Thần Thoại Bulfinch: Thời Đại Huyền Thoại

Lượt đọc: 279 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 23
Sử Thi Odyssey (Tiếp Theo)

❊ ❊ ❊

Ulysses bám chặt lấy chiếc bè chừng nào các thanh gỗ còn gắn kết với nhau, và khi nó không còn nâng đỡ được nữa, chàng bọc chiếc đai quanh mình rồi bơi. Nữ thần Minerva dẹp êm những con sóng lớn trước mặt chàng và phái đến một ngọn gió cuộn sóng hướng vào bờ. Sóng bạc đầu gầm thét dữ dội trên các ghềnh đá như muốn ngăn cản lối vào; nhưng cuối cùng, tìm thấy vùng nước lặng ở cửa một dòng suạch nhỏ, chàng đã lên được bờ, kiệt sức vì gian lao, thở hổn hển, không thốt nên lời và gần như đã chết. Sau một hồi tỉnh lại, chàng hôn lên đất mẹ với niềm vui sướng, nhưng vẫn bối rối không biết nên đi hướng nào. Ở khoảng cách không xa, chàng nhận thấy một khu rừng, bèn hướng bước chân về đó. Tại đây, tìm thấy một chỗ ẩn nấp được che chở bởi những cành cây đan xen giúp tránh cả ánh nắng lẫn mưa phùn, chàng gom một đống lá cây tạo thành chiếc giường, ngả mình lên đó, rồi đắp lá phủ lên người và chìm vào giấc ngủ.

Vùng đất mà chàng bị sóng đánh dạt vào chính là Scheria, xứ sở của người Phaeacian. Vốn dĩ tộc người này sinh sống gần xứ sở của chủng tộc Cyclopes hung bạo; nhưng vì bị bóc lột bởi giống người dã man đó, họ đã di cư đến đảo Scheria dưới sự dẫn dắt của vị vua Nausithous. Thi sĩ kể lại rằng họ là một dân tộc có họ hàng với các vị thần, những người thường hiện thân rõ ràng và dự tiệc cùng họ trong các dịp dâng lễ vật, và không hề che giấu tung tích khi tình cờ gặp những người lữ hành đơn độc. Họ sở hữu của cải vô số và sống trong sự thảnh thơi, không bị làm phiền bởi những tiếng chuông báo động của chiến tranh, bởi vì sống tách biệt khỏi những kẻ ham mê lợi lộc, không một kẻ thù nào từng bén mảng đến bờ biển của họ, và họ thậm chí chẳng cần phải dùng đến cung và ống đựng tên. Nghề nghiệp chính của họ là hàng hải. Những con thuyền của họ, di chuyển với tốc độ của loài chim, được ban cho trí khôn; chúng biết rõ mọi hải cảng và chẳng cần đến hoa tiêu. Alcinous, con trai của Nausithous, lúc bấy giờ là vị vua của họ, một vị quân vương anh minh và công chính, được thần dân hết mực yêu meys.

Lúc ấy, đúng vào đêm Ulysses bị đánh dạt vào hòn đảo của người Phaeacian, và khi chàng đang nằm ngủ trên chiếc giường bằng lá cây, công chúa Nausicaa – con gái của nhà vua – đã có một giấc mơ do Minerva sai khiến, nhắc nhở nàng rằng ngày cưới của nàng không còn xa nữa, và việc tổng vệ sinh quần áo trong gia đình sẽ là một sự chuẩn bị khôn ngoan cho sự kiện đó. Đây không phải là chuyện nhỏ, bởi các con suối cách đó một khoảng và y phục phải được chở đến tận nơi. Khi tỉnh giấc, vị công chúa vội vã tìm gặp song thân để giãi bày tâm sự; nàng không nhắc trực tiếp đến ngày cưới của mình, mà đưa ra những lý do khác cũng vô cùng hợp lý. Người cha sẵn sàng đồng ý và ra lệnh cho các gia nhân chuẩn bị một cỗ xe ngựa cho mục đích đó. Y phục được xếp lên xe, và hoàng hậu thân mẫu cũng đặt vào đó một lượng lớn thực phẩm cùng rượu ngon. Vị công chúa bước lên xe và quất roi khởi hành, các tà nữ hầu cận theo sau bằng đường bộ. Đến bên bờ sông, họ thả những con la ra gỡ cỏ, dỡ đồ trên xe xuống, mang y phục ra dòng nước, rồi làm việc vui vẻ và nhanh nhẹn để hoàn thành công việc chẳng mấy chốc. Sau đó, trải y phục lên bờ cho khô ráo, tự mình tắm táp xong xuôi, họ ngồi xuống thưởng thức bữa ăn; rồi họ đứng dậy giải trí bằng trò chơi ném bóng, vị công chúa vừa hát vừa cùng họ chơi đùa. Nhưng khi họ đã xếp gọn lại y phục và chuẩn bị lên đường trở về thị trấn, nữ thần Minerva khiến quả bóng do công chúa ném rơi xuống nước, khiến tất cả hét lên hoảng hốt, và Ulysses bừng tỉnh bởi âm thanh đó.

