (năm 200 sau Công Nguyên), đại quân của Viên Thiệu bắt đầu vượt sông từ Lê Dương, phong Nhan Lương làm tướng tiên phong tiến đánh huyện Bạch Mã. Tin tức truyền đến Quan Độ, trong đại trướng quân Tào nhất loạt vang lên lời thỉnh chiến, ai nấy đều muốn đánh chặn Viên Thiệu lập công đầu. Lần này vẫn là Nhạc Tiến đứng lên đầu tiên:

— Mạt tướng nguyện dẫn một vạn binh mã, đánh đuổi Viên Thiệu cút về Hà Bắc!

Chu Linh hắng giọng:

— Cần gì đến một vạn quân? Đợi chúng qua tới nửa sông rồi đánh, ta chỉ cần tám ngàn binh mã là đủ.

— Mạt tướng cũng muốn đi, nhất định sẽ mang thủ cấp của Nhan Lương về cho chúa công! - Trương Liêu bừng bừng khí thế đứng lên.

Tiếp sau đó, một loạt các tiểu tướng như Từ Hoảng, Lộ Chiêu, Sử Hoán cho đến Hộ Chất, Giả Tín, Sái Dương... ai nấy đều muốn đi, tranh nhau náo nhiệt cả lên, ngay cả Trương Tú, Lưu Huân canh giữ ở Tiền Doanh cũng cử người đến xin được đem quân đi đánh Viên Thiệu. Quan Vũ đứng im lặng ở góc đại trướng, trong lòng rất lo lắng, ông vốn muốn chủ động xin được lập chút công trạng cho Tào Tháo, nhưng không ngờ đám tướng lĩnh quân Tào lại nhanh chân như vậy.

Tào Tháo bỏ ngoài tai, mặc cho các tướng đồng lòng hô đánh, ông chỉ cúi đầu cầm lệnh tiễn trong tay. Đối với ông mà nói, chặn quân địch ở phía bắc sông hoàn toàn không phải thượng sách, sở dĩ ông phái Lưu Diên dùng rất ít quân thủ thành Bạch Mã là muốn dụ cho Viên Thiệu qua sông quyết chiến. Binh lực chưa bằng một nửa đối phương, đánh ở khu vực chật hẹp chắc chắn hơn nhiều so với dàn quân ra bờ sông ứng chiến. Huống hồ sau khi quân Viên Thiệu qua sông, đường tiếp tế lương thảo quân nhu cũng bị kéo dài, cục diện sẽ dễ xuất hiện kẽ hở.

Tranh nhau hồi lâu thấy Tào Tháo không phản ứng gì, các tướng dần dần im lặng, tròn mắt nhìn lệnh tiễn trong tay ông, thầm mong sẽ gọi đến tên của mình. Nào ngờ Tào Tháo đột nhiên lẩm bẩm:

— Khổ rồi! Khổ rồi! Khổ rồi!

Các tướng đều ngây người ra, không hiểu là ý gì. Quân sư Tuân Du chậm rãi đứng lên:

— Chúa công lo Lưu Diên sẽ không thể rút lui an toàn?

— Người hiểu ta chỉ có quân sư. - Tào Tháo nặng nề gật đầu, - Thực ra ta chỉ mong Viên Thiệu qua sông. Binh pháp có câu “Vô thị kỳ bất lai, thị ngô hữu dĩ đới dã; vô thị kỳ bất công, thị ngô hữu dĩ bất khả công dã”[1], vì vậy giờ cần lệnh cho Lưu Diên nhanh chóng rút khỏi Bạch Mã, từng bước dụ địch tiến vào sâu hơn. Nhưng Lưu Diên binh ít, chỉ e chưa rút được đến Quan Độ thì đã bị quân địch đuổi cùng giết tận rồi. Hơn nữa Bạch Mã còn có không ít bách tính, nếu ta bỏ mặc họ thì trận này chưa đánh đã mất lòng dân, cũng không có lợi cho sĩ khí toàn quân.

— Sao có thể dâng huyện Bạch Mã cho kẻ địch? - Nhạc Tiến vác cái bụng phệ, vội nói xen vào, - Sợ gì hắn chứ? Theo ý mạt tướng, hay là chúng ta nhổ doanh đến đóng ở Bạch Mã, ở đó quyết chiến với Viên Thiệu một trận!

Tào Tháo liếc hắn một cái, cười thầm trong bụng: “Hiện giờ các ngươi ai nấy đều dương dương tự đắc, nhưng nếu thực sự đến đóng ở Bạch Mã, mười vạn đại quân Viên Thiệu qua sông thì khí thế thế nào? Thuyền bè dày đặc, nhìn không thấy bờ. Binh sĩ quân ta trông thấy ắt sẽ sợ vỡ mật, trận này chưa đánh mà đã thua rồi!

— Muốn giải vây Bạch Mã cũng không khó, - Tuân Du chậm rãi nói, - Chúng ta sẽ bày cho Lưu Diên kế điệu hổ ly sơn, dương đông kích tây.

— Ồ? - Tào Tháo phấn chấn hẳn lên, - Mau nói rõ hơn xem nào.

— Nay binh ta ít, không phải đối thủ của địch, nên phải chia nhỏ quân địch. - Tuân Du mỉm cười vuốt râu, dường như trong lòng đã có sẵn kế sách, - Chúa công có thể đích thân dẫn binh đến Diên Tân, làm ra vẻ sẽ qua sông tiến sang Hà Bắc đánh úp phía sau, Viên Thiệu tất sẽ ngừng việc qua sông chuyển sang phía tây ngăn chặn quân ta. Lúc đó chúa công lại phái một đội tinh binh đánh úp Bạch Mã, không những giúp Lưu Diên giải vây mà còn có thể bắt luôn Nhan Lương.

— Hay! Nhất cử lưỡng tiện. - Tào Tháo vỗ tay cười lớn.

— Liệu Viên Thiệu có bị mắc mưu không? - Quách Gia tỏ ý nghi ngờ.

Tào Tháo hết sức tự tin:

— Nếu là người khác thì chưa chắc đã trúng kế, nhưng Viên Thiệu thì chắc chắn sẽ mắc bẫy. Nên nhớ mười năm trước...

— Ồ! - Quách Gia hiểu ra, liên tiếp gật đầu.

Nhạc Tiến thấy mọi người không có ý kiến gì khác, tiếp tục lớn tiếng:

— Mạt tướng nguyện dẫn binh mã đến Diên Tân dụ địch!

Tuân Du lắc đầu:

— Nếu dụ Viên Thiệu tất phải do chúa công đích thân đi mới tạo được thanh thế.

Nhạc Tiến vẫn khăng khăng:

— Vậy tại hạ dẫn quân đánh úp Bạch Mã.

— Việc này phải sau khi đến Diên Tân quan sát tình hình rồi mới quyết định được. - Quách Gia lại xua tay.

Quan Vũ chờ một hồi lâu, thấy Tào Tháo đã định kế sách, liền vội vàng tiến lên chắp tay, lời nói hết sức chu toàn:

— Mạt tướng nguyện bảo vệ minh công đến Diên Tân, sau đó đi tiếp viện Bạch Mã.

— Rất tốt, Vân Trường sẽ đi trước cùng ta. - Tào Tháo rất hài lòng với thái độ điềm tĩnh của Quan Vũ.

Thấy vậy, Trương Liêu, Từ Hoảng, Chu Linh, Lộ Chiêu cũng học theo:

— Bọn mạt tướng nguyên bảo vệ chúa công đến Diên Tân, sau đó tiếp viện Bạch Mã!

Tào Tháo cười ha hả:

— Tốt tốt tốt! Bốn người các ngươi hãy dẫn theo thuộc hạ cùng đi.

Nhạc Tiến sôi sục:

— Tại, tại hạ cũng muốn đi...

— Ngươi lên tiếng muộn rồi, hãy cùng Phụng Hiếu nhận một vạn quân bảo vệ đại doanh. - Tào Tháo chỉ vào mặt hắn.

Nhạc Tiến tự tát mạnh:

— Ta đúng là kẻ nói sớm làm muộn!

Các tướng đều cười phá lên.

