Thần Thoại Bulfinch: Thời Đại Huyền Thoại

Lượt đọc: 279 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 8

❊ ❊ ❊

Nisus và Scylla. Echo và Narcissus. Clytie. Hero và Leander

Minos, vua xứ Crete, gây chiến với Megara. Nisus là vua xứ Megara, và Scylla là con gái ông. Cuộc vây hãm đã kéo dài sáu tháng, nhưng thành trì vẫn trụ vững, bởi số mệnh đã định rằng nơi đây không thể thất thủ chừng nào một lọn tóc tía ánh lên giữa mái tóc của Vua Nisus vẫn còn ngự trên đầu ông. Trên tường thành có một ngọn tháp hướng ra cánh đồng nơi Minos và đại quân đang đóng trại. Scylla thường lui tới ngọn tháp này để phóng tầm mắt ngắm nhìn lều trại của quân địch. Cuộc vây hãm kéo dài lâu đến mức nàng đã nhận diện được từng vị tướng lĩnh. Riêng Minos đã khiến nàng vô cùng ngưỡng mộ. Nàng khâm phục phong thái uyển chuyển của chàng; khi chàng phóng lao, sự khôn khéo dường như quyện hòa với sức mạnh; khi chàng giương cung, đến thần Apollo cũng khó lòng làm thế cho tao nhã hơn. Nhưng khi chàng cởi bỏ mũ giáp, khoác áo tía, uy nghi trên lưng chú bạch mã trang điểm diễm lệ và kìm cương miệng ngựa đang sùi bọt mép, con gái của Nisus gần như đánh mất chính mình; nàng cuồng nhiệt đến mê muội vì ngưỡng mộ. Nàng ghen tị với ngọn giáo chàng cầm, với dây cương chàng nắm. Nàng cảm thấy như thể, nếu có thể, nàng sẽ vượt qua các hàng ngũ quân thù để đến bên chàng; nàng dâng trào thôi thúc muốn gieo mình từ trên tháp xuống giữa lòng đại quân của chàng, hoặc mở toang cổng thành đón chàng, hay làm bất cứ điều gì miễn là có thể làm vui lòng Minos. Khi ngồi trên ngọn tháp, nàng tự nhủ lòng mình: "Ta chẳng biết nên vui hay buồn trước cuộc chiến tang thương này. Ta buồn vì Minos là kẻ thù của chúng ta; nhưng ta lại mừng vì bất cứ lý do gì đưa chàng đến trước tầm mắt ta. Biết đâu chàng sẵn sàng ban hòa bình cho chúng ta và nhận ta làm con tin. Ta sẽ bay xuống nếu có thể, đặt chân vào doanh trại của chàng, và nói rằng chúng ta xin đầu hàng sự khoan dung của chàng. Nhưng rồi, lại phản bội cha mình ư? Không! Thà ta chẳng bao giờ gặp lại Minos nữa. Thế mà, chắc chắn có lúc việc một thành phố bị chinh phục lại là điều tốt nhất khi kẻ chinh phục vốn nhân từ và quảng đại. Minos quả thực có chính nghĩa về phía mình. Ta nghĩ rồi chúng ta cũng sẽ bị khuất phục; và nếu đó là kết cục tất yếu, cớ sao tình yêu lại không thể mở toang cổng thành cho chàng, thay vì phó mặc cho chiến tranh định đoạt? Thà bớt đi những muộn màng và tàn sát nếu có thể. Và ôi, nhỡ ai đó đả thương hoặc giết hại Minos thì sao! Chắc chẳng ai nhẫn tâm làm thế; nhưng nhỡ có kẻ vô tình không nhận ra chàng thì sao. Ta sẽ, ta sẽ xin đầu hàng chàng, đem cả giang sơn làm của hồi môn, để chấm dứt cuộc chiến này. Nhưng bằng cách nào? Cổng thành đều có lính canh, và cha ta giữ chìa khóa; chỉ có người ngáng đường ta. Phải chi các vị thần rủ lòng đưa người đi! Nhưng sao lại cầu xin các thần làm điều đó? Một người phụ nữ khác, với tình yêu sâu đậm như ta, hẳn sẽ tự tay dọn sạch mọi vật cản trên con đường tình ái của mình. Và chẳng lẽ người phụ nữ nào khác lại dám gan góc hơn ta? Ta sẵn sàng đối mặt với lửa đạn để đạt được mục đích; nhưng ở đây nào cần đến lửa đạn. Ta chỉ cần lọn tóc tía của cha mình. Quý giá hơn cả vàng đối với ta, nó sẽ trao cho ta mọi điều ta ước nguyện."