Giờ đây, chúng ta hãy hình dung về Ulysses, một kẻ đắm tàu vừa thoát khỏi sóng dữ và hoàn toàn trần trụi không mảnh vải che thân, bừng tỉnh và phát hiện ra rằng chỉ có vài bụi cây cách biệt giữa chàng và một nhóm thiếu nữ trẻ tuổi – những người mà qua cung cách điệu bộ và y phục, chàng nhận ra không phải thôn nữ bình thường mà thuộc tầng lớp cao quý. Đang rất cần sự giúp đỡ, làm sao chàng có thể mạo hiểm lộ diện trong bộ dạng trần truồng để thổ lộ tâm tư và bày tỏ nhu cầu của mình? Quả thực đây là một tình huống xứng đáng với sự can thiệp của vị nữ thần hộ mệnh Minerva, người chưa từng bỏ rơi chàng trong cơn hoạn nạn. Bẻ một cành cây rợp lá, chàng cầm che trước ngực rồi bước ra khỏi lùm cây. Các thiếu nữ trông thấy liền hoảng hốt bỏ chạy theo mọi hướng, ngoại trừ một mình Nausicaa, vì Minerva đã phù trợ và ban cho nàng lòng dũng cảm cùng sự sáng suốt. Ulysses đứng giữ khoảng cách đầy kính trọng, giãi bày hoàn cảnh éo le của mình, và khẩn cầu vị tiểu thư xinh đẹp (chàng thưa rằng không biết nàng là vương nữ hay nữ thần) dủ lòng ban cho thức ăn cùng y phục. Vị công chúa lịch thiệp đáp lời, hứa sẽ giúp đỡ ngay lập tức và đón tiếp chu đáo theo lòng hiếu khách của phụ vương khi ngài hay biết ngọn ngành sự việc. Nàng gọi những tà nữ đang tản mát quay lại, quở trách nỗi sợ hãi của họ và nhắc nhở rằng người Phaeacian chẳng có kẻ thù nào phải sợ. Người đàn ông này, nàng bảo họ, là một kẻ lang thang bất hạnh mà việc cưu mang là một bổn phận, bởi những kẻ khốn khó và lữ khách đều xuất phát từ thần Jove. Nàng bảo họ mang thức ăn và y phục tới, vì trong cỗ xe có cả những trang phục của các anh trai nàng. Khi mọi việc đã hoàn tất, và Ulysses lui đến một nơi kín đáo để gột sạch bọt biển trên thân thể, mặc y phục vào rồi thưởng thức thức ăn cho lại sức, Pallas liền tôn vinh vóc dáng chàng và phủ lên bầu ngực rộng cùng vương miện nam tính một vẻ uy nghi duyên dáng.

