Orpheus và Eurydice. Aristaeus. Amphion. Linus.
Thamyris. Marsyas. Melampus. Musaeus
Orpheus là con trai của thần Apollo và nàng thơ Calliope. Chàng được cha tặng cho một cây đàn lia và được dạy cách chơi đàn, và chàng chơi hay đến mức không gì có thể cưỡng lại sức hút từ âm nhạc của chàng. Không chỉ những người trần mắt thịt đồng loại, mà cả dã thú cũng phải mềm lòng trước những khúc ca của chàng; chúng tụ tập quanh chàng, gạt bỏ bản tính hung ác và đứng chết lặng trong mê đắm trước tiếng đàn của chàng. Thậm chí, ngay cả cây cối và đá sỏi cũng cảm nhận được sức quyến rũ ấy. Những tán cây kéo nhau xúm lại quanh chàng, còn đá sỏi thì vơi bớt đi sự cứng nhắc, trở nên mềm mại hơn trước những giai điệu của chàng.
Hymen đã được mời đến để ban phúc cho lễ cưới của Orpheus và Eurydice; nhưng dù có đến dự, thần lại chẳng mang theo điềm lành nào. Ngay cả ngọn đuốc của thần cũng âm ỉ bốc khói và làm dâng tràn nước mắt trong mắt đôi uyên ương. Ứng nghiệm với những điềm báo ấy, chẳng bao lâu sau lễ cưới, trong lúc Eurydice đang lang thang cùng các nữ thần đồng hành, nàng đã bị chàng mục tử Aristaeus nhìn thấy. Bị sắc đẹp của nàng làm cho mê mẩn, Aristaeus liền ngỏ lời tán tỉnh. Nàng hoảng hốt bỏ chạy, và trong lúc chạy đã dẫm phải một con rắn ẩn trong cỏ, bị nó cắn vào chân và tử vong. Orpheus cất tiếng ca than khóc nỗi đau đớn của mình cho muôn loài đang hít thở bầu trời cao xanh, từ các vị thần cho đến người phàm, và khi nhận ra mọi sự đều vô ích, chàng quyết tâm xuống âm phủ để tìm kiếm người vợ yêu dấu. Chàng bước qua một hang động nằm sườn mũi đất Taenarus và đặt chân đến vương quốc của Thần Styx. Chàng đi qua những đám đông hồn ma, và tiến ra trước ngai vàng của Pluto cùng Proserpine. Vừa khảy đàn lia phụ họa cho lời ca, chàng cất tiếng hát: "Hỡi các vị thần linh chốn âm ty, nơi tất cả chúng ta những kẻ đang sống rồi cũng phải kéo về, xin hãy lắng nghe lời tôi, vì đó là những lời chân thật! Tôi đến đây không phải để dò thám những bí mật của Tartarus, cũng không phải để đọ sức với con chó ba đầu có mái tóc rắn đang canh giữ cổng vào. Tôi đến để tìm người vợ của mình, người mà những năm tháng đầu đời đã phải chịu kết cục bi thảm bởi nanh độc của loài rắn độc. Tình yêu đã dẫn lối cho tôi đến đây, Tình yêu, một vị thần có quyền năng tối cao đối với những kẻ sống trên mặt đất chúng tôi, và nếu những truyền thuyết cổ xưa nói đúng, thì ở chốn này quyền năng ấy cũng chẳng kém gì. Tôi khẩn cầu các ngài, vì những chốn ngụ đầy kinh hoàng này, những vương quốc của sự im lặng và những điều chưa từng thành hình này, hãy nối lại sợi chỉ cuộc đời của Eurydice. Tất cả chúng ta đều thuộc về các ngài, và sớm muộn gì cũng phải bước sang lãnh địa của các ngài. Nàng ấy cũng vậy, khi đã sống trọn vẹn khoảng đời của mình, sẽ đường đường chính chính thuộc về các ngài. Nhưng cho đến lúc đó, xin hãy ban nàng lại cho tôi, tôi khẩn khoản van xin các ngài. Nếu các ngài từ chối, tôi không thể một mình quay về; các ngài sẽ phải hoan hỉ trước cái chết của cả hai chúng tôi đấy."