Trong lúc nàng tâm sự thì màn đêm buông xuống, chẳng mấy chốc toàn bộ cung điện chìm vào giấc ngủ. Nàng bước vào phòng ngủ của cha và cắt lấy lọn tóc định mệnh; rồi rời khỏi thành phố, tiến vào doanh trại quân địch. Nàng đòi được diện kiến nhà vua và cất lời thưa: "Tôi là Scylla, con gái của Nisus. Tôi xin dâng hiến cho ngài tổ quốc cùng gia thất của cha tôi. Tôi chẳng đòi hỏi phần thưởng nào ngoài chính ngài; vì tình yêu dành cho ngài mà tôi đã làm điều này. Xin hãy nhìn lọn tóc tía đây! Cùng với vật này, tôi xin trao gởi cha tôi và vương quốc của người." Nàng chìa bàn tay nắm giữ chiến lợi phẩm định mệnh ấy ra. Minos lùi lại và từ chối chạm vào. "Các thần hãy tiêu diệt ngươi, người phụ nữ đê tiện," chàng thét lên; "vết nhơ của thời đại chúng ta! Mong rằng cả mặt đất lẫn đại dương đều chẳng dung thân cho ngươi! Chắc chắn đảo Crete của ta, nơi chính Jupiter từng cất tiếng khóc chào đời, sẽ không bị vấy bẩn bởi một con quái vật nhường này!" Nói rồi, chàng truyền lệnh ban những điều khoản khoan dung cho thành phố bại trận, và đồn thuyền phải nhổ neo rời khỏi hòn đảo ngay lập tức.

Scylla phát cuồng. "Kẻ vong ân bội nghĩa," nàng thét lên, "chính ngươi lại bỏ rơi ta thế này ư? Ta là kẻ đã dâng cho ngươi chiến thắng, đã hy sinh cả cha mẹ và tổ quốc vì ngươi! Ta có tội, ta thừa nhận, và đáng phải chết, nhưng không phải dưới tay ngươi." Khi những con thuyền rời bờ, nàng lao mình xuống nước, túm lấy bánh lái của chiếc thuyền chở Minos, và bị kéo đi như một kẻ đồng hành không mong muốn trên hải trình của chúng. Một con ó biển bay vút trên cao — hóa ra đó chính là người cha đã hóa thành hình hài ấy — khi trông thấy nàng, liền bổ nhào xuống, dùng mỏ và móng vuốt tấn công nàng. Trong cơn hoảng sợ, nàng buông tay khỏi con thuyền và suýt rơi xuống nước, nhưng một vị thần rủ lòng thương xót đã biến nàng thành một chú chim. Con ó biển ấy vẫn nung nấu mối thù xưa; và mỗi khi nhìn thấy nàng trong chuyến bay cao vút của mình, người ta lại thấy nó lao xuống nàng với mỏ và móng vuốt để trả thù cho tội ác thuở nào.

Echo là một nữ thần rừng xinh đẹp, yêu chuộng những chốn rừng sâu và đồi núi, nơi nàng dành trọn thời gian cho các cuộc săn bắn chốn hoang dã. Nàng là sủng thần của Diana và thường tùng giá nữ thần trong các buổi săn. Nhưng Echo lại có một nhược điểm: nàng thích nói chuyện, và dù là trò chuyện hay tranh luận thì lúc nào cũng phải giành lấy câu nói cuối cùng. Một ngày nọ, Juno đi tìm phu quân của mình — người mà bà có lý do để nghi ngờ đang vui vầy bên các nữ thần rừng. Bằng tài ăn nói của mình, Echo đã khéo léo cầm chân vị nữ thần cho đến khi các nữ thần kịp tẩu thoát. Khi phát hiện ra điều đó, Juno đã phán quyết Echo bằng những lời sau: "Ngươi sẽ bị tước đi quyền sử dụng chiếc lưỡi từng dùng để lừa gạt ta, trừ một mục đích duy nhất mà ngươi vô cùng yêu thích: ĐÁP LỜI. Ngươi vẫn sẽ được giữ lại câu nói cuối cùng, nhưng hoàn toàn mất đi khả năng cất lời trước."