— Trận khích chiến này phải tính toán chu toàn, phiền quân sư cùng đi với ta. - Tào Tháo tay chống án soái đứng dậy, thần thái tươi tỉnh dặn dò các tướng, - Việc không thể chậm trễ, phải lập tức hành động, mang theo lương khô lều trại để phòng bất trắc. Ngoài ra, lệnh cho quân sĩ dọc đường đi phải khua chiêng gõ trống, nói chúng ta đi lần này là muốn qua sông từ Diên Tân, càng ầm ĩ càng tốt.

— Tuân lệnh! - Năm viên tướng đồng thanh đáp, khiến cả đại trướng phải lắc lư...

Tào Tháo dẫn theo binh mã rầm rộ tiến về bến phà Diên Tân nơi Vu Cấm đóng quân, suốt dọc đường vừa đi vừa hô hào. Nhưng sau khi đến bờ nam tụ hợp cùng Vu Cấm, lại lệnh cho quân sĩ cắm trại sơ sài, vờ đóng thuyền bè, làm ra vẻ như chuẩn bị vượt sông. Quả nhiên không lâu sau đã có lính trinh thám về báo, đại quân Viên Thiệu tạm dừng qua sông, từ Lê Dương chuyển hướng về phía tây. Tào Tháo mừng như mở cờ trong bụng, lập tức lệnh cho Quan Vũ, Trương Liêu, Từ Hoảng lựa năm ngàn tinh binh và năm trăm kỵ binh do ông đích thân thống lĩnh, ngay cả quân sư Tuân Du cũng theo cùng, vội đến chi viện Bạch Mã. Trước lúc lên đường còn dặn dò hai tướng Vu Cấm và Chu Linh ở lại trấn thủ, nếu thấy Viên Thiệu sắp đến bờ bắc Diên Tân phải lập tức thiêu hủy doanh trại, chạy về Quan Độ phòng thủ.

Sau khi rời khỏi Diên Tân, để giữ kín hành tung, Tào Tháo đã chọn đường núi quanh co phía nam Diên Tân để chi viện cho phía đông. Suốt dọc đường chiến mã chạy không ngừng nghỉ, Quan Vũ và các tướng lại càng hăng hái đi tiên phong, chỉ hơn nửa ngày đã đến địa giới huyện Bạch Mã.

Mặc dù đại quân của Viên Thiệu đã dừng vượt sông chuyển hướng sang phía tây, nhưng vẫn cho bọn Quách Đồ, Thuần Vu Quỳnh làm theo kế hoạch cũ, bọn thuộc hạ vẫn chặn ở bờ bắc đợi thuyền quay lại, quân sĩ vừa đặt chân đến bến Bạch Mã đã vội vã hạ doanh trại. Tiên phong Nhan Lương thăm dò biết rằng tướng Lưu Diên là kẻ văn nhân bạc nhược, bèn sốt sắng áp sát thành Bạch Mã, nôn nóng trảm tướng lập công đầu. Quân lính ở phía bắc sông ai nấy đều tất bật, mãi tới khi quân Tào chỉ còn cách mười dặm mới biết tin, cũng không rõ đến khoảng bao nhiêu binh mã, bèn vội vã chuẩn bị ứng chiến.

Tào Tháo hiểu rõ cách làm phấn chấn tinh thần binh sĩ, thúc chiến mã chạy lên phía trước hàng quân, truyền lệnh tăng tốc tiến lên, kỵ binh đánh úp bộ binh theo sau, nhất định phải đánh cho kẻ địch tan rã trước khi chúng kịp bày binh bố trận. Quan Vũ, Trương Liêu, Từ Hoảng đều xông lên, chém chết lác đác mấy tên lính tản mát, Tào Tháo theo sát phía sau, ngay cả Tuân Du cũng xông lên. Chớp mắt đã thoát ra khỏi thung lũng, thành Bạch Mã mong manh hiện ra trước mắt, mà đội quân Viên Thiệu hỗn loạn ở phía tây thành vẫn chưa xếp thành hàng ngũ!

— Giết! - Trương Liêu thét lớn, dẫn theo thuộc hạ xông thẳng vào trận địa. Quan Vũ, Từ Hoảng gấp rút theo sau, đánh cho quân Viên hoa mắt chóng mặt, vô số binh lính chạy loạn bị dày xéo tan xương nát thịt. Như ba mãnh hổ lao vào đàn cừu, kẻ địch vỡ trận loạn lên như ruồi nhặng, trước sau trái phải cũng không biết xông về hướng nào, không ít kẻ còn bị quân mình giết nhầm.

Nhưng dẫu sao quân Thiệu cũng người đông thế mạnh, những kẻ vừa qua sông gấp rút đến cứu viện. Chúng nhất thời không tìm được thống soái nên cũng chẳng có đội hình, đại quân người ngựa tựa như nước lũ ào tới, chớp mắt địch ta lẫn lộn, quân ở bờ bắc cùng hơn năm trăm kỵ binh cũng bị rối vào với nhau. Đúng lúc nguy ngập, bộ binh ở phía sau Tào Tháo cũng vừa đến, thấy trước mặt rối tung, không kịp suy nghĩ gì khác, lập tức lệnh cho quân sĩ lao vào, ai nấy tự tìm đối thủ chém giết, khiến thế cục càng thêm rối loạn. Hai bên hỗn chiến, ngay cả đội kỵ binh bảo vệ Tào Tháo cũng lao vào chém giết loạn xạ.

Đây là lần đầu tiên trong đời Tuân Du xông ra tiền tuyến, vừa thấy yên ngựa bị giật mạnh đã kinh sợ, may mà có mấy kỵ binh kịp thời giữ chặt dây cương nên mới không ngã, quay sang phía Tào Tháo hét:

— Giết địch ngàn quân tổn thất tám trăm! Cứ đánh thế này không ổn!

— Quân sư nói gì? - Tiếng hò hét ầm ĩ trên chiến trường khiến Tào Tháo không nghe thấy gì.

Tuân Du giữ chặt dây cương hoảng loạn nhìn xung quanh, đột nhiên trông thấy trên đỉnh đồi phía chính đông có cờ của thống soái, lập tức chỉ tay về phía đó. Đánh địch phải giết tướng trước! Thào Tháo hiểu ngay, lập tức ra lệnh cho Hứa Chử:

— Đánh trống thu quân, tiến sang chính đông giết chết thống soái của bọn chúng!

Nhưng Hứa Chử lại không tuân lệnh, ra dấu một hồi mới hiểu ra trống chiến vẫn còn ở thung lũng phía sau, loạn như vậy chắc chắn sẽ không thể chuyển qua được. Tào Tháo, Tuân Du cũng liều dẫn theo đám kỵ binh giương cao cờ xí tiến sang phía đông để hướng các tướng đi theo. Cách này thực hiệu quả, tướng sĩ bốn phía đang liều mạng chiến đấu thấy cờ của chúa công, vội vàng buông tha kẻ địch chạy đến hộ giá, tụ hợp lại cùng tiến sang phía đông. Quả đồi trước mắt càng lúc càng gần, viên tướng đứng dưới lá cờ biết rõ cường địch đang tới nhưng vẫn thản nhiên chờ đợi.

Người này thân cao tám thước, bụng to mười vòng, vẻ mặt hung hãn, bộ râu đen xì, mày trọc mũi tẹt, miệng rộng hàm lớn, răng nhọn chìa ra, ngũ quan kỳ dị, tướng mạo đáng sợ; đầu đội mũ sắt, trên đeo tua nhung vàng, dưới có đinh bảo hộ; mình mặc áo giáp liền hình phiến lá; bên ngoài khoác chiến bào đen nhánh, thêu hình mãnh hổ vượt khe giao long xuống biển; áo sát thân màu đen, xà cạp thô lớn, giáp rộng bảo vệ đầu gối, chân đi hài chiến hình đầu hổ; cưỡi trên lưng chiến mã Ô Truy, tay cầm thanh đao dài trượng hai; bên cạnh là hai trăm cận binh, đầu đội mũ sắt mặc áo bào thắt dây đai, tay cầm thuẫn vuông kích lớn, tập trung bảo vệ chủ tướng, giương cao lá cờ thêu chữ “Nhan”; uy phong lẫm liệt, sát khí đằng đằng, diễu võ giương oai - chính là đệ nhất mãnh tướng bờ bắc Nhan Lương!

Tuân Du mồ hôi đầm đìa, không còn giữ nổi vẻ điềm tĩnh thường ngày:

— Giết chết kẻ đó! Chúng ta sẽ giành được phần thắng!