Vị công chúa ngắm nhìn chàng với đầy vẻ thán phục, và không ngần ngại bày tỏ với các tà nữ rằng nàng ước gì các vị thần có thể ban cho nàng một người chồng như thế. Nàng khuyên Ulysses hãy tiến về thành phố, đi theo nàng và đoàn tùy tùng chừng nào con đường còn đi qua đồng ruộng; nhưng khi họ đến gần đô thành, nàng mong chàng đừng để ai bắt gặp đi cùng mình, bởi nàng e ngại những lời đàm tiếu từ những kẻ thô lỗ, ti tiện khi thấy nàng trở về có một lãng khách hào hoa kề cận; để tránh điều đó, nàng dặn chàng hãy dừng chân tại một lùm cây cạnh thành phố, nơi có một trang trại và khu vườn thuộc sở hữu của nhà vua. Sau khi dành đủ thời gian để công chúa và các tùy tùng về đến thành phố, chàng hãy tiếp tục hành trình của mình, và sẽ dễ dàng được bất cứ ai gặp trên đường chỉ dẫn đến hoàng cung.

Ulysses tuân theo những chỉ dẫn, và đúng giờ giấc lại tiến bước về phía thành phố; khi gần đến nơi, chàng gặp một thiếu nữ đang mang vò đi xách nước. Đó chính là Minerva trong hình hài ấy. Ulysses cất lời chào và xin được chỉ đường đến cung điện của vua Alcinous. Thiếu nữ đáp lại đầy cung kính, ngỏ ý làm người dẫn đường; bởi cung điện, theo lời nàng, nằm gần tư gia của phụ thân nàng. Dưới sự dẫn dắt của vị nữ thần, và nhờ uy quyền của ngài, được che chở trong một đám mây giúp giấu kín khỏi mọi ánh nhìn, Ulysses bước qua dòng người đông đúc bận rộn, kinh ngạc quan sát bến cảng, tàu thuyền, pháp đình (nơi hội họp của các anh hùng), và những bức tường thành, cho đến khi họ tới cung điện. Tại đây, nữ thần sau khi dặn dò chàng đôi điều về xứ sở, nhà vua và thần dân mà chàng sắp diện kiến, đã rời đi. Trước khi bước vào khoảng sân của cung điện, Ulysses đứng lại quan sát khung cảnh xung quanh. Sự tráng lệ của nơi này khiến chàng kinh ngạc. Những bức tường bằng đồng trải dài từ lối vào vào tận hậu cung, nơi có các cánh cửa bằng vàng, khung cửa bằng bạc, và những thanh xà ngang bằng bạc được chạm trổ hoa văn vàng kim. Hai bên là những bức tượng chó săn bằng vàng và bạc, đứng thành hàng như để canh gác lối đi. Dọc theo các bức tường là những chiếc ghế được trải dài bằng những tấm thảm dệt tinh xảo nhất, sản phẩm từ bàn tay của các thiếu nữ Phaeacian. Trên những chiếc ghế ấy, các vương tôn công tử ngồi dự yến tiệc, trong khi những bức tượng thiếu niên bằng vàng duyên dáng cầm trên tay ngọn đuốc sáng rực, tỏa hào quang khắp không gian. Hơn năm mươi nữ tì phục vụ trong các công việc gia đình, người xay ngô, người se len tía hoặc đứng bên khung cửi. Bởi phụ nữ Phaeacian vượt trội hơn tất cả những phụ nữ khác về nữ công gia chánh cũng giống như thủy thủ đoàn xứ đó vượt hơn phần còn lại của nhân loại trong nghệ thuật điều khiển tàu thuyền. Bên ngoài dinh thự là một khu vườn rộng lớn, nơi mọc biết bao loài cây cao lớn: lựu, lê, táo, vả và ô-liu. Cả cái lạnh của mùa đông lẫn cái nóng của mùa hè đều không thể kìm hãm sự sinh trưởng của chúng, mà chúng đơm hoa kết trái liên tục, lớp này nảy lộc trong khi lớp khác đang chín mồi. Vườn nho cũng trĩu quả không kém. Ở góc này, bạn có thể thấy những giàn nho, chùm thì đang ra hoa, chùm thì trĩu trịt quả chín, còn ở góc khác lại thấy những người thợ làm rượu đang giậm chân trong thùng ép. Xung quanh biên giới khu vườn, muôn loài hoa rực rỡ sắc màu nở rộ quanh năm, được sắp xếp vô cùng khéo léo và nghệ thuật. Ở chính giữa, hai đài phun nước tuôn dòng mát rượi, một dòng chảy qua các kênh đào nhân tạo tưới mát khắp khu vườn, dòng kia dẫn qua khoảng sân cung điện để bất cứ người dân nào cũng có thể đến lấy nước dùng.

