Cuộc chiến thành Troy
Minerva vốn là nữ thần trí tuệ, nhưng có lần bà đã hành xử vô cùng dại dột: bà tham gia vào cuộc thi sắc đẹp với Juno và Venus. Sự việc xảy ra như sau: Trong hôn lễ của Peleus và Thetis, tất cả các vị thần đều được mời, ngoại trừ Eris, tức nữ thần Bất hòa. Tức giận vì bị gạt ra rìa, bà đã ném một quả táo vàng vào giữa các vị khách với dòng chữ khắc trên đó: "Dành cho người đẹp nhất." Ngay lập tức, Juno, Venus và Minerva, mỗi người đều tự nhận quả táo đó thuộc về mình. Jupiter không muốn phân xử một vấn đề tế nhị như vậy, bèn cử các nữ thần đến núi Ida, nơi chàng chăn cừu tuấn tú Paris đang trông coi đàn gia súc của mình, và giao cho chàng quyền quyết định. Các nữ thần lần lượt xuất hiện trước mặt Paris. Juno hứa ban cho chàng quyền lực và sự giàu sang, Minerva hứa ban danh tiếng và vinh quang trong chiến trận, còn Venus hứa ban cho chàng người phụ nữ đẹp nhất trần gian làm vợ; mỗi người đều cố gắng lôi kéo quyết định của chàng về phía mình. Paris đã nghiêng về phía Venus và trao cho bà quả táo vàng, qua đó biến hai nữ thần kia thành kẻ thù của mình. Dưới sự bảo hộ của Venus, Paris dong buồm đến Hy Lạp và được Menelaus, vua xứ Sparta, tiếp đãi nồng hậu. Helen, vợ của Menelaus, chính là người phụ nữ mà Venus đã định sẵn cho Paris – người đẹp nhất trong giới nữ nhân. Nàng từng được vô số người cầu hôn, và trước khi nàng đưa ra quyết định, tất cả họ, theo gợi ý của Ulysses - một trong những người cầu hôn - đã cùng thề nguyện rằng họ sẽ bảo vệ nàng khỏi mọi tổn hại và sẽ báo thù cho nàng nếu cần thiết. Nàng đã chọn Menelaus và đang sống hạnh phúc với ông thì Paris đến làm khách. Được Venus hỗ trợ, Paris đã thuyết phục Helen bỏ trốn cùng mình và đưa nàng về Troy, từ đó dấy lên cuộc chiến thành Troy lừng danh, chủ đề của những thiên sử thi vĩ đại nhất thời cổ đại, đó là của Homer và Virgil.
Menelaus kêu gọi các thủ lĩnh đồng minh tại Hy Lạp thực hiện lời thề và cùng ông nỗ lực giành lại người vợ. Họ đều đồng ý, nhưng Ulysses, người đã kết hôn với Penelope và đang vô cùng hạnh phúc với vợ con, chẳng hề mặn mà với việc tham gia vào một vụ rắc rối như thế. Vì vậy, ông tìm cách thoái thác và Palamedes đã được cử đến để thuyết phục ông. Khi Palamedes đến Ithaca, Ulysses giả vờ điên. Ông mắc một con lừa và một con bò vào cày rồi bắt đầu gieo muối. Palamedes, để thử ông, đã đặt đứa con trai sơ sinh Telemachus của ông trước lưỡi cày; người cha lập tức bẻ lái, cho thấy rõ ràng ông không hề điên, và sau đó không thể từ chối việc thực hiện lời hứa của mình được nữa. Giờ đây, khi bản thân đã bị lôi kéo vào cuộc, ông cũng giúp lôi kéo các thủ lĩnh miễn cưỡng khác, đặc biệt là Achilles. Người anh hùng này là con trai của Thetis, nữ thần mà trong đám cưới của bà, quả táo Bất hòa đã bị ném vào giữa các vị thần. Bản thân Thetis là một tiên nữ biển bất tử, và biết rằng con trai mình định mệnh sẽ chết trước thành Troy nếu tham gia cuộc viễn chinh này, bà đã tìm cách ngăn cản chàng. Bà đưa chàng đến triều đình của vua Lycomedes và xúi giục chàng cải trang thành thiếu nữ trong số các công chúa của nhà vua. Ulysses, nghe tin chàng ở đó, bèn giả làm thương nhân đến cung điện và bày bán các món đồ trang sức nữ, trong đó ông cố tình đặt lẫn vài món vũ khí. Trong khi các công chúa đang mải mê xem các món hàng khác, Achilles lại cầm lấy các loại vũ khí, qua đó tự làm lộ bản thân trước con mắt sắc sảo của Ulysses. Ulysses không mấy khó khăn để thuyết phục chàng phớt lờ những lời khuyên thận trọng của mẹ và gia nhập cùng đồng bào mình trong cuộc chiến.
Priam là vua thành Troy, và Paris – kẻ chăn cừu quyến rũ Helen – chính là con trai của ông. Paris đã lớn lên trong cảnh vô danh, vì ngay từ khi lọt lòng, đã có những điềm báo về việc chàng sẽ là kẻ hủy diệt đất nước. Những điềm báo này cuối cùng dường như sắp trở thành hiện thực, bởi đạo quân Hy Lạp đang chuẩn bị là đạo quân lớn nhất từng được huy động. Agamemnon, vua xứ Mycenae và là anh trai của Menelaus bị tổn thương, được chọn làm tổng chỉ huy. Achilles là chiến binh lừng lẫy nhất của họ. Sau chàng là Ajax, người có vóc dáng khổng lồ và lòng dũng cảm to lớn nhưng trí tuệ lại chậm chạp; Diomedes, người chỉ đứng sau Achilles về mọi phẩm chất anh hùng; Ulysses, nổi tiếng với sự khôn ngoan; và Nestor, vị thủ lĩnh cao niên nhất của Hy Lạp, người được tất cả mọi người kính trọng tìm kiếm lời khuyên. Nhưng Troy không phải là kẻ thù yếu ớt. Vua Priam tuy đã già nhưng là một bậc quân vương thông thái, ông đã củng cố đất nước bằng sự cai trị tốt đẹp trong nước và nhiều liên minh với các láng giềng. Nhưng trụ cột chính và chỗ dựa cho ngai vàng của ông chính là người con trai Hector, một trong những nhân cách cao quý nhất từng được văn học cổ đại miêu tả. Ngay từ đầu, Hector đã cảm nhận được điềm báo về sự sụp đổ của đất nước mình, nhưng chàng vẫn kiên trì chống trả đầy anh dũng, mặc dù không hề biện minh cho sai lầm đã mang tai họa này đến cho đất nước. Chàng đã kết hôn với Andromache, và với tư cách là người chồng, người cha, nhân cách của chàng cũng đáng ngưỡng mộ không kém gì khi làm một chiến binh. Các thủ lĩnh chính bên phía quân Troy, ngoài Hector, còn có Aeneas và Deiphobus, Glaucus và Sarpedon.