Khi chàng cất lên những khúc ca đầy xót xa ấy, ngay cả các hồn ma cũng phải rơi lệ. Tantalus, dẫu đang cơn khát cháy cổ, cũng phải dừng lại khoảnh khắc với tay lấy nước; bánh xe của Ixion đứng yên không quay; con kèn kọt ngừng xé gan của gã khổng lồ; những người con gái của Danaus tạm nghỉ tay việc múc nước bằng rây; và Sisyphus ngồi thừ trên mỏm đá của mình để lắng nghe. Khi ấy, người ta kể rằng, lần đầu tiên đôi má của các nữ thần Báo Thù đẫm lệ. Proserpine không thể kìm lòng, và chính Pluto cũng phải nhượng bộ. Eurydice được gọi tên. Nàng bước ra từ đám hồn ma mới đến, bước đi tập tễnh vì vết thương ở chân. Orpheus được phép đưa nàng đi theo với một điều kiện duy nhất: chàng không được quay đầu nhìn lại nàng cho đến khi cả hai đặt chân lên đến thế gian phía trên. Theo điều kiện ấy, họ tiếp tục hành trình, chàng đi trước, nàng theo sau, qua những lối đi tối tăm và dốc đứng trong sự im lặng tuyệt đối, cho đến khi họ gần chạm tới lối thoát dẫn lên thế giới tươi sáng phía trên. Đúng lúc đó, trong một phút lãng trí, để chắc chắn rằng nàng vẫn đang lẽo đẽo theo sau, Orpheus liếc mắt nhìn lại phía sau – và ngay lập tức, nàng bị cuốn đi mất. Vươn tay ôm lấy nhau, nhưng họ chỉ với tới khoảng không vô định. Chết đi một lần nữa nhưng nàng chẳng thể oán trách người chồng của mình, bởi làm sao nàng có thể trách nỗi lòng số nóng vội muốn được nhìn ngắm nàng cơ chứ? "Vĩnh biệt," nàng nói, "một lời vĩnh biệt cuối cùng," và bị cuốn đi thật nhanh, nhanh đến mức âm thanh ấy hầu như chẳng kịp lọt vào tai chàng.
Orpheus tìm cách đuổi theo nàng, khẩn khoản xin được quay lại để thử cứu nàng thêm một lần nữa nhưng người lái đò khắc nghiệt đã đẩy lùi chàng và từ chối cho qua sông. Suốt bảy ngày đêm, chàng tha thẩn bên bờ vực, chẳng màng ăn uống hay ngủ nghỉ; rồi cất lời nguyền rủa cay đắng sự tàn nhẫn của các vị thần xứ Erebus, chàng đem nỗi niềm ca thán hát cho đá sỏi và núi non nghe, làm mềm lòng cả loài hổ dữ và lay chuyển những cội sồi khỏi chốn rễ bám. Chàng lánh xa loài người, ngày đêm đắm chìm trong ký ức về tai họa đau thương. Những thiếu nữ xứ Thrace đã trăm phương ngàn kế để quyến rũ chàng, nhưng chàng đều lạnh lùng cự tuyệt. Họ nhẫn nhịn chàng chừng nào còn có thể; nhưng khi thấy chàng hoàn toàn dửng dưng, vào một ngày nọ, một cô nàng trong số họ, vì quá phấn khích trước những nghi lễ kính thần Bacchus, đã thét lên: "Kìa, hãy nhìn kẻ đang khinh miệt chúng ta kìa!" rồi ném chiếc lao về phía chàng. Ngọn lao vừa bay đến tầm âm thanh của tiếng đàn liền rơi vô hại xuống dưới chân chàng. Những hòn đá họ ném vào chàng cũng rơi xuống y như vậy. Thế nhưng đám phụ nữ bèn cất tiếng thét gào lấn át cả tiếng âm nhạc, và rồi những thứ vũ khí ấy cuối cùng cũng tới được chỗ chàng, chẳng mấy chốc đã nhuốm đẫm máu chàng. Những kẻ cuồng loạn xé xác chàng ra từng mảnh, rồi ném đầu và cây đàn lia xuống dòng sông Hebrus. Trôi dạt theo dòng nước, chúng phát ra những âm thanh ru buồn, được các bờ sông họa lại thành một bản hòa tấu ai oán. Các nàng Muses thu nhặt những mảnh thể xác của chàng và chôn cất tại Libethra, nơi người ta kể rằng tiếng chim sơn ca hót trên mộ chàng còn ngọt ngào hơn bất cứ nơi nào khác trên đất Hy Lạp. Cây đàn lia của chàng được thần Jupiter đặt lên chòm sao trên trời. Hồn ma của chàng một lần nữa trở về xứ Tartarus, nơi chàng tìm gặp Eurydice và ôm chầm lấy nàng trong vòng tay khao khát. Giờ đây, họ cùng nhau lang thang qua những đồng cỏ hạnh phúc ấy, lúc chàng dẫn đường, khi nàng bước trước; và Orpheus thỏa thích ngắm nhìn nàng bao nhiêu tùy ý, chẳng còn phải gánh chịu hình phạt nào vì một cái liếc nhìn vô ý tứ.
