Thần Thoại Bulfinch: Thời Đại Huyền Thoại

Lượt đọc: 279 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 11
Bộ Lông Cừu Vàng. Medea. Cuộc Săn Lợn Rừng Calydon

❊ ❊ ❊

Thuở xa xưa ở vùng Thessaly, có một vị vua và hoàng hậu tên là Athamas và Nephele. Họ có với nhau hai người con, một trai và một gái. Chẳng bao lâu sau, Athamasâm thầm hững hờ với vợ, ruồng bỏ bà và cưới người vợ khác. Lo sợ các con mình có thể gặp nguy hiểm dưới ảnh hưởng của người mẹ kế, Nephele tìm cách đưa chúng rời xa tầm với của bà ta. Được Thần Mercury giúp đỡ, bà được ban cho một con cừu đực có BỘ LÔNG CỪU VÀNG. Bà đặt hai đứa con lên lưng nó, hết lòng hy vọng con cừu sẽ đưa chúng đến một nơi an toàn. Con cừu tung mình bay vút lên không trung với hai đứa trẻ trên lưng, hướng thẳng về phương đông. Khi bay ngang qua eo biển chia cắt châu Âu và châu Á, cô bé tên là Helle đã sảy lưng rơi xuống biển. Từ đó, vùng biển này được gọi là Hellespont, nay là eo biển Dardanelles. Con cừu tiếp tục hành trình cho đến khi tới vương quốc Colchis nằm bên bờ phía đông Biển Đen, nơi nó đưa hoàng tử Phryxus đặt chân lên đất liền an toàn. Phyrxus đã tế con cừu cho Thần Jupiter và dâng bộ lông cừu vàng cho AEetes, vị vua cai trị xứ sở ấy. Nhà vua bèn đặt nó trong một khu rừng thánh, giao cho một con rồng không bao giờ ngủ canh giữ.

Ở Thessaly còn có một vương quốc khác nằm gần lãnh địa của Athamas, do một người họ hàng của ông cai trị. Nhà vua AEon, vì đã chán ngấy những nhọc nhằn chính sự, quyết định trao lại vương miện cho người em trai là Pelias, với điều kiện Pelias chỉ nắm giữ vương quyền cho đến khi Jason, con trai của AEson, đến tuổi trưởng thành. Khi Jason lớn khôn và đến đòi lại ngai vàng từ người chú, Pelias ngoài mặt tỏ ý sẵn sàng trao trả, nhưng đồng thời lại khơi gợi ở chàng trai trẻ lòng nhiệt huyết về một chuyến phiêu lưu kỳ vĩ đi tìm bộ lông cừu vàng. Ai cũng rõ bảo vật ấy đang ở vương quốc Colchis, và theo lời Pelias, đó vốn là tài sản thừa kế hợp pháp của gia tộc họ. Jason vô cùng hào hứng trước ý tưởng ấy và lập tức tiến hành chuẩn bị cho chuyến viễn chinh. Thời kỳ đó, hình thức hàng hải duy nhất mà người Hy Lạp biết đến chỉ là những chiếc thuyền nhỏ hoặc xuồng khoét từ thân cây. Thế nên, khi Jason thuê Argus đóng một con tàu đủ sức chứa năm mươi người, đó được coi là một công trình vô cùng vĩ đại. Dù vậy, công việc cũng hoàn thành, và con tàu được đặt tên là Argo theo tên của người thợ đóng tàu. Jason gửi lời hiệu triệu đến tất cả những thanh niên ưa mạo hiểm của Hy Lạp, và chẳng mấy chốc, chàng đã đứng đầu một đoàn ngũ những tráng sĩ dũng cảm, trong số đó có rất nhiều người sau này trở thành những anh hùng và á thần lừng danh của Hy Lạp. Hercules, Theseus, Orpheus và Nestor đều nằm trong số họ. Tên gọi Argonauts xuất phát từ chính tên con tàu của họ.

Con tàu Argo cùng thủy thủ đoàn gồm toàn các anh hùng đã rời bỏ bờ biển Thessaly, ghé qua đảo Lemnos, rồi từ đó vượt sang Mysia và Thrace. Tại đây, họ gặp bậc hiền triết Phineus và được ông chỉ dẫn về chặng đường tiếp theo. Số là lối vào Biển Euxine bị chặn lại bởi hai hòn đảo đá nhỏ. Chúng trôi nổi trên mặt nước, trong những lúc chòng chành va đập vào nhau, nghiền nát mọi thứ kẹt ở giữa thành bụi phấn. Chúng được gọi là Symplegades, hay Những Hòn Đảo Va Đập. Phineus đã chỉ cho các Argonauts cách vượt qua eo biển hiểm trở này. Khi đến gần các hòn đảo, họ thả một con bồ câu bay qua giữa hai vách đá. Con chim lọt qua an toàn, chỉ bị rụng vài chiếc lông đuôi. Nắm bắt khoảnh khắc thuận lợi lúc hai hòn đảo vừa dội tách ra, Jason cùng các bạn dốc sức chèo thật nhanh và lướt qua an toàn, dẫu cho các hòn đảo vừa khép lại ngay sau lưng, suýt chạm vào đuôi tàu. Họ cứ thế chèo dọc bờ biển cho đến khi tới tận cùng phía đông của vùng biển và cập bến vương quốc Colchis.

Jason trình bày mục đích chuyến đi với AEetes, vua xứ Colchis. Nhà vua đồng ý trao lại bộ lông cừu vàng với điều kiện Jason phải thuần hóa được hai con bò mộng phun lửa có móng bằng đồng để cày một mảnh đất, rồi gieo những chiếc răng của con rồng mà Cadmus từng tiêu diệt — ai nấy đều biết rằng từ những chiếc răng đó sẽ mọc lên một đội quân vũ trang quay mũi giáo chống lại kẻ gieo trồng. Jason chấp nhận điều kiện, và thời gian thực hiện thử thách đã được ấn định. Tuy nhiên, trước hôm đó, chàng đã tìm cách thuyết phục Medea, con gái của nhà vua. Chàng hứa sẽ cưới nàng làm vợ, và khi họ đứng trước bệ thờ Hecate, chàng đã kêu gọi nữ thần làm chứng cho lời thề. Medea xiêu lòng, và nhờ sự trợ giúp của nàng — vốn là một nữ phù thủy hùng mạnh — Jason được trao cho một thứ bùa hộ mệnh giúp chàng hiên ngang đối mặt với hơi thở của những con bò mộng phun lửa cũng như vũ khí của đoàn quân gươm giáo.