Sau hai năm chuẩn bị, hạm đội và quân đội Hy Lạp tập hợp tại cảng Aulis ở Boeotia. Tại đây, trong lúc đi săn, Agamemnon vô tình giết chết một con hươu thiêng của Diana. Để đáp trả, nữ thần đã giáng dịch bệnh xuống quân đội và tạo ra một cơn gió lặng khiến các con tàu không thể rời cảng. Calchas, nhà tiên tri, sau đó tuyên bố rằng cơn giận của nữ thần trinh khiết chỉ có thể được xoa dịu bằng cách tế một trinh nữ trên bàn thờ của bà, và không ai khác ngoài cô con gái của kẻ phạm tội mới được chấp nhận. Agamemnon, dù miễn cưỡng, cũng phải đồng ý, và người thiếu nữ Iphigenia được triệu đến với cái cớ là để gả cho Achilles. Khi nàng sắp bị tế, nữ thần đã đổi ý và cướp nàng đi, để lại một con hươu thay thế, còn Iphigenia được bao bọc trong một đám mây và đưa đến Tauris, nơi Diana phong nàng làm nữ tư tế tại đền thờ của mình.
Tennyson, trong bài "Giấc mơ về những người phụ nữ đẹp", đã để Iphigenia mô tả cảm xúc của mình vào khoảnh khắc tế lễ, khoảnh khắc được khắc họa trong bản in của chúng tôi:
"Ta bị cắt đứt mọi hy vọng nơi chốn buồn đau ấy,
Nơi mà chỉ cái tên thôi cũng khiến hồn ta ghê sợ;
Cha ta đưa tay che mặt mình;
Còn ta, đôi mắt nhòa lệ,
"Vẫn gắng cất lời; giọng ta nghẹn đặc tiếng thở dài,
Như trong chiêm bao. Mờ mịt ta nhìn thấy
Những vị vua râu đen hung bạo, với ánh mắt lang sói,
Chờ đợi nhìn ta lìa đời.
"Những cột buồm cao chao đảo trên mặt nước,
Những ngôi đền, con người và bờ biển;
Một kẻ rút con dao sắc lẹm cứa qua cổ họng non tơ,
Chậm rãi, rồi chẳng còn gì hơn thế."
Gió thuận chiều, hạm đội dong buồm đưa quân đến bờ biển Troy. Người Troy kéo đến ngăn cản quân Hy Lạp đổ bộ, và trong đợt giao tranh đầu tiên, Protesilaus đã ngã xuống dưới tay Hector. Protesilaus để lại người vợ Laodamia ở quê nhà, người vốn dành cho chàng tình yêu vô cùng tha thiết. Khi tin chàng tử trận đến tai nàng, nàng khẩn cầu các vị thần cho phép nàng được trò chuyện với chàng chỉ trong ba giờ. Lời thỉnh cầu được chấp thuận. Mercury dẫn Protesilaus quay trở lại thế giới người sống, và khi chàng chết lần thứ hai, Laodamia cũng chết theo. Có câu chuyện kể rằng các tiên nữ đã trồng những cây du quanh mộ chàng, những cái cây lớn rất nhanh cho đến khi cao đủ để nhìn thấy thành Troy, rồi chúng héo tàn, trong khi những cành mới lại đâm chồi từ rễ.
Wordsworth đã lấy câu chuyện của Protesilaus và Laodamia làm chủ đề cho một bài thơ. Có vẻ như lời sấm truyền đã tuyên bố rằng chiến thắng sẽ thuộc về bên nào có nạn nhân đầu tiên ngã xuống trong cuộc chiến. Nhà thơ mô tả Protesilaus, trong lần trở lại trần thế ngắn ngủi, đang kể cho Laodamia nghe câu chuyện về số phận của mình:
"Cơn gió mong chờ đã nổi; ta liền ngẫm về
Lời sấm truyền, trên mặt biển lặng câm;
Và nếu chẳng ai xứng đáng hơn dẫn đầu, ta quyết chí
Rằng trong ngàn con thuyền, mũi thuyền của ta
Sẽ là mũi tiên phong đặt lên bãi cát,
Máu của ta là giọt đầu tiên nhuốm đỏ cát thành Troy.
"Nhưng cay đắng, biết bao cay đắng nỗi đau này
Khi ta nghĩ về nàng, người vợ yêu dấu!
Ký ức ta quá đắm say nơi nàng,
Và những niềm vui ta từng chung hưởng trong kiếp người,
Những con đường ta từng bước, những vòi phun, những nhành hoa;
Những thành phố ta mới hoạch định và những tòa tháp dở dang.
"Nhưng nếu sự ngập ngừng khiến kẻ thù la hét,
'Nhìn kìa chúng run rẩy! Đội hình kiêu hãnh thay,
Thế mà chẳng một ai dám chết!'
Trong thâm tâm ta quét sạch nỗi nhục này;
Những yếu đuối xưa cũ lại hiện về; nhưng tư tưởng cao thượng
Đã biến hành động thành sự giải thoát của ta.
. . . . . . . . . . . . . .