Câu chuyện về Orpheus đã truyền cảm hứng cho nhà thơ Pope sử dụng làm minh chứng cho sức mạnh của âm nhạc trong bài Thơ ca ngợi Ngày Thánh Cecilia. Khổ thơ sau đây thuật lại cái kết của câu chuyện:
Nhưng chẳng mấy chốc, quá nhanh người tình quay mắt lại;
Nàng lại ngã gục, lại chết, nàng chết rồi!
Giờ đây ngươi sẽ lay động các nữ thần định mệnh bằng cách nào?
Đó chẳng phải tội lỗi của ngươi, nếu yêu đương không phải là tội ác.
Giờ đây dưới những rặng núi cheo leo,
Bên cạnh những dòng thác đổ,
Hoặc nơi sông Hebrus uốn khúc quanh co,
Cuồn cuộn chảy vòng vèo,
Một mình một bóng,
Chàng cất lời than vãn,
Và gọi hồn bóng người thương,
Mãi mãi, mãi mãi, mãi mãi mất rồi!
Giờ đây vây quanh bởi những nữ thần Báo Thù,
Tuyệt vọng, hoang mang,
Chàng run rẩy, bừng cháy,
Giữa những ngọn tuyết phủ vùng Rhodope.
Kìa, hoang dã như những cơn gió bay qua hoang mạc, chàng chắp cánh bay đi;
Lắng nghe kìa! Núi Haemus vang dội những tiếng gào thét của đoàn người cuồng tín thần Bacchus.
A, kìa, chàng đã ngã xuống!
Thế nhưng ngay cả trong cái chết, chàng vẫn cất tiếng gọi tên Eurydice,
Cái tên Eurydice vẫn vương vấn trên đầu môi;
Tên nàng vang vọng khắp những cánh rừng,
Khắp những dòng sông,
Khắp những vách đá và hốc núi vang rền tên Eurydice.
Giai điệu siêu việt của tiếng chim sơn ca vang lên trên ngôi mộ của Orpheus cũng được nhà thơ Southey nhắc đến trong tác phẩm Thalaba của ông:
Rồi những âm thanh hòa điệu nào
Lại vang lên bên tai chàng!
Âm nhạc từ chốn xa xôi và khúc ca được gọt giũa bởi khoảng cách
Từ nhữnghốc cây vui tươi;
Tiếng thác nước ở tận đẩu tận đâu;
Tiếng rì rào của những lùm cây rợp bóng lá;
Tiếng một chú chim sơn ca đơn độc
Đậu trên khóm hồng dại gần bên, với chất giọng phong phú đến mức,
Chưa từng có một chú chim du dương nhường ấy
Cất tiếng ca khúc ca tình ái cho người bạn đời đang ấp ấp trứng,
Mà một gã mục tử xứ Thrace bên ngôi mộ
Của Orpheus từng được nghe thấy giai điệu nào ngọt ngào hơn,
Mặc cho nơi ấy linh hồn của chốn lăng mộ
Đã trút hết mọi quyền năng của chính mình, nhằm thổi bùng lên
Làn hương khói mà nó yêu mến.
Con người tận dụng bản năng của các loài động vật cấp thấp để mưu cầu lợi ích cho riêng mình. Từ đó, nghề nuôi ong ra đời. Mật ong hẳn phải từng được biết đến như một sản phẩm hoang dã, khi lũ ong làm tổ trong những thân cây rỗng, các hốc đá, hoặc bất kỳ khoảng trống tương tự nào mà sự tình cờ mang lại. Do đó, thỉnh thoảng cái xác của một con vật chết cũng sẽ bị loài ong chiếm dụng cho mục đích ấy. Chắc chắn là từ một sự cố tương tự nào đó mà người ta sinh ra mê tín rằng loài ong được sinh ra từ chính phần thịt đang phân hủy của con vật; và nhà thơ Virgil, trong câu chuyện dưới đây (Trích từ tập Georgics, Quyển IV.1.317), đã cho thấy thực tế được cho là này có thể được tận dụng ra sao để phục hồi lại đàn ong khi chúng bị mất đi do dịch bệnh hoặc tai nạn.