Thực ra đâu cần ông lên tiếng, những thuộc hạ của Trương Liêu như Hầu Thành, Tống Hiến đã xông lên tuyến đầu, lao thẳng vào thế trận kẻ địch. Nhan Lương không chút hoang mang, giơ ngang thanh đao; hai trăm binh sĩ lập tức giương kích nghênh chiến. Đám lính này dũng khí phi phàm, đầu kích đâm thẳng vào cổ ngựa, kỵ binh quân Tào ngã rạp một hàng; bộ binh ở phía sau xông lên, giáo dài kích lớn đâm nhau loạn xạ, nhưng vẫn không thể xuyên thủng được tuyến phòng thủ này.

Tào Tháo ở phía sau lo lắng quan sát, bỗng thấy trong đám hỗn loạn xuất hiện thêm một bóng đen, Nhan Lương phi ngựa Ô Truy lâm trận. Chỉ trong nháy mắt, thanh đao của hắn đã chém đứt vô số giáo mác, xông thẳng vào quân Tào. Quân Tào thấy hắn tự tìm cái chết, lập tức nhất loạt hô to xông tới, nào ngờ Nhan Lương lại dùng đao chém ngựa chẳng khác gì quỷ thần đoạt mạng, chớp mắt đã có hơn mười cái đầu rơi xuống. Tống Hiến, Hầu Thành cầm mâu dài nhất tề xông lên, nhưng Nhan Lương mặt không hề biến sắc, tay khua đại đao đỡ đòn nhanh như chớp.

— Giết! - Tào Tháo còn đang thúc quân tướng tiến lên, đột nhiên nghe thấy tiếng kêu thảm thiết, cái đầu be bét máu của Hầu Thành bị chém bay về phía cạnh chân ông! Tào Tháo choáng váng ngẩng đầu nhìn, xác của Hầu Thành trên lưng ngựa vẫn còn đang phun máu tươi; chân của Tống Hiến cũng bị đao chém đứt lìa rơi xuống chân ngựa, bảy tám cây đại kích xiên chéo vào nhau, khiến cho hắn bị đâm chết tại trận!

Hai dũng tướng của Tịnh Châu liên tiếp bị trảm khiến quân Tào đại loạn, đám quân đen sì cầm kích lớn xông tới, số quân khác ở xung quanh cũng kéo đến bảo vệ chủ tướng. Tào Tháo bị đánh cho phải lùi liên tiếp, chớp mắt đã thấy khoảng cách với Nhan Lương mỗi lúc một xa, ngay cả đám thân binh của ông cũng sắp không thể chống đỡ nổi nữa rồi... Đúng vào lúc này, đột nhiên thấy ở mé tây nam xuất hiện một bóng người màu đỏ - viên dũng tướng nhanh như chớp lao thẳng vào đám quân địch, phi ngựa múa đao như chỗ không người, phi đến đâu đầu rơi đến đó, không tốn chút sức lực đã phi tới trước đám quân cầm đại kích.

Nhan Lương liên tiếp trảm hai tướng, lại thấy quân Tào rút chạy mỗi lúc một xa, đang dương dương tự đắc thì bỗng thấy một viên tướng lao đến, dũng mãnh vô song, không gì cản được. Người đó thân cao chín thước mặt đỏ phừng phừng, mắt xếch mày ngài, tay cầm thanh long đao. Nhan Lương giật mình kinh hãi, đột nhiên nhớ ra trước lúc xuất binh Lưu Bị có nhắc đến viên ái tướng Quan Vũ dưới trướng ông ta có hình dáng như vậy không biết đang lưu lạc phương nào. Nghĩ đến đây vội vàng thu đao chắp tay:

— Có phải Quan tướng...

Nhan Lương vừa nói được vài từ đã thấy tình thế không ổn, Quan Vũ trảm liên tiếp ba tên kích sĩ và lao tới trước mặt, bèn vội vung đao, nhưng đao chưa kịp vung lên đã thấy lạnh nơi cổ họng - Lưỡi đao của Quan Vũ đã xiên thủng yết hầu!

Chiến trường đang nháo nhác đột nhiên im phăng phắc, sững lại một lúc mới có người hét:

— Chiến tướng Nhan Lương chết rồi!

Sau tiếng hét, đám quân Thiệu ngỡ ngàng chết trân, lặng lẽ tránh ra một đường nhỏ, tròn mắt nhìn kẻ mặt đỏ hai lần xuất đao đã chém đầu chủ tướng chặt gãy cờ của Nhan Lương, một tay cầm đao một tay xách thủ cấp phi thẳng về phía quân Tào như gió lốc, không một ai dám ra ngăn cản...

Quan Vân Trường mồ hôi nhễ nhại, tóc tai ướt đẫm, gió thổi bộ râu dài bay phấp phới, quẳng chiếc thủ cấp trước ngựa của Tào Tháo, chắp tay hành lễ nói:

— Mạt tướng trảm tướng trở về!

Tào Tháo kinh ngạc thốt lên:

— Lấy đầu chủ tướng trong vạn quân mà dễ như lấy đồ trong túi, Vân Trường đúng là phi phàm!

Tuân Úc không nghĩ được nhiều như vậy, vội vàng thay Tào Tháo truyền lệnh:

— Tiếp tục giết! Giải vây cho thành Bạch Mã!

Nhưng cũng chẳng cần quân Tào phải tốn thêm chút công sức nào nữa. Nhan Lương vừa là mãnh tướng ở bờ bắc lại vừa là chủ soái, đại quân Viên Thiệu thấy ông ta bị giết, còn ai dám đánh tiếp? Bèn nhất loạt buông mũ cởi giáp, bỏ chạy tan tác về phía bắc như thủy triều rút. Rầm rầm một tiếng, lại thấy cửa thành mở ra, từ trong thành Bạch Mã, hai ngàn quân thủ thành xông ra, xem bộ dạng đám người này kìm nén đã lâu, lại thêm một màn thả phanh chém giết, phía sau còn không ít bách tính người cầm cuốc, kẻ cầm dao đuổi đánh quân Viên tan tác.

Tào Tháo được một phen hả hê, quát:

— Đuổi giết hết cho ta!

Binh mã hai cánh hợp lại đuổi theo, quân Viên dẫm đạp lên nhau chạy thục mạng về bến Bạch Mã, kẻ tranh cướp thuyền, giẫm đạp lên nhau để thoát thân, không biết bao kẻ đã chết đuối, số không thoát được thì bị quân Tào tiêu diệt. Binh mã của Quách Đồ, Thuần Vu Quỳnh ở phía bờ sông bên kia không hề ít, nhưng vì sông lớn ngăn cách nên không thể ứng cứu, đám quân được một phen nháo nhác, mãi sau cũng cứu được một số ít kẻ qua được sông, sau đó chậm rãi di chuyển về phía tây...

Thái thú quận Đông Lưu Diên tìm kiếm khắp nơi cuối cùng cũng đến được trước mặt Tào Tháo:

— Đa tạ chúa công ứng cứu! - Vừa nói vừa thắt lại đai hông, thực ra ông ta là người nho nhã yếu ớt, áo giáp mặc trên người vẫn còn lỏng lẻo.

Tào Tháo cười ha hả, nói:

— Không cần cảm ơn ta, hãy cảm ơn Vân Trường!

Lưu Diên chớp chớp mắt, ông ta chỉ biết Quan Vũ là tướng của Lưu Bị, sao giờ lại trở thành tướng của trung quân? Nhưng Tào Tháo bảo ông ta cảm ơn, Lưu Diên cũng khom người nói:

— Đa tạ Quan tướng quân giải vây.

— Bỏ chút sức mọn cho triều đình, có gì mà phải đa tạ, Lưu Quận tướng xin đừng hạ thấp mình. - Quan Vũ nói rất rõ ràng là vì triều đình chứ không hề nhắc tới Tào Tháo.

Tào Tháo lại không nghe ra ẩn ý sâu xa, chỉ dặn dò Lưu Diên:

— Ta cho ngươi một canh giờ tập hợp bách tính, tất cả theo đại quân di chuyển tới Quan Độ, không thể trấn thủ Bạch Mã nữa.