Đến ngày hẹn, dân chúng tụ hội về khu rừng của Thần Mars, nhà vua ngự trên ngai vàng còn đám đông phủ kín các sườn đồi. Những con bò mộng móng đồng lao ra, phun lửa ngùn ngụt từ lỗ mũi, thiêu rụi mọi thảm cỏ trên đường chúng đi qua. Tiếng thở gầm rú như tiếng lò luyện kim, còn khói bốc lên mịt mù chẳng khác nào nước đổ vào vôi sống. Jason can đảm bước lên đối đầu. Bạn bè chàng, những anh hùng ưu tú của Hy Lạp, không khỏi run rẩy khi chứng kiến cảnh tượng ấy. Bất chấp hơi thở bỏng rát, chàng dùng lời lẽ xoa dịu cơn giận dữ của chúng, dùng bàn tay không sợ hãi vỗ về cổ chúng, rồi khéo léo tròng ách lên vai và ép chúng phải kéo cày. Người Colchis kinh ngạc; người Hy Lạp hò reo vui sướng. Tiếp đó, Jason tiến hành gieo những chiếc răng rồng xuống đất rồi cày lấp lại. Chẳng mấy chốc, đội quân vũ trang mọc lên từ lòng đất, và thật kỳ diệu làm sao! Vừa nhô lên khỏi mặt khỏa đất, chúng liền khua gươm múa giáo lao thẳng về phía Jason. Người Hy Lạp thắt thỏm lo âu cho vị anh hùng của mình, và ngay cả người đã trao cho chàng đường lui cùng cách thức sử dụng, chính là Medea, cũng tái mặt vì sợ hãi. Jason dùng kiếm và khiên chống trả những kẻ tấn công trong chốc lát, nhưng khi nhận ra quân địch quá đông đảo, chàng bèn nhờ cậy đến bùa phép mà Medea đã truyền dạy: chàng nhặt một hòn đá rồi ném thẳng vào giữa bầy địch. Lập tức, chúng quay mũi giáo tàn sát lẫn nhau, chẳng mấy chốc không còn một tên rồng nào sống sót. Người Hy Lạp ôm chầm lấy vị anh hùng, và nếu dám, có lẽ Medea cũng đã ôm lấy chàng rồi.

Bấy giờ, AEetes hứa rằng ngày hôm sau sẽ trao bộ lông cừu vàng cho họ, và đoàn người Hy Lạp vui mừng trở về con tàu Argo với người anh hùng Jason đi giữa hàng quân. Nhưng đêm ấy, Medea đến tìm Jason, giục chàng mau chóng theo nàng vì cha nàng dự định sáng hôm sau sẽ tập kích nhóm Argonauts và phá hủy tàu của họ. Họ cùng nhau đến khu rừng của Thần Mars, nơi bộ lông cừu vàng đang treo, được canh gác bởi con rồng dữ tợn. Nó trừng trừng nhìn vị anh hùng và người dẫn đường bằng đôi mắt tròn to không bao giờ nhắm lại. Nhưng Medea đã chuẩn bị sẵn sàng, nàng cất tiếng hát và đọc những lời nguyền ma thuật, rồi rảy lên mình con vật thứ thuốc mê do chính tay nàng điều chế. Ngửi thấy mùi hương, con rồng dịu bớt cơn hung dữ, đứng bất động trong giây lát, rồi nhắm đôi mắt to tròn vốn chưa từng biết chớp ấy lại, lật nghiêng người chìm vào giấc ngủ say. Jason chớp lấy bộ lông cừu, cùng các chiến hữu và Medea vội vã chạy ra tàu trước khi vua AEetes kịp ngăn cản. Họ nhanh chóng xuôi thuyền quay về Thessaly và cập bến an toàn. Jason trao bộ lông cừu cho Pelias và dâng con tàu Argo cho Thần Neptune. Số phận sau đó của bộ lông cừu ra sao chúng ta không rõ, nhưng có lẽ cũng giống như bao chiến công hiển hách khác, rốt cuộc người ta thấy nó chẳng đáng với biết bao công sức bỏ ra để giành lấy.

Một nhà văn hiện đại từng nhận xét rằng đây là một trong những câu chuyện thần thoại mà ta có lý do để tin rằng ẩn chứa một phần sự thật cốt lõi, dẫu đã bị phủ lấp bởi vô số lớp tình tiết hư cấu. Đây có lẽ là chuyến hải hành viễn chinh quan trọng đầu tiên, và giống như những nỗ lực thủa ban đầu của mọi quốc gia mà ta biết qua lịch sử, nó mang đậm tính chất bán hải tặc. Nếu chiến lợi phẩm thu về là những sản phẩm quý giá, chừng đó cũng đủ làm tiền đề sinh ra truyền thuyết về bộ lông cừu vàng.

Một giả thuyết khác từ nhà nghiên cứu thần thoại uyên bác Bryant cho rằng đây là một dị bản bị tam sao thất bản từ câu chuyện về Noah và con tàu Ark. Tên gọi Argo dường như củng cố thêm nhận định này, và chi tiết về con chim bồ câu lại là một minh chứng xác thực nữa.

Trong bài thơ "Ode on St. Cecilia's Day", nhà thơ Pope đã ca ngợi khúc ca hạ thủy con tàu Argo và uy lực âm nhạc của Orpheus — người mà ông gọi là tráng sĩ xứ Thrace — như sau:

"Khi chiếc thuyền gan dạ đầu tiên dám vượt trùng khơi,

Trưởng đoàn xứ Thrace đứng trên cao ngọn lái cất lời,

Nhìn Argo thấy hàng cây cùng cội,

Từ đỉnh Pelion trôi xuống sóng khơi.