Ulysses đứng ngắm nhìn đầy thán phục, bản thân hoàn toàn không bị phát hiện nhờ đám mây do Minerva giăng quanh vẫn đang che chở cho chàng. Cuối cùng, sau khi đã quan sát kỹ lưỡng khung cảnh, chàng rảo bước thật nhanh vào sảnh đường nơi các vị thủ lĩnh và nguyên lão đang tề tựu, làm lễ rót rượu dâng thần Mercury – vị thần được thờ phụng sau bữa ăn chiều. Ngay lúc đó, Minerva tan biến lớp mây che chở và hiện nguyên hình chàng trước mặt các thủ lĩnh tụ họp. Tiến về phía hoàng hậu, chàng quỳ xuống dưới chân bà, khẩn khoản xin ơn huệ và sự giúp đỡ để có thể trở về quê hương. Sau đó, chàng lui ra, ngồi xuống góc lò sưởi theo đúng phép tắc của những kẻ cầu khẩn.

Trong chốc lát, không một ai lên tiếng. Cuối cùng, một vị lão chính khách hướng về phía nhà vua và cất lời: "Thật không phải phép khi một lữ khách đến cầu xin lòng hiếu khách của chúng ta lại phải chờ đợi trong bộ dạng kẻ khẩn cầu mà chẳng một ai chào đón. Vậy nên, hãy đưa người ấy đến một chiếc ghế giữa chúng ta và ban cho thức ăn cùng rượu ngon." Nghe những lời ấy, nhà vua đứng dậy, nắm lấy tay Ulysses và dẫn chàng đến một chiếc ghế, nhường chỗ của chính con trai mình để có chỗ cho người lữ khách. Thức ăn và rượu được dọn ra trước mặt, chàng dùng bữa cho lại sức.

Nhà vua sau đó cho các vị khách lui bước, thông báo rằng ngày mai ngài sẽ triệu tập họ vào hội đồng để bàn bạc xem nên làm gì tốt nhất cho vị lữ khách.

Khi khách khứa đã ra về và Ulysses chỉ còn ở lại một mình với nhà vua cùng hoàng hậu, hoàng hậu liền hỏi chàng là ai, đến từ đâu, và (khi nhận ra những trang phục chàng đang mặc chính là do tay bà và các tì nữ dệt nên) rằng chàng đã nhận y phục đó từ ai. Chàng kể cho họ nghe về những năm tháng lưu trú trên đảo của Calypso và sự ra đi từ đó; về vụ đắm bè, hành trình thoát thân bằng cách bơi lội, và sự cứu giúp từ vị công chúa. Phụ vương và mẫu hậu gật đầu tán thưởng, và nhà vua hứa sẽ cung cấp cho chàng một con tàu để có thể trở về quê hương.

Ngày hôm sau, hội đồng các thủ lĩnh đã tái khẳng định lời hứa của nhà vua. Một chiếc thuyền buông neo được chuẩn bị cùng một thủy thủ đoàn lực lưỡng được tuyển chọn, và tất cả cùng kéo nhau về cung điện, nơi một bữa yến tiệc thịnh soạn đã được dọn sẵn. Sau bữa tiệc, nhà vua đề nghị các thanh niên hãy biểu diễn cho vị khách thấy tài năng của họ trong các môn thể thao nam tính, và tất cả cùng ra sân vận động để chơi các trò chạy đua, đấu vật và các môn rèn luyện khác. Sau khi tất cả đã thi thố hết mình, Ulysses bị thách thức trổ tài liền từ chối ban đầu, nhưng khi bị một trong những thanh niên khiêu khích, chàng liền vươn tay chộp lấy một khối tạ nặng hơn bất cứ hòn tạ nào mà người Phaeacian từng ném, và phóng nó đi xa hơn cả khoảng cách ném xa nhất của họ. Mọi người đều kinh ngạc, nhìn vị khách với sự kính trọng tăng lên gấp bội.