Dường như Lưu Diên có chút không vui:

— Khải bẩm chúa công, thuộc hạ cảm thấy vẫn có thể trấn thủ Bạch Mã. Nếu chúa công tin tưởng, hãy để thuộc hạ dẫn dắt bách tính ở lại tiếp tục chống lại kẻ địch!

— Ha ha ha! - Tào Tháo lấy làm tức cười, lúc đầu khi điều đến thủ thành thì hắn ta không dám đến, nay khi lâm trận thì lại máu chiến đến vậy.

Lưu Diên thấy chúa công cười mình, liền lấy một cuộn sách tre từ trong áo giáp ra, hậm hực nói:

— Mọi việc thuộc hạ đều dựa vào quy tắc, Mạc Tử có nói: “Thành trì tu, thủ khí cụ, suy túc túc, thượng hạ tương thân, hựu đắc tứ lâm chư hầu chi cứu, thử sở dĩ trì dã”,[2] bấy giờ mọi thứ đều phù hợp.

— Kẻ mọt sách như ngươi đầu óc đúng là cứng nhắc. - Tào Tháo vừa tức vừa buồn cười, - Chỉ đọc những thứ đó thì tác dụng gì? Quân địch mười vạn ngươi có hai ngàn, cho dù có đọc một vạn cuốn sách cũng không thể chống cự được! Đừng mất thời gian nữa, mau tập hợp bách tính nhanh chóng rời đi! Chúng ta cần trở về Quan Độ, không thể để quân địch đánh úp dọc dường.

— Tuân lệnh. - Lúc này Lưu Diên mới chạy đi.

Tào Tháo nhìn khắp xung quanh, quân sĩ đang thu nhặt quân nhu mà quân Viên bỏ lại, ai nấy đều hớn hở. Ông lại quay đầu nhìn vẻ mặt thản nhiên của Quan Vũ, nói:

— Hôm nay may mà có Vân Trường!

— Là việc tại hạ nên làm, minh công hà tất khách sáo?

— Mặc dù nói như vậy, nhưng Quan Vũ đã có dự tính trong lòng. Công trảm Nhan Lương hôm nay, sau này cũng có thể toàn thân mà rút...

Viên Thiệu qua sông

Trận chiến mới vừa nổ ra, Viên Thiệu đã liên tiếp gặp phiền toái. Con trai hắn ta là Viên Đàm vì muốn thể hiện chính nghĩa của việc thảo phạt Tào Tháo, mượn cơ hội nghênh tiếp Lưu Bị đón ẩn sĩ Bắc Hải là Trịnh Huyền đến Lê Dương. Trịnh Huyền là một đại đức, học thức uyên thâm, bất luận là tự nguyện hay không thì đến với trung quân cũng là việc tốt, Viên Thiệu cũng rất phấn khởi. Nhưng không biết do Trịnh Huyền tuổi tác đã cao hay là có bệnh trong người, khi đang ngồi uống rượu đột nhiên ngã gục, mơ mơ hồ hồ rồi tắt thở!

Một nhân vật danh tiếng lẫy lừng chết trong trung quân, việc hỷ bỗng biến thành việc tang, Viên Thiệu lại phải bận rộn chuẩn bị quan tài lo hậu sự, trong lòng không những mất hứng mà còn thấy lo lắng. Những môn sinh của Trịnh thị như Thôi Diễm, Quốc Uyên cũng đến đưa tang, lén lút nói xấu khắp nơi, không giữ chút thể diện nào cho cha con họ Viên.

Khó khăn lắm mới giải quyết xong hậu sự cho Trịnh Huyền, Trưởng sử Điền Phong lại gây thêm loạn. Về việc xuất binh hay không đã tranh luận nhiều lần, nhưng ông ta vẫn khăng khăng cố chấp. Nay đường đi nước bước đã định, binh mã cũng đã tập hợp, Điền Phong vẫn kéo dây cương của Viên Thiệu ngăn cản xuất binh, nói nào là “Tào công giỏi dụng binh, biến hóa vô cùng”, rồi lại “Nay tuyệt đối không thể đánh, bằng không sẽ hối không kịp”, câu nào cũng thể hiện chí khí của kẻ địch mà coi thường uy phong của Viên Thiệu. Viên Thiệu không thể nhẫn nại thêm được nữa, lệnh cho quân lính bắt Điền Phong nhốt vào đại lao rồi mới hậm hực dẫn quân rời khỏi thành Lê Dương. Đến bờ sông, Viên Thiệu sai Nhan Lương đi tiên phong vượt sông tiến đánh Bạch Mã. Đô đốc Thư Thụ cũng bắt đầu gây rối, nói Nhan Lương tính tình hẹp hòi, mặc dù dũng mãnh nhưng không thể một mình đảm đương nhiệm vụ. Viên Thiệu biết ông ta không tán thành lần nam chinh chiến này, vì vậy không nghe lời ông ta, vẫn qua sông theo kế hoạch cũ.

Nào ngờ Nhan Lương vừa mới qua sông thì nhận được thám báo, quân Tào đã tiến vào Diên Tân, muốn qua sông ngược lên phía bắc tập kích sau lưng. Mười năm trước các sứ quân thảo phạt Đổng Trác, Viên Thiệu tự xưng là Xa kỵ Tướng quân, cùng Vương Khuông đóng ở Hà Nội, vốn có thể vượt qua bến Mạnh Tân đánh thẳng đến Lạc Dương, nhưng do Đổng Trác âm thầm vượt bến Tiểu Bình đánh lén sau lưng nên mới thất bại. Đó là trận đầu tiên Viên Thiệu dẫn quân, đã nhận được bài học xương máu. Nay cũng là ở hai bên bờ sông, Tào Tháo lại bày trận thế y hệt, Viên Thiệu sao có thể không chột dạ? Hắn lập tức quyết định chia quân, lệnh cho Quách Đồ và Thuần Vu Quỳnh là hai người chủ chiến quyết liệt tiếp tục qua sông, còn mình và Thư Thụ, Văn Xú, Trương Cáp, Cao Lãm... đi dọc theo bờ tây chặn đánh Tào Tháo. Suốt dọc đường gấp rút di chuyển, nhưng khi đến được bờ bắc Diên Tân thì quân Tào đã quay trở về Quan Độ, trước mặt chỉ còn là doanh trại đã bị thiêu rụi...

Viên Thiệu đưa mắt nhìn tình hình phía bờ kia, tức giận nói:

— Tên Tào Mạnh Đức này định giở trò gì vậy? Ta đến thì hắn lại rút đi mất.

Quân sư Thẩm Phối lại cảm thấy hài lòng, cười nhạt nói:

— Tào Tháo chỉ được cái miệng hùm gan sứa, ắt đã bị uy thế của chủ soái làm cho sợ hãi mà bỏ chạy rồi.

— Chúng ta trúng kế dương đông kích tây của chúng rồi! - Thư Thụ thấy vậy, buồn bã lắc đầu, - Tào Tháo dụ chúng ta đến đây, chắc chắn nhân cơ hội đi giải vây Bạch Mã rồi.

Dứt lời, Trương Cáp, Hứa Du, Hàn Tuân đều gật đầu đồng ý.

Viên Thiệu biết mình trúng kế, nhưng vì sĩ diện nên không chịu thừa nhận, lúng túng nói:

— Chút thủ đoạn đó có tác dụng gì chứ? Nhan Lương chặn ở trước kẻ địch, Thuần Vu Quỳnh dẫn đại quân phía sau, chắc chắn giặc Tào không thể cứu được Bạch Mã! Ta nghĩ...

Không ngờ còn chưa dứt lời thì nghe tiếng vó ngựa thám báo, từ phía đông phi đến mười mấy kỵ binh, lúc đến gần mới nhìn rõ người đi đầu chính là Đô đốc Quách Đồ. Mọi người ngơ ngác nhìn nhau, dự liệu có chuyện chẳng lành.

— Khải bẩm chúa công, đại sự không hay rồi! - Quách Đồ chưa kịp xuống ngựa đã kêu lên, - Quân ở Bạch Mã bị quân Tào bất ngờ tấn công, tướng quân Nhan Lương đã tử trận!

Nhan Lương là đệ nhất dũng tướng ở bờ bắc, nghe tin ông ta cũng tử trận, các tướng đều hoảng loạn. Viên Thiệu không tài nào hiểu nổi, ném roi ngựa trong tay xuống đất, giận dữ quát:

— Giặc Tào to gan dám lừa ta... Thế các ngươi đánh đấm kiểu gì? Nhiều binh như vậy mà không ngăn nổi hắn ta, đúng là lũ vô dụng!