Á thần sững sờ vây quanh tráng lệ,

Theo tiếng đàn ngân, phàm nhân hóa anh hùng."

Trong tác phẩm thơ "The Fleece" của Dyer có đoạn miêu tả về con tàu Argo cùng thủy thủ đoàn, phác họa bức tranh sinh động về chuyến thám hiểm hàng hải thời sơ khai ấy:

"Từ muôn ngả bờ biển Aegea tụ về những dũng sĩ;

Đôi uy anh kiệt xuất Castor và Pollux;

Orpheus, bậc thi nhân cất tiếng ca trầm bổng;

Zetes và Calais, nhanh nhẹn tựa gió ngàn;

Cùng Hercules vạm vỡ và bao bậc tuấn kiệt lừng danh.

Họ tụ hội bên bờ cát Iolcos sâu thẳm,

Áo giáp ngời sáng, hừng hực khát vọng lập công;

Chẳng mấy chốc, họ nhấc dây thừng nguyệt quế và khối đá khổng lồ lên boong,

Cởi neo gióng thuyền ra khơi.

Con tàu với chiếc sống thuyền dài kỳ diệu

Do đôi tay tài hoa của Argus đẽo gọt cho chuyến đi đầy kiêu hãnh;

Dựng lên giữa thân tàu kéo dài là cột buồm cao vút,

Cánh buồm căng phồng đón gió — những hình ảnh lạ lẫm với các tráng sĩ.

Bấy giờ là lần đầu, vâng, lần đầu họ học cách điều khiển con tàu quả cảm

Vượt qua những ngọn sóng đại dương,

Dưới sự dẫn đường của các vì sao vàng rực,

Như cách Chiron đã định hình cõi thiên cầu."

Hercules đã rời khỏi đoàn thám hiểm tại Mysia, bởi vì Hylas — một thiếu niên được chàng yêu quý — trong lúc đi lấy nước đã bị các nữ thần suối nguồn giữ lại vì quá say đắm sắc đẹp của cậu. Hercules đã đi tìm kiếm cậu thiếu niên, và trong lúc chàng vắng mặt, tàu Argo đã nhổ neo ra khơi bỏ lại chàng. Trong một bài ca của mình, nhà thơ Moore đã có một liên tưởng tuyệt đẹp về sự kiện này:

"Khi Hylas mang bình đi tìm nguồn suối,

Giữa cánh đồng ngập nắng với trái tim vui tươi,

Cậu thiếu niên tung tăng dạo bước khắp đồng xanh đồi núi,

Và quên đi nhiệm vụ vì những đóa hoa dọc đường.

Cũng như bao người giống tôi, lẽ ra tuổi trẻ phải nếm trải

Dòng suối chảy qua chốn điện thờ Triết học,

Lại để hoài thời gian bên những đóa hoa ven bờ,

Và bỏ lại chiếc bình thanh tân trống rỗng chẳng khác chi tôi."

Song theo một số lời kể, Hercules vẫn tiếp tục hành trình đến Colchis bằng đường bộ, lập nên nhiều chiến công hiển hách tại đó và gột rửa vết nhơ hèn nhát có lẽ đã bám lấy chàng.

Giữa không khí hân hoan mừng chiến thắng thu hồi bộ lông cừu vàng, Jason cảm thấy vẫn thiếu một điều: sự hiện diện của AEson, người cha kính yêu vì tuổi cao sức yếu mà không thể tham gia. Jason nói với Medea rằng: "Vợ của anh ơi, anh ước gì những phép thuật của em — thứ quyền năng mà anh từng chứng kiến vô cùng linh nghiệm — có thể làm ơn cho anh thêm một lần nữa, bớt đi vài năm tuổi thọ của anh để cộng thêm vào tuổi đời của cha." Medea đáp lời: "Sẽ không phải trả giá bằng cách ấy đâu; nhưng nếu phép thuật của em có linh ứng, đời Người sẽ được kéo dài mà không cần phải rút ngắn tuổi thọ của anh." Đêm trăng tròn tiếp theo, nàng bước ra một mình khi muôn loài đã chìm vào giấc ngủ; không một làn gió lay động lá cành, vạn vật tĩnh mịch tuyệt đối. Nàng cất lời khấn vẩn vơ hướng về các vì sao và vầng trăng; hướng về Hecate (Hecate là một nữ thần huyền bí, đôi khi đồng nhất với Diana hoặc Proserpine. Nếu Diana tượng trưng cho ánh trăng rực rỡ của màn đêm, thì Hecate lại đại diện cho sự tối tăm và những nỗi kinh hoàng của nó. Nàng là nữ thần ma thuật và phù thủy, người ta tin rằng nàng lang thang khắp mặt gian vào ban đêm, chỉ bị phát hiện bởi tiếng sủa của loài chó báo hiệu sự xuất hiện của nàng), nữ thần của âm phủ; và hướng về Tellus, nữ thần đất mẹ, đấng ban tặng những loài cây có uy lực mạnh mẽ trong phép thuật. Nàng khẩn cầu các vị thần rừng sâu hang động, thần núi non thung lũng, thần hồ ao sông ngòi, thần gió mây hơi nước. Khi nàng cất lời, các vì sao bỗng sáng rực hơn, và ngay sau đó, một cỗ xe do loài rắn bay kéo từ trên không trung hạ xuống. Nàng bước lên xe, vút bay lên cao và hướng đến những vùng đất xa xôi — nơi mọc những thảo mộc linh nghiệm mà nàng biết cách chọn lựa cho mục đích của mình. Nàng dành đúng chín đêm để tìm kiếm, và suốt khoảng thời gian ấy không hề đặt chân qua ngưỡng cửa cung điện hay mái nhà nào, đồng thời tránh mọi giao du với người trần mắt thịt.

