Thần Thoại Bulfinch: Thời Đại Huyền Thoại

Lượt đọc: 279 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 25
Vùng Âm Cảnh – Nữ Tiên Tri Sibyl

❊ ❊ ❊

Ở phần đầu của bộ sách này, chúng ta đã tìm hiểu quan niệm ngoại giáo về sự sáng tạo thế giới; và giờ đây, khi hướng tới phần kết, chúng ta sẽ bước vào cõi chết qua ngòi bút của một trong những nhà thơ uyên bác nhất, người đã đúc kết học thuyết của mình từ tư tưởng của các bậc hiền triết đáng kính thời cổ đại. Vùng đất mà Virgil chọn làm lối vào âm phủ có lẽ là nơi khơi gợi mạnh mẽ nhất những cảm giác kinh hoàng và huyền bí trên khắp mặt đất. Đó là vùng núi lửa gần ngọn Vesuvius, nơi khắp chốn bị xé toạc bởi những khe vực tuôn trào ngọn lửa lưu huỳnh, mặt đất rung chuyển bởi những luồng khí bị nén chặt, và những âm thanh kỳ lạ phát ra từ lòng đất thẳm sâu. Hồ Avernus được cho là lấp đầy miệng một ngọn núi lửa đã tắt. Hồ có hình tròn, rộng nửa dặm và rất sâu, được bao quanh bởi những sườn đồi cao, vào thời Virgil, vốn bị che phủ bởi những khu rừng u ám. Hơi khí độc bốc lên từ mặt nước khiến chẳng một sinh vật nào dám sống bên bờ, cũng không có cánh chim nào bay qua nơi này. Theo lời nhà thơ, đây chính là hang động dẫn lối vào cõi âm, và tại đây, Aeneas đã dâng tế vật lên các vị thần âm phủ gồm Proserpine, Hecate và các nữ thần Báo thù. Bỗng một tiếng gầm vang lên trong lòng đất, những cánh rừng trên đỉnh đồi rung chuyển, và tiếng chó tru báo hiệu các vị thần đang đến gần. "Giờ thì," nữ tiên tri Sibyl nói, "hãy lấy hết can đảm lên, vì anh sẽ rất cần đến nó." Nàng bước xuống hang động, và Aeneas theo sau.

Trước ngưỡng cửa Địa ngục, họ lướt qua một đám đông gồm những nỗi buồn và mối bận tâm báo thù, những bệnh tật xanh xao, tuổi già âu lo, nỗi sợ hãi, cơn đói khát xúi giục tội ác, nhọc nhằn, cảnh nghèo khó và cái chết – toàn những hình thù gớm ghiếc. Các nữ thần Báo thù ngả mình trên những chiếc nệm đặt ở đó, cùng thần Bất hòa với mái tóc kết bằng loài rắn lục thắt dải băng đẫm máu. Nơi đây cũng tụ hội những quái vật như Briareus với trăm cánh tay, loài mãng xà rít lên ghê rợn và những con quái thú Chimaera phun lửa. Aeneas rùng mình khi chứng kiến cảnh tượng ấy, rút gươm định vung lên chém, nếu không có Sibyl ngăn lại. Sau đó, họ tiến đến dòng sông Cocytus đen ngòm và gặp lão lái đò Charon. Lão tuy già nua, tiều tụy nhưng vẫn cường tráng, đang đón đủ loại hành khách lên thuyền của mình: những anh hùng hào hiệp, những thiếu niên và trinh nữ nhiều như lá rụng mùa thu, hay những đàn chim bay về phương nam khi mùa đông cận kề. Họ đứng chen chúc cầu xin được qua sông, khao khát được chạm chân đến bờ bên kia. Thế nhưng, lão lái đò nghiêm khắc chỉ nhận những ai lão muốn và xua đuổi số còn lại. Lấy làm lạ trước cảnh tượng ấy, Aeneas bèn hỏi Sibyl: "Vì sao lại có sự phân biệt này?" Nàng đáp: "Những kẻ được đưa lên thuyền là linh hồn của những người đã được mai táng chu đáo; còn vô số kẻ khác chưa được chôn cất thì không được phép vượt dòng nước này, mà phải lang thang suốt một trăm năm, vất vưởng bên bờ sông cho đến khi cuối cùng được đón sang sông." Aeneas vô cùng thương xót khi nhớ đến những người đồng đội từng thiệt mạng trong cơn bão. Đúng lúc ấy, ông nhìn thấy Palinurus, người lái tàu của mình, kẻ đã ngã xuống biển và chết đuối. Ông cất lời hỏi nguyên nhân tai họa của người bạn. Palinurus đáp rằng bánh lái tàu đã bị cuốn phăng đi, và chàng vì bám lấy nó nên đã bị dòng nước cuốn trôi theo. Chàng tha thiết nài xin Aeneas hãy chìa tay vớt mình lên và cho cùng sang bờ bên kia. Tuy nhiên, Sibyl đã quở trách mong muốn trái với luật pháp cõi âm của chàng, nhưng cũng an ủi rằng cư dân vùng bờ biển nơi xác chàng dạt vào sẽ vì những điềm lạ mà chôn cất cẩn thận, và mũi đất ấy sẽ mang tên Mũi Palinurus cho đến tận ngày nay.