Nữ thần ấy đã trông thấy Narcissus, một thiếu niên tuấn tú, khi chàng đang săn bắn trên núi. Nàng đem lòng yêu chàng và bám theo từng bước chân chàng. Ồ, nàng khao khát biết bao được cất lời với chàng bằng giọng điệu dịu ngọt nhất, muốn trò chuyện cùng chàng, nhưng ngặt nỗi nàng chẳng thể làm thế. Nàng kiên nhẫn chờ đợi chàng cất lời trước và đã chuẩn bị sẵn câu đáp. Một ngày nọ, chàng thanh niên bị lạc khỏi nhóm bạn, cất tiếng gọi lớn: "Có ai ở đây không?" Echo đáp: "Đây." Narcissus đảo mắt nhìn quanh, nhưng chẳng thấy ai, bèn gọi lớn: "Lại đây." Echo đáp: "Lại đây." Chẳng thấy ai tới, Narcissus lại gọi: "Sao em lại tránh mặt anh?" Echo liền lặp lại câu hỏi ấy. "Chúng ta hãy đến bên nhau đi," chàng thanh niên nói. Nàng thiếu nữ đáp lại bằng cả trái tim với đúng những từ ấy, rồi hối hả chạy đến nơi, sẵn sàng vòng tay ôm lấy cổ chàng. Chàng giật mình lùi lại, thét lên: "Tránh ra! Thà chết chứ tôi không đời nào để cô bắt lấy." "Bắt lấy," nàng nói; nhưng mọi nỗ lực đều hoài công. Chàng bỏ đi, còn nàng thì tìm đến những chốn thâm sơn cùng cốc để giấu đi sự thẹn thùng. Từ đó trở đi, nàng sống trong những hang động và giữa các vách núi. Thân hình nàng heo héo dần vì đau khổ, cho đến khi toàn bộ da thịt tiêu tụy đi. Xương cốt nàng hóa thành đá, và chẳng còn lại gì ngoài giọng nói. Với tiếng nói ấy, nàng vẫn luôn sẵn sàng đáp lời bất cứ ai gọi mình, đồng thời duy trì thói quen cũ là giữ lấy câu nói cuối cùng.

Narcissus không chỉ tàn nhẫn trong chuyện này. Chàng lánh mặt tất cả các nữ thần rừng khác giống như từng đối xử với tội nghiệp Echo. Một ngày nọ, một thiếu nữ từng uổng công tìm cách thu hút chàng đã cất lời cầu nguyện rằng có lúc nào đó chàng cũng sẽ phải nếm trải cảm giác yêu mà chẳng được đáp đền. Nữ thần báo thù đã lắng nghe và chấp thuận lời cầu nguyện ấy.

Có một con suối trong vắt như bạc, nơi các mục đồng chẳng bao giờ lùa đàn gia súc tới. Dê núi cũng không lai vãng, chẳng loài thú hoang nào ghé qua; mặt nước cũng chẳng vương lá rụng hay cành khô; thay vào đó, cỏ non mọc tươi quanh bờ, và những mỏm đá che chở nơi này khỏi ánh nắng mặt trời. Một hôm, chàng thanh niên mệt nhoài vì săn bắn, người nóng bức và khát khô đã đặt chân đến đây. Chàng cúi xuống uống nước và nhìn thấy bóng hình chính mình dưới dòng suối; chàng tưởng đó là một vị thủy thần xinh đẹp nào đó đang sinh sống nơi suối nguồn. Chàng đứng ngẩn ngơ ngắm nhìn đôi mắt sáng ngời ấy, mái tóc uốn lượn tựa lọn tóc của Bacchus hay Apollo, đôi má tròn trịa, chiếc cổ ngà ngần, đôi môi hé mở, và ánh hồng rạng rỡ của sức khỏe cùng hơi thở vận động tỏa khắp gương mặt. Chàng đã đem lòng yêu chính bản thân mình. Chàng cúi sát môi để trao một nụ hôn; chàng nhúng cả hai tay xuống để ôm lấy đối tượng khả ái. Bóng hình ấy tan biến khi chạm vào, nhưng rồi chỉ một khoảnh khắc sau lại hiện lên và tiếp tục mê hoặc chàng. Chàng không tài nào dứt ra nổi; quên sạch cả chuyện ăn uống hay nghỉ ngơi, cứ ngẩn ngơ bên bờ suối mà đắm chìm ngắm nhìn bóng hình chính mình. Chàng trò chuyện với vị thủy thần tưởng tượng: "Hỡi sinh linh xinh đẹp, cớ sao em lại lánh mặt ta? Chắc chắn khuôn mặt ta đâu phải dạng khiến người ta phải chối từ. Các nữ thần yêu ta, và bản thân em trông cũng chẳng hề lãnh đạm với ta. Khi ta vươn tay ra, em cũng làm thế; rồi em mỉm cười với ta và đáp lại những cái vẫy tay của ta chẳng khác gì." Những giọt nước mắt của chàng rơi xuống dòng nước làm nhòa đi bóng hình ấy. Nhận ra hình bóng đang tan biến, chàng kêu lên: "Xin hãy dừng lại! Xin hãy để tôi được ngắm nhìn em, dẫu không thể chạm vào." Cứ thế, với những lời lẽ ấy và vô số lời tương tự, chàng nuôi dưỡng ngọn lửa đang thiêu đốt chính mình, để rồi dần dần tàn phai sắc diện, sức sống cùng vẻ đẹp từng làm đắm say nữ thần Echo thuở nào. Dẫu vậy, Echo vẫn luônẩn nấp gần đó, và khi chàng thét lên: "Than ôi! Than ôi!", nàng lại đáp lại bằng đúng những từ ấy. Chàng héo mòn rồi qua đời; và khi linh hồn chàng bước qua dòng sông Stygian, nó vẫn rướn người qua mạn thuyền để kịp ngắm nhìn bóng mình dưới làn nước. Các nữ thần tiếc thương chàng, nhất là các thủy thần; và khi họ đấm ngực sầu thương, Echo cũng đấm ngực theo. Họ chuẩn bị giàn hỏa táng, định thiêu đốt thi hài chàng, nhưng tìm hoài chẳng thấy đâu; thay vào đó là một đóa hoa với sắc tía ở nhị, bao quanh bởi những cánh hoa trắng, mang tên gọi và lưu giữ ký ức về Narcissus.