Không đợi Quách Đồ giải thích, Thư Thụ cười gượng nói:

— Điều này còn phải hỏi hay sao? Ắt là Nhan Lương ham chiến lơ là phòng bị, lại thêm đại đội binh mã qua sông chậm trễ không kịp ứng cứu. Kế hoạch qua sông này đúng là còn nhiều lỗ hổng...

Viên Thiệu nghĩ Thư Thụ nói ý chế nhạo mình, trừng mắt lườm ông ta. Trương Cáp thấy không khí căng thẳng, vội nói xen vào:

— Chúa công, tiếp theo chúng ta nên làm thế nào?

Viên Thiệu nghiến răng ken két, giận dữ hỏi Quách Đồ:

— Đại quân giờ thế nào?

Quách Đồ nuốt nước bọt, đáp:

— Thuần Vu tướng quân đang dẫn quân quay về, thuộc hạ về trước báo cho chúa công biết. Ngoài ra có thám báo về báo, Tào Tháo đã động viên bách tính ở Bạch Mã di chuyển xuống phía nam, có thể đã bỏ thành rồi.

Hay tin Táo Tháo tuy thắng nhưng lại rút lui, Viên Thiệu lại càng củng cố lòng tin:

— Hừm! Chẳng qua Tào Tháo nhất thời gặp may, chẳng phải vẫn còn sợ uy lực của bản tướng hay sao? - Hắn đưa tay chỉ sang bờ bên kia, - Mau qua sông! Qua sông ở bến Diên Tân đánh thẳng đến Quan Độ, ta nhất định phải băm vằm Tào Tháo ra làm trăm mảnh!

Hứa Du cả ngày không nói câu nào bỗng chau mày, nói xen vào:

— Chúa công, Đô đốc tướng quân Thuần Vu còn chưa đến, liệu có nên đợi tướng quân đến rồi chúng ta mới...

— Không cần! - Viên Thiệu ngắt lời, - Không thể để tuột mất thời cơ, bây giờ qua sông chưa biết chừng còn chặn được Tào Tháo.

— Theo thuộc hạ, chúa công nên cân nhắc lại. - Thư Thụ biết rõ Viên Thiệu đã nghi ngờ mình, nhưng vì tính mạng của mười vạn binh sĩ, vẫn phải hết lời khuyên bảo, - Thắng bại khó lường, không thể không thận trọng. Nếu chúa công cứ cố chấp muốn chiến, xin hãy đóng quân ở đây, chia quân đoạt lấy Quan Độ, như vậy nếu tiền quân bất lợi còn có thể nghĩ cách ứng cứu. Nếu toàn quân qua sông, chẳng may bại trận thì chạy về Hà Bắc thế nào được?

Viên Thiệu thấy Thư Thụ cứ mở miệng ra là nhắc đến thất bại, tức giận đến nỗi toàn thân run rẩy, tay phải nắm chặt chuôi kiếm, nhưng rốt cuộc cũng không dám làm gì ông ta. Thư Thụ không giống Điền Phong, ông ta từng giữ chức Tổng Giám quân, có công dẹp Công Tôn, đánh bại Trương Yên, lại có quan hệ tốt với các tướng như Trương Cáp, Cao Lãm, Hàn Tuân, nếu giết hoặc bắt nhốt ông ta, đám tướng kia chắc chắn sẽ bất mãn.

Hứa Du thấy Viên Thiệu không nói gì, cho rằng Viên Thiệu sắp nổi trận lôi đình, liền khuyên:

— Lời của Thư đô đốc không phải là không có lý, Nhan Lương dũng mãnh như vậy mà còn tử trận, chúng ta cứ nên thận... - Nói được nửa câu thì thấy ánh mắt như lưỡi đao của Viên Thiệu chiếu vào mình, Hứa Du vội dừng lại.

Nhưng các tướng Trương Cáp, Cao Lãm, Hàn Tuân vẫn lắc đầu không nói, không ai thay đổi được quyết định qua sông của Viên Thiệu.

Quách Đồ là người kiên quyết chủ chiến, vuốt râu quay sang giải thích:

— Thất bại ở Bạch Mã chẳng thấm tháp gì, nghe nói Tào Tháo thắng nhờ một tên vũ phu mặt đỏ, tay cầm đại đao giết chết Nhan Lương, bọn chúng mới may mắn giải được vây. Việc ngẫu nhiên như vậy tuyệt đối sẽ không thể tiếp tục xảy ra, chúng ta qua sông sẽ không có vấn đề gì!

Lưu Bị không tham gia vào cuộc thảo luận, ông thân là tướng ăn nhờ ở đậu, mọi việc đều phải ít mồm ít miệng, chỉ đứng phía xa chăm chú lắng nghe, nhưng lúc này nghe đến “tên vũ phu mặt đỏ, tay cầm đại đao” thì chợt giật mình, lập tức nghĩ đến người em kết nghĩa Quan Vũ đang bị thất lạc. Lưu Bị tất nhiên muốn Viên Thiệu quyết chiến với Tào Tháo để báo thù, giờ dường như lại có được tin của Quan Vũ nên không giấu nổi phấn khích, đánh ngựa tới gần chắp tay nói:

— Đại tướng quân, mạt tướng có mấy lời muốn nói, lại sợ mạo phạm, không biết có nên nói hay không.

Mặc dù không coi kẻ tướng quân bại trận này ra gì, nhưng thấy ông ta ăn nói khách khí, Viên Thiệu cũng dùng lễ đáp lại:

— Lưu Sứ quân không cần khách khí, xin cứ nói xem.

— Vâng. - Lưu Bị mặt tươi cười chắp tay hành lễ với mọi người một lượt, sau đó mới chậm rãi nói, - Tại hạ xuất thân thấp kém không biết tự lượng sức mình, nhưng cũng đã chinh chiến thiên hạ hơn chục trận, mong muốn khôi phục nhà Hán phục hưng xã tắc. Không may binh bại thành mất, vợ con ly tán, bốn biển mênh mông nhưng không có chỗ dung thân. May được Đại tướng quân thương xót dang tay thu nạp, tại hạ vô cùng cảm kích ân đức cao vợi, nhất định sẽ toàn tâm toàn lực báo đáp... - Mấy lời này khiến Viên Thiệu hết sức khoái chí, vuốt râu tủm tỉm cười. Lưu Bị thấy ông ta cao hứng, liền bồi thêm, - Nay giặc Tào bá chiếm triều đình, ức hiếp thiên tử, phàm là thần tử chính nghĩa của Đại Hán ta đều dũng cảm đứng lên diệt yêu trừ ác, trên báo đáp tổ tông dưới an lòng dân chúng, lập công danh cho bản thân. Đức uy chấn tứ hải của Đại tướng quân sánh ngang với Khổng, Mạnh. Với tấm lòng báo quốc tha thiết mà dẫn quân tới đây, chúng ta nên dốc sức khuyển mã tiến lên phá địch, sao lại có thể do dự không quyết như vậy? Lưu mỗ tôi mặc dù... - Lưu Bị nhảy xuống ngựa, quỳ trước mặt Viên Thiệu, - Mặc dù bất tài, nhưng cũng nguyện làm tiên phong dẫn quân vượt sông đuổi theo giặc Tào, phò trợ Đại tướng quân lập kỳ công!

Viên Thiệu thấy những hành động này của Lưu Bị thì vui không kể xiết, lập tức khen ngợi:

— Tốt! Lưu Sứ quân nguyện dẫn quân tiên phong qua sông, đây mới thật sự là công thần của Đại Hán.

Các tướng thấy đôi bên kẻ tung người hứng, như thể ai không qua sông thì đều không phải trung thần của Đại Hán, vậy thì còn ai dám phản đối nữa, đành phải chấp nhận thuận theo:

— Bọn thuộc hạ cũng nguyện qua sông cùng chủ soái.

Thư Thụ thấy không thể thay đổi tình thế, nhìn xuống dòng sông Hoàng Hà cuồn cuộn chảy mà thở dài:

— Ôi... Trên thì tự phụ, dưới chỉ biết tham công đoạt lợi, Hoàng Hà dài dằng dặc, ta đành phải thuận theo thôi![3]

Viên Thiệu thấy ông ta còn dám nói những lời rủi ro, không thể chịu đựng được nữa, liền quát:

— Ý ngươi là sao! Muốn rủa toàn quân bị diệt đúng không?