Sau các trò chơi, họ quay trở lại sảnh đường, và vị sứ giả dẫn vào

Demodocus, người thi sĩ mù,

"Kẻ được Nữ thần Thơ yêu mến,

Nhưng cũng ban cho hắn cả phước lẫn họa,

Tước đi ánh sáng, nhưng ban tặng những lời ca thần thánh."

Hắn chọn chủ đề là con ngựa gỗ, nhờ đó người Hy Lạp đã đột nhập được vào thành Troy. Thần Apollo đã truyền cảm hứng cho hắn, và hắn hát đầy xúc cảm về nỗi kinh hoàng cũng như những chiến công trong thời kỳ đầy biến động đó khiến ai nấy đều say mê, riêng Ulysses thì rơi lệ. Nhận thấy điều đó, khi khúc ca dứt lời, Alcinous liền hỏi chàng vì sao khi nhắc đến Troy thì nỗi sầu muộn lại trỗi dậy. Phải chăng chàng đã mất đi một người cha, người anh em hay một người bạn thiết nào ở đó? Ulysses đáp lời bằng cách xướng danh thật của mình, và theo lời thỉnh cầu của họ, kể lại những cuộc phiêu lưu đã giáng xuống đời chàng kể từ khi rời khỏi Troy. Câu chuyện tường thuật này đẩy niềm đồng cảm và sự ngưỡng mộ của người Phaeacian dành cho vị khách lên mức cao nhất. Nhà vua đề xuất mỗi vị thủ lĩnh hãy tặng cho chàng một món quà, chính ngài là người làm gương trước. Họ tuân lệnh, và thi đua nhau chất đống những món quà quý giá lên người vị lữ khách lừng danh.

Ngày hôm sau, Ulysses giương buồm trên con tàu của người Phaeacian, và chẳng mấy chốc đã cập bến an toàn tại Ithaca, hòn đảo quê hương của chàng. Khi con thuyền chạm bờ cát, chàng vẫn đang say ngủ. Các thủy thủ lặng lẽ bồng chàng lên bờ mà không đánh thức, đặt chiếc rương chứa quà tặng xuống cùng với chàng, rồi nhổ neo rời đi.

Nhưng thần Neptune cảm thấy phẫn nộ trước hành động cứu thoát Ulysses khỏi tay ngài của người Phaeacian. Để trả thù, ngay khi con tàu quay trở lại hải cảng, ngài đã biến nó thành một mỏm đá nằm ngay trước cửa cửa biển.

Mô tả của Homer về những con thuyền Phaeacian từng được cho là sự tiên đoán trước những điều kỳ diệu của ngành hàng hải hơi nước hiện đại. Alcinous nói với Ulysses:

"Hãy nói từ thành phố nào, từ vùng đất nào ngươi trôi dạt đến,

Và những vùng đất ấy tự hào có cư dân nào?

Như vậy ngươi sẽ nhanh chóng đến được vương quốc được chỉ định,

Trên những con thuyền kỳ diệu, tự di chuyển, mang linh hồn ẩn chứa;

Chẳng có tay lái nào bảo đảm hành trình, chẳng hoa tiêu nào dẫn dắt;

Chúng rẽ sóng như những sinh vật có trí khôn,

Nhận thức được mọi hải cảng và mọi vịnh nhỏ

Nằm dưới ánh sáng soi thấu muôn nơi của mặt trời."

Odyssey, Quyển VIII

Lãnh chúa Carlisle, trong tác phẩm "Nhật ký vùng biển Thổ Nhĩ Kỳ và Hy Lạp" của mình, đã viết như sau về Corfu, nơi ông cho là hòn đảo Phaeacian cổ xưa:

"Các di tích lý giải cho thiên sử thi Odyssey. Ngôi đền thờ thần biển không thể được đặt ở nơi nào phù hợp hơn, tọa lạc trên một thảm cỏ xanh mướt đầy đàn hồi, trên đỉnh một vách đá bao quát cả hải cảng, eo biển và đại dương. Ngay lối vào vến cảng bên trong có một mỏm đá đẹp như tranh vẽ với một tu viện nhỏ chỏng chơ trên đỉnh, theo một truyền thuyết thì đó chính là chiếc thuyền buồm đã bị hóa đá của Ulysses."