Milton từng nhắc đến câu chuyện về Echo và Narcissus qua khúc ca của nàng tiểu thư trong vở Comus. Nàng đang tìm kiếm các huynh trưởng trong rừng sâu và cất tiếng hát để thu hút sự chú ý của họ.

"Hỡi Echo ngọt ngào, nữ thần dịu hiền chẳng bóng hình,

Nơi hang đá không trung thanh vắng

Bên bờ xanh uốn lượn dòng Meander phẳng lặng,

Và trong thung lũng thêu dệt ngàn đóa hoa violet,

Nơi nàng họa mi vì tình cô quạnh

Đêm đêm cất khúc ca sầu bi oán tiếc với ngươi;

Chẳng thể bảo ta đâu là đôi uyên ương khả ái,

Tựa như Narcissus của lòng ngươi đó chăng?

Ồ, nếu ngươi đã giấu họ

Trong hang động ngập tràn hoa lá,

Xin hãy chỉ cho ta chốn ấy,

Hỡi nữ hoàng đối đáp, người con của bầu trời,

Mong sao ngươi được siêu thăng chốn cao xanh vời vợi,

Và dâng khúc vọng âm cho muôn khúc hòa ca chốn thiên đình."

Milton cũng mô phỏng câu chuyện về Narcissus qua lời kể của Eve khi nàng lần đầu nhìn thấy bóng mình phản chiếu dưới dòng suối:

"Tôi nhớ hoài ngày ấy, khi vừa tỉnh giấc nồng,

Và thấy mình đang nằm nghỉ ngơi

Dưới bóng râm thảm hoa, lòng khôn nguôi kinh ngạc

Rằng mình là ai, chốn này đâu, từ đâu đến và bằng cách nào

Cách đó không xa, tiếng nước róc rách

Phát ra từ một hang động, rồi lan tỏa

Thành một mặt nước phẳng lặng như gương, tĩnh mịch

Tinh khiết tựa vòm trời bao la; tôi rảo bước tới đó

Với tâm hồn ngây thơ, rồi ngả mình

Trên thảm cỏ xanh, ngắm nhìn hồ nước trong veo

Mượt mà ngỡ như một vòm trời thứ hai.

Khi tôi cúi người ngắm nghía, ngay trước mặt tôi

Một bóng hình hiện lên giữa dòng nước lung linh,

Cũng cúi xuống nhìn tôi. Tôi giật mình lùi lại;

Nó cũng lùi theo; nhưng rồi tôi vui mừng chồm tới,

Và nó cũng hân hoan đáp lại ngay với ánh nhìn

Đầy đồng cảm và yêu thương. Tôi hẳn đã dán chặt

Đôi mắt mình ở đó đến tận bây giờ, và héo mòn vì khao khát vô vọng,

Nếu một giọng nói không cất lên cảnh báo tôi rằng: 'Những gì nàng thấy,

Những gì nàng thấy ở đó, hỡi sinh linh xinh đẹp, chính là bản thân nàng.'"