— Tại hạ không dám. - Thư Thụ chán nản lắc đầu, - Kẻ kém cỏi này tự thấy không thể chỉ huy binh mã chiến thắng Tào Tháo, xin chúa công cho phép tại hạ từ chức.

Nghe lời này thì cho dù là người chủ chiến hay phản chiến cũng đều thấy bất mãn, Thẩm Phối là người phản đối đầu tiên:

— Địch mạnh đang ở trước mắt sao có thể đổi tướng? Thư Đô đốc không thể làm như vậy!

Hàn Tuân cũng nói:

— Thư huynh sao có thể thoái thác trách nhiệm? Cho dù không đồng ý qua sông, Đại tướng quân có lệnh thì cũng phải gác lại bất đồng. Có huynh dẫn quân điều binh khiển tướng, các huynh đệ còn thấy có chút tự tin...

Ngay cả Quách Đồ cũng không chịu được nữa:

— Muốn từ chức sao không nói sớm, lúc này đại quân sắp qua sông mới nói, chẳng phải sẽ làm rối loạn lòng quân hay sao? Điều này tuyệt đối không thể được! Ngài không muốn làm cũng phải làm!

Thư Thụ vừa đau lòng vừa tức giận, mặc cho mọi người khuyên ngăn, vẫn kiên quyết từ chức. Viên Thiệu bừng bừng lửa giận, quát lớn:

— Không cần khuyên nữa, không làm thì thôi! Thiếu một người thì không thể đánh trận sao? Quách Công Tắc, từ giờ toàn bộ binh mã của ông ta sẽ do ngươi điều khiển!

Nghe vậy mọi người đều không vui. Mặc dù Quách Đồ kiên nghị quả cảm nhưng đôi lúc cũng quá khích, tính cách lại tàn nhẫn, vì vậy mà Cao Lãm, Trương Cáp và một số người khác không muốn làm việc cùng với ông ta; hơn nữa Quách Đồ cũng biết các tướng có mối quan hệ mật thiết với Thư Thụ, chưa chắc đã chịu nghe lệnh mình, việc này thật không dễ đảm nhận. Cả hai bên đều không hài lòng, song Viên Thiệu vẫn nhất quyết sắp xếp như vậy thì còn có cách nào khác? Ông ta chỉ tay vào mặt Thư Thụ quát:

— Ngươi không làm nữa cũng đừng hòng được yên, bản tướng quân giáng ngươi xuống làm tham mưu, phải đi theo đại quân. Ngươi chớ mong trở về Nghiệp Thành, phải theo ta qua sông!

— Đại tướng quân bớt giận, - Lưu Bị vội giảng hòa, - Tốt nhất hãy nhanh chóng sắp xếp những việc trọng yếu.

Viên Thiệu thở dài một tiếng rồi nói tiếp:

— Lưu Sứ quân dũng khí thật đáng khen, nhưng ngài chinh chiến từ đông sang tây đã vất vả nhiều, tốt hơn nên để Văn Xú làm tiên phong qua sông trước. - Ông ta không yên tâm vào khả năng của Lưu Bị.

Lưu Bị chỉ muốn tìm Quan Vũ nên không chịu buông xuôi:

— Đại tướng quân, tướng quân đừng làm mất ý chí này của tại hạ!

— Lưu Sứ quân không cần tranh nữa. - Quách Đồ nói, - Ta thấy hay là thế này, Văn Xú dẫn kỵ binh qua sông trước, ngài dẫn bộ binh ở phía sau tương trợ, hai người phối hợp với nhau sẽ ổn thỏa hơn.

Lưu Bị vẫn muốn tranh, nhưng Viên Thiệu đã xua tay nói:

— Cứ quyết định như vậy đi! Hạ thuyền xuống, quân tiên phong của Văn Xú mau chóng qua sông, Lưu Sứ quân theo sau. Hai người sau khi sang được bờ bên kia lập tức tiến về phía đông, may ra còn có thể chặn đánh được quân Tào. Số còn lại sắp xếp đội hình lần lượt qua sông, đi báo tin cho Thuần Vu Quỳnh, bảo hắn ta mau mau đến đây.

Trương Cáp vẫn cảm thấy không ổn:

— Chúa công, tại hạ không phản đối qua sông, nhưng chúng ta có cần chia quân làm mấy ngả vây đánh sau lưng Tào Tháo không?

Hàn Tuân cũng nói:

— Tại hạ nguyện dẫn một đội binh mã đi chiếm Hà Nội, sau đó vòng sang bến Đỗ Thị...

— Không cần! - Viên Thiệu phản đối ngay, - Đánh trận phải đánh thật mạnh, chỉ cần phá được Quan Độ, đất Dự Châu tự khắc không đánh mà hàng! Chúng ta sẽ dốc toàn lực đuổi đánh Tào Tháo!

Hứa Du đột nhiên nhớ tới một việc, tấu rằng:

— Cho dù Đại tướng quân qua sông, chúng ta cũng phải để lại một ít binh mã ở bờ bắc tiếp ứng.

— Hãy để Tưởng Nghĩa Cừ ở lại. - Viên Thiệu dừng lại một lát rồi nói tiếp, - Tiên Vu Phụ cũng ở lại giữ Hà Bắc. - Ông ta vẫn không tin tưởng đám thuộc hạ cũ ở U Châu nên không cho Tiên Vu Phụ ra tiền tuyến, tránh tạo phản khi lâm trận.

— Như vậy không được. - Cao Lãm ưỡn bụng nói, - Kề vai đánh trận càng đánh càng thân, hãy cho những người anh em U Châu cùng xông lên, có thể sau khi đánh trận xong chúng ta sẽ thành huynh đệ!

Viên Thiệu liếc nhìn con người thô thiển này:

— Ngươi thì hiểu gì? Tất cả làm theo sắp xếp của ta.

Thấy ông ta cố chấp, tất cả không ai nói gì thêm, quay sang nhìn Thư Thụ. Vị đại tham mưu này trong lòng đã nguội lạnh, hai mắt thẫn thờ nhìn những con thuyền trên sông, dường như không quan tâm đến điều gì nữa, còn Văn Xú vội vã dẫn quân lên thuyền...

Dụ địch diệt tướng

Tào Tháo mặc dù đã giải vây được Bạch Mã, nhưng cũng biết nơi này không thể đóng giữ, vội vàng bảo Lưu Diên hiệu triệu bách tính rời đi. Chẳng mấy chốc trong ngoài thành đã nhộn nhịp tất bật, bách tính dìu già dắt trẻ mang theo gia quyến đi lẫn vào đoàn quân, vài người tiếc của, lưng cõng túi nặng trĩu, đi hết sức chậm chạp. Đã sắp đến giờ Mùi, hôm nay không thể về kịp đến Quan Độ. Đi chậm rề rề như vậy chắc chắn sẽ bị đại quân Viên Thiệu chặn đánh. Tào Tháo và Tuân Du bàn bạc một hồi, quyết định dẫn kỵ binh bảo vệ lương thảo quân nhu đi trước, tranh thủ đến dựng trại ở phía nam núi Bạch Mã để yểm hộ cho bộ binh và bách tính.

Dưới sự đốc thúc của Trương Liêu, Từ Hoảng, Quan Vũ, bộ binh hành quân thoáng chốc đã đến hẻm núi phía nam núi Bạch Mã, vừa hay gặp được người từ Quan Độ đến, nói rằng quân Viên Thiệu đã đến bờ bắc Diên Tân. Chu Linh đã dẫn thuộc hạ trở về Quan Độ, còn Vu Cấm lại dẫn một đội binh mã tiến sang phía tây, vòng qua bến Đỗ Thị tấn công doanh trại quân địch ở Hà Bắc. Tào Tháo há hốc miệng, tính toán mọi nhẽ mà lại quên hai tướng Vu, Chu có hiềm khích, từ lâu hai người đã đường ai nấy đi không liên quan gì đến nhau. May mà bến Đỗ Thị nằm trong quận Hà Nội, Viên Thiệu tạm thời không để ý được tới, Vu Cấm chắc sẽ không có tổn thất gì.