Để lại Palinurus được an ủi bởi những lời đó, họ tiến đến chiếc thuyền. Charon trừng mắt nhìn vị chiến binh đang tiến lại, hỏi bằng quyền gì mà một kẻ còn sống và mang vũ khí lại dám bén mảng đến bờ sông này. Sibyl liền đáp rằng họ không hề có ý định bạo loạn, mục đích duy nhất của Aeneas là đến thăm người cha, đồng thời giơ cành cây vàng ra. Vừa trông thấy cành cây, cơn giận dữ của Charon liền dịu xuống, lão vội vã quay đuôi thuyền vào bờ và đón họ lên. Con thuyền vốn chỉ chở những linh hồn nhẹ nhõm không vóc xác bỗng trĩu nặng dưới sức nặng của vị anh hùng. Chẳng mấy chốc, họ đã được đưa sang bờ bên kia. Tại đây, họ chạm trán con chó ba đầu Cerberus với những chiếc cổ tua tủa rắn độc. Nó sủa vang bằng cả ba cái họng cho đến khi Sibyl ném cho nó một chiếc bánh tẩm thuốc mê. Con vật háu ăn ngấu nghiến chiếc bánh, rồi nằm dài ra trong hang và chìm vào giấc ngủ. Aeneas cùng Sibyl liền nhảy lên bờ. Âm thanh đầu tiên đập vào tai họ là tiếng khóc than của những đứa trẻ qua đời khi vừa chạm ngõ cuộc đời, và gần đó là những kẻ đã thiệt mạng bởi những lời vu oan giá họa. Minos ngồi ghế phán quan xét xử họ và tra cứu việc làm của từng người. Nhóm tiếp theo là những kẻ tự vẫn, những kẻ căm ghét cuộc đời và tìm cái chết làm chốn dung thân. Ồ, giờ đây họ sẵn sàng chịu đựng cảnh nghèo đói, nhọc nhằn hay bất cứ hình phạt nào khác, miễn là được trở lại cõi trần! Tiếp đến là vùng đất u sầu, được chia thành những lối đi khuất khúc dẫn qua những lùm cây sim. Nơi đây lang thang những kẻ từng là nạn nhân của mối tình đơn phương, ngay cả cái chết cũng không giải thoát được họ khỏi đớn đau. Giữa chốn ấy, Aeneas tưởng chừng nhận ra hình bóng của Dido với vết thương hãy còn rỉ máu. Dưới ánh sáng mập mờ, thoạt đầu ông còn chần chừ, nhưng khi đến gần mới nhận ra chính là nàng. Lệ tuôn rơi trên má, ông cất lời gọi nàng bằng giọng điệu thiết tha của tình yêu xưa: "Dido bất hạnh ơi! Hóa ra lời đồn nàng đã thiệt mạng là sự thật ư? Và ôi, chính tôi là nguyên nhân gây ra điều đó sao! Tôi xin các vị thần làm chứng rằng việc tôi rời bỏ nàng hoàn toàn là bất đắc dĩ, vì phải tuân theo mệnh lệnh của Jupiter; tôi nào đâu ngờ sự vắng mặt của mình lại khiến nàng đau đớn đến nhường ấy. Dừng bước lại đi, tôi lạy nàng, đừng từ chối tôi lời từ biệt cuối cùng." Nàng đứng lặng trong giây lát, mặt quay đi, mắt đăm đăm nhìn xuống đất, rồi lặng lẽ lướt qua, vô cảm trước lời khẩn cầu của ông tựa một tảng đá. Aeneas đứng thẫn thờ dõi theo một lúc lâu, đoạn với nỗi lòng nặng trĩu, ông quay lại với người đồng hành và tiếp tục cuộc hành trình.