Bên bờ
Hellespont (người ta tin là vậy)
Một cụm cây vươn thẳng đứng suốt bao thời đại
Từ ngôi mộ của người mà nàng đã chết vì chàng;
Và cứ khi nào cây đạt đến tầm cao
Mà từ đó có thể nhìn thấy những bức tường Ilium,
Những ngọn cây cao vút lại héo rũ khi trông thấy,
Một sự luân phiên không dứt của sinh sôi và tàn lụi!"
Cuộc chiến kéo dài chín năm mà không có kết quả quyết định. Sau đó, một sự kiện xảy ra tưởng chừng như sẽ gây tai họa cho quân Hy Lạp, đó là cuộc tranh cãi giữa Achilles và Agamemnon. Đây chính là điểm bắt đầu của thiên sử thi vĩ đại của Homer, tập Iliad. Dù không thắng được Troy, quân Hy Lạp đã chiếm được các thành bang láng giềng liên minh, và trong việc chia chiến lợi phẩm, một nữ tù binh tên là Chryseis, con gái của Chryses, tư tế của Apollo, đã thuộc về phần Agamemnon. Chryses đến mang theo những biểu tượng thiêng liêng của chức vụ và cầu xin trả lại con gái mình. Agamemnon từ chối. Sau đó, Chryses cầu xin Apollo trừng phạt quân Hy Lạp cho đến khi họ buộc phải từ bỏ con mồi của mình. Apollo đáp lời vị tư tế, gửi dịch bệnh vào trại Hy Lạp. Một hội đồng được triệu tập để bàn cách xoa dịu cơn giận của các vị thần và ngăn chặn đại dịch. Achilles mạnh dạn cáo buộc những bất hạnh của họ là do Agamemnon gây ra khi giữ lại Chryseis. Agamemnon tức giận, đồng ý trả lại tù binh nhưng yêu cầu Achilles phải nhường cho ông Briseis, một thiếu nữ đã thuộc về phần Achilles trong cuộc chia chác chiến lợi phẩm. Achilles phục tùng, nhưng ngay lập tức tuyên bố rằng chàng sẽ không tham gia thêm vào cuộc chiến nữa. Chàng rút quân khỏi doanh trại chung và công khai ý định trở về quê hương Hy Lạp.
Các vị thần và nữ thần cũng quan tâm đến cuộc chiến lừng danh này không kém gì những người trong cuộc. Họ thừa biết rằng định mệnh đã an bài thành Troy cuối cùng sẽ sụp đổ nếu quân thù kiên trì và không tự nguyện bỏ dở cuộc viễn chinh. Tuy nhiên, vẫn còn đủ chỗ cho vận may gây ra những hy vọng và nỗi sợ hãi xen lẫn cho các thế lực trên cao, những người đã đứng về một trong hai phe. Juno và Minerva, do bị Paris coi thường sắc đẹp, nên đã thù địch với quân Troy; còn Venus vì lý do ngược lại nên ủng hộ họ. Venus đã lôi kéo người tình Mars của mình về phe đó, nhưng Neptune lại ủng hộ quân Hy Lạp. Apollo thì giữ thái độ trung lập, lúc đứng về phe này, lúc phe kia, và chính Jove, mặc dù yêu mến vị vua tốt bụng Priam, cũng thực thi một sự công bằng nhất định; tuy nhiên không phải là không có ngoại lệ.
Thetis, mẹ của Achilles, phẫn nộ sâu sắc trước sự tổn thương gây ra cho con trai mình. Bà lập tức đến cung điện của Jove và cầu xin ông hãy khiến quân Hy Lạp phải hối hận vì sự bất công đối với Achilles bằng cách ban chiến thắng cho quân Troy. Jupiter đồng ý; và trong trận chiến sau đó, quân Troy đã thành công rực rỡ. Quân Hy Lạp bị đẩy lùi khỏi chiến trường và phải chạy trốn vào các con tàu của họ. Sau đó, Agamemnon triệu tập một hội đồng gồm các thủ lĩnh khôn ngoan và dũng cảm nhất. Nestor khuyên nên cử một phái đoàn đến gặp Achilles để thuyết phục chàng trở lại chiến trường; Agamemnon nên trả lại thiếu nữ – nguyên nhân của cuộc tranh cãi – cùng với những món quà hậu hĩnh để bù đắp cho sai lầm mình đã gây ra. Agamemnon đồng ý, và Ulysses, Ajax, cùng Phoenix được cử đi mang theo thông điệp hối lỗi tới Achilles. Họ đã thực hiện nhiệm vụ, nhưng Achilles làm ngơ trước những lời khẩn cầu. Chàng kiên quyết từ chối trở lại chiến trường và khăng khăng giữ vững quyết định lên đường về Hy Lạp không chậm trễ. Quân Hy Lạp đã xây dựng một lũy bao quanh các con tàu của họ, và giờ đây, thay vì bao vây Troy, chính họ lại bị bao vây bên trong lũy của mình. Ngày hôm sau, sau phái đoàn không thành công đến gặp Achilles, một trận chiến diễn ra, và quân Troy, được Jove phù hộ, đã thành công trong việc chọc thủng lũy của Hy Lạp và suýt nữa đốt cháy các con tàu. Neptune, thấy quân Hy Lạp bị ép đến mức này, đã đến giải cứu họ. Ông xuất hiện dưới hình dạng nhà tiên tri Calchas, khích lệ các chiến binh bằng tiếng thét của mình và kêu gọi từng người cho đến khi nâng cao tinh thần của họ đến mức khiến quân Troy phải lùi bước. Ajax đã lập những kỳ tích dũng cảm và cuối cùng đối mặt với Hector. Ajax hét lên lời thách thức, Hector đáp trả và phóng ngọn giáo vào người chiến binh khổng lồ. Ngọn giáo nhắm chuẩn xác, đâm trúng Ajax ngay chỗ dây đai đeo kiếm và khiên vắt chéo trước ngực. Lớp giáp kép đã ngăn không cho nó xuyên qua, và nó rơi xuống vô hại. Sau đó Ajax, thấy một hòn đá lớn, một trong những hòn đá dùng để chèn các con tàu, liền ném nó vào Hector. Hòn đá trúng cổ Hector và khiến chàng nằm dài trên mặt đất. Những người tùy tùng lập tức xông đến, mang chàng đi trong tình trạng choáng váng và bị thương.