Thi Đàng Thất Lạc, Quyển IV

Ngụ ngôn về Narcissus thường được các nhà thơ nhắc đến. Dưới đây là hai bài thơ ngắn khắc họa đề tài ấy theo những góc nhìn khác nhau. Bài đầu tiên là của Goldsmith:

"Chắc chắn do Trời xanh đã định đoạt,

Thà rằng rủ lòng thương hơn là mang lòng oán hận,

Rằng chàng phải mù lòa như Thần Tình Yêu,

Để thoát khỏi số phận bi thương của Narcissus"

Bài còn lại là của Cowper:

"Hỡi bạn hiền, hãy cẩn trọng với dòng suối trong veo hay ngọn nguồn nước mát,

Kẻo chiếc móc gớm ghiếc kia,

Chiếc mũi của bạn, tình cờ lọt vào tầm mắt;

Số phận của Narcissus khi ấy sẽ thuộc về bạn,

Và bạn sẽ héo mòn trong sự căm ghét chính mình,

Y như kẻ đang say đắm bản thân."

Clytie là một nữ thần nước đem lòng yêu Apollo, nhưng chẳng hề được chàng đoái hoai. Thế là nàng héo mòn tàn tạ, ngồi ngẩn ngơ suốt cả ngày trên nền đất lạnh, với mái tóc xõa tung buông xõa trên đôi vai. Chín ngày ròng nàng ngồi đó chẳng màng thức ăn hay thức uống, chỉ có nước mắt của chính mình và giọt sương lạnh giá làm bạn. Nàng ngắm nhìn vương miện mặt trời từ lúc hé rạng cho đến khi chu du suốt hành trình ngày dài rồi lặn xuống; mắt nàng chẳng màng đến bất cứ vật gì khác, khuôn mặt cứ hướng hoài về phía chàng. Cuối cùng, người ta bảo rằng, đôi chân nàng bám rễ vào lòng đất, khuôn mặt hóa thành một đóa hướng dương, luôn xoay theo thân cành để lúc nào cũng hướng về mặt trời trong suốt chu kỳ ban ngày; bởi nó vẫn giữ lại phần nào cảm xúc từ vị nữ thần đã sinh ra nó.

Một trong những bức tượng bán thân bằng cẩm thạch nổi tiếng nhất được phát hiện trong thời cận đại của chúng ta thường được gọi là tượng Clytie. Nó đã được sao chép lại bằng thạch cao rất nhiều lần. Tác phẩm tạc đầu một thiếu nữ đang cúi nhìn xuống, với phần cổ và vai được nâng đỡ trong đài của một đóa hoa lớn — mà chỉ cần một chút trí tưởng tượng, ta có thể liên tưởng đến một đóa hướng dương khổng lồ. Tuy nhiên, giả thuyết mới nhất cho rằng bức tượng này không tạc Clytie, mà là thần Isis.

Trong tác phẩm Những loài hoa, Hood từng nhắc đến Clytie thế này:

"Ta chẳng thèm nàng Clytie điên dại,

Kẻ có chiếc đầu bị mặt trời làm cho say quáng;

Hoa tulip là một ả đàn bà đài các,

Nên ta sẽ lánh xa nàng ta;

Hoa anh thảo vàng chỉ là một cô thôn nữ,

Hoa violet là một nữ tu nghiêm nghị;

Nhưng ta sẽ tán tỉnh đóa hồng kiều diễm,

Bậc vương hậu của muôn loài."

Hướng dương là biểu tượng muôn thuở của lòng chung thủy. Đó là cách Moore ca tụng loài hoa này:

"Trái tim nào đã thực lòng yêu sẽ chẳng bao giờ quên lãng,

Mà vẫn một lòng chung thủy cho đến tận cuối con đường;

Y như đóa hướng dương xoay về phía vị thần của mình lúc hoàng hôn buông xuống

Với ánh nhìn chẳng khác chút nào khi người vừa hé rạng ban mai."

Chỉ vì sự tiện lợi mà các nhà thơ hiện đại mới dịch từ tiếng Latin HELIOTROPIUM thành từ hướng dương trong tiếng Anh. Loài hướng dương vốn được người cổ đại biết đến mang tên tiếng Hy Lạp là helianthos, bắt nguồn từ HELIOS có nghĩa là mặt trời và ANTHOS là bông hoa, còn trong tiếng Latin gọi là helianthus. Nó mang tên gọi ấy do hình dáng tương đồng với mặt trời; nhưng như bất kỳ ai cũng có thể thấy vào lúc hoàng hôn, nó chẳng hề "xoay về phía vị thần khi người lặn xuống với ánh nhìn y hệt lúc người vừa rạng đông."