Chàng mục tử Aristaeus, người đầu tiên truyền dạy nghệ thuật nuôi ong, chính là con trai của nữ thần nước Cyrene. Đàn ong của chàng đã chết sạch, và chàng phải cầu cứu sự giúp đỡ từ người mẹ. Chàng đứng bên bờ sông và cất lời thưa với mẹ: "Ôi mẹ ơi, niềm tự hào trong cuộc đời con đã bị tước đoạt mất rồi! Con đã mất đi những con ong quý giá của mình. Sự chăm sóc và tay nghề của con chẳng đem lại tích sự gì, và mẹ ơi, mẹ đã không che chở cho con trước đòn giáng của bất hạnh." Người mẹ nghe thấy những lời than vãn ấy khi đang ngồi trong cung điện dưới đáy sông cùng các nữ thần tùy tùng vây quanh. Họ đang bận rộn với những công việc của phụ nữ như kéo sợi và dệt vải, trong khi một người kể chuyện để mua vui cho những người khác. Tiếng kêu than đau đớn của Aristaeus làm gián đoạn công việc của họ, một trong các nàng liền ngẩng đầu lên khỏi mặt nước và khi nhìn thấy chàng, nàng quay vào bẩm báo với mẹ của chàng. Cyrene liền ra lệnh đưa chàng vào diện kiến. Theo lệnh của nàng, dòng nước rẽ ra cho phép chàng bước vào, trong khi hai bên cuộn lại cao ngất như một quả núi. Chàng đi xuống vùng đất nơi nguồn của những con sông lớn ngự trị; chàng nhìn thấy những bể chứa nước khổng lồ và gần như bị điếc tai bởi tiếng gầm réo, trong khi quan sát chúng hối hả chảy về các hướng khác nhau để tưới mát cho mặt bề mặt trái đất. Khi đến căn phòng của mẹ, chàng được Cyrene và các nữ thần đón tiếp vô cùng nồng hậu, họ bày lên bàn những món ăn ngon vật lạ phong phú nhất. Đầu tiên, họ rót rượu tế thần Neptune, rồi thết đãi nhau bữa tiệc tùng, và sau đó Cyrene mới quay sang nói với chàng rằng: "Có một nhà tiên tri già tên là Proteus, ngụ ở dưới biển và là người được thần Neptune sủng ái, người đang chăn dắt đàn bò biển của thần. Chúng ta, các nữ thần, vô cùng kính trọng ông ấy, bởi ông là một bậc hiền triết uyên bác và thông thuộc mọi chuyện, từ quá khứ, hiện tại cho đến tương lai. Con ạ, ông ấy có thể cho con biết nguyên nhân dẫn đến cái chết hàng loạt của đàn ong nhà con, và cách để con khắc phục nó. Nhưng ông ấy sẽ không tự nguyện làm điều đó đâu, dù con có nài nỉ thế nào đi nữa. Con buộc phải dùng vũ lực ép buộc ông ấy. Nếu con tóm lấy và xiềng ông ấy lại, ông ấy sẽ trả lời các câu hỏi của con để được thả ra, bởi dù dùng mọi mưu mẹo, ông ấy cũng không thể tẩu thoát nếu con nắm chặt xiềng xích. Mẹ sẽ đưa con đến hang động của ông ta, nơi ông ta đến vào lúc ban trưa để nghỉ ngơi giữa ngày. Khi ấy con có thể dễ dàng tóm gọn ông ta. Nhưng khi nhận ra mình đã bị bắt, mánh khóe của ông ta là dùng đến thứ quyền năng biến hóa thành đủ loại hình thù khác nhau. Ông ta sẽ biến thành một con lợn rừng, một con hổ dữ, một con rồng có vảy, hay một con sư tử bờm vàng. Hoặc ông ta sẽ tạo ra tiếng động giống như tiếng lửa lép bép cháy hay tiếng nước lũ ào ào đổ xuống, nhằm cám dỗ con buông xiềng xích ra, để rồi ông ta tẩu thoát. Nhưng con chỉ việc giữ chặt xiềng xích, và cuối cùng, khi thấy mọi mưu chước đều vô hiệu, ông ta sẽ trở lại nguyên hình và tuân theo lệnh của con." Nói đoạn, nàng rẩy lên người con trai thứ mật hoa thơm ngát, thứ thức uống của các vị thần, và ngay lập tức một nguồn sinh lực phi thường tràn ngập cơ thể chàng cùng lòng dũng cảm dâng trào trong lồng ngực, trong khi hương thơm ngào ngạt lan tỏa khắp xung quanh.