Trong khi Neptune đang giúp đỡ quân Hy Lạp và đẩy lùi quân Troy, Jupiter chẳng hề hay biết gì về những chuyện đang diễn ra, bởi sự chú ý của ông đã bị những mưu mẹo của Juno kéo rời khỏi chiến trường. Nữ thần đã trang điểm cho mình bằng tất cả vẻ kiều diễm, và hơn hết, bà mượn của Venus chiếc đai lưng gọi là Cestus, có tác dụng nâng tầm vẻ quyến rũ của người đeo lên mức không thể cưỡng lại được. Chuẩn bị xong xuôi, Juno đến gặp chồng, người đang ngồi trên đỉnh Olympus quan sát trận chiến. Khi ông nhìn thấy bà, bà trông quyến rũ đến mức tình yêu thuở ban đầu trỗi dậy, và, quên mất những đội quân đang tranh đấu cùng mọi công việc quốc gia, ông chỉ nghĩ đến bà và để mặc trận chiến diễn ra theo ý nó.
Nhưng sự đắm say này không kéo dài lâu, và khi nhìn xuống, ông thấy Hector nằm dài trên mặt đất gần như bất tỉnh vì đau đớn và bầm dập, ông đuổi Juno đi trong cơn giận dữ, ra lệnh cho bà phải cử Iris và Apollo đến gặp mình. Khi Iris đến, ông phái nàng mang thông điệp nghiêm khắc tới Neptune, ra lệnh cho ông phải lập tức rời khỏi chiến trường. Apollo được cử đi để chữa lành các vết thương cho Hector và vực dậy trái tim chàng. Những mệnh lệnh này được thực hiện nhanh chóng đến mức trong khi trận chiến vẫn còn đang ác liệt, Hector đã trở lại chiến trường và Neptune rút lui về lãnh địa của mình.
Một mũi tên từ cung của Paris đã làm bị thương Machaon, con trai của Aesculapius, người được thừa hưởng nghệ thuật chữa bệnh của cha mình, và vì thế là người rất quan trọng đối với quân Hy Lạp với tư cách là bác sĩ, ngoài việc là một trong những chiến binh dũng cảm nhất của họ. Nestor đưa Machaon lên cỗ xe của mình và đưa anh ra khỏi chiến trường. Khi họ đi ngang qua những con tàu của Achilles, người anh hùng ấy nhìn ra chiến trường, thấy cỗ xe của Nestor và nhận ra vị thủ lĩnh già, nhưng không thể nhìn rõ vị thủ lĩnh bị thương là ai. Vì vậy, gọi Patroclus, người bạn đồng hành và thân thiết nhất của mình, chàng cử anh đến lều của Nestor để hỏi thăm.
Patroclus đến lều Nestor, thấy Machaon bị thương, và sau khi nói lý do đến đây, anh định vội vàng rời đi, nhưng Nestor giữ anh lại để kể về mức độ thảm khốc của quân Hy Lạp. Ông cũng nhắc cho anh nhớ lại, vào lúc khởi hành đến Troy, Achilles và anh đã được cha mình dặn dò những điều khác nhau; Achilles được khuyên hãy vươn tới đỉnh cao vinh quang, còn Patroclus, với tư cách là người lớn tuổi hơn, phải để mắt đến bạn mình và dẫn dắt sự thiếu kinh nghiệm của người bạn ấy. "Giờ đây," Nestor nói, "là lúc cần sự ảnh hưởng như thế. Nếu các vị thần thuận lòng, con có thể thuyết phục cậu ấy trở lại với sự nghiệp chung; nhưng nếu không, ít nhất hãy để cậu ấy cử quân lính ra trận, và con, Patroclus, hãy khoác bộ giáp của cậu ấy lên, có lẽ chính sự xuất hiện của nó cũng đủ để khiến quân Troy lùi bước."
Patroclus vô cùng xúc động trước những lời này, và vội vã trở về gặp Achilles, trong tâm trí xoay chuyển tất cả những gì anh đã thấy và nghe. Anh kể cho vị hoàng tử nghe tình trạng bi đát ở trại của những người đồng minh; Diomedes, Ulysses, Agamemnon, Machaon, tất cả đều bị thương, lũy bị phá vỡ, quân địch đã tràn vào giữa các con tàu đang chuẩn bị đốt cháy chúng, và như thế là cắt đứt mọi đường lui về Hy Lạp. Trong khi họ nói chuyện, ngọn lửa bùng lên từ một trong những con tàu. Achilles, khi nhìn thấy cảnh tượng đó, đã bớt giận đến mức cho phép Patroclus yêu cầu chỉ huy quân Myrmidon (đó là tên gọi quân lính của Achilles) ra trận, và cho anh mượn bộ giáp của mình để anh có thể gieo rắc thêm nỗi kinh hoàng vào tâm trí quân Troy. Không chậm trễ, quân lính được tập hợp, Patroclus khoác lên mình bộ giáp rực rỡ và bước lên cỗ xe của Achilles, dẫn đầu những người lính đang hừng hực khí thế ra trận. Nhưng trước khi đi, Achilles nghiêm khắc dặn dò anh rằng chỉ nên hài lòng với việc đẩy lùi quân thù. "Đừng tìm cách," chàng nói, "ép quân Troy khi không có ta, kẻo con lại làm tăng thêm nỗi nhục vốn đã là của ta." Sau đó, khích lệ quân sĩ cố gắng hết sức, chàng tiễn họ ra trận đầy hăng hái.
