Thần Thoại Bulfinch: Thời Đại Huyền Thoại

Lượt đọc: 279 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 18

❊ ❊ ❊

Arion. Ibycus. Simonides. Sappho

Những thi sĩ có câu chuyện cuộc đời được kể lại trong chương này đều là những nhân vật có thật. Một số tác phẩm của họ vẫn còn lưu giữ đến ngày nay, và tầm ảnh hưởng của họ đối với các thế hệ thi sĩ đời sau thậm chí còn quan trọng hơn cả di sản thơ ca mà họ để lại. Những cuộc phiêu lưu của họ trong các câu chuyện dưới đây đều dựa trên cùng một thứ thẩm quyền như các trang sử khác của Thời đại Huyền thoại, tức là lời kể của chính các nhà thơ đã ghi lại chúng. Ở hình thức hiện tại, hai câu chuyện đầu tiên được dịch từ tiếng Đức: chuyện về Arion từ Schlegel, và chuyện về Ibycus từ Schiller.

Arion là một nhạc sĩ nổi tiếng, từng sống tại triều đình của Periander, vua xứ Corinth, và là một sủng thần rất được nhà vua yêu mến. Hồi ấy, tại Sicily sắp diễn ra một cuộc thi âm nhạc, và Arion vô cùng khao khát được tham gia tranh tài để giành giải thưởng. Ông bèn bày tỏ nguyện vọng ấy với Periander, nhưng nhà vua lại tha thiết khuyên can ông như một người anh em hãy từ bỏ ý định đó. "Xin hãy ở lại với tôi," nhà vua nói, "và hãy bằng lòng với cuộc sống nơi đây. Kẻ dấn thân tranh đấu có nguy cơ mất tất cả." Arion đáp lời: "Đời sống rày đây mai đó mới thực sự phù hợp với tâm hồn tự do của một người thi sĩ. Tài năng mà thần linh đã ban cho tôi, tôi thiết tha muốn biến nó thành niềm vui cho người khác. Hơn nữa, nếu tôi giành được giải thưởng, niềm hạnh phúc ấy sẽ càng lớn lao biết bao khi ý thức được danh tiếng của mình đã vang xa khắp chốn!" Ông lên đường, đoạt giải thưởng, rồi cùng với số tài sản của mình bước lên một con tàu Corinth để trở về quê hương. Vào buổi sáng thứ hai kể từ khi tàu nhổ neo, ngọn gió thổi nhẹ nhàng và êm ả. "Ôi, Periander," ông kêu lên, "hãy dẹp bỏ mọi nỗi âu lo! Chẳng bao lâu nữa ngài sẽ quên hết thảy trong vòng tay ôm của ta. Với biết bao vật phẩm dâng hiến hào phóng, chúng ta sẽ tỏ bày lòng biết ơn tới các vị thần, và chúng ta sẽ vui biết bao bên bàn tiệc lễ hội!" Gió và biển vẫn tiếp tục thuận hòa. Không một gợn mây che phủ bầu trời quang đãng. Ông đã không đặt niềm tin nhầm chỗ vào đại dương, nhưng ngơ ngác thay, ông lại lầm tin vào con người. Ông vô tình nghe được tiếng các thủy thủ thì thầm to nhỏ với nhau, và bấy giờ mới phát hiện ra bọn chúng đang mưu tính chiếm đoạt kho báu của mình. Chẳng mấy chốc, chúng vây quanh ông với thái độ hung hăng, ồn ào và tuyên bố: "Arion, mày phải chết! Nếu mày muốn có một phần mộ trên đất liền, hãy tự nguyện chịu chết ngay tại đây; bằng không, hãy tự gieo mình xuống biển." "Chẳng lẽ không gì có thể làm các người thỏa mãn ngoài mạng sống của ta sao?" ông nói. "Hãy lấy hết số vàng của ta đi, ta sẵn lòng trao tặng. Ta vui lòng dùng cái giá đó để đổi lấy mạng sống." "Không, không; bọn tao không thể tha cho mày được. Mạng sống của mày quá nguy hiểm đối với chúng tao. Bọn tao có thể trốn đi đâu để tránh khỏi tay Periander, nếu ngài biết rằng mày đã bị bọn tao cướp bóc? Số vàng của mày sẽ chẳng có chút ích lợi gì đối với bọn tao, nếu khi trở về quê nhà, bọn tao mãi mãi không bao giờ được sống yên ổn thoát khỏi nỗi sợ hãi." "Vậy thì," ông nói, "hãy ban cho ta một thỉnh cầu cuối cùng, vì dường như chẳng gì có thể cứu nổi mạng sống của ta, để ta được chết như khi ta đã sống, xứng danh một người nghệ sĩ. Khi ta cất lên khúc ca từ biệt cõi đời, và những tiếng đàn lyre ngừng rung động, ta sẽ nói lời từ giã cuộc sống này và phó mặc bản thân cho số phận chẳng một lời oán thán." Lời cầu xin ấy, cũng như những lời trước, vốn dĩ sẽ chẳng được màng tới — chúng chỉ nghĩ đến chiến lợi phẩm của mình — thế nhưng việc được lắng nghe một nhạc sĩ lừng danh cất tiếng hát đã lay động những trái tim thô lỗ của bọn chúng. "Hãy cho phép ta," ông nói thêm, "được chỉnh đốn lại y phục. Thần Apollo sẽ chẳng buồn đoái hoài trừ phi ta khoác lên mình bộ trang phục của một minh tinh ca vịnh."