Nàng nữ thần dẫn con trai đến hang động của nhà tiên tri, giấu chàng vào tận những ngốc ngách sâu thẳm trong hốc đá, còn bản thân nàng thì lùi về nấp sau những đám mây. Rồi buổi trưa cũng tới, đó là khoảng thời gian con người và đàn vật tìm chỗ tránh cái nắng chói chang để chìm vào giấc ngủ yên bình. Proteus từ dưới nước bước lên, theo sau là đàn bò biển tản ra khắp bờ cát. Ông ngồi trên mỏm đá điểm danh đàn vật; rồi ngả mình xuống nền hang và chìm vào giấc ngủ. Aristaeus vừa chợp cơ hội để ông ngủ say là lập tức vung xiềng trói chặt lấy Proteus và cất tiếng hô lớn. Vừa tỉnh giấc và nhận ra mình đã bị bắt giữ, Proteus liền giở ngay các phép biến hóa, thoạt tiên biến thành lửa, rồi thành lũ lụt, kế đó là một con dã thú gớm ghiếc, thay đổi liên tục với tốc độ chóng mặt. Nhưng khi thấy mọi nỗ lực đều công cốc, cuối cùng ông đành phải trở lại nguyên hình và cất lời quát mắng chàng thanh niên bằng giọng điệu giận dữ: "Ngươi là tên ranh con táo tợn nào mà dám cả gan xâm nhập chốn ngụ của ta, và ngươi muốn gì ở ta?" Aristaeus đáp: "Hỡi Proteus, ngài vốn đã thừa biết, bởi chẳng đời nào có ai đánh lừa được ngài. Thôi xin ngài cũng hãy dẹp bỏ những nỗ lực trốn tránh tôi đi. Tôi được sự trợ giúp của thần linh dẫn lối tới đây, để nghe ngài phán bảo nguyên nhân tai ương của tôi và cách để giải quyết nó." Nghe những lời ấy, nhà tiên tri đăm đăm nhìn chàng bằng đôi mắt xám sắc lẹm, rồi cất giọng phán rằng: "Ngươi đã nhận được phần thưởng xứng đáng cho tội lỗi của chính mình, thứ nguyên nhân khiến cho Eurydice phải bỏ mạng, bởi khi trốn chạy ngươi nàng đã dẫm phải một con rắn và tử vong vì vết cắn của nó. Để trả thù cho cái chết của nàng, các nữ thần đồng hành đã giáng họa tiêu diệt đàn ong của ngươi. Ngươi phải xoa dịu cơn giận của họ, và nghi thức phải tiến hành như sau: Hãy chọn ra bốn con bò đực có vóc dáng hoàn hảo cùng bốn con bò cái xinh đẹp không kém, dựng lên bốn bàn thờ kính các nữ thần, tiến hành tế thần và để lại xác chúng trong lùm cây rợp bóng. Đối với Orpheus và Eurydice, ngươi phải cử hành những nghi lễ tang ma sao cho xoa dịu được sự oán hận của họ. Chín ngày sau quay lại, ngươi hãy kiểm tra xác lũ gia súc và xem điều gì sẽ xảy ra." Aristaeus thành kính tuân thủ mọi chỉ dẫn ấy. Chàng tiến hành tế thần, để lại xác chúng trong lùm cây, dâng lễ tang ma cho hương hồn Orpheus và Eurydice; rồi khi quay lại vào ngày thứ chín, chàng kiểm tra xác của những con vật, và ôi kỳ lạ thay! Một đàn ong đã kéo đến chiếm lấy một cái xác và đang miệt mài làm việc ở đó chẳng khác nào trong một chiếc tổ.