Loài Heliotrope trong câu chuyện về Clytie được gọi là Turn-sole trong những cuốn sách tiếng Anh cổ, và một loài cây như thế vẫn tồn tại ở Anh. Đó không phải là loài heliotrope thơm ngát trong những khu vườn hiện đại — vốn là một loài thực vật có nguồn gốc từ Nam Mỹ. Loài heliotrope cổ điểních thực có lẽ chính là loài heliotrope ở miền nam nước Pháp, một loại cỏ dại vốn không có ở châu Mĩ. Độc giả nào tò mò có thể tìm đọc phần miêu tả tỉ mỉ về nó trong bộ đại từ điển của Larousse.

Leander là một thiếu niên đến từ Abydos, một thị trấn bên bờ cõi Á châu của eo biển ngăn cách hai lục địa Á - Âu. Nơi bờ bên kia, tại thị trấn Sestos, sinh sống người thiếu nữ tên Hero, một nữ tư tế của nữ thần Venus. Leander đem lòng yêu nàng và thường bơi qua eo biển hàng đêm để tận hưởng những phút giây sum vầy cùng người thương, dẫn đường cho chàng là ngọn đuốc được nàng thắp lên trên ngọn tháp vì mục đích ấy. Nhưng rồi vào một đêm nọ, giông bão nổi lên, biển động dữ dội; sức lực chàng kiệt quệ và chàng đã chết đuối. Những con sóng dạt thi thể chàng vào bờ biển châu Âu, nơi Hero phát hiện ra cái chết của người yêu, và trong cơn tuyệt vọng, nàng đã gieo mình từ trên tháp xuống biển sâu để vùi chôn cuộc đời.

Bài sonnet sau đây là của Keats:

"Hãy đến đây, hỡi tất cả những thiếu nữ dịu hiền, với dáng điệu đoan trang,

Mắt luôn cúi nhìn xuống, cùng ánh sáng dịu êm đã được thuần hóa,

Ẩn khuất sau hàng mi trắng ngần,

Và hãy khiêm nhường đan chặt đôi tay ngọc ngà,

Tựa như các nàng dịu dàng đến mức chẳng thể ngắm nhìn,

Nạn nhân chưa kịp chạm tới của sắc đẹp rực ngời,

Đang chìm dần vào cõi tối tăm của tuổi trẻ hồn nhiên,

Đang chìm khuất hoang mang giữa lòng đại dương cô quạnh.

Đó là chàng Leander trẻ tuổi đang oằn mình bơi đến cõi chết.

Gần lả đi, chàng mím chặt đôi môi mỏi mệt

Hướng về má Hero, và mỉm cười đáp lại nụ cười nàng.

Ôi, cơn ác mộng hãi hùng! Kìa nhìn thân hình chàng chìm khuất

Nặng trĩu xác thân; đôi tay và bờ vai ló dạng chốc lát;

Chàng đã đi rồi; tất cả hơi thở nồng nàn tình ái bọt bèo trồi lên mặt nước!"

Truyện kể về hành trình bơi qua Hellespont của Leander từng bị xem là chuyện hoang đường, và chiến tích ấy bị cho là bất khả thi, cho đến khi Lãnh chúa Byron chứng minh tính khả thi của nó bằng cách tự mình thực hiện điều đó. Trong tác phẩm Nàng dâu xứ Abydos, ông viết:

"Những chi thể này từng được làn sóng bồng bềnh nâng đỡ."

Khoảng cách tại khúc hẹp nhất gần bằng một dặm, và nơi đó có dòng hải lưu không ngừng chảy từ Biển Marmora đổ ra quần đảo. Kể từ thời Byron, chiến tích ấy đã được nhiều người khác chinh phục; nhưng nó vẫn là một thử thách về sức mạnh và kỹ năng bơi lội đủ sức mang lại danh tiếng lẫy lừng vang dội dài lâu cho bất kỳ độc giả nào của chúng ta dám thử sức và hoàn thành nó.

Ở phần đầu khúc ca thứ hai của chính tác phẩm ấy, Byron đã nhắc lại câu chuyện này:

"Gió thét gào trên ngọn sóng Helle,

Y như trong đêm giông bão ngập tràn,

Khi Tình Yêu, kẻ xui khiến, lại quên mất việc cứu lấy

Chàng trai trẻ, xinh đẹp, quả cảm,

Niềm hy vọng cô đơn của người con gái xứ Sestos.