Ông khoác lên thân hình cân đối của mình tấm áo choàng tía và vàng lộng lẫy, tà áo rủ xuống những nếp uốn kiêu sa, trang sức ngọc ngà điểm tô trên đôi cánh tay, vương miện bằng vàng đội trên đỉnh đầu, và buông xõa trên cổ cùng đôi vai là mái tóc thấm đẫm hương thơm ngào ngạt. Tay trái ông cầm đàn lyre, tay phải cầm chiếc gậy ngà mà ông dùng để gảy những phím tơ hòa âm. Tựa như một kẻ được thần linh truyền cảm hứng, ông đắm mình hít thở làn gió ban mai và rạng rỡ dưới ánh nắng sớm mai. Bọn thủy thủ ngẩn ngơ ngắm nhìn đầy ngưỡng mộ. Ông sải bước tiến thẳng đến mạn tàu và nhìn đắm đuối xuống làn nước biếc. Hướng về cây đàn lyre của mình, ông cất tiếng hát: "Hỡi người bạn đồng hành của tiếng giọng ta, hãy cùng ta bước vào cõi vĩnh hằng mịt mờ. Dù Cerberus có gầm gừ, ta biết uy quyền của khúc ca có thể thuần hóa được cơn thịnh nộ của nó. Hỡi những anh hùng chốn Elysium, những kẻ đã vượt qua dòng nước tối tăm, hỡi những linh hồn hạnh phúc, chẳng bao lâu nữa ta sẽ gia nhập hàng ngũ của các ngươi. Thế nhưng, các ngươi có thể xoa dịu nỗi đau thương này chăng? Hỡi ôi, ta phải để lại người bạn tri kỷ ở lại phía sau. Hỡi người từng tìm thấy Eurydice của lòng mình, rồi lại đánh mất nàng ngay khoảnh khắc vừa tìm thấy; khi nàng vụt biến đi như một giấc mơ, ngài đã căm ghét ánh sáng tươi vui biết nhường nào! Ta phải ra đi, nhưng ta sẽ chẳng chút sợ hãi. Các vị thần đang dõi theo chúng ta từ trên cao. Hỡi những kẻ sát hại ta khi ta chẳng hề có tội, khi ta không còn nữa, ngày tháng run rẩy sợ hãi của các ngươi sẽ đến. Hỡi các nàng Nereids, hãy đón nhận vị khách quý này, kẻ đang tự phó thác bản thân vào lòng thương xót của các người!" Dứt lời, ông gieo mình xuống lòng đại dương sâu thẳm. Những ngọn sóng dung trùm lấy thân thể ông, còn bọn thủy thủ tiếp tục hành trình, tưởng rằng mình đã an toàn thoát khỏi mọi hiểm họa bị phát giác.

Thế nhưng, những cung bậc âm thanh từ khúc ca của ông đã thu hút những sinh vật dưới đáy sâu vây quanh để lắng nghe, và những chú cá heo bơi theo con tàu như bị câu thúc bởi một thứ phép thuật kỳ diệu. Giữa lúc ông đang vật lộn giữa những con sóng dữ, một chú cá heo đã bơi đến đưa tấm lưng ra đỡ và cõng ông vượt sóng đưa vào bờ an toàn. Tại chốn ông đặt chân lên bờ ấy, một đài tưởng niệm bằng đồng sau này đã được dựng lên trên bờ đá gập ghềnh, nhằm lưu giữ ký ức về sự kiện kỳ diệu đó.