Patroclus và quân Myrmidon của anh ngay lập tức lao vào cuộc giao tranh nơi ác liệt nhất; nhìn thấy cảnh đó, quân Hy Lạp vui mừng reo hò và những con tàu vang vọng lời tán dương. Quân Troy, khi nhìn thấy bộ giáp quen thuộc, bị nỗi kinh hoàng bao trùm, nhìn khắp nơi tìm chỗ lánh nạn. Trước hết, những kẻ đã chiếm được con tàu và châm lửa đốt đã rời bỏ, để quân Hy Lạp tái chiếm và dập tắt ngọn lửa. Sau đó, những quân Troy còn lại bỏ chạy trong sự hoảng loạn. Ajax, Menelaus, và hai con trai của Nestor đã lập những kỳ tích dũng cảm. Hector buộc phải quay đầu ngựa và rút lui khỏi vòng vây, để mặc quân lính bị mắc kẹt trong hào phải tìm đường thoát thân. Patroclus đuổi theo họ, giết chết nhiều người, không ai dám đứng ra cản đường anh.
Cuối cùng Sarpedon, con trai của Jove, mạo hiểm đứng ra đối đầu với Patroclus trong trận chiến. Jupiter nhìn xuống anh và muốn cứu anh khỏi số phận đang chờ đợi, nhưng Juno gợi ý rằng nếu làm thế, nó sẽ khiến tất cả những cư dân khác trên thiên đàng cũng can thiệp tương tự bất cứ khi nào con cái của họ gặp nguy hiểm; Jove đã nhượng bộ trước lý lẽ này. Sarpedon phóng giáo nhưng trượt Patroclus, còn Patroclus phóng với kết quả tốt hơn. Ngọn giáo đâm xuyên ngực Sarpedon và anh ngã xuống, và khi gọi những người bạn hãy cứu thi thể mình khỏi quân thù, anh đã tắt thở. Sau đó, một cuộc tranh giành quyết liệt nổ ra để chiếm lấy xác chết. Quân Hy Lạp thành công và tước bộ giáp của Sarpedon; nhưng Jove không cho phép hài cốt của con trai mình bị làm nhục, và theo lệnh của ông, Apollo đã cướp lấy thi thể Sarpedon từ giữa vòng chiến, giao cho cặp anh em sinh đôi là Tử thần và Giấc ngủ chăm sóc, nhờ đó thi thể được vận chuyển đến Lycia, quê hương của Sarpedon, nơi nó nhận được nghi lễ mai táng xứng đáng.
Đến đây, Patroclus đã thành công với mong muốn tột cùng là đẩy lùi quân Troy và giải vây cho đồng bào mình, nhưng giờ đây vận may đã thay đổi. Hector, trên cỗ xe của mình, đối mặt với anh. Patroclus ném một hòn đá khổng lồ vào Hector, hòn đá đi chệch mục tiêu nhưng đập trúng Cebriones, người đánh xe, và hất văng anh ta khỏi xe. Hector nhảy khỏi cỗ xe để cứu bạn mình, và Patroclus cũng xuống xe để hoàn tất chiến thắng. Thế là hai người hùng giáp mặt nhau. Vào khoảnh khắc quyết định này, nhà thơ, như thể miễn cưỡng không muốn trao vinh quang cho Hector, ghi chép rằng Phoebus đã tham gia chống lại Patroclus. Ông đánh bay chiếc mũ giáp khỏi đầu anh và cây giáo khỏi tay anh. Cùng lúc đó, một tên lính Troy vô danh đâm vào lưng anh, và Hector lao tới đâm xuyên qua người anh bằng ngọn giáo của mình. Anh ngã xuống, bị thương chí mạng.
Sau đó, một cuộc xung đột dữ dội nổ ra vì thi thể Patroclus, nhưng bộ giáp của anh đã bị Hector chiếm lấy ngay lập tức; Hector lui lại một chút, cởi bỏ bộ giáp của mình và mặc bộ giáp của Achilles vào, rồi quay lại cuộc chiến. Ajax và Menelaus bảo vệ thi thể, còn Hector và những chiến binh dũng cảm nhất của chàng đấu tranh để chiếm lấy nó. Trận chiến diễn ra với thế trận ngang ngửa, khi Jove bao phủ toàn bộ bầu trời bằng một đám mây đen. Sét đánh, sấm rền, và Ajax, nhìn quanh tìm ai đó mà anh có thể cử đi gặp Achilles để báo cho chàng biết về cái chết của người bạn và nguy cơ thi thể bạn anh sẽ rơi vào tay kẻ thù, nhưng chẳng thấy người đưa tin nào phù hợp. Chính lúc đó anh đã thốt lên những dòng thơ nổi tiếng thường được trích dẫn này,
"Cha của trời và đất! Xin người hãy giải thoát
Đội quân Achaia khỏi bóng tối; hãy làm quang đãng bầu trời;
Hãy ban ánh sáng; và, vì ý chí tối thượng của người là vậy,
Cũng hãy ban sự hủy diệt kèm theo; nhưng, ôi, xin hãy cho chúng tôi ánh sáng."
Cowper.
Hay như Pope đã chuyển ngữ,
"Chúa tể của đất và trời!
Ôi, vua! Ôi, cha! Xin hãy nghe lời khẩn cầu khiêm nhường của tôi!
Hãy xua tan đám mây này, khôi phục lại ánh sáng của thiên đường;
Cho tôi được nhìn thấy và Ajax không cầu xin gì hơn;
Nếu Hy Lạp phải diệt vong thì chúng tôi tuân theo ý nguyện của người
Nhưng hãy để chúng tôi diệt vong dưới ánh sáng ban ngày."
Jupiter nghe thấy lời cầu nguyện và xua tan những đám mây. Sau đó, Ajax cử Antilochus đến gặp Achilles với tin tức về cái chết của Patroclus và cuộc xung đột đang diễn ra để giành lấy hài cốt của anh. Quân Hy Lạp cuối cùng cũng thành công trong việc mang thi thể về các con tàu, bị Hector, Aeneas và những người còn lại của quân Troy truy đuổi gắt gao.