Trong tác phẩm The Task, Cowper có nhắc đến câu chuyện về Aristaeus khi bàn về cung điện băng do Nữ hoàng Anna của nước Nga cho xây dựng. Ông đang miêu tả những hình thù kỳ quái mà băng tạo nên khi kết hợp cùng những ngọn thác nước, vân vân.
Kém phần tán thưởng dẫu được ngợi khen nhiều hơn,
Bởi vì là một điều mới lạ, tác phẩm của bàn tay con người,
Hỡi vị nữ hoàng đế tối cao của xứ sở người Nga khoác áo lông thú,
Trò đùa vĩ đại và lộng lẫy nhất của ngươi,
Kỳ quan của phương bắc. Chẳng có cánh rừng nào ngã xuống
Khi ngươi muốn cất công xây dựng, chẳng có mỏ đá nào dâng hiến kho tàng
Để làm giàu cho những bức tường nhà ngươi; mà chính tay ngươi đã đục đẽo dòng nước lũ
Và biến lớp sóng trong vắt thành cẩm thạch của riêng mình.
Trong một cung điện như thế, Aristaeus đã tìm thấy
Cyrene, khi chàng đem câu chuyện đầy than van
Về bầy ong bị mất của mình đến giãi bày với đôi tai người mẹ.
Milton dường như cũng mang hình bóng của Cyrene cùng khung cảnh gia đình nàng trong tâm trí khi miêu tả nàng Sabrina, nữ thần sông Severn, trong khúc ca của vị thần hộ mệnh tác phẩm Comus:
Hỡi Sabrina xinh đẹp!
Hãy lắng nghe khi nàng đang ngồi
Dưới làn nước trong vắt, mát lạnh và mờ ảo
Đang đan cài trong những lọn tóc tết bằng hoa huệ
Dải lụa buông lơi của mái tóc đượm màu hổ phách tuôn rơi;
Hãy lắng nghe vì tình nghĩa thiêng liêng,
Hỡi nữ thần của hồ nước bạc!
Hãy lắng nghe và cứu rỗi.
Sau đây là những nhà thơ và nhạc sĩ thần thoại nổi tiếng khác, một số người trong số họ thậm chí chẳng kém cạnh gì so với chính Orpheus:
Amphion là con trai của thần Jupiter và Antiope, nữ hoàng thành Thebes. Cùng với người anh em sinh đôi Zethus, ngay từ khi mới sinh ra họ đã bị bỏ rơi trên núi Cithaeron, nơi họ lớn lên giữa bầy mục đồng mà không hề hay biết về thân thế thực sự của mình. Thần Mercury đã ban cho Amphion một cây đàn lia và dạy chàng cách chơi đàn, còn người em trai thì bận rộn với việc săn bắn và chăn dắt đàn gia súc. Trong khi đó, Antiope, người mẹ của họ, kẻ từng phải chịu đựng sự đối xử vô cùng tàn nhẫn từ Lycus, vị vua soán ngôi thành Thebes, cùng với người vợ là Dirce, đã tìm được cách báo cho các con biết về quyền lợi của mình và triệu tập chúng đến cứu giúp. Với một nhóm đồng bào mục tử, họ đã tấn công và tiêu diệt Lycus, rồi trói ngược Dirce bằng chính mái tóc của nàng vào một con bò đực, mặc cho nó kéo lê nàng cho đến chết (hình phạt dành cho Dirce chính là chủ đề của một nhóm tác phẩm điêu khắc nổi tiếng hiện đang được trưng bày trong Bảo tàng ở Naples). Sau khi trở thành vua của thành Thebes, Amphion đã cho xây thành đắp lũy kiên cố cho thành phố. Người ta kể rằng khi chàng khảy đàn lia, những hòn đá tự động chuyển động và vào đúng vị trí của chúng trên bức tường thành.
Trong bài thơ về Amphion của Tennyson có một chi tiết sử dụng câu chuyện này rất thú vị:
Ồ, phải chi ta được sống thời ca khúc tung hoành,
Vào những ngày xưa cũ của Amphion,
Và mang vĩ cầm ra cổng thành
Chẳng sợ chi sậy lau hay cành non!
Và phải chi ta sống thời ca khúc tung hoành,
Khi chân cẳng cây cối còn dẻo dai,
Và mang vĩ cầm ra cổng thành,
Rồi kéo đàn cho thân gỗ say sưa!