Khi Arion và chú cá heo chia tay, mỗi người trở về với giang sơn riêng của mình, Arion đã cất lời cất lên những khúc ca tri ân sâu sắc: "Vĩnh biệt nhé, hỡi chú cá thân thiện và trung thực! Giá như ta có thể đền đáp ơn nghĩa của ngươi; nhưng ngươi chẳng thể cùng ta bước đi, và ta cũng chẳng thể sánh bước cùng ngươi. Chúng ta không thể mãi đồng hành. Nguyện xin Galatea, nữ hoàng của đại dương sâu thẳm, ban ơn phước cho ngươi, và nguyện mong ngươi, dũng mãnh kiêu hãnh với gánh nặng trên lưng, sẽ kéo cỗ xe của nàng lướt qua tấm gương phẳng lặng của biển khơi."

Arion vội vã rời khỏi bờ biển, và chẳng mấy chốc đã nhìn thấy trước mắt những ngọn tháp của thành Corinth. Ông tiếp tục hành trình, tay nâng niu cây đàn lyre, vừa đi vừa hát vang những khúc ca ngập tràn tình yêu và niềm hạnh phúc, hoàn toàn quên đi những mất mát vừa qua và chỉ khắc ghi những gì còn lại: người bạn tri kỷ và cây đàn lyre thân yêu. Ông bước vào những lâu đài hiếu khách, và chẳng mấy chốc đã được ôm chầm lấy trong vòng tay của Periander. "Ta đã trở về bên ngài, người bạn của ta ơi," ông nói. "Tài năng mà thần linh ban tặng đã trở thành niềm vui cho hàng vạn người, thế nhưng những kẻ tiểu nhân gian ác đã tước đoạt đi của ta khoáu tàng do chính mồ hôi công sức làm ra; dẫu vậy, trong ta vẫn vẹn nguyên ý thức về danh tiếng đã vang xa khắp muôn phương." Rồi ông kể cho Periander nghe toàn bộ những biến cố kỳ lạ đã giáng xuống đời mình, khiến nhà vua lắng nghe trong nỗi kinh ngạc tột cùng. "Lẽ nào sự bất lương lại có thể nhởn nhơ chiến thắng ư?" nhà vua thốt lên. "Thế thì quyền lực trong tay ta há chẳng phải là vô nghĩa hay sao. Để chúng ta có thể vạch mặt những kẻ thủ ác, khanh phải tạm ẩn mình nơi kín đáo, và rồi bọn chúng sẽ sập bẫy mà đến đây chẳng chút hoài nghi." Khi con tàu cập bến cảng, nhà vua liền triệu tập đám thủy thủ diện kiến trước mặt. "Các ngươi có nghe ngóng được gì về Arion không?" nhà vua gặng hỏi. "Ta đang hồi hộp mong ngóng sự trở về của ngài ấy." Bọn chúng đáp lời: "Chúng tôi để lại ngài ấy đang có cuộc sống bình an và thịnh vượng ở Tarentum." Ngừa vừa dứt lời, Arion bước ra hiên ngang đối mặt với bọn chúng. Thân hình cân đối của ông khoác tấm áo choàng tía và vàng lộng lẫy, tà áo rủ xuống những nếp uốn kiêu sa, trang sức ngọc ngà điểm tô đôi tay, vương miện vàng đội trên đỉnh đầu, và buông xõa trên cổ cùng đôi vai là mái tóc thấm đẫm hương thơm ngào ngạt; tay trái ông cầm cây đàn lyre, tay phải cầm gậy ngà dùng để gảy phím tơ. Bọn chúng ngã quỵ rạp xuống dưới chân ông, tựa như bị luồng sét đánh ngang tai. "Bọn tao định hãm hại hắn, thế mà hắn nay đã trở thành vị thần. Hỡi Đất Mẹ, hãy mở tung lòng mình ra đón lấy chúng con!" Bấy giờ Periander mới cất lời: "Hắn vẫn sống, bậc thầy của khúc ca lừng danh! Trời xanh nhân từ luôn bảo bọc lấy cuộc đời người thi sĩ. Còn về phần các ngươi, ta chẳng cần khơi gợi tinh thần báo thù làm gì; bản thân Arion cũng chẳng muốn dây dưa máu của các ngươi. Hỡi những kẻ nô lệ của lòng tham lam, hãy cút đi! Hãy tìm đến những vùng đất hoang vu rợn rợn nào đó, và nguyện mong chẳng bao giờ có bất cứ điều gì tươi đẹp có thể làm vui lòng linh hồn các ngươi!"