Tiếp đó, nàng dựng hai bệ thờ: một dâng lên Hecate, một dâng lên Hebe, nữ thần tuổi trẻ, rồi tế một con cừu đen, tưới rượu và sữa lên để dâng lễ. Nàng khẩn khoản cầu xin Pluto và người vợ bị cướp đi của ông đừng vội cướp đi sinh mạng của người già. Sau đó, nàng ra lệnh dìu AEson ra ngoài, dùng bùa phép đưa ông vào một giấc ngủ sâu rồi đặt nằm lên thảm cỏ chẳng khác gì một người đã chết. Jason và tất cả mọi người đều phải lánh xa khu vực đó để không một ánh mắt trần tục nào được phép nhìn thấy những nghi thức huyền bí của nàng. Rồi với mái tóc xõa tung, nàng đi nhiễu quanh các bệ thờ ba lần, nhúng nhữngh cành cây đang cháy vào máu rồi đặt lên đó để đốt. Trong lúc ấy, chiếc vạc lớn cùng các thứ bên trong đã được chuẩn bị sẵn sàng. Nàng thả vào vạc nào là thảo mộc thần kỳ, hạt giống và hoa có vị cay đắng, những hòn đá từ phương Đông xa xôi và cát từ bờ biển bao bọc muôn trùng đại dương; sương giá gom dưới ánh trăng, đầu và cánh của cú mèo, cùng nội tạng của loài sói. Nàng bỏ thêm mảnh mai rùa, gan của loài hươu — loài vật có sức sống dẻo dai — cùng đầu và mỏ của con quạ sống thọ qua chín thế hệ loài người. Những thứ ấy, cùng vô số vật liệu không tên khác, được nàng nấu nhừ chung với nhau, dùng một cành ô liu khô để khuấy đều. Và kìa, chiếc cành ô liu khi vớt ra liền hóa xanh tươi tức khắc, chẳng mấy chốc được bao phủ bởi những chiếc lá non và chồi ô liu sum suê. Trong khi nước trong vạc sôi sùng sục, bọt trào ra đôi lúc tràn cả ra ngoài, bất cứ chỗ nào giọt nước bắn vào, thảm cỏ nơi ấy liền bừng lên sắc xanh tươi non mơn mởn như độ xuân về.

Thấy mọi thứ đã sẵn sàng, Medea cắt cổ cụ già, tháo sạch máu rồi đổ nước thuốc trong vạc vào miệng và vết thương của ông. Ngay khi cơ thể hấp thụ hoàn toàn thứ nước ấy, mái tóc và bộ râu bạc phơ của ông lập tức rũ bỏ sắc trắng để khoác lên mình màu đen nhánh của tuổi trẻ; vẻ xanh xao hốc hác biến mất hoàn toàn; các mạch máu căng tràn nhựa sống, chân tay trở nên tráng kiện và săn chắc. AEson bàng hoàng ngỡ ngàng trước chính mình, và chợt nhận ra bản thân hiện tại hệt như thời trai trẻ của bốn mươi năm về trước.

Medea đã dùng tài nghệ của mình vào mục đích tốt đẹp ở đây, nhưng trong một trường hợp khác thì không như vậy, khi nàng biến chúng thành công cụ báo thù. Độc giả hẳn còn nhớ Pelias là người chú ruột đã cướp ngôi, tước đoạt vương quốc của Jason. Thế nhưng ông ta hẳn phải có những phẩm chất tốt đẹp nào đó, bởi các con gái ông rất mực yêu thương cha, và khi chứng kiến những gì Medea đã làm cho AEson, họ liền mong nàng làm điều tương tự cho cha mình. Medea vờ đồng ý và chuẩn bị chiếc vạc như trước. Theo thỉnh cầu của họ, một con cừu già được đưa tới và thả vào vạc. Chẳng mấy chốc, tiếng cừu kêu bê bê vang lên từ cái vạc, và khi nắp vừa được dỡ ra, một chú cừu non liền nhảy tót ra ngoài, tung tăng chạy nhảy ra đồng cỏ. Các cô con gái của Pelias vô cùng thích thú khi chứng kiến cuộc thí nghiệm và liền ấn định thời gian để cha mình trải qua quy trình ấy. Thế nhưng, Medea lại chuẩn bị chiếc vạc cho nhà vua theo một cách hoàn toàn khác. Nàng chỉ đổ vào đó nước lã và một ít thảo mộc đơn giản. Đêm đến, nàng cùng các công chúa bước vào phòng ngủ của vị vua già, lúc ấy ông và đám lính canh đang ngủ say như chết dưới tác dụng của câu thần chú do nàng yểm bối. Các cô con gái đứng cạnh giường với vũ khí lăm lăm trong tay, nhưng ngần ngại chẳng dám ra tay cho đến khi Medea cất tiếng quở trách sự do dự của họ. Bấy giờ, họ quay mặt đi và vung những nhát kiếm vô định vào người cha. Vua Pelias giật mình tỉnh giấc, kêu lên: "Các con gái ta, các con đang làm gì vậy? Các con muốn giết cha mình sao?" Trái tim họ chùng xuống, vũ khí tuột khỏi tay rơi xuống sàn, nhưng Medea đã bồi một nhát chí mạng kết liễu ông, ngăn không cho ông thốt thêm lời nào nữa.

Rồi họ bỏ thi thể ông vào vạc, còn Medea vội vã lên cỗ xe do rắn kéo tẩu thoát trước khi sự phản bội bị phát hiện, bởi cơn thịnh nộ báo thù của họ sẽ vô cùng khủng khiếp. Dẫu tẩu thoát thành công, nàng chẳng mấy khi được tận hưởng trọn vẹn thành quả từ tội ác của mình. Jason — người mà nàng đã hy sinh biết bao nhiêu — vì muốn kết hôn với Creusa, công chúa xứ Corinth, đã ruồng bỏ Medea. Nàng vô cùng phẫn nộ trước sự bội bạc ấy, liền cất lời nguyền rủa cầu xin các vị thần trả thù, gửi tặng cô dâu một chiếc áo bào tẩm độc, rồi tự tay sát hại những đứa con của chính mình, phóng hỏa thiêu rụi cung điện. Sau đó, nàng leo lên cỗ xe rắn kéo bay thẳng đến Athens, kết hôn với vua AEgeus — cha của Theseus — và chúng ta sẽ gặp lại nàng khi đến với những cuộc phiêu lưu của vị anh hùng ấy.