Achilles nghe tin về số phận của người bạn với nỗi đau đớn đến mức Antilochus một lúc lo sợ chàng sẽ tự sát. Những tiếng rên rỉ của chàng truyền đến tai mẹ chàng, Thetis, tận sâu dưới đáy đại dương nơi bà trú ngụ, và bà vội vã đến gặp chàng để hỏi nguyên nhân. Bà thấy chàng chìm đắm trong sự tự trách vì đã để cơn giận của mình đi quá xa và để người bạn phải ngã xuống làm nạn nhân của nó. Nhưng niềm an ủi duy nhất của chàng là hy vọng báo thù. Chàng sẽ lập tức bay đi tìm Hector. Nhưng mẹ chàng nhắc chàng rằng hiện giờ chàng không có áo giáp, và hứa với chàng, nếu chàng chịu chờ đến ngày mai, bà sẽ tìm cho chàng một bộ áo giáp từ Vulcan còn tốt hơn cả bộ chàng đã mất. Chàng đồng ý, và Thetis lập tức đến cung điện của Vulcan. Bà thấy ông đang bận rộn bên lò rèn, chế tạo những chiếc chân kiềng cho riêng mình, được thiết kế khéo léo đến mức chúng tự động di chuyển về phía trước khi cần và lùi lại khi không dùng đến. Khi nghe lời yêu cầu của Thetis, Vulcan lập tức gác công việc lại và vội vã làm theo ý nguyện của bà. Ông chế tạo một bộ áo giáp tuyệt đẹp cho Achilles, trước hết là một chiếc khiên được trang trí bằng những hình vẽ tinh xảo, sau đó là một chiếc mũ giáp có mào vàng, rồi đến một tấm áo giáp ngực và ống chân với độ bền không thể xuyên thủng, tất cả đều hoàn toàn phù hợp với vóc dáng của chàng và là những kiệt tác của nghệ thuật. Tất cả được hoàn thành trong một đêm, và Thetis, đón lấy nó, hạ xuống trần gian và đặt nó dưới chân Achilles vào lúc rạng đông.
Niềm vui đầu tiên mà Achilles cảm thấy kể từ cái chết của Patroclus là khi nhìn thấy bộ áo giáp lộng lẫy này. Và giờ đây, khi đã mặc nó lên người, chàng đi ra doanh trại, triệu tập tất cả các thủ lĩnh đến họp. Khi tất cả đã tập hợp, chàng nói với họ. Từ bỏ sự bất mãn của mình đối với Agamemnon và cay đắng than thở về những đau khổ đã gây ra, chàng kêu gọi họ tiến ngay ra chiến trường. Agamemnon đưa ra lời đáp thích đáng, đổ hết lỗi cho Ate, nữ thần của sự bất hòa, và ngay sau đó, sự hòa giải hoàn toàn đã diễn ra giữa hai người hùng.
Sau đó, Achilles ra trận, được truyền cảm hứng với sự giận dữ và lòng khát khao báo thù khiến chàng trở nên bất khả chiến bại. Những chiến binh dũng cảm nhất đều chạy trốn trước chàng hoặc ngã xuống dưới ngọn giáo của chàng. Hector, được Apollo cảnh báo, đã tránh xa, nhưng vị thần, giả dạng thành một trong những người con trai của Priam là Lycaon, đã thúc giục Aeneas đối đầu với người chiến binh khủng khiếp này. Aeneas, mặc dù cảm thấy mình không ngang sức, nhưng không từ chối trận chiến. Chàng phóng ngọn giáo của mình bằng tất cả sức lực vào chiếc khiên, tác phẩm của Vulcan. Nó được làm bằng năm tấm kim loại; hai tấm bằng đồng, hai tấm bằng thiếc và một tấm bằng vàng. Ngọn giáo xuyên qua hai lớp nhưng bị chặn lại ở lớp thứ ba. Achilles phóng ngọn giáo của mình với kết quả tốt hơn. Nó xuyên qua chiếc khiên của Aeneas nhưng sượt qua vai chàng và không gây ra vết thương nào. Sau đó Aeneas chộp lấy một tảng đá, thứ mà hai người thời hiện đại khó lòng nâng nổi, và định ném nó đi, còn Achilles, với thanh kiếm tuốt trần, định lao vào chàng, thì Neptune, người đang quan sát cuộc chiến, vì cảm thương cho Aeneas – người mà ông thấy chắc chắn sẽ ngã xuống nếu không được giải cứu kịp thời – đã giăng một đám mây giữa hai đối thủ, và nhấc bổng Aeneas khỏi mặt đất, mang chàng qua đầu các chiến binh và chiến mã đến phía sau chiến trường. Achilles, khi lớp sương mù tan đi, nhìn quanh vô vọng tìm đối thủ của mình, và thừa nhận sự kỳ lạ đó, quay vũ khí sang các đối thủ khác. Nhưng không ai dám đứng trước chàng, và Priam nhìn xuống từ tường thành thấy toàn bộ quân đội của mình đang tháo chạy về phía thành. Ông ra lệnh mở rộng cổng để đón những kẻ bỏ chạy, và đóng lại ngay khi quân Troy đã qua, kẻo quân địch cũng tràn vào. Nhưng Achilles truy đuổi quá sát nút, điều đó đã trở nên bất khả thi nếu Apollo không, dưới hình dạng Agenor – con trai của Priam – đối đầu với Achilles một lúc, rồi quay lại chạy trốn, và đi theo con đường tách biệt khỏi thành phố. Achilles đuổi theo và đã đuổi theo nạn nhân giả định của mình ra xa khỏi tường thành, khi Apollo tiết lộ danh tính, và Achilles, nhận ra mình đã bị lừa gạt, bèn bỏ cuộc truy đuổi.