Họ bước tiếp vào những đồng cỏ nơi các anh hùng tử trận đang lang thang. Nơi đây, họ bắt gặp vô số bóng ma của các chiến binh Hy Lạp và Troia. Người Troia xúm quanh ông, nhìn mãi không chán. Họ hỏi lý do ông đến đây và dồn dập đặt ra muôn vàn câu hỏi. Ngược lại, đám quân Hy Lạp khi nhìn thấy bộ giáp lấp lánh của ông xuyên qua lớp sương mù liền nhận ra vị anh hùng, bèn hoảng sợ quay lưng bỏ chạy hệt như cách họ từng tháo chạy trên những cánh đồng Troia thuở nào.

Aeneas hẳn đã nán lại lâu hơn với những người bạn Troia nếu Sibyl không giục ông đi tiếp. Tiếp đó, họ đến một ngã ba đường: một ngả dẫn đến Elysium, ngả kia dẫn tới vùng giam cầm tội nhân. Aeneas nhìn thấy ở một bên là những bức tường của một thành trì vĩ đại, được bao quanh bởi dòng nước lửa cuồn cuộn của sông Phlegethon. Trước mặt ông là cánh cổng bằng kim cương adamand cứng chắc mà cả thần linh lẫn con người đều không thể phá vỡ. Một tòa tháp bằng sắt sừng sững bên cổng, nơi nữ thần Báo thù Tisiphone đang canh gác. Từ trong thành phát ra những tiếng kêu rên xiết, tiếng roi vút, tiếng sắt thép cọ xát và tiếng xiềng xích va vào nhau khua rang rảng. Aeneas kinh hoàng hỏi người dẫn đường rằng những âm thanh đó xuất phát từ tội ác nào. Sibyl đáp: "Đây là tòa phán xử của Rhadamanthus, kẻ đưa ra ánh sáng những tội ác trần thế mà thủ phạm từng tưởng rằng đã giấu kín không tài nào dò thấu. Tisiphone vung ngọn roi bọ cạp và giao nộp kẻ có tội cho các chị em của mình." Đúng lúc ấy, cánh cổng bằng đồng mở ra với tiếng động đinh tai nhức óc, và Aeneas nhìn thấy bên trong là một con mãng xà năm mươi đầu đang canh giữ lối vào. Sibyl cho ông biết vực thẳm Tartarus sâu thẳm đến mức đáy của nó cách mặt đất một khoảng sâu bằng khoảng cách từ bầu trời xuống mặt đất. Nằm bẹp dí dưới đáy vực sâu này là giống loài Titan từng dấy binh chống lại các vị thần; cả Salmoneus, kẻ cả gan dám so bì với Jupiter bằng cách dựng một chiếc cầu bằng đồng để lái chiến xa qua nhằm tạo tiếng sấm giả, đồng thời phóng những ngọn đuốc cháy rực xuống dân chúng giả làm chớp giạt, cho đến khi bị Jupiter trừng phạt bằng một tia sét thật để hắn nhận ra sự khác biệt giữa vũ khí phàm trần và quyền năng thần thánh. Nơi đây cũng giam giữ Tityus, gã khổng lồ có thân hình to lớn đến mức khi nằm xuống hắn trải dài tới chín mẫu đất, ngày ngày bị một con kềnh kềnh mổ xẻ gan; gan vừa bị ăn xong lại mọc ra lớp mới khiến hình phạt của hắn chẳng bao giờ chấm dứt.