Những lời yểm bối của Medea sẽ khiến độc giả liên tưởng đến cảnh các phù thủy trong vở kịch Macbeth. Những câu thơ dưới đây là những đoạn gợi nhắc rõ nét nhất đến nguyên mẫu cổ điển ấy:

"Quanh vạc lớn hãy cùng quay bước;

Thảy nội tạng độc dược vào trong.

* * * * * *

Khúc đuôi loài rắn đầm lầy,

Bỏ vào vạc nấu cho nhừ cho nung;

Mắt sa giông, ngón chân nhái ú,

Lông dơi cùng chiếc lưỡi chó rừng,

Gai độc rắn lục, ngòi loài rắn chũn,

Chân thằn lằn, cánh cú tai hồng:

* * * * * *

Dạ dày cá mập hung hãn biển khơi,

Rễ tầm độc đào sâu nơi bóng tối."

Macbeth, Hồi IV, Cảnh 1

Và đoạn khác:

Macbeth. Các ngươi đang làm gì thế?

Phù thủy. Một việc không tên.

Có một câu chuyện khác về Medea gần như quá ghê rợn để có thể ghi chép lại, dẫu chỉ viết về một nữ phù thủy — tầng lớp nhân vật mà cả các nhà thơ cổ điển lẫn hiện đại vẫn quen gán cho mọi mức độ tàn bạo. Trong cuộc trốn chạy từ Colchis, nàng đã mang theo người em trai nhỏ tuổi Absyrtus bên mình. Nhận thấy những chiến thuyền truy đuổi của AEetes đang dần rút ngắn khoảng cách với đoàn Argonauts, nàng nhẫn tâm sai người giết chết cậu bé và rải các phần thi thể của em xuống biển. Khi đến nơi, vua AEetes tìm thấy những dấu vết đau đớn ấy của người con trai bị sát hại; nhưng trong lúc nhà vua dừng lại để gom nhặt từng mảnh thi thể rời rạc nhằm chôn cất tử tế, đoàn Argonauts đã kịp thời tẩu thoát.

Trong các tác phẩm thơ của Campbell, người ta sẽ tìm thấy bản dịch một trong những khúc ca đồng ca từ vở kịch bi thương Medea, nơi nhà thơ Euripides đã tận dụng cơ hội để cất lên lời ca ngợi nồng nhiệt dành cho Athens, thành phố quê hương ông. Bài thơ bắt đầu như thế này:

"Ôi nữ hoàng hốc hác! Ngươi đang lái cỗ xe rực lửa,

Đẫm máu thân tộc, tìm về nẻo đường Athens,

Hay định che giấu tội sát hại người ruột thịt

Nơi Bình yên và Công lý ngự trị muôn đời sau?"

Chuyến đi tìm Bộ lông cừu vàng do Jason thực hiện, với sự trợ giúp của các anh hùng từ khắp Hy Lạp, hay còn gọi là Hellas thuở đó. Đó là sứ mệnh chung đầu tiên khiến người Hy Lạp cảm nhận sâu sắc rằng họ thực sự là một dân tộc thống nhất, dẫu bị chia cắt thành nhiều vương quốc nhỏ. Một trong những cuộc tụ hội lớn khác của họ là Cuộc săn lợn rừng Calydon, và cuộc tụ hội lớn nhất, nổi tiếng nhất trong tất cả chính là Chiến tranh thành Troy.

Anh hùng trong cuộc hành trình tìm kiếm Bộ lông cừu vàng chính là Jason. Cùng với các anh hùng khác của Hy Lạp, chàng cũng có mặt trong Cuộc săn lợn rừng Calydon. Nhưng nhân vật anh hùng cốt lõi lại là Meleager, con trai của OEneus — vua xứ Calydon — và hoàng hậu Althea.

Khi sinh con trai, Althea nhìn thấy ba nữ thần Định Mệnh đang se những sợi chỉ sinh tử. Họ tiên tri rằng mạng sống của đứa trẻ sẽ chấm dứt ngay khi ngọn đuốc đang cháy trên lò sưởi lụi tàn. Althea chộp lấy ngọn đuốc, dập tắt lửa và cẩn thận cất giữ nó qua nhiều năm, trong lúc Meleager lớn lên thành một thiếu niên rồi trưởng thành thành một nam nhân tuấn tú. Bấy giờ xảy ra chuyện: vua OEneus trong lúc dâng tế lễ lên các vị thần đã quên dâng lễ vật tôn vinh Thần Diana. Cảm thấy bị xúc phạm bởi sự lơ đễnh này, nữ thần đã phái một con lợn rừng khổng lồ đến tàn phá các điền trang xứ Calydon. Đôi mắt nó lóe lên tia lửa và máu, bộ lông cứng dựng ngược tựa những ngọn giáo đe dọa, đôi ngà nhọn hoắt chẳng khác nào ngà voi Ấn Độ. Những thửa ruộng đang mùa trổ hạt bị giày xéo, các vườn nho và ô liu bị tàn phá, đàn gia súc hoảng loạn chạy tứ tung trước kẻ thù tàn sát. Mọi sự trợ giúp thông thường đều trở nên vô ích; thế nhưng Meleager đã kêu gọi các anh hùng Hy Lạp cùng tham gia một cuộc săn lùng táo bạo nhằm tiêu diệt con quái thú ăn thịt người. Theseus và người bạn Pirithous, Jason, Peleus — sau này là cha của Achilles — Telamon — cha của Ajax — Nestor — bấy giờ hãy còn là một thanh niên nhưng sau này khi về già từng kề vai sát cánh chiến đấu cùng Achilles và Ajax trong chiến tranh thành Troy — tất cả bọn họ cùng vô số người khác đã hưởng ứng cuộc thám hiểm. Cùng đi với họ còn có Atalanta, con gái của Iasius, vua xứ Arcadia. Một chiếc cài áo bằng vàng đánh bóng thắt gọn tà áo của nàng, ống đựng tên bằng ngà voi vắt trên vai trái, và tay trái nàng cầm cung. Khuôn mặt nàng hòa quyện giữa vẻ đẹp nữ tính dịu dàng và nét uy nghi kiêu hùng của một chiến binh trẻ tuổi. Meleager vừa nhìn thấy đã đem lòng yêu mến.