"Hầu như con sông duy nhất trên đảo nằm ở khoảng cách vô cùng thích hợp tính từ vị trí có khả năng cao từng là thành phố và cung điện của nhà vua, đủ để biện minh cho việc công chúa Nausicaa phải dùng đến cỗ xe ngựa và mang theo bữa trưa khi cùng các tà nữ trong triều đi giặt y phục."

Tính đến nay đã tròn hai mươi năm Ulysses rời xa Ithaca, và khi tỉnh giấc, chàng đã không thể nhận ra quê hương mình. Nhưng Minerva, xuất hiện trước mặt chàng trong hình hài một mục đồng trẻ tuổi, đã cho chàng biết mình đang ở đâu và thuật lại tình hình thực tế chốn hoàng cung. Hơn một trăm nhà quý tộc từ Ithaca và các hòn đảo lân cận đã ròng rã suốt nhiều năm trời theo đuổi Penelope, người vợ của chàng, vì đinh ninh rằng chàng đã chết, và họ tự tung tự tác trong cung điện cùng thần dân của chàng như thể họ mới chính là chủ nhân của tất cả. Để có thể trả thù bọn chúng, điều quan trọng là chàng không được phép bị nhận diện. Do đó, Minerva đã biến hóa chàng thành một gã hành khất tơi tả, và trong bộ dạng ấy, chàng được Eumaeus – người chăn heo, một đầy tớ trung thành của gia tộc – đón tiếp nồng hậu.

Telemachus, con trai chàng, đang vắng nhà để đi tìm cha. Cậu đã đến triều đình của những vị vua khác – những người đã trở về từ chiến dịch Troy. Trong chuyến tìm kiếm, cậu nhận được lời khuyên từ Minerva hãy trở về nhà. Khi đặt chân đến Ithaca, cậu tìm gặp Eumaeus để nắm bắt tình hình ở hoàng cung trước khi đường hoàng xuất hiện trước mặt lũ cầu hôn. Bắt gặp một kẻ lạ mặt đang ở cùng Eumaeus, cậu đối xử với hắn đầy nhã nhặn dẫu hắn mặc trang phục hành khất, và hứa sẽ giúp đỡ. Eumaeus được phái vào cung để báo tin riêng cho Penelope về sự trở lại của con trai, bởi sự cẩn trọng là vô cùng cần thiết đối với đám cầu hôn, những kẻ mà Telemachus đã hay tin đang âm mưu phục kích và sát hại cậu. Khi Eumaeus vừa rời đi, Minerva hiện hình trước mặt Ulysses và giục chàng hãy nhận diện với con trai mình. Đồng thời, ngài chạm vào người chàng, xóa bỏ ngay lập tức vẻ già nua tột cùng cùng sự nghèo đói túng quẫn, trả lại cho chàng dáng vấp tráng kiện nam tính vốn có. Telemachus nhìn chàng đầy kinh ngạc và thoạt đầu tưởng rằng người trước mặt phải vượt trên cả phàm nhân. Nhưng Ulysses đã nhận mình là cha của cậu, và giải thích về sự biến đổi ngoại hình bằng cách tiết lộ đó là do tay Minerva nhúng tay vào.

"Rồi Telemachus quàng đôi tay

Ôm lấy cổ cha mình và bật khóc,

Niềm khao khát khóc than trào dâng

Trong cả hai; thốt lên những tiếng rên rỉ nghẹn ngào, mỗi người buông thả

Nỗi sầu muộn của riêng mình."