Aeneas nhìn thấy những nhóm người ngồi quanh các bàn tiệc bày biện sơn hào hải vị, nhưng ngay bên cạnh lại có một nữ thần Báo thù chực chờ giật phăng thức ăn khỏi miệng họ ngay khi họ vừa định nếm thử. Những kẻ khác thì thấy những tảng đá khổng lồ treo lơ lửng trên đầu như chực rơi xuống, khiến họ luôn sống trong cảnh nơm nớp lo sợ. Đó là những kẻ từng căm ghét anh em ruột thịt, đánh đập cha mẹ, lừa gạt những người bạn hết lòng tin tưởng họ, hay những kẻ trở nên giàu có nhưng khư khư giữ tiền cho riêng mình mà không sẻ chia với ai – trong đó nhóm cuối cùng chiếm số lượng đông đảo nhất. Nơi đây cũng có những kẻ từng bội ước lời thề hôn nhân, chiến đấu vì một chính nghĩa sai trái, hoặc bất trung với chủ nhân. Có kẻ từng bán rẻ đất nước vì vàng, có kẻ lũng đoạn luật pháp, nay nói thế này mai đổi thế khác.

Ixion bị trói vào vành của một chiếc bánh xe quay không ngừng nghỉ; Sisyphus thì đang è cổ đẩy một hòn đá khổng lồ lên đỉnh đồi, nhưng khi vừa gần tới đỉnh thì hòn đá, chịu tác động của một lực bất ngờ nào đó, lại lăn nhào xuống đồng bằng. Hắn lại nhẫn nại đẩy đá, mồ hôi đầm đìa khắp các bắp thịt mỏi nhừ, nhưng mọi công sức đều đổ sông đổ bể. Lại có Tantalus đứng ngập trong một vũng nước ngang cằm, thế mà hắn vẫn héo hắt vì khát cháy cổ mà chẳng tìm được chút nước nào giải tỏa; bởi mỗi khi hắn cúi cái đầu bạc phơ xuống háo hức hớp nước, dòng nước lại rút đi, để trơ lại mặt đất khô khốc dưới chân. Những thân cây cao trĩu quả cúi đầu chào mời hắn: lê, lựu, táo và những quả vả ngọt lịm; nhưng khi hắn vừa vươn tay chộp lấy, những cơn gió lại cuộn chúng bay vút lên cao quá tầm với.