Spencer miêu tả hình ảnh Arion, ngồi trên lưng chú cá heo, tháp tùng theo đoàn tùy tùng của Neptune và Amphitrite:

Bấy giờ vang lên âm điệu đẹp như cõi tiên

Của khúc nhạc dịu dàng tiếp nối ngay sau đó,

Và trên làn nước bồng bềnh tựa ngai vàng ngự đó,

Arion cùng cây đàn lyre đã thu hút vào lòng

Cả đôi tai lẫn trái tim của toàn bộ đoàn tàu tuyệt mỹ đông đông;

Ngay cả khi chú cá heo từng cõng ngài băng qua biển Aegean

Tránh khỏi tầm mắt của bọn cướp biển hung tàn,

Cũng phải đứng sững lại, ngỡ ngàng trước tình yêu thiêng liêng của ngài,

Và muôn ngàn con sóng dữ vì mê đắm niềm vui đã quên bẵng cả tiếng gầm thét miệt mài.

Byron, trong tác phẩm Childe Harold, Khúc II, đã ẩn dụ về câu chuyện của Arion khi miêu tả chuyến hải hành của mình qua hình ảnh một tên thủy thủ trổ tài âm nhạc để giải trí cho những người khác:

Trăng đã lên cao; thề có trời xanh, một buổi tối tuyệt vời làm sao!

Những dải ánh sáng dài lan tỏa trên những con sóng đang nhấp nhô nhảy múa;

Giờ này những chàng trai trên bờ có thể thở dài và những thiếu nữ có thể tin tưởng xiết bao;

Nguyện mong số phận chúng ta cũng được như thế khi trở về đất liền!

Trong khi ấy, đôi bàn tay không yên nghỉ của một tên Arion thô kệch nào đó

Đang khơi dậy thứ âm điệu rộn ràng mà những người đi biển vô cùng yêu mến;

Một vòng tròn những thính giả vui vẻ đứng vây quanh ngài nơi ấy,

Hoặc uyển chuyển bước theo một nhịp điệu quen thuộc nào đó rất đỗi thảnh thơi

Vô tư lự tựa hồ như thể họ vẫn đang tự do lang thang trên mặt đất liền.

Để có thể thấu hiểu câu chuyện về Ibycus sẽ được kể tiếp sau đây, điều thiết yếu là phải ghi nhớ hai điều: thứ nhất, các nhà hát thời cổ đại là những công trình kiến trúc khổng lồ có sức chứa từ mười đến ba mươi ngàn khán giả, và vì chúng chỉ được sử dụng trong các dịp lễ hội với cửa mở tự do cho tất cả mọi người nên thường chật kín chỗ ngồi. Chúng hoàn toàn không có mái che và lộ thiên dưới bầu trời, các buổi biểu diễn đều diễn ra vào ban ngày. Thứ hai, những hình tượng miêu tả vô cùng đáng sợ về các nữ thần Báo Thù (Furies) trong câu chuyện hoàn toàn không phải là sự phóng đại. Sách sử ghi lại rằng nhà thơ bi kịch Aeschylus, trong một lần nọ khi đưa hình tượng các nữ thần Báo Thù xuất hiện trong một đoàn hợp xướng gồm năm mươi người diễn viên, nỗi khiếp hoàng của khán giả lớn đến mức nhiều người đã ngất xỉu và lên cơn co giật, buộc các quan tòa phải ban hành lệnh cấm tuyệt đối những màn biểu diễn tương tự trong tương lai.