Hai cha con cùng nhau bàn kế hoạch làm sao để đánh bại lũ cầu hôn và trừng trị những tội ác của chúng. Mọi chuyện được an sắp đâu vào đấy: Telemachus sẽ tiến vào cung điện và hòa mình vào đám cầu hôn như trước đây; Ulysses cũng sẽ bước vào trong lấp lấp bộ dạng hành khất – một thân phận mà trong thời cổ đại thô mộc ấy được hưởng những đặc quyền khác hẳn với những gì chúng ta dành cho nó ngày nay. Với tư cách là lữ khách kiêm người kể chuyện, kẻ hành khất được phép bước vào sảnh đường của các thủ lĩnh, và thường được đối đãi như một vị khách quý; dẫu đôi khi, chắc chắn cũng phải chịu những lời lăng mạ khinh miệt. Ulysses căn dặn con trai tuyệt đối không được để lộ bất kỳ sự quan tâm khác thường nào hay làm lộ việc cậu biết rõ thân phận thực sự của chàng, và thậm chí nếu thấy cha bị lăng mạ hay đánh đập, cũng chớ nên can thiệp ngoại trừ cách mà cậu có thể làm cho bất kỳ người lữ khách xa lạ nào.

Đến cung điện, họ bắt gặp khung cảnh quen thuộc là những bữa yến tiệc chè chén linh đình và sự hỗn loạn đang diễn ra. Bọn cầu hôn giả vờ chào đón Telemachus bằng niềm vui giả tạo khi cậu trở về, dẫu trong lòng vô cùng tức tối vì âm mưu tước đoạt mạng sống của cậu đã phá sản. Lão hành khất được phép bước vào và được chia một phần thức ăn từ bàn tiệc. Một sự việc cảm động đã xảy ra khi Ulysses bước vào khoảng sân của hoàng cung. Một chú chó già đang nằm co ro trong sân, hơi thở thoi thóp vì tuổi già sức yếu, vừa trông thấy một kẻ lạ mặt bước vào liền ngẩng đầu lên, đôi tai dựng đứng. Đó chính là Argus, chú chó trung thành của Ulysses, từng được chàng dắt đi săn trong những ngày tháng cũ.

"Chẳng mấy chốc nó nhận ra

Ulysses thất lạc lâu năm đang đến gần, đôi tai cụp xuống

Áp sát vào đầu, và vẫy chiếc đuôi ra hiệu mừng rỡ,

Bất lực không thể đứng lên,

Để tiến lại gần chủ nhân như thuở trước.

Ulysses nhận ra nó, bèn lau vội giọt nước mắt

Không để ai hay.

. . . Rồi số phận đã giải thoát

Cho lão Argus, ngay khi chú ta sống đủ lâu để chứng kiến

Ulysses trở về vào năm thứ hai mươi."

Khi Ulysses đang ngồi ăn phần ăn của mình trong sảnh đường, đám cầu hôn chẳng mấy chốc bắt đầu bày tỏ sự xấc láo với chàng. Khi chàng ôn tồn lên tiếng khiển trách, một tên trong bọn liền vung chiếc ghế đẩu ném thẳng vào người chàng một cú trời giáng. Telemachus đã phải rất vất vả mới kìm nén được cơn phẫn nộ khi chứng kiến cha mình bị đối xử như vậy ngay trong chính sảnh đường của mình, nhưng nhớ đến lời căn dặn của cha, cậu chỉ nói những lời vừa vặn với tư cách là chủ nhân ngôi nhà và là người bảo vệ các vị khách của mình.

Penelope đã trì hoãn việc đưa ra quyết định chọn lựa bất kỳ ai trong số đám cầu hôn lâu đến mức dường như chẳng còn lý do gì để khất lần thêm nữa. Sự vắng mặt kéo dài đằng đẵng của người chồng như minh chứng cho việc không thể trông mong gì vào sự trở lại của ngài nữa. Trong khi đó, con trai bà đã trưởng thành và hoàn toàn đủ khả năng tự gánh vác việc gia đình. Do đó, bà đã đồng ý phó thác quyết định chọn lựa phu quân cho một cuộc thi tài giữa các nam nhân trong đám cầu hôn. Thử thách được lựa chọn là bắn cung. Mười hai chiếc nhẫn được xếp thành một hàng ngang, và kẻ nào bắn mũi tên xuyên qua cả mười hai chiếc nhẫn sẽ có được vị hoàng hậu làm phần thưởng. Một cây cung mà một người anh hùng chiến hữu từng tặng cho Ulysses thuở trước đã được mang ra từ kho vũ khí, cùng với ống đựng đầy tên được đặt giữa sảnh đường. Telemachus đã cẩn thận dặn dò dọn sạch tất cả các thứ vũ khí khác đi, với cái cớ rằng trong lúc cuộc thi đấu diễn ra căng thẳng, nguy cơ sử dụng chúng vào những mục đích sai trái trong những khoảnh khắc bốc đồng là hoàn toàn có thể xảy ra.