Sibyl bấy giờ cảnh báo Aeneas rằng đã đến lúc rời khỏi những vùng đất u ám này để tìm đến thành phố của những linh hồn hạnh phúc. Họ đi qua một vùng trung gian tối tăm và bước vào cánh đồng Elysium, những khu rừng xanh tươi là nơi cư ngụ của những kẻ may mắn. Họ hít thở bầu không khí trong lành hơn và nhìn vạn vật được bao phủ bởi một thứ ánh sáng sắc tím. Vùng đất này có mặt trời và những vì sao của riêng nó. Cư dân ở đây vui chơi theo nhiều cách khác nhau: người thì chơi thể thao trên thảm cỏ xanh, tranh tài sức mạnh hoặc sự khéo léo, kẻ thì múa hát say sưa. Orpheus tấu lên những cung đàn lyre làm say đắm lòng người. Tại đây, Aeneas nhìn thấy những vị khai quốc công thần của vương quốc Troia, những người anh hùng hào hiệp từng sống trong thời đại hạnh phúc hơn. Ông ngắm nhìn với vẻ đầy ngưỡng mộ những cỗ chiến xa và vũ khí lấp lánh nay đã được cất đi không còn dùng đến. Những ngọn giáo cắm phập xuống đất, và những chú ngựa tháo cương tung tăng gặm cỏ khắp đồng bằng. Niềm tự hào về bộ giáp lộng lẫy và những chiến mã dũng mãnh từng theo các anh hùng thuở sinh thời vẫn tiếp tục đồng hành cùng họ nơi cõi này. Ông lại thấy một nhóm khác đang dự tiệc và thưởng thức âm nhạc. Họ đang ở trong một lùm cây nguyệt quế, nơi dòng sông lớn Po bắt nguồn và chảy ra nhân gian. Nơi đây dung dưỡng những kẻ ngã xuống vì những vết thương nơi chiến trận vì nghĩa vụ với tổ quốc, cả những vị tư tế thanh cao, những nhà thơ cất lên những vần thơ xứng đáng với thần Apollo, cùng những người đã góp phần sưởi ấm và làm đẹp cho cuộc sống qua những phát minh hữu ích, lưu danh muôn thuở nhờ việc phụng sự nhân loại. Trán họ đeo những dải băng trắng như tuyết. Sibyl tiến đến một nhóm người trong số đó và hỏi thăm đường đến chỗ Anchises. Họ chỉ dẫn cho hai người lối đi, và chẳng mấy chốc đã tìm thấy ông trong một thung lũng xanh tươi, nơi ông đang ngắm nhìn các thế hệ hậu duệ của mình, cùng số mệnh và những chiến công hiển hách họ sẽ lập nên trong tương lai. Khi nhận ra Aeneas đang tiến lại gần, ông dang rộng cả hai tay, nước mắt tuôn trào không dứt. "Con cuối cùng đã đến đấy ư," ông nói, "người mà ta mòn mỏi ngóng chờ, và nay ta được gặp lại con sau biết bao hiểm nguy qua rồi sao? Ôi con trai của ta, ta đã nơm nớp lo sợ cho con biết nhường nào khi dõi theo hành trình của con!" Aeneas đáp lại: "Thưa cha! Hình bóng của cha luôn hiện diện trước mắt con để dìu dắt và che chở cho con." Đoạn ông cố ôm chầm lấy cha, nhưng vòng tay ông chỉ ôm vào một bóng hình vô thực.