Người ta kể rằng ngài có một giọng ca du dương,
Với cách nhấn nhá thật có duyên,
Bất cứ nơi nào ngài ngồi xuống và ca hát
Ngài đều để lại một đồn điền nhỏ;
Bất cứ khi nào trong một lùm cây quạnh quẽ
Ngài cất lên khúc nhạc bơ vơ của mình,
Cây sồi bị gút bắt đầu chuyển động
Và lạch bạch nhảy điệu nhảy sừng trâu.
Linus là người thầy dạy nhạc cho Hercules, nhưng có lần vì quở trách học trò hơi quá tay, ông đã chọc giận Hercules. Chàng Hercules liền dùng đàn lia quật vào người ông và tước đoạt mạng sống của ông.
Một thi sĩ cổ đại xứ Thrace, kẻ vì quá ngạo mạn nên đã thách thức các nàng Muses đọ tài cao thấp, để rồi chuốc lấy thất bại ê chề và bị họ tước đi ánh sáng đôi mắt. Milton có nhắc đến ông cùng với những thi sĩ mù khác khi bàn về nỗi mù lòa của chính mình (Paradise Lost, Quyển III.35).
Minerva đã phát minh ra cây sáo, và thổi nó làm say lòng tất cả các thính giả cõi trời; thế nhưng tiểu quỷ nghịch ngợm Cupid dám cười nhạo cái khuôn mặt kỳ quặc mà vị nữ thần làm ra trong lúc thổi sáo, khiến Minerva nổi giận ném phắt nhạc cụ đi. Cây sáo rơi xuống mặt đất và được tìm thấy bởi Marsyas. Ông thổi nó và rút ra những âm thanh quyến rũ đến mức nổi lòng tham thách thức chính thần Apollo trong một cuộc thi đấu âm nhạc. Vị thần dĩ nhiên là kẻ chiến thắng, và trừng phạt Marsyas bằng cách lột da sống ông.
Melampus là người trần đầu tiên được ban cho năng lực tiên thị. Trước hiên nhà ông có một cây sồi chứa tổ của một loài rắn. Những con rắn già đã bị đám gia nhân giết chết, nhưng Melampus lại ra sức chăm sóc bầy rắn con và cho chúng ăn uống cẩn thận. Một hôm nọ, khi đang ngủ say dưới gốc sồi, lũ rắn đã dùng lưỡi liếm lên đôi tai ông. Lúc tỉnh dậy, ông vô cùng kinh ngạc khi phát hiện ra mình đã có thể hiểu được ngôn ngữ của các loài chim chóc và côn trùng bò sát. Nhờ thứ kiến thức này, ông có thể tiên đoán trước các sự kiện tương lai và trở thành một nhà tiên tri nổi tiếng. Có lần kẻ thù bắt giam ông và tống vào ngục tối canh gác nghiêm ngặt. Trong không gian tĩnh lặng của màn đêm, Melampus nghe thấy những con mọt gỗ đục khoét xà nhà đang thì thầm trò chuyện với nhau, và nhận ra qua những lời chúng nói rằng các thanh xà đã bị ăn mòn gần hết, phần mái nhà chẳng mấy chốc sẽ sập xuống. Ông liền mách bảo đám lính canh và đòi được thả ra, đồng thời đưa ra lời cảnh báo cho họ. Bọn chúng đã nghe theo lời cảnh báo ấy, nhờ vậy mà thoát khỏi thảm họa diệt vong, đồng thời ban thưởng cho Melampus và dành cho ông sự kính trọng vô bờ bão.
Một nhân vật nửa thần thoại, theo một truyền thuyết được miêu tả là con trai của Orpheus. Người ta nói rằng ông đã viết những bài thơ thần thánh và những lời sấm truyền. Milton đã ghép tên của ông với tên của Orpheus trong tác phẩm Il Penseroso của mình:
Nhưng, ôi nữ trinh u sầu, mong sao quyền năng của nàng
Có thể đưa Musaeus rời khỏi chốn buồng khuê,
Hoặc khiến linh hồn của Orpheus cất tiếng ca
Những giai điệu khi hòa theo dây tơ,
Đã khiến dòng lệ sắt phải rơi trên má của Pluto,
Và buộc Địa Ngục phải ban những gì tình yêu hằng khao khát.