Ồ, khi đơn độc giữa bầu trời bao la

Ngọn đuốc trên tháp rực sáng ngời,

Mặc cho gió lốc cuồn cuộn và bọt sóng vỡ tan,

Cùng tiếng hải âu gào thét níu chân chàng quay về;

Mặc cho mây ngàn trên cao và dòng triều bên dưới,

Với những điềm báo và âm thanh ngăm đen cấm cản bước chân,

Chàng chẳng thể nhìn, chẳng buồn lắng nghe

Bất kỳ âm thanh hay hình ảnh nào mang điềm gở sợ hãi.

Đôi mắt chàng chỉ thấy ánh sáng tình ái ấy,

Vòm trời duy nhất mà nó ngước nhìn chào đón;

Tai chàng chỉ vang vọng khúc ca của Hero,

‘Hỡi những ngọn sóng, xin đừng chia cắt uyên ương lâu.’

Chuyện xưa đã cũ, nhưng tình yêu thủa ban đầu

Vẫn có thể truyền sức mạnh cho những trái tim trẻ trung minh chứng lòng chung thủy."

Đề tài này từng là nguồn cảm hứng yêu thích của các nhà điêu khắc.

Schiller đã viết một trong những bản ballad xuất sắc nhất của mình từ số phận bi thảm của đôi tình nhân ấy. Những vần thơ dưới đây được dịch từ phần sau của bản ballad đó:

"Trên dòng chảy mênh mông của Hellespont

Đêm buông màn đen kịt, và những trận mưa như trút nước

Tuôn trào từ bầu trời mây trĩu nặng;

Tia chớp lóe lên trên vòm trời,

Tất cả cuồng phong bên dưới đang gầm thét

Đập vào những bờ đá chất chồng.

Những vực thẳm kinh hoàng há hoác rộng mở,

Xé tan những ngọn sóng non cao;

Đại dương ngáp dài tựa muốn mở toang

Hút thẳng xuống tận hang cùng của Thần Hades."

Sau khi giông bão nổi lên, Hero nhận ra mối nguy hiểm và cất tiếng kêu:

“Than ôi! Than ôi! Lạy thần Jupiter nhân từ,

Hãy lắng nghe lời thỉnh cầu sầu bi của tôi,

Nhưng Hero còn cầu xin điều chi nữa đây?

Phải chăng các vị thần rủ lòng lắng nghe,

Thì giờ đây chàng giữa vực sâu giả trá kia,

Đang quằn quại đấu tranh cùng bọt nước giông bão.

Tất cả loài chim lướt trên mặt sóng

Đều vội vã cất cánh bay về tổ ấm;

Nương bóng vùng biển bình yên hơn

Tất cả tàu thuyền chống chọi bão giông đều cập bến.

“Ồ! Tôi biết chàng đang cười nhạo hiểm nguy,

Lại liều lĩnh dấn thân vào chuyến phiêu lưu quen thuộc,

Bị dụ dỗ bởi một sức mạnh tối cao;

Bởi chàng từng thề nguyền khi chúng tôi chia tay,

Bằng lời thề kết chặt những đôi tim chung thủy

Đến tận khoảnh khắc cuối cùng của đời người.

Phải chăng! Ngay lúc khoảnh khắc này hối hả trôi qua

Chàng đang chiến đấu với những ngọn sóng dữ dằn,

Và bị dòng nước giận dữ lôi tuột

Xuống tận những vực thẳm khôn lường.

“Hỡi Pontus giả dối! Nụ cười rạng rỡ của ngươi

Chính là thủ đoạn lừa lọc của kẻ phản trắc,

Tựa như chiếc gương lấp lánh ở đó:

Tất cả những gợn sóng vui đùa dịu êm của ngươi

Cho đến khi chúng đắc thắng trong việc lừa gạt

Đưa chàng vào cạm bẫy dối gian của ngươi.

Giờ đây giữa dòng chảy cuồn cuộn đằng kia,

Chàng vẫn tiếp tục tiến bước trên hành trình của mình,

Còn ngươi, kẻ gian dối, trút lên thân phận bất hạnh của chàng

Những đợt sóng kinh hoàng tuôn trào cuồn cuộn.

Mối hiểm nguy của giông bão dâng cao ngất ngưởng,

Sóng dựng thành núi non trong cơn thịnh nộ,

Đại dương dâng trào, và những con sóng tung bọt trắng xóa,

Phủ đầy những vách đá ghềnh

Nơi ngay cả những hạm đội chiến thuyền vững chãi nhất

Cũng chẳng thể chịu nổi cú va đập ấy.