Bấy giờ, đoàn người đã tiến đến gần hang ổ của con quái thú. Họ chăng những tấm lưới chắc chắn từ cây này sang cây khác, tháo xích thả bói chó săn, dò tìm dấu vết của con mồi trên thảm cỏ. Từ khu rừng có một lối mòn dẫn xuống vùng đất đầm lầy. Tại đây, con lợn rừng đang nằm ẩn mình giữa đám sậy bỗng nghe tiếng hò hét của toán người truy đuổi liền lồm cồm lao thẳng về phía họ. Từng người một bị húc văng và sát hại. Jason ném ngọn giáo của mình, miệng cầu nguyện Thần Diana phù hộ cho chiến dịch thành công; và nữ thần nhân từ đã cho phép ngọn giáo chạm vào mục tiêu nhưng không được phép gây thương tích, tự tay bẻ quặt mũi thép của ngọn giáo ngay trong lúc nó đang bay. Nestor bị tấn công, hoảng hốt tìm đường thoát thân bằng cách trèo lên cành cây. Telamon lao tới nhưng vấp phải một rễ cây nhô lên nên ngã sấp xuống đất. Đúng lúc ấy, một mũi tên từ Atalanta bắn ra đã lần đầu tiên nếm được máu của con quái thú. Dù chỉ là một vết thương nhẹ, Meleager vẫn nhìn thấy và vui sướng hô to cho mọi người biết. Anceus bị kích động bởi lòng đố kỵ trước lời khen dành cho một phái yếu liền lớn tiếng khoe khoang chiến tích của bản thân, thách thức cả con lợn rừng lẫn nữ thần đã phái nó đến. Nhưng khi anh ta vừa lao lên, con thú hung hãn đã quật ngã anh bằng một vết thương chí mạng. Theseus phóng lao nhưng bị một cành cây chìa ra làm chệch hướng. Chiếc phi lao của Jason trượt mục tiêu, rốt cuộc lại cắm thẳng vào một con chó săn của họ. Thế nhưng Meleager, sau một cú đánh hụt, đã phóng ngọn giáo cắm phập vào sườn con quái thú, rồi lao tới bồi thêm những nhát đâm chí mạng kết liễu nó.

Tiếng hò reo bỗng vang lên từ những người xung quanh; họ chúc mừng người chiến thắng, chen chúc tiến lên để được chạm tay vào chàng. Meleager đặt chân lên xác con lợn rừng, quay sang Atalanta và trao tặng nàng chiếc đầu cùng bộ da thô ráp — những chiến lợi phẩm ghi dấu thành công của chàng. Thế nhưng, hành động ấy lại khơi mào cho lòng đố kỵ và sự tranh chấp trong số những người còn lại. Phlexippus và Toxeus, hai người cậu của Meleager và cũng là anh em trai của Althea, là những kẻ phản đối kịch liệt nhất món quà ấy, họ xông vào giật lấy chiến lợi phẩm từ tay thiếu nữ. Meleager nổi trận lôi đình trước hành động xúc phạm đến chính mình, và đặc biệt là sự bất kính đối với người con gái chàng yêu. Quên mất cả tình máu mủ gia tộc, chàng vung gươm đâm thẳng vào tim hai kẻ ngạo mạn.

Trong lúc Althea mang lễ vật tạ ơn đến các đền thờ vì chiến thắng của con trai, thi thể của hai người anh em bị sát hại đã đập vào mắt nàng. Nàng thét lên, đấm ngực thùm thụp và vội vã thay xiêm y hoan hỉ bằng bộ đồ tang tóc. Nhưng khi biết rõ kẻ gây ra tội ác chính là con trai mình, nỗi đau đớn lập tức nhường chỗ cho khát vọng báo thù lạnh lùng. Ngọn đuốc tử mệnh — thứ từng được nàng cứu khỏi ngọn lửa năm xưa, ngọn đuốc mà các nữ thần Định Mệnh đã gắn liền với sinh mạng của Meleager — được nàng mang ra, ra lệnh chuẩn bị sẵn một đống củi lửa. Rồi bốn lần nàng định đặt ngọn đuốc lên giàn hỏa thiêu, bốn lần nàng rụt tay lại, rùng mình trước ý nghĩ sẽ tự tay mang đến sự hủy diệt cho đứa con trai dứt ruột đẻ ra. Tình cảm của một người mẹ và người chị giằng xé tâm can nàng. Lúc thì nàng tái mặt khi nghĩ đến hành động sắp thực hiện, lúc lại bừng bừng phẫn nộ trước hành vi tội lỗi của con. Tựa như con thuyền bị dồn ép theo một hướng bởi gió và hướng ngược lại bởi dòng thủy triều, tâm trí Althea chao đảo trong sự bất định tột cùng. Nhưng rồi tình nghĩa chị em đã chiến thắng tình mẫu tử, nàng cầm khúc gỗ định mệnh trên tay và cất lời: "Hỡi các Nữ thần Báo thù, những vị thần trừng phạt! Hãy quay lại chứng kiến vật hiến tế mà ta mang đến đây! Tội ác phải được đền trả bằng tội ác. Chẳng lẽ OEneus được hoan hỉ với đứa con trai anh hùng, trong khi gia tộc Thestius (Thestius là cha của Toxeus, Phlexippus và Althea) lại rơi vào cảnh điêu tàn sao? Nhưng ôi, ta đang bị cuốn đi đến hành động gì thế này? Hỡi các người anh em, hãy tha thứ cho sự yếu mềm của một người mẹ! Bàn tay ta đang chùn lại. Nó đáng phải chết, nhưng không phải dưới tay ta hủy diệt. Thế nhưng, liệu nó có thể sống, đắc thắng và cai trị xứ Calydon, trong khi các anh, hỡi những người anh em của ta, lại phải vất vưởng không nơi nương tựa giữa chốn âm ty lạnh lẽo? Không! Ngươi đã sống nhờ món quà của ta; vậy hãy chết đi vì chính tội ác của ngươi. Hãy trả lại sinh mạng mà hai lần ta đã ban cho ngươi: lần đầu khi ngươi chào đời, lần thứ hai khi ta cướp ngọn đuốc này khỏi lưỡi liếm của ngọn lửa. Ước gì ngươi đã chết từ thuở ấy! Than ôi, chiến thắng này thật đắng cay; nhưng hỡi các người anh em, các người đã chiến thắng rồi." Và quay mặt đi, nàng ném khúc gỗ định mệnh vào đống lửa đang bập bùng cháy.