Aeneas nhìn thấy trước mắt một thung lũng rộng lớn, với những hàng cây khẽ đung đưa trong gió, một khung cảnh thanh bình mà dòng sông Lethe lững lờ trôi qua. Dọc theo bờ sông là một đám đông vô số kể, đông đúc như loài côn trùng bay lượn trong tiết trời mùa hè. Lấy làm ngạc nhiên, Aeneas cất tiếng hỏi họ là ai. Anchises đáp: "Đó là những linh hồn sẽ được ban cho thể xác vào thời điểm thích hợp. Trong lúc chờ đợi, họ cư ngụ bên bờ sông Lethe và uống nước để quên đi kiếp sống trước kia." "Ôi thưa cha!" Aeneas thốt lên, "lẽ nào lại có ai luyến ái cõi trần đến mức muốn rời bỏ chốn thanh bình này để trở lại trần gian?" Anchises giải thích bằng cách trình bày về trật tự của tạo hóa. Ngài cho biết, Đấng Sáng Tạo ban đầu tạo ra chất liệu cấu thành nên linh hồn từ bốn nguyên tố: lửa, không khí, đất và nước; khi hòa quyện lại, chúng mang hình hài của phần cao quý nhất là lửa và trở thành NGỌN LỬA. Chất liệu ấy được gieo rắc như hạt giống khắp các thiên thể gồm mặt trời, mặt trăng và các vì sao. Từ hạt giống đó, các vị thần cấp dưới đã tạo ra con người và muôn loài vật, hòa trộn nó với các tỉ lệ đất khác nhau khiến cho sự tinh khiết bị pha tạp và suy giảm. Cứ thế, phần đất càng chiếm ưu thế trong hợp chất thì cá thể đó càng kém phần tinh khiết; và ta thấy con người khi trưởng thành không còn giữ được sự tinh khôi như thuở thiếu thời. Tương tự, thời gian mà thể xác và linh hồn dung hợp càng kéo dài thì phần tinh thần càng vướng bận nhiều cấu uế. Những tạp chất ấy phải được gột rửa sau khi chết, bằng cách để linh hồn phơi mình trong luồng gió lốc, ngâm vào dòng nước, hoặc dùng lửa thiêu đốt những cặn bẩn. Một số ít người – mà Anchises ám chỉ bản thân ông là một trong số đó – được đưa thẳng vào cõi Elysium và ở lại luôn tại đó. Nhưng phần lớn những người khác, sau khi đã gột sạch bụi trần, sẽ được phái trở lại trần gian với một thể xác mới, sau khi ký ức về kiếp trước đã được tẩy rửa sạch sẽ bởi dòng nước sông Lethe. Mặc dù vậy, vẫn có những kẻ đã bị vấy bẩn quá sâu, không xứng đáng được trao phó thân xác con người, nên đành phải hóa thành loài thú vật như sư tử, hổ, mèo, chó, khỉ,... Đó là điều mà người cổ đại gọi là thuyết Luân hồi hay sự chuyển sinh của linh hồn; một học thuyết vẫn còn được duy trì bởi người bản địa ở Ấn Độ, những kẻ không nỡ tước đoạt sự sống của bất kỳ sinh vật nào dù là nhỏ nhặt nhất, vì biết đâu đó chính là một người thân của họ trong một hình hài khác.

Sau khi giải thích tường tận, Anchises bắt đầu chỉ cho Aeneas thấy những hậu duệ của dòng họ sẽ ra đời trong tương lai, đồng thời kể về những chiến công họ sẽ lập được trên thế gian này. Kế đó, ông quay trở lại thực tại, dặn dò con trai về những thử thách mà chàng còn phải trải qua trước khi đặt nền móng vững chắc cho bản thân và đoàn tùy tùng tại Ý. Những cuộc chiến đang chờ được khơi mào, những trận đánh phải trải qua, một nàng dâu cần chinh phục, và kết quả là vương quốc Troia sẽ được dựng xây, từ đó trỗi dậy đế chế La Mã hùng mạnh vươn lên thống trị thế giới.

Aeneas và Sibyl liền từ biệt Anchises, trở về trần thế bằng một lối tắt nào đó mà nhà thơ không giải thích rõ.

Trong tiếng Ai Cập, Địa ngục gọi là Amenti. Trong bản Sửa đổi Kinh thánh, Ủy ban Phiên dịch đã thay thế từ "Hades" ở những chỗ từng dùng từ "địa ngục" trong bản dịch của Vua James.

Như chúng ta đã thấy, Virgil đặt cõi Elysium của mình ở dưới lòng đất, làm nơi cư ngụ cho linh hồn những người phước đức. Thế nhưng trong tác phẩm của Homer, Elysium không hề thuộc về cõi âm. Ông đặt nó ở phía tây trái đất, gần đại dương, và mô tả đó là một vùng đất hạnh phúc không có tuyết, không có cái lạnh hay những cơn mưa, luôn được ve vuốt bởi những luồng gió Zephyrus dịu ngọt. Những người anh hùng được ban ơn sẽ đến đây mà không phải qua cái chết, sống hạnh phúc dưới sự cai trị của Rhadamanthus. Cõi Elysium của Hesiod và Pindar lại nằm ở Quần đảo của những người phước hạnh, hay còn gọi là Quần đảo May mắn nằm ở Đại dương Phương Tây. Từ những điển tích này đã sản sinh ra truyền thuyết về hòn đảo Atlantis hạnh phúc. Vùng đất phúc lành ấy có lẽ hoàn toàn là sản phẩm của trí tưởng tượng, nhưng cũng có thể bắt nguồn từ lời kể của những thủy thủ bị bão dạt vào từng thoáng nhìn thấy bờ biển châu Mỹ.