Cho dù thế nào, việc dụ địch ở Diên Tân cũng coi như đã thành công, Tào Tháo đã trút bỏ được hòn đá tảng đè nặng trong lòng, lập tức lệnh cho quân lính hạ trại ở ngoài sơn cốc, thúc xe quân nhu mau chóng tiến về phía trước. Không ngờ chiêng trống lều trướng, lộc giác cự mã còn chưa vận chuyển tới, lại có thám báo hốt hoảng đến báo:

— Đội quân tiên phong của Viên Thiệu đã qua sông, binh mã đang phi về phía núi Bạch Mã!

— Hả? - Tào Tháo giật bắn mình, - Chưa gặp Thuần Vu Quỳnh mà đã dám hạ lệnh qua sông, Viên Thiệu dám dùng binh mạo hiểm như vậy hay sao?

— Con mèo mù này đã vớ được con chuột chết là chúng ta rồi. - Tuân Du cười nhăn nhó, đưa tay chỉ về phía sau.

Trong sơn cốc khúc khuỷu nhỏ hẹp, xe quân nhu của quân Tào nối đuôi nhau xếp thành mấy đội, không kịp trở ra cửa cốc phía nam, bộ binh ở phía sau không lên kịp, phía trước lại chỉ có năm trăm kỵ binh, nếu lúc này bị quân Viên Thiệu đuổi đến chém giết, cho dù có thể an toàn rút lui thì quân nhu, lương thảo cũng mất hết!

Từ Hoảng vội vàng kiến nghị:

— Không cần những thứ này nữa, chúng ta nhanh chóng di chuyển về phía nam, vòng qua núi Bạch Mã trở về Quan Độ ngay trong đêm. Đại quân Viên Thiệu một là nảy lòng tham khi trông thấy quân nhu, hai là không lập trại cũng chưa chắc đã dám đuổi theo chúng ta. - Đây đúng là kế sách bất đắc dĩ!

Tào Tháo dường như không nghe thấy, vỗ nhẹ vào đầu mà nói:

— Lệnh cho quân thám báo lên núi quan sát, phải xem chúng đến bao nhiêu người.

Từ Hoảng, Trương Liêu đều thấy khó hiểu:

— Chỉ có năm trăm quân mà dám đánh nhau với địch?

Nhưng Tào Tháo đã lệnh như vậy, cũng không ai dám nói gì, liền thu dọn chuẩn bị hành động. Mọi người im lặng một hồi, đột nhiên nghe thấy quân thám thính ở trên đỉnh núi hô lớn:

— Quân Viên đến rồi! Có năm sáu trăm kỵ binh! Phía sau... - Con số này đã cân bằng với quân địch, các tướng có chút hơi lo lắng, không ngờ quân thám thính lại hô, - Không đếm được nữa! Bộ binh phía sau ít cũng phải bốn năm ngàn!

Chênh lệch một chọi mười thế này thì làm sao chống đỡ được, nhưng bây giờ muốn chạy cũng chẳng kịp. Tào Tháo quan sát địa hình xung quanh một lượt rồi truyền lệnh:

— Bỏ lại xe cộ, quân nhu, tất cả kỵ binh vòng qua phía nam sơn cốc ẩn nấp. Phái người báo cho đội quân đang đi phía sau ngừng di chuyển!

Làm vậy thì ích gì? Chư tướng ngơ ngác nhìn nhau.

— Còn ngây người ra đấy à? Mau hành động! - Tào Tháo quát lên.

Mọi người nháo nhác, đám lính đánh xe, đẩy xe đều đã chạy vào cửa cốc, chư tướng cũng dẫn kỵ binh vòng ra sau núi. Tào Tháo tìm được một nơi cây cối rậm rạp ở lưng chừng núi, quân sư Tuân Du và Tào Tháo nhìn nhau mỉm cười, hai người xuống ngựa, ung dung vào trong ẩn nấp như đang đi tản bộ vậy. Chư tướng đều cảm thấy khó hiểu, sắp xếp quân sĩ xong cũng nhảy hết xuống ngựa theo sau.

Sơn cốc đang huyên náo đột nhiên trở nên tĩnh lặng, sau khi ẩn nấp xong, tất cả đều lặng lẽ quan sát động tĩnh. Một lúc sau, tiếng vó ngựa rầm rập vang lên, âm thanh mỗi lúc một gần, phía tây bắc sơn cốc bụi đất bốc lên mù mịt - Một đội kỵ binh dũng mãnh hiện ra! Đám lính đó trông thấy xe quân nhu đầy đường nhưng lại không thấy bóng dáng quân Tào đâu, nhất thời sững lại, không biết đây là trận thế gì.

Đi đầu là viên tướng thân cao bảy thước, lưng hổ hông gấu, đôi vai rắn chắc, râu quai nón không đỏ cũng chẳng vàng, trông hệt như sợi dây sắt, tóc tai rối bù, đầu to trán ngắn, lông mày xù lên, mắt hình tam giác, mũi khoằm, miệng củ ấu, ngũ quan xấu xí chẳng khác nào con khỉ; đầu đội mũ ba chóp, trên có treo tua rua màu đỏ, chỗ cổ chi chít hàng đinh bảo hộ; mình mặc áo giáp liên hoàn mặt thú màu đồng đỏ, ngoài khoác chiến bào đỏ tía có thêu con hải trãi[4], vai đeo cây cung mạ vàng lớn, túi tên làm bằng da hổ, lưng đeo hai thanh kích ngắn, hông thắt cẩm đai màu đỏ, đầu gối được quấn miếng giáp bảo vệ bằng đồng đỏ, chân mang hài chiến hình đầu chim ưng; cưỡi trên lưng con bạch mã to lớn, tay nắm chặt cán thanh đao tam tiêm lưỡng nhận[5]; giống như một con tinh tinh lực lưỡng khoác trên mình bộ áo giáp, hai hàng lông mày tỏa ra sát khí lạnh toát!

Trương Liêu từng theo Lã Bố đến dưới trướng Viên Thiệu, nên vừa nhìn đã nhận ra ngay, tiến lại gần Tào Tháo nói:

— Đó chính là Văn Xú, hắn không dễ đối phó đâu...

Còn chưa nói xong, Tào Tháo ngắt lời:

— Nhỏ tiếng thôi.

Địch ở chỗ sáng ta ở chỗ tối, Từ Hoảng có vẻ cũng đã hiểu ý, nhẹ nhàng tiến lại gần Tào Tháo nói nhỏ:

— Minh công, hãy để mạt tướng ra giết hắn không kịp trở tay.

Tào Tháo vịn vào cành cây quan sát thêm một lúc - Văn Xú cưỡi ngựa ngó nghiêng khắp xung quanh, tai dỏng lên nghe ngóng tám hướng, tay nắm chặt thanh đao, có vẻ hết sức cảnh giác. Đám kỵ binh bên cạnh hắn đều cưỡi ngựa trắng, tay cầm giáo dài, lưng đeo cung tên, rõ ràng đó là một đội xạ thủ tinh nhuệ. Tào Tháo chau mày:

— Chớ manh động. - Rồi khẽ nhắc, - Thả ngựa.

— Cái gì cơ? - Từ Hoảng không hiểu.

Nhưng Tào Tháo chỉ phấn khởi nói:

— Lệnh cho quân sĩ tháo yên ngựa, thả mấy chục con ngựa ra. Chỉ cần quân địch loạn ta sẽ đánh úp bọn chúng, mấy người các ngươi mau đi chuẩn bị.

Từ Hoảng, Trương Liêu, Quan Vũ cùng Hứa Chử, Tào Thuần đều lặng lẽ xuống dốc núi phía nam, thì thầm truyền lệnh cho quân sĩ hành động theo kế hoạch. Tháo yên cương rồi đuổi hơn hai mươi con ngựa chạy vào trong sơn cốc. Nhưng đây đều là những chiến mã được huấn luyện thuần thục, đùn đẩy một hồi mà không động đậy, lại không dám đánh vì sợ phát ra tiếng động. Không sao đuổi được chúng đi, Hứa Chử liền giơ giáo lên chọc thẳng vào mông một con ngựa, con ngựa đau đớn co cẳng chạy vọt ra ngoài, thấy có con dẫn đầu, những con ngựa khác cũng phi ra theo.