Nó phát ra, hoặc có cảm giác như phát ra, một tiếng rên xiết chết chóc. Meleager, đang ở xa và hoàn toàn không biết nguyên do, bỗng cảm thấy một cơn quặn thắt đột ngột. Cơ thể chàng nóng bừng, chỉ bằng niềm kiêu hãnh kiên cường, chàng mới đè nén được nỗi đau đang hủy diệt thể xác mình. Điều duy nhất khiến chàng tiếc nuối là phải bỏ mạng trong một cái chết không giọt máu, chẳng chút vinh quang. Trong hơi thở cuối cùng, chàng gọi tên người cha già nua, người anh em và những người chị yêu quý, gọi nàng Atalanta dấu yêu, và gọi cả người mẹ — nguyên nhân vô tình mang đến số phận bi thảm cho chàng. Ngọn lửa bùng lên cao hơn, và cơn đau của vị anh hùng cũng thế. Rồi cả hai cùng dịu dần; rồi cả hai cùng tắt lịm. Ngọn đuốc đã hóa thành tro tàn và hơi thở cuối cùng của Meleager tan vào những làn gió lang thang.

Khi mọi chuyện đã rồi, Althea tự tay chấm dứt mạng sống của mình. Các chị em của Meleager chìm trong nỗi đau khôn nguôi, khóc thương người anh cho đến khi Thần Diana xót thương cho bi kịch của gia tộc từng khiến nàng nổi giận, liền hóa thân họ thành những chú chim.

Nguyên nhân vô tội của ngần ấy nỗi đau thương là một thiếu nữ có khuôn mặt thoạt nhìn thực sự giống con trai đối với một thiếu nữ, nhưng lại quá đỗi nữ tính đối với một chàng trai. Số phận của nàng đã được tiên tri qua lời phán truyền thế này: "Atalanta, đừng kết hôn; hôn nhân sẽ là sự diệt vong của ngươi." Kinh hãi trước lời sấm truyền ấy, nàng lánh xa chốn phàm trần náo nhiệt, vùi đầu vào những cuộc săn bắn nơi hoang dã. Với tất cả những kẻ cầu hôn (bởi nàng có rất nhiều người theo đuổi), nàng đặt ra một điều kiện vốn luôn phát huy tác dụng trong việc tống khứ họ khỏi sự quấy rầy: "Ta sẽ là phần thưởng cho kẻ nào thắng được ta trong cuộc đua; nhưng cái chết sẽ là hình phạt dành cho tất cả những ai tham gia mà thất bại." Bất chấp điều kiện khắc nghiệt đó, vẫn có những kẻ liều lĩnh thử sức. Hippomenes được chọn làm trọng tài cho cuộc đua. "Lại có kẻ ngớ ngẩn đến mức dám đánh đổi cả sinh mạng chỉ vì một người vợ sao?" — anh tự lẩm bẩm. Nhưng khi nhìn thấy nàng cởi bỏ tấm áo choàng để chuẩn bị bước vào đường đua, suy nghĩ của anh lập tức thay đổi, anh thốt lên: "Xin hãy tha thứ cho ta, các tráng sĩ, ta đã không biết phần thưởng mà các người đang tranh đấu quý giá nhường nào." Khi quan sát họ, anh thầm mong tất cả bọn họ đều sẽ thất bại, đồng thời dâng trào sự ghen tị với bất cứ kẻ nào có vẻ có khả năng giành chiến thắng. Giữa lúc anh đang mải suy nghĩ, thiếu nữ đã vút bay đi. Khi chạy, trông nàng còn xinh đẹp hơn bao giờ hết. Những làn gió dường như tiếp thêm đôi cánh cho đôi chân nàng; mái tóc xõa tung trên đôi vai và tua rua sặc sỡ trên tà áo bay phần phật phía sau. Sắc hồng rạng rỡ phảng phất trên làn da trắng ngần, tựa như ánh tà dương hắt lên bức tường cẩm thạch. Tất cả các đối thủ đều bị bỏ lại xa tít tắp và bị xử tử không thương tiếc. Hippomenes không hề nhụt chí trước kết quả ấy, anh dán mắt vào thiếu nữ và nói: "Hắc, sao lại phải khoe khoang chiến tích đánh bại mấy kẻ chậm chạp đó chứ? Ta xin đăng ký tham gia cuộc đua này." Atalanta nhìn anh bằng ánh mắt đầy trắc ẩn, lòng khẽ phân vân không biết nàng mong mình sẽ chiến thắng hay thua cuộc trước anh nữa. "Vị thần nào lại xui khiến một kẻ còn quá trẻ trung và khôi ngô đến thế tự đâm đầu vào ngõ cụt? Ta thấy thương xót cho cậu ta, không phải vì vẻ ngoài tuấn tú (dù cậu ta rất đẹp trai), mà vì tuổi trẻ của cậu ấy. Ước gì cậu ta chịu từ bỏ cuộc đua, hoặc nếu cứ cố chấp khờ dại như thế, ta mong cậu ta có thể chạy nhanh hơn mình." Trong lúc nàng còn đang chần chừ ngẫm nghĩ, đám đông khán giả đã tỏ ra mất kiên nhẫn với cuộc đua, và người cha hối thúc nàng chuẩn bị. Bấy giờ, Hippomenes cất lời cầu khấn dâng lên Thần Venus: "Xin hãy giúp con, hỡi Venus, vì chính ngài đã dẫn đường cho con." Venus lắng nghe và tỏ lòng rủ lòng thương xót.