James Russell Lowell, trong một bài thơ ngắn của mình, đã đòi hỏi cho thời đại hiện tại một vài đặc ân của vương quốc hạnh phúc ấy. Khi hướng về Quá khứ, ông viết:

Bất cứ sự sống chân chính nào từng tồn tại trong ngươi,

Đang cuồn cuộn chảy trong huyết quản thời đại chúng ta.

. . . . . .

Nơi đây, giữa những con sóng ảm đạm của tranh chấp và muộn phiền,

Những "Hòn đảo May mắn" xanh tươi trôi bồng bềnh,

Nơi tất cả những anh hùng linh hồn của ngươi cư ngụ và sẻ chia

Những nỗi đoạn trường và nhọc nhằn của chúng ta.

Hiện tại bước đi mang theo

Tất cả những gì dũng cảm, tuyệt vời và tốt đẹp

Từng làm cho thời đại xưa trở nên rực rỡ.

Milton cũng nhắc đến điển tích tương tự trong Thiên đường đã mất, Quyển III, dòng 568:

Giống như những khu vườn Hesperian nổi tiếng thuở xưa,

Những cánh đồng may mắn, những lùm cây và thung lũng ngập tràn hoa,

Những hòn đảo hạnh phúc vô cùng.

Và trong Quyển II, ông miêu tả các dòng sông của xứ Erebus theo ý nghĩa tên gọi của chúng trong tiếng Hy Lạp:

Styx căm hận, dòng lũ của mối thù chết chóc,

Acheron u buồn với nỗi sầu đen tối và sâu thẳm;

Cocytus mang tên từ tiếng khóc than vang vọng

Nghe dọc theo dòng suối đầy tang tóc; Phlegethon hung dữ

Với những con sóng lửa cuồn cuộn khơi gợi cơn giận cuồng nợ.

Cách xa chốn ấy là một dòng suối chậm chạp và lặng lẽ,

Lethe, dòng sông lãng quên, cuộn mình

Trong mê cung nước, kẻ nào uống vào

Lập tức quên đi trạng thái và bản thể thuở trước,

Quên cả niềm vui lẫn nỗi buồn, cả lạc thú lẫn đớn đau.

Khi Aeneas và Sibyl tiếp bước trở về mặt đất, ông nói với nàng: "Dù nàng là nữ thần hay một phàm nhân được các thần linh ái mộ, ta vẫn luôn tôn kính nàng. Khi trở về cõi trần, ta sẽ cho lập một ngôi đền để tôn vinh nàng và chính tay ta sẽ mang tế vật đến dâng cúng." Sibyl đáp: "Ta chẳng phải nữ thần; ta nào có quyền nhận lễ vật hay hy tế. Ta chỉ là một phàm nhân; thế nhưng nếu ta chịu chấp nhận tình yêu của Apollo, ta đã có thể trở thành bất tử. Ngài hứa sẽ ban cho ta điều ước nếu ta ưng thuận làm người của ngài. Ta liền bốc một nắm cát, đưa lên và nói: 'Xin hãy ban cho ta số sinh nhật bằng với số hạt cát trong tay.' Đặt điều không may là ta lại quên xin thêm sự trẻ trung vĩnh cửu. Ngài cũng sẽ ban cho điều đó nếu ta chấp nhận tình yêu của ngài, nhưng vì phẫn nộ trước lời từ chối của ta, ngài đã để cho ta già đi. Tuổi trẻ và sức mạnh thanh xuân của ta đã phai tàn từ lâu lắm rồi. Ta đã sống được bảy trăm năm, và để đếm cho đủ số hạt cát trong tay, ta vẫn còn phải trải qua ba trăm mùa xuân và ba trăm mùa gặt nữa. Thân xác ta teo tóp dần theo năm tháng, rồi theo thời gian, ta sẽ biến mất khỏi tầm mắt, nhưng giọng nói của ta sẽ còn mãi, và các thế hệ mai sau sẽ tôn trọng những lời tiên tri của ta."