Văn Xú trông thấy quân nhu khắp nơi, đoán rằng sự việc không đơn giản như vậy, liếc thấy đám binh sĩ xung quanh đang háo hức muốn nhặt đồ, vội vàng giơ thanh đại đao chặn lại. Đang lúc nói chuyện, đột nhiên thấy ở cửa cốc phía nam xuất hiện một bóng kỵ binh. Hắn giật mình, lập tức hạ lệnh tấn công, không ngờ sau đó mới nhìn rõ - đó toàn là ngựa không yên không người cưỡi! Một con, hai con, ba con, bốn con... cả đàn ngựa ầm ầm lao đến.

Đám binh sĩ sung sướng tột độ, cho rằng đó là một đàn ngựa hoang, tất thảy đều thúc ngựa lao lên tranh giành.

Có người còn nhảy xuống đoạt quân nhu quân giới, có kẻ lại mở túi ra để đựng lương khô. Văn Xú thấy đám binh lính náo loạn không còn hàng ngũ gì nữa, vội vàng quát to bằng tiếng Ký Châu:

— Dừng lại! Mau dừng lại cho ta! Tất cả dừng lại cho ta!...

Đám lính mải mê chẳng còn để ý đến mệnh lệnh, bọn chúng thi nhau lao tới tranh cướp.

Đúng vào lúc này bỗng nghe thấy tiếng hô giết vang lên như sấm, kỵ binh của Tào Tháo từ phía cửa cốc phía nam xông ra! Đám lính của Văn Xú còn chưa hiểu chuyện gì đã bị giết chết gần hết, những kẻ sợ hãi nhảy xuống ngựa bỏ chạy khắp phía, nhưng trong sơn cốc nhỏ hẹp thì biết tháo chạy đi đâu. Quân Văn Xú hỗn loạn tự giẫm đạp lên nhau. Quân Tào thừa thế xông tới phía hắn ta.

Văn Xú quả nhiên lợi hại, một tay cầm đại đao chém liên tiếp, hai tên lính Tào ngã lăn xuống ngựa. Từ Hoảng dẫn theo hai viên phó tướng là Từ Thương và Lã Kiến xông lên đầu tiên, chớp mắt đã sắp đuổi đến sau lưng. Đột nhiên Văn Xú giương cung, ánh mắt sắc lẹm bắn phựt một tiếng trúng ngựa của Từ Thương, cả người lẫn ngựa đều ngã lộn xuống đất, còn kéo theo mấy người nữa cùng ngã. Văn Xú bắn lén thành công, các tướng không ngờ hắn có thể giương cung bằng cả hai tay, xoay người một vòng bắn tên từ tay trái trúng vai phải của Lã Kiến, khiến Lã Kiến đau đớn, đao tuột khỏi tay, phải lập tức ghìm ngựa lại.

Từ Hoảng tức giận lao tới, thúc ngựa đuổi theo sau Văn Xú, không ngờ Văn Xú lẹ như khỉ, hắn buông cung rồi nắm lấy đại đao, quay người lại chém một cái! Từ Hoảng kinh hãi mặt mày biến sắc, vội núp xuống yên ngựa tránh, tuy người thì tránh được nhưng mũ giáp bị một đao chém bay. Văn Xú thắng thế, hô hào số quân bại trận nhanh chóng rút về phía tây, đột nhiên thấy trong đám quân Tào xuất hiện một viên đại tướng mặt đỏ, tay cầm thanh long đao đuổi tới. Văn Xú đảo mắt, định tiếp tục vung đao thi triển. Nhưng con Xích thố lao nhanh như bay, chớp mắt đã đến cạnh hắn, Quan Vân Trường vung đao chém mạnh, Văn Xú vội vàng chống đỡ, khó khăn lắm mới hóa giải được chiêu thức. Không ngờ Quan Vũ đã quất ngựa chặn ngay trước mặt.

Ngay cả đường tháo chạy cũng bị chặn đứng, Văn Xú hoảng loạn cực độ, vội vung đao đánh lén, nhưng Quan Vũ chắn trái chặn phải, không cho hắn vượt qua. Trong lúc hai tướng đánh nhau, Từ Hoảng, Trương Liêu, Hứa Chử, Tào Thuần, Hạ Hầu Bác và một đám kỵ binh cũng kịp đuổi đến, hơn mười binh khí cùng lúc đâm về phía Văn Xú - Đáng thương thay cho viên mãnh tướng Hà Bắc, cả người lẫn ngựa đều chết thảm trong sơn cốc này!

Tào Tháo, Tuân Du cũng đã xuống núi, luôn miệng thúc giục:

— Không được chậm trễ, mau đuổi theo giết địch!

Quân Tào chưa đến năm trăm nhưng ai nấy đều dũng mãnh thiện chiến, lao thẳng về phía đám bại quân đuổi cùng giết tận. Quân Viên vừa mất thống soái, lại nghe thấy tiếng hô giết từ trong sơn cốc ầm ầm vọng ra, cho rằng quân Tào phải đông đến hàng vạn, liền bỏ chạy thục mạng. Kỵ binh tổn thất tới hơn nửa, số ít thoát ra khỏi sơn cốc chạy lẫn vào đám bộ binh trước mặt. Chỉ chốc lát chúng giẫm đạp lên nhau thương vong vô số, những kẻ ở phía sau không biết chuyện gì xảy ra, cũng chen chúc quay người bỏ chạy, đại quân tan tác hỗn loạn, sụp như núi đổ...

Quân Tào ít nên không dám đuổi ra ngoài sơn cốc, vội vàng quay lại thu nhặt quân nhu rút lui ra cửa nam. Vừa mới thở phào nhẹ nhõm thì lại thấy phía tây nam bụi tung mù mịt, một đại quân đang rầm rập tiến đến, các tướng sợ hãi run rẩy, nhưng Tào Tháo chỉ cười:

— Đây chắc chắn là người của ta!

Quả nhiên một lát sau đã thấy Nhạc Tiến một người một ngựa lao đến trước:

— Lo Viên Thiệu qua sông trước, mạt tướng đến để tiếp ứng!

Tào Tháo vuốt râu nói:

— Ngươi chẳng nhìn xa trông rộng được đến vậy!

Nhạc Tiến đỏ mặt:

— Quách Phụng Hiếu, Giả Văn Hòa bảo thuộc hạ đến.

— Ha ha ha! Có chút nguy hiểm nhưng đã qua rồi, lệnh cho quân của ngươi vòng ra phía sau bảo vệ bách tính, chúng ta không được nghỉ ngơi đâu, lập tức về Quan Độ ngay trong đêm.

— Tuân lệnh. - Nhạc Tiến chắp tay nói, - Còn có tin vui khác, Vu Cấm dẫn quân qua bến Đỗ Thị, lại phá được một số doanh trại quân Viên, giết được hơn ngàn quân địch, giờ đang trên đường trở về.

— Tốt! - Tào Tháo cười nói, - Ba quân sợ nhất là mất sỹ khí, Viên Thiệu liên tiếp bại trận lại mất hai viên hổ tướng, chắc chắn khí thế hao tổn nhiều, chúng ta lui về Quan Độ đợi chúng đến nộp mạng!

Các tướng hò reo, chỉ có Quan Vũ cúi đầu lặng yên. Tào Tháo đi tới vỗ nhẹ vào vai Quan Vũ:

— Trảm Nhan Lương diệt Văn Xú, Vân Trường đã lập được kỳ công! Lão phu quay về sẽ lập biểu, phong ngươi làm Đình hầu!

— Đa tạ Tào công... - Quan Vũ thờ ơ đáp lại. Lúc này đầu óc còn đang rối bời, Hạ Hầu Bác nói với ông rằng, trong đám loạn quân vừa rồi có một vị tướng rất giống Lưu Bị...

❀ ❀ ❀

[1] Hán Trung Vương khuyến tiến biểu, Lý Triêu.

[2] Bản dịch thơ của dịch giả Đặng Thúy Thúy.

[3] Chịu đựng được những sự ô trọc của giang sơn, gọi là chủ xã tắc, còn chịu đựng được những sự không lành của nước ấy thì làm vua thiên hạ.

[4] Người nghèo chớ nên vượt mặt người giàu, người bé chớ nên lừa dối người lớn, người sơ chớ nên ly gián người thân.

[5] Trích bài Danh đô thiên của Tào Thực, bản dịch thơ của của Điệp Luyến Hoa.