Trong khu vườn đền thờ của nữ thần nằm trên hòn đảo Cyprus của chính bà, có một loài cây mang những chiếc lá vàng, cành vàng và trĩu quả vàng rực. Từ đó, Venus hái ba quả táo vàng, vô hình trước mắt tất cả mọi người, bà trao chúng cho Hippomenes và dặn dò anh cách sử dụng. Tiếng còi hiệu vang lên; mỗi người lao vút đi từ vạch xuất phát, lướt nhanh trên mặt cát. Bước chân họ nhẹ nhàng đến mức nếu nhìn vào, có lẽ bạn sẽ tưởng họ có thể chạy băng qua mặt sông hay trên những ngọn lúa đang uốn lượn mà không hề lún chân. Tiếng hò hét của khán giả cổ vũ tinh thần Hippomenes: "Nào, cố lên nào! Nhanh chân lên! Cậu đang bắt kịp con bé kìa! Đừng chùng bước! Cố thêm một cú hích nữa thôi!" Thật khó mà phân định liệu thiếu niên hay thiếu nữ cảm thấy phấn khích hơn trước những tiếng reo hò ấy. Nhưng hơi thở của anh bắt đầu đứt quãng, cổ họng khô khốc, trong khi đích đến vẫn còn ở phía trước. Đúng khoảnh khắc ấy, anh ném một quả táo vàng xuống đất. Thiếu nữ vô cùng kinh ngạc. Nàng khựng lại để nhặt nó lên. Hippomenes chớp lấy cơ hội vọt lên phía trước. Tiếng hò reo bùng nổ từ mọi hướng. Nàng nỗ lực nhân đôi sức lực và chẳng mấy chốc đã đuổi kịp anh. Anh lại ném tiếp quả táo thứ hai. Nàng lại khựng lại, nhưng rồi cũng bắt kịp anh. Vạch đích đã ở ngay trước mắt; chỉ còn lại một cơ hội duy nhất. "Hỡi nữ thần, xin hãy độ lượng cho món quà của ngài!" — anh thầm nguyện cầu và ném quả táo cuối cùng lệch sang một bên. Nàng nhìn theo, chần chừ; Venus thúc giục nàng rẽ hướng để nhặt nó. Nàng tuân theo và thế là sập bẫy. Chàng thiếu niên đã rinh phần thưởng về tay.

Nhưng đôi uyên ương chìm đắm trong hạnh phúc ngọt ngào của riêng họ đến mức quên mất việc dâng lễ vật tôn kính Thần Venus; và vị nữ thần vô cùng phẫn nộ trước sự bội bạc ấy. Bà khiến họ xúc phạm đến Cybele. Vị nữ thần quyền uy đó đâu dễ bị lăng mạ mà có thể nhởn nhơ vô sự. Bà tước bỏ hình hài con người của họ và biến họ thành loài dã thú mang bản tính phản chiếu chính con người họ: từ nữ anh hùng thợ săn từng hoan hỉ trong máu của những kẻ cầu hôn, bà biến nàng thành một con sư tử cái; còn người chủ kiêm phu quân của nàng thì hóa thành sư tử đực, rồi tròng ách bắt họ kéo cỗ xe cho bà — cho đến nay hình ảnh ấy vẫn được khắc họa trong mọi tác phẩm tượng trưng, điêu khắc hay hội họa về nữ thần Cybele.

Cybele là danh xưng trong tiếng La-tinh của nữ thần được người Hy Lạp gọi là Rhea và Ops. Bà là vợ của Cronos và là mẹ của Zeus. Trong các tác phẩm nghệ thuật, bà mang phong thái đoan trang của một bậc mẫu nghi vốn là đặc trưng của Juno và Ceres. Có khi bà đội khăn trùm đầu, ngồi trên ngai vàng với những con sư tử hầu cận bên cạnh, có khi lại ngự trên cỗ xe do sư tử kéo. Đôi khi bà đội chiếc vương miện tường thành, tức là vương miện có vành được chạm trổ hình thù các tháp canh và chiến lũy. Các tu sĩ của bà được gọi là Corybantes.

Byron khi miêu tả thành phố Venice — được xây dựng trên một hòn đảo thấp ở Biển Adriatic — đã vay mượn hình ảnh so sánh từ Cybele:

"Nàng tựa vị thần biển Cybele vừa vươn mình từ đại dương,

Vươn lên với chiếc vương miện tường thành kiêu hãnh

Giữa khoảng không mờ ảo, với bước đi oai nghiêm,

Bậc minh chủ cai quản muôn dòng nước và uy lực của chúng."

Childe Harold, IV

Trong tác phẩm "Rhymes on the Road" của Moore, khi nhắc đến phong cảnh vùng Al-pơ, nhà thơ đã ẩn dụ về câu chuyện của Atalanta và Hippomenes rằng:

"Ngay tại đây, chốn thiên nhiên kỳ diệu này, tôi nhận ra rằng

Trí tưởng tượng lanh lẹ đã bỏ xa Sự thật,

Hoặc ít nhất, tựa như Hippomenes, nàng đã dẫn lối cho Sự thật đi lạc

Bởi những ảo ảnh vàng son mà nàng rải bước dọc đường."

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.