Ibycus, nhà thơ sùng kính thần linh, đang trên đường đến tham gia các cuộc đua xe ngựa và thi tài âm nhạc được tổ chức tại eo đất Corinth, sự kiện thu hút tất cả những ai mang dòng máu Hy Lạp. Thần Apollo đã ban trù cho ông món quà thi ca, với đôi môi ngọt ngào của một thi sĩ, và ông tiếp bước trên đường với những bước chân nhẹ tênh, tràn đầy thần thánh ngự trị. Chẳng mấy chốc, những ngọn tháp của thành Corinth sừng sững trên đỉnh cao đã hiện ra trước mắt, và ông đã bước vào khu rừng thiêng của thần Neptune với một nỗi kính cẩn tôn nghiêm. Không một bóng người sống nào lấp ló trong tầm mắt, chỉ có một đàn sếu đang bay lượn trên cao, cất cánh theo cùng một hướng hành trình di cư về phương Nam như ông. "Chúc các ngươi may mắn nhé, hỡi những phi đội thân thiện," ông kêu lên, "những người bạn đồng hành của ta đến từ bên kia bờ biển. Ta xem sự đồng hành của các ngươi là một điềm lành tốt đẹp. Chúng ta đều đến từ phương xa và bay đi tìm kiếm sự hiếu khách. Nguyện mong cả hai chúng ta đều sẽ gặp được sự đón tiếp ân cần che chở cho người lữ khách phương xa khỏi mọi tai ương hiểm họa!"

Ông rảo bước thật nhanh, và chẳng mấy chốc đã tiến vào giữa khu rừng thẳm. Tại một khúc ngoặt hẹp, bất ngờ có hai tên cướp nhảy xổ ra chặn ngang lối đi của ông. Ông buộc phải chống trả hoặc đầu hàng. Thế nhưng đôi bàn tay vốn quen gảy phím đàn lyre chứ chưa từng quen với tranh chấp đao kiếm ấy bỗng chốc rũ xuống bất lực. Ông cất tiếng kêu cứu sự giúp đỡ từ con người lẫn thần linh, nhưng tiếng kêu của ông chẳng lọt được vào tai bất kỳ một vị cứu tinh nào. "Thế ra ta phải bỏ mạng tại nơi đây," ông tự nhủ, "trên một mảnh đất xa lạ, chẳng một lời tiếc thương, bị cắt đứt cuộc đời dưới bàn tay của bọn cướp bóc, và chẳng thể nhìn thấy ai đến báo thù cho nguyên lý của mình." Mang những vết thương nặng nề, ông ngã quỵ xuống mặt đất, đúng lúc ấy từng đàn sếu trên cao cất tiếng kêu khàn đắng. "Hãy thay ta đòi lại công đạo nhé, hỡi những chú sếu," ông thều thào nói, "bởi chẳng có một tiếng nói nào đáp lại tiếng kêu cứu của ta ngoài các ngươi." Dứt lời, ông khép đôi mi lại vĩnh biệt cõi đời.

Xác thân ông bị cướp bóc sạch sợ và bầm dập, dù mang đầy những vết thương chằng chịt, cuối cùng cũng được tìm thấy và nhận diện bởi người bạn ở Corinth, kẻ vốn đang ngóng chờ ông đến ghé thăm như một vị khách quý. "Đây là cách ta tìm thấy ngài quay về với ta sao?" người bạn thốt lên đầy xót xa; "ta là kẻ từng hy vọng sẽ được kết những vòng hoa chiến thắng lên vương miện của ngài trong cuộc thi tài thi ca!"

Những vị khách quy tụ tại bữa tiệc lễ hội khi nghe tin dữ đều vô cùng bàng hoàng hoảng hốt. Cả đất nước Hy Lạp như mang trên mình một vết thương sâu thẳm, và mọi trái tim đều thấm thía nỗi mất mát to lớn này. Họ kéo đến đông nghịt quanh tòa án của các quan tòa, đòi hỏi phải trừng trị đích đáng những kẻ sát nhân và bắt chúng phải đền tội bằng máu.

Thế nhưng, dấu vết hay manh mối nào có thể chỉ ra thủ phạm giữa chốn đông đảo vô số kể bị thu hút bởi sự lóa mắt của ngày hội lớn? Liệu hắn ngã xuống dưới bàn tay của bọn cướp đường, hay đã bị một kẻ thù tư thù nào đó sát hại? Chỉ có mặt trời soi thấu muôn loài mới có thể tường tận, bởi chẳng có ánh mắt nào khác chứng kiến cảnh tượng ấy. Dù vậy, không loại trừ khả năng ngay lúc này kẻ sát nhân vẫn đang nghênh ngang bước đi giữa đám đông náo nhiệt, tận hưởng những thành quả tội ác của mình, trong khi công lý báo thù vẫn đang mải miết đi tìm hắn trong vô vọng. Biết đâu ngay trong khuôn viên ngôi đền của chính chúng, hắn đang thách thức cả các thần linh, thản hòa mình vào dòng người đang cuồn cuộn đổ vào nhà hát lớn.