Nhưng khi những người khác đã thoát vào trong thành, Hector đứng lại bên ngoài, quyết tâm chờ đợi cuộc chiến. Người cha già gọi chàng từ trên tường thành và cầu xin chàng rút lui, đừng mạo hiểm đối đầu. Người mẹ, Hecuba, cũng cầu xin chàng làm điều tương tự, nhưng tất cả đều vô ích. "Làm sao ta có thể," chàng tự nhủ, "người mà theo lệnh của ta quân dân đã đi đến trận chiến hôm nay, nơi biết bao người đã ngã xuống, lại tìm kiếm sự an toàn cho riêng mình trước một kẻ thù duy nhất? Nhưng nếu ta đề nghị trao trả Helen cùng tất cả kho báu của nàng và cả của cải của chúng ta nữa thì sao? À không! Quá muộn rồi. Hắn sẽ chẳng thèm nghe ta nói hết câu, mà sẽ giết ta ngay khi ta đang nói." Trong khi chàng suy nghĩ như vậy, Achilles tiến đến, khủng khiếp như Mars, bộ áo giáp của chàng chớp lửa như tia chớp khi chàng di chuyển. Nhìn thấy cảnh đó, tim Hector chùng xuống và chàng bỏ chạy. Achilles đuổi theo nhanh chóng. Họ chạy, vẫn giữ khoảng cách gần tường thành, cho đến khi chạy vòng quanh thành phố ba lần. Mỗi lần Hector tiến gần tường thành, Achilles lại chặn đường và buộc chàng phải chạy ra vòng ngoài rộng hơn. Nhưng Apollo duy trì sức mạnh cho Hector, và không để chàng gục ngã vì kiệt sức. Sau đó Pallas, giả dạng thành Deiphobus, người anh em dũng cảm nhất của Hector, xuất hiện đột ngột bên cạnh chàng. Hector nhìn thấy anh với niềm vui, và, được củng cố như vậy, chàng dừng chạy trốn và quay lại đối mặt với Achilles. Hector phóng ngọn giáo, nó đập vào chiếc khiên của Achilles và bật trở lại. Chàng quay lại để nhận một cây giáo khác từ tay Deiphobus, nhưng Deiphobus đã biến mất. Sau đó Hector hiểu ra số phận của mình và nói: "Than ôi! Rõ ràng đây là giờ chết của ta! Ta tưởng Deiphobus ở ngay gần đây, nhưng Pallas đã lừa ta, và anh ấy vẫn còn ở trong thành Troy. Nhưng ta sẽ không ngã xuống trong sự hèn nhát." Nói đoạn, chàng rút thanh đoản kiếm bên hông và lao ngay vào trận chiến. Achilles, được bảo vệ phía sau chiếc khiên, chờ đợi sự tiếp cận của Hector. Khi chàng tiến vào tầm ngắm của ngọn giáo, Achilles, chọn bằng mắt một vị trí dễ bị tổn thương nơi bộ giáp không che khuất cổ, đã nhắm ngọn giáo của mình vào vị trí đó, và Hector ngã xuống, bị thương chí mạng, và thều thào nói: "Hãy tha cho thi thể ta! Hãy để cha mẹ ta chuộc lấy nó, và để ta nhận được nghi lễ mai táng từ các con trai và con gái thành Troy." Achilles đáp lại: "Đồ chó, đừng nhắc đến tiền chuộc hay lòng thương xót với ta, kẻ mà ngươi đã mang đến những tai họa khôn lường. Không! Hãy tin ta, không gì có thể cứu thi thể của ngươi khỏi lũ chó. Dù có hai mươi khoản tiền chuộc và trọng lượng của ngươi bằng vàng được dâng lên, ta cũng sẽ từ chối tất cả."
Nói đoạn, chàng tước bộ giáp của thi thể, và buộc dây vào chân, thắt chúng phía sau cỗ xe của mình, để thi thể kéo lê dọc theo mặt đất. Sau đó, nhảy lên cỗ xe, chàng quất ngựa, và cứ thế kéo lê thi thể qua lại trước thành phố. Những lời nào có thể kể hết nỗi đau buồn của Vua Priam và Hoàng hậu Hecuba khi chứng kiến cảnh này! Người dân của ông khó lòng ngăn cản vị vua già lao ra ngoài. Ông ném mình xuống bụi đất, và cầu xin từng người gọi tên hãy nhường đường cho ông. Nỗi đau khổ của Hecuba cũng không kém phần mãnh liệt. Những người dân đứng quanh họ khóc lóc. Âm thanh tang tóc truyền đến tai Andromache, vợ của Hector, khi nàng đang ngồi làm việc cùng các cung nữ, và dự cảm điều chẳng lành, nàng đi ra tường thành. Khi nhìn thấy cảnh tượng đó, nàng đã muốn gieo mình từ trên tường thành xuống, nhưng lại ngất xỉu và ngã vào vòng tay của các cung nữ. Khi tỉnh lại, nàng than khóc cho số phận của mình, tự vẽ ra trong tâm trí cảnh đất nước mình bị hủy diệt, bản thân trở thành tù binh, và con trai mình phải sống nhờ vào lòng từ thiện của những người lạ.
Khi Achilles và quân Hy Lạp đã trả thù được kẻ giết Patroclus, họ bận rộn thực hiện các nghi lễ mai táng xứng đáng cho người bạn của mình. Một giàn hỏa thiêu được dựng lên, và thi thể được hỏa táng với sự trang nghiêm đúng mực; và sau đó là các trò chơi thể hiện sức mạnh và kỹ năng, đua xe ngựa, đấu vật, quyền anh và bắn cung. Sau đó các thủ lĩnh ngồi vào bàn tiệc tang lễ và sau đó rút lui để nghỉ ngơi. Nhưng Achilles không dự tiệc cũng không ngủ. Ký ức về người bạn đã mất khiến chàng thao thức, nhớ về tình bạn của họ trong gian khó và hiểm nguy, trong chiến trận hay trên biển sâu đầy nguy hiểm. Trước rạng đông, chàng rời lều, và buộc vào cỗ xe của mình những chiến mã nhanh nhẹn, chàng buộc thi thể Hector để kéo lê phía sau. Hai lần chàng kéo lê thi thể quanh mộ Patroclus, cuối cùng để anh nằm dài trong bụi đất. Nhưng Apollo không cho phép thi thể bị xé nát hay biến dạng với tất cả sự ngược đãi này, mà giữ nó nguyên vẹn, không vương chút vết bẩn hay ô uế.