Những lời cuối cùng này của Sibyl ám chỉ khả năng tiên tri của nàng. Trong hang động của mình, nàng thường khắc tên tuổi và số phận của từng người lên những chiếc lá cây nhặt được. Những chiếc lá được khắc chữ như thế sẽ được xếp ngăn nắp bên trong hang, và những ai sùng bái có thể đến xin lời chỉ dẫn. Thế nhưng nếu chẳng may khi cánh cửa vừa mở ra, gió lùa vào làm tán loạn những chiếc lá, Sibyl sẽ không thèm giúp sắp xếp lại nữa, và lời tiên tri từ đó vĩnh viễn mất đi.

Truyền thuyết sau đây về nàng Sibyl diễn ra vào một thời điểm muộn hơn. Dưới triều đại của một vị vua nhà Tarquin, có một người phụ nữ xuất hiện trước mặt nhà vua và mời chào bán chín cuốn sách. Nhà vua từ chối mua, thế là người phụ nữ liền bỏ đi, thiêu hủy ba trong số chín cuốn sách ấy, rồi quay lại ra giá bán sáu cuốn còn lại bằng đúng số tiền mà bà từng đòi cho cả chín cuốn. Nhà vua một lần nữa cự tuyệt; nhưng khi người phụ nữ ấy tiếp tục thiêu hủy thêm ba cuốn nữa, quay lại và đòi số tiền y như cũ cho ba cuốn cuối cùng còn sót lại, sự tò mò của nhà vua đã trỗi dậy, và ông quyết định mua lại chúng. Người ta phát hiện bên trong những cuốn sách ấy chứa đựng số mệnh của vương quốc La Mã. Chúng được lưu giữ trong đền thờ Jupiter Capitolinus, cất trong một chiếc tráp đá, và chỉ cho phép những quan chức đặc trách mới được phép kiểm tra; vào những dịp trọng đại, họ sẽ tra cứu chúng và diễn giải những lời sấm truyền cho nhân dân.

Có rất nhiều nàng Sibyl khác nhau; nhưng nàng Sibyl ở Cumae, người được Ovid và Virgil nhắc đến trong tác phẩm của họ, là nhân vật nổi tiếng nhất. Câu chuyện của Ovid về cuộc đời kéo dài đến một ngàn năm của nàng có lẽ ngụ ý rằng các nàng Sibyl thực chất chỉ là hiện thân tái xuất của cùng một cá nhân duy nhất.

Giờ đây người ta tin rằng một số nàng Sibyl xuất chúng nhất đã lấy cảm hứng cho những lời sấm truyền của họ từ Kinh thánh của người Do Thái.

Những độc giả quan tâm đến chủ đề này có thể tìm đọc tác phẩm "Judaism" của Giáo sư F. Huidekoper.

Young, trong tác phẩm Night Thoughts, cũng có nhắc đến nàng Sibyl. Khi bàn về Sự khôn ngoan thế tục, ông viết:

Nếu định mệnh tương lai do nàng ta vạch ra thì tất cả cũng chỉ trên những chiếc lá,

Như Sibyl, niềm hạnh phúc phù du, vô thường;

Ngay cơn gió thoảng đầu tiên nó đã tan biến vào hư không.

. . . . . .

Cũng như những kế hoạch trần thế giống như những chiếc lá của Sibyl,

Những ngày tháng của người thiện lương hãy sánh với những cuốn sách của Sibyl,

Giá trị vẫn cứ tăng lên dù số lượng ngày càng ít đi.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.