Bởi giờ đây, từng hàng nối tiếp nhau chen chúc, biển người đông đúc lấp đầy các dãy ghế ngồi khiến tưởng chừng như toàn bộ cấu trúc công trình sắp sụp đổ đến nơi. Tiếng lầm rầm của muôn ngàn giọng nói vang lên tựa như tiếng gầm thét của đại dương, trong khi những vòng tròn khán đài khi vươn lên cao càng lúc càng mở rộng, tầng tầng lớp lớp vươn cao như muốn chạm đến tận bầu trời.

Và giờ đây, khối quần chúng khổng lồ đang lặng im lắng nghe giọng nói đầy kinh hãi của đoàn hợp xướng hóa thân thành các nữ thần Báo Thù, những kẻ xuất hiện trong trang phục nghiêm trang với những bước đi đều đặn nhịp nhàng, di chuyển vòng quanh khắp đường đua của nhà hát. Lẽ nào những kẻ cấu thành nhóm người đáng sợ ấy lại chỉ là những phàm nhân trần thế, và lẽ nào biển người đông đúc với những hình hài lặng câm kia lại chính là những sinh vật sống bằng xương bằng thịt!

Những người trong đoàn hợp xướng, khoác trên mình những bộ y phục đen tuyền, tay cầm những ngọn đuốc cháy rực ngọn lửa hắc ín trong những bàn tay trơ xương. Gò má họ tái ngợt không một giọt máu, và thay cho mái tóc, những con rắn độc uốn éo, phình to đang ngoằn ngoèo quấn quanh vương miện trán họ. Xếp thành vòng tròn, những thực thể đáng sợ ấy cất tiếng hát khúc ca của mình, xé nát tâm can của những kẻ có tội và làm tê liệt mọi giác quan năng lực của chúng. Khúc ca vút cao rồi dâng trào mạnh mẽ, át đi cả âm thanh của những nhạc cụ, tước đoạt lý trí, làm tê cóng trái tim và đông đặc dòng máu.

Hạnh phúc thay cho kẻ nào giữ được tâm hồn mình thanh bạch khỏi tội lỗi và mưu mô ác độc! Chúng ta, những kẻ báo thù, sẽ chẳng chạm đến hắn; hắn bước đi trên con đường đời được an toàn che chở khỏi chúng ta. Nhưng khốn khổ thay! Khốn thay cho kẻ nào đã nhúng tay gây nên tội ác giết người ám muội trong bóng tối. Chúng ta, dòng dõi đầy kinh hãi của Đêm Đen, sẽ bám chặt lấy toàn bộ bản thể của hắn. Hắn tưởng rằng trốn chạy là có thể thoát khỏi chúng ta sao? Chúng ta sẽ tung cánh bay đuổi theo với tốc độ còn nhanh hơn thế, quấn những con quái xà của mình quanh đôi chân hắn và đánh gục hắn ngã nhào xuống đất. Không bao giờ mệt mỏi, chúng ta tiếp tục truy sát; chẳng một lòng trắc ẩn nào có thể ngăn cản bước chân chúng ta; cứ thế tiến lên cho đến tận cùng cuộc đời, chúng ta không cho phép hắn dù chỉ một phút giây bình yên hay nghỉ ngơi thư thái. Cứ thế, các nàng Eumenides cất vang khúc ca, chuyển động theo nhịp điệu trang nghiêm, trong khi bầu không khí tĩnh mịch tựa như cõi chết bao trùm lấy toàn bộ hội trường khán giả như thể đang đứng trước sự hiện diện của những sinh vật siêu nhiên; và rồi trong đội hình diễu hành trang nghiêm hoàn thành một vòng quanh nhà hát, họ bước ra ngoài qua lối cửa phía sau sân khấu.