Khi Achilles đắm mình trong cơn giận dữ khi làm nhục Hector dũng cảm như vậy, Jupiter vì thương xót đã triệu Thetis đến trước mặt ông. Ông bảo bà hãy đến gặp con trai mình và thuyết phục chàng trả lại thi thể của Hector cho bạn bè của chàng. Sau đó, Jupiter cử Iris đến gặp Vua Priam để khích lệ ông đi gặp Achilles và cầu xin thi thể con trai mình. Iris truyền đạt thông điệp, và Priam lập tức chuẩn bị tuân theo. Ông mở kho báu và lấy ra những bộ trang phục và vải vóc quý giá, cùng mười tài năng vàng, hai chiếc chân kiềng lộng lẫy và một chiếc cốc vàng với tay nghề chế tác không gì sánh bằng. Sau đó, ông gọi các con trai và bảo họ kéo chiếc cáng của mình ra và đặt vào đó những vật phẩm khác nhau được dành làm tiền chuộc cho Achilles.
Khi mọi thứ đã sẵn sàng, vị vua già với một người bạn đồng hành, già cả như ông, là quan truyền tin Idaeus, lái xe ra khỏi cổng, chia tay tại đó với Hecuba, hoàng hậu của ông, và tất cả những người bạn, những người đã than khóc cho ông như thể ông đang đi đến cái chết chắc chắn.
Nhưng Jupiter, chứng kiến vị vua đáng kính với lòng thương cảm, đã cử Mercury làm người dẫn đường và bảo hộ cho ông. Mercury, giả dạng thành một chiến binh trẻ tuổi, xuất hiện trước cặp đôi già cả, và trong khi nhìn thấy chàng, họ do dự không biết nên bỏ chạy hay đầu hàng, vị thần tiến lại gần, và nắm lấy tay Priam, đề nghị làm người dẫn đường cho họ đến lều của Achilles. Priam vui vẻ chấp nhận lời đề nghị của chàng, và chàng, bước lên xe, cầm lấy dây cương và sớm đưa họ đến lều của Achilles. Cây quyền trượng của Mercury khiến tất cả lính gác ngủ thiếp đi, và không gặp trở ngại gì, chàng đưa Priam vào trong lều nơi Achilles đang ngồi, được hai chiến binh của chàng chăm sóc. Vị vua già ném mình dưới chân Achilles và hôn những bàn tay khủng khiếp đã tiêu diệt biết bao người con trai của ông. "Hãy nghĩ, hỡi Achilles," ông nói, "về cha của chính con, đầy tuổi tác như ta, và đang run rẩy trên ngưỡng cửa u tối của cuộc đời. Có lẽ ngay lúc này đây một thủ lĩnh láng giềng nào đó đang đàn áp ông, và chẳng có ai ở gần để cứu giúp ông trong cơn hoạn nạn. Tuy nhiên chắc chắn biết rằng Achilles còn sống, ông vẫn vui mừng, hy vọng rằng một ngày nào đó ông sẽ lại được nhìn thấy gương mặt con. Nhưng chẳng có niềm an ủi nào dành cho ta, người mà những người con trai dũng cảm nhất, chỉ mới đây thôi còn là đóa hoa của Ilium, tất cả đều đã ngã xuống. Tuy nhiên ta vẫn còn một người, một người hơn tất cả những người còn lại, là sức mạnh của tuổi già của ta, người đã chiến đấu vì đất nước, và đã bị con giết chết. Ta đến để chuộc lại thi thể của nó, mang theo tiền chuộc vô giá bên mình. Achilles, hãy kính sợ các vị thần! Hãy nhớ lại cha con! Vì ông, hãy tỏ lòng thương xót với ta!" Những lời này đã làm Achilles xúc động và chàng khóc; nhớ về người cha vắng mặt và người bạn đã mất. Bị lay động bởi lòng thương cảm mái tóc và bộ râu bạc trắng của Priam, chàng nâng ông dậy từ mặt đất và nói: "Priam, ta biết rằng ngài đã đến nơi này do một vị thần nào đó dẫn dắt, vì nếu không có sự giúp đỡ của thần linh, chẳng một người phàm nào, ngay cả trong thời kỳ sung sức của tuổi trẻ, dám thực hiện nỗ lực này. Ta chấp nhận yêu cầu của ngài; bị lay động bởi ý muốn rõ ràng của Jove." Nói đoạn, chàng đứng dậy, và cùng hai người bạn đi ra ngoài, dỡ bỏ số hàng trên chiếc cáng, để lại hai chiếc áo choàng và một tấm áo cho việc che đậy thi thể, họ đặt nó lên cáng, và trải những bộ quần áo lên trên, để thi thể không bị phơi bày khi được đưa trở lại thành Troy. Sau đó, Achilles tiễn vị vua già cùng những người tùy tùng của ông, sau khi đã hứa cam kết cho phép một cuộc đình chiến trong mười hai ngày để thực hiện các nghi lễ mai táng.
Khi chiếc cáng đến gần thành phố và được nhìn thấy từ tường thành, người dân đổ xô ra ngoài để nhìn lần cuối gương mặt người hùng của họ. Đi đầu trong tất cả, mẹ và vợ của Hector bước đến, và khi nhìn thấy thi thể không còn sự sống, họ lại bắt đầu những tiếng than khóc. Mọi người đều khóc cùng họ, và cho đến lúc mặt trời lặn, nỗi đau buồn của họ không hề dừng lại hay thuyên giảm.
Ngày hôm sau, các công tác chuẩn bị cho nghi lễ mai táng được tiến hành. Trong chín ngày, người dân mang gỗ đến và xây dựng giàn hỏa thiêu, và đến ngày thứ mười, họ đặt thi thể lên đỉnh và châm ngọn đuốc; trong khi cả thành Troy, kéo ra đông đúc, vây quanh giàn hỏa thiêu. Khi thi thể đã cháy hết, họ dập tắt tàn tro bằng rượu, thu gom hài cốt và đặt vào một chiếc bình vàng, chiếc bình mà họ chôn xuống đất, và dựng lên một đống đá trên địa điểm đó.
"Những vinh dự như thế Ilium đã dành cho người hùng của nàng,
Và bóng hình vĩ đại của Hector đã ngủ yên trong hòa bình."
Pope's Homer