Ngọn đuốc của nàng bị gió lốc thổi tắt,

Ngọn hải đăng dẫn lối đến bến bờ hy vọng;

Sự kinh hoàng trùm lên mặt nước,

Sự kinh hoàng trùm lên cả đất liền.

Nàng cầu xin Venus xoa dịu

Cơn cuồng phong đang ngày một dữ dội,

Và vỗ về sự khinh miệt của những ngọn sóng.

Và khi từng cơn gió lốc nối tiếp nhau kéo đến,

Nàng dâng lời thề hy tế cho mỗi cơn bão

Là một chú bê tơ tinh khôi với chiếc sừng dát vàng.

Gửi đến tất cả các nữ thần dưới âm phủ,

Gửi đến ‘tất cả các vị thần ngự trên thiên đường’,

Nàng cầu nguyện cho dòng dầu hòa bình chảy xuôi

Dịu dàng trên mặt biển đang oằn mình vì giông bão.

Hỡi Leucothea diễm phúc, hãy rủ lòng che chở tôi!

Hãy từ những cung điện ngọc bích xanh thẳm đến bên tôi;

Hãy lắng nghe lời cầu nguyện thống thiết trong cơn hoảng loạn của tôi.

Giữa tiếng gào thét của chốn hoang mạc đại dương,

Những thủy thủ chao đảo vì bão giông, đang khẩn cầu cứu trợ,

Sẽ tìm thấy ngài là đấng cứu thế ở ngay bên.

Hãy quấn lấy chàng bằng tấm choàng phù phép của người,

Được dệt nên và thêu thắm một cách thầm kín,

Chắc chắn sẽ nâng chàng từ vực sâu thẳm nhất

Vụt bay lên tận đỉnh những con sóng bạc đầu.”

Giờ đây những cơn giông bão cuồng dã đã chìm vào giấc ngủ,

Và từ đường chân trời đang vươn tới

Những tia nắng ban mai vạch ngang bầu trời,

Bình yên tựa như chưa từng nổi sóng trước đó

Mặt biển phẳng lặng phản chiếu bóng hình bờ bãi,

Bầu trời hôn những con sóng và sóng hôn bầu trời.

Những gợn sóng lăn tăn khe khẽ vỗ,

Đập vào bờ cát bị kìm kẹp bởi vách đá,

Và chúng rỉ rả, nghịch ngợm trôi qua

Xác một tử thi nằm trên bãi cát.

Phải, chính là chàng! Dẫu đã ngã xuống chốn tuyền đài,

Chàng vẫn giữ trọn lời thề thiêng liêng ấy,

Chỉ một thoáng liếc nhìn là đủ để nàng thấu tỏ mọi điều;

Chẳng một giọt nước mắt nào rớt xuống mi mắt nàng

Chẳng một lời thì thầm nào thoát khỏi bờ môi;

Nàng cúi nhìn trong sự tuyệt vọng lạnh giá;

Đưa mắt nhìn quanh vùng biển hoang vắng,

Đưa mắt nhìn vô vọng khắp bầu trời,

Rồi những tia chớp của ngọn lửa cao thượng

Chợt lóe lên qua gương mặt tái nhợt của nàng!

“Phải, ta biết rõ, hỡi các đấng tối cao,

Các người đã lôi kéo những giờ phút định mệnh ấy

Đến một cách nhẫn tâm và tàn độc.

Hành trình của ta đã sớm khép lại trọn vẹn.

Một hành trình như thế với một người tình như thế;

Ta đã nếm trải ngần ấy niềm vui.

Hỡi nữ hoàng Venus, trong ngôi đền của người,

Người từng biết ta đã tuyên thệ thuộc về người,

Giờ đây hãy đón nhận vị tư tế tự nguyện của người

Như một vật tế lễ dâng lên bệ thờ của người.”

Rồi lao mình xuống, mặc cho những tà áo bay phần phật

Vẫn vô vọng níu giữ thân hình nàng,

Nàng gieo mình vào dòng sóng Pontus;

Vòng tay ôm lấy chàng và nàng, vị thần nước

Cuốn cả hai vào tận tầng sâu thẳm nhất của dòng thác,

Và chính ngài đã trở thành nấm mồ chung cho cả hai.

Hài lòng với những chiến lợi phẩm của mình, lúc bấy giờ

Vị thần ra lệnh cho dòng nước êm đềm trôi đi,

Từ những chiếc bình khôn cạn,

Nơi tuôn chảy một dòng suối vô tận không bao giờ dứt.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.