Mỗi trái tim đều thổn thức giao động giữa ảo ảnh và thực tại, từng lồng ngực thở gấp trong nỗi sợ hãi mơ hồ vô định, run rẩy trước uy quyền đáng sợ đang ngày đêm giám sát những tội ác mờ ám và âm thầm đan cài những sợi chỉ định mệnh. Đúng khoảnh khắc ấy, một tiếng thét vang lên từ dãy ghế cao nhất phía trên: "Nhìn kìa! Nhìn kìa! Hỡi người anh em, đằng kia chính là những chú sếu của Ibycus!" Và ngay lập tức, một sinh vật đen đúa xuất hiện lướt ngang qua bầu trời, chỉ qua một thoáng quan sát ngắn ngủi đã nhận ra đó chính là một đàn sếu đang bay thẳng qua ngay bên trên nhà hát. "Của Ibycus! Hắn vừa nói gì cơ?" Cái tên thân thương ấy khơi bùng lại ngỗi niềm đau thương trong từng lồng ngực. Tựa như ngọn sóng này xô tiếp ngọn sóng khác dạt dào trên mặt biển, câu nói "Của Ibycus! Người mà tất cả chúng ta đều tiếc thương, kẻ đã bị hạ sát dưới bàn tay của một tên sát nhân nào đó! Đàn sếu thì liên quan gì đến ngã ấy chứ?" cứ thế chuyền đi từ miệng người này sang người khác. Và tiếng gầm của muôn ngàn giọng nói ngày một lớn dần, trong khi ý nghĩ lao vút đi qua mọi trái tim tựa như ánh chớp: "Hãy nhìn sức mạnh của các nàng Eumenides kìa! Vị thi sĩ sùng đạo cuối cùng cũng được báo thù! Kẻ sát nhân đã tự tố cáo chính bản thân mình rồi. Hãy bắt giữ ngay kẻ vừa thốt lên tiếng thét ấy và cả kẻ mà hắn vừa trò chuyện cùng!"

Tên tội phạm hẳn đã vô cùng muốn rút lại những lời mình vừa thốt ra, nhưng sự việc đã quá muộn màng. Gương mặt tái nhợt vì khiếp sợ của những kẻ sát nhân đã tố cáo rành rành tội ác của chúng. Người dân áp giải chúng đến trước vị quan tòa, và tại đó chúng đã phải cúi đầu thú nhận tội ác của mình để rồi nhận lấy hình phạt đích đáng mà chúng đáng phải chịu.

Simonides là một trong những nhà thơ có sức sáng tạo sung mãn nhất trong giai đoạn đầu của nền văn học Hy Lạp, thế nhưng chỉ có một vài mảnh vỡ tác phẩm của ông là còn lưu truyền lại đến tận đời sau. Ông viết thánh thi, các khúc khải hoàn ca và thơ điếu văn. Ở thể loại sáng tác cuối cùng, ông đặc biệt tỏ ra xuất sắc hơn cả. Thiên bươm thiên tài của ông có xu hướng nghiêng về âm hưởng bi thương, và chẳng một ai có thể chạm đến những cung bậc đồng cảm của con người một cách chân thực và sâu sắc hơn ông. Khúc Ai Ca của Danae, mảnh văn bản quan trọng nhất còn sót lại trong di sản thơ ca của ông, dựa trên truyền thuyết kể rằng Danae cùng đứa con trai bé bỏng của nàng đã bị giam cầm theo lệnh của người cha Acrisius bên trong một chiếc hòm gỗ và bị thả trôi dạt ra ngoài biển khơi. Chiếc hòm trôi dạt đến hòn đảo Seriphus, nơi cả hai mẹ con được cứu sống bởi Dictys, một người đánh cá, rồi được đưa đến yết kiến Polydectes, vị vua cai trị xứ sở ấy, người đã tiếp đón và chở che bảo bọc cho họ. Đứa trẻ Perseus khi lớn lên đã trở thành một người anh hùng lừng lẫy, kẻ từng có những cuộc phiêu lưu được ghi chép lại trong một chương trước đó.

Simonides đã dành phần lớn cuộc đời mình sống tại các triều đình của các bậc vương tôn công tử, thường xuyên sử dụng tài năng của mình để sáng tác những bài ca tụng ca ngợi công đức và các khúc ca lễ hội, đồng thời nhận lấy phần thưởng hậu hĩnh từ sự hào phóng của những kẻ có chiến công mà ông tôn vinh. Công việc này không hề mang hàm ý hạ thấp phẩm giá, mà trái lại, rất tương đồng với công việc của những thi sĩ nguyên thủy thuở ban đầu, chẳng hạn như Demodocus được Homer miêu tả, hoặc chính bản thân Homer theo những ghi chép trong truyền thuyết.

Có lần, khi đang sinh sống tại triều đình của Scopas, vua xứ Thessaly, vị vương công này đã bày tỏ mong muốn nhà thơ soạn cho mình một bài thơ ca ngợi những chiến tích của ngài để được ngâm tụng trong một bữa tiệc yến. Để làm phong phú thêm chủ đề bài thơ tránh sự nhàm chán, Simonides, người nổi tiếng là một kẻ sùng kính thần linh, đã khéo léo đưa thêm vào tác phẩm của mình những chiến tích lừng lẫy của Castor và Pollux. Những sự lạc đề chuyển ý như thế không phải là điều gì bất thường đối với các nhà thơ trong những dịp tương tự, và người ta có thể cho rằng một phàm nhân bình thường hẳn sẽ phải lấy làm mãn nguyện khi được chia sẻ vinh dự nhận những lời ca tụng cùng các người con của Leda. Thế nhưng thói kiêu căng ngạo mạn vốn dĩ rất khắt khe đòi hỏi; và khi Scopas ngồi trên chiếc ghế danh dự trong bàn tiệc lễ hội giữa bầy cận thần cùng lũ nịnh thần bợ đỡ, hắn cảm thấy tiếc nuối từng câu thơ không chịu dành trọn vẹn để ca ngợi riêng công trạng của bản thân mình. Khi Simonides tiến đến để nhận phần thưởng đã hứa hẹn, Scopas chỉ ban ơn cho một nửa số tiền dự kiến, kèm theo câu nói: "Đây là tiền công cho phần nội dung viết về ta, còn Castor và Pollux chắc chắn sẽ trả thù lao cho ngươi về những phần liên quan đến họ." Vị thi sĩ bẽ bàng quay trở lại chỗ ngồi của mình giữa những tiếng cười cợt nhạo báng nối tiếp sau lời giễu cợt của kẻ quyền thế. Chỉ một chốc lát sau, ông nhận được tin nhắn báo rằng có hai thanh niên cưỡi ngựa đang đợi ở bên ngoài và rất muốn được gặp mặt ông. Simonides vội vã chạy ra cửa, nhưng ngó quanh quất tìm kiếm trong vô vọng chẳng thấy bóng dáng vị khách nào. Thế nhưng, vừa mới rời khỏi sảnh tiệc chưa bao lâu thì phần mái nhà bỗng đổ sụp xuống với một tiếng nổ lớn chói tai, vùi lấp Scopas cùng toàn bộ các vị khách khứa dưới đống đổ nát hoang tàn. Khi dò hỏi về diện mạo của hai chàng trai trẻ đã sai người đến gọi mình, Simonides hiểu thấu rằng họ chẳng phải ai khác ngoài chính hai vị thần Castor và Pollux.

Sappho

Sappho là một nữ thi sĩ từng sinh sống và hoạt động trong giai đoạn rất sớm của nền văn học Hy Lạp. Về các tác phẩm của bà, chỉ còn sót lại một vài mảnh vỡ nhỏ, nhưng chúng cũng đủ để khẳng định chắc chắn tư cách thiên tài thơ ca xuất chúng của bà. Câu chuyện về Sappho thường hay được nhắc đến chính là việc bà từng đem lòng yêu say đắm một chàng trai khôi ngô tuấn tú tên là Phaon, và khi không thể nhận được sự đáp lại tình cảm từ chàng, bà đã gieo mình từ mũi đá Leucadia xuống lòng đại dương sâu thẳm, dưới một niềm mê tín cho rằng những ai nhảy cái gọi là "Cú nhảy của kẻ si tình" ấy, nếu may mắn không bị mất mạng, sẽ được chữa lành khỏi cơn bệnh tình ái.

Byron có nhắc đến câu chuyện về Sappho trong tác phẩm Childe Harold, Khúc II:

Những ai muốn tìm hiểu thêm chi tiết về Sappho và cú nhảy định mệnh của bà, xin mời đọc lại các số báo Spectator số 223 và 229, hoặc tác phẩm Evenings in Greece của Moore.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.