Khi mọi thứ đã được chuẩn bị sẵn sàng cho cuộc tỉ thí, việc đầu tiên cần làm là uốn cong cây cung để lắp dây vào. Telemachus đã thử sức nhưng mọi nỗ lực đều trở thành công cốc; và khiêm nhường thừa nhận rằng bản thân đã gánh vác một nhiệm vụ vượt quá sức lực, cậu nhường cây cung lại cho một người khác. Tên này thử sức cũng chẳng khá khẩm hơn, và giữa những tiếng cười hô hố cùng lời trêu chọc của đồng bọn, hắn đành bỏ cuộc. Tên khác rồi lại một tên nữa tiếp tục thử; chúng bôi mỡ cừu lên thân cung nhưng mọi cố gắng đều vô ích; cây cung vẫn trơ ra không chịu uốn cong. Lúc bấy giờ, Ulysses cất tiếng, nhún nhường đề nghị xin được thử sức; vì, chàng nói, "dù chỉ là một gã hành khất, ta từng là một người lính, và trong những thớ thịt già nua này vẫn còn lại chút sức lực." Bọn cầu hôn cười hô hố chế nhạo, lớn tiếng ra lệnh đuổi cổ gã ra khỏi sảnh đường vì tội xấc xược. Nhưng Telemachus đã lên tiếng bảo vệ và chỉ vì muốn chiều lòng lão già, cậu ra lệnh cho phép hắn thử. Ulysses cầm lấy cây cung và xử lý nó bằng đôi tay của một bậc thầy. Chàng nhẹ nhàng khớp sợi dây vào đúng khấc, rồi gá mũi tên lên cánh cung, kéo căng dây và phóng đi mũi tên xé gió lao vút đi, xuyên qua hàng vòng nhẫn một cách chuẩn xác không tì vết.

Không để cho chúng có thời gian bày tỏ sự kinh ngạc, chàng nói: "Bây giờ đến mục tiêu khác!" và nhắm thẳng vào tên cầu hôn xấc láo nhất. Mũi tên cắm phập qua cổ họng khiến hắn ngã lăn ra chết tươi. Telemachus, Eumaeus và một bề tôi trung thành khác, vũ trang đầy đủ, lúc này lập tức lao đến sát cánh bên Ulysses. Bọn cầu hôn hoảng hốt nhìn quanh tìm vũ khí nhưng chẳng thấy đâu, đường tẩu thoát cũng bị bịt kín bởi Eumaeus đã khóa chặt cửa ra vào. Ulysses không để chúng phải hoang mang lâu; chàng dũng mãnh xưng danh là vị thủ lĩnh thất lạc lâu năm, kẻ mà dinh thự đã bị chúng xâm phạm, của cải đã bị chúng phung phí, người vợ và đứa con trai đã bị chúng bức hại suốt mười năm ròng rã; và tuyên bố rằng chàng sẽ trả thù một cách xứng đáng. Toàn bộ bọn cầu hôn đều bị tàn sát, ngoại trừ thi sĩ Phemius và vị sứ giả Medon, và Ulysses cuối cùng đã đường hoàng trở lại làm chủ nhân của cung điện, nắm giữ vương quốc cũng như người vợ hiền.

Trong các tác phẩm của Schiller có bài thơ châm biếm sau đây viết về Ulysses:

"Để tìm đường về nhà, mọi đại dương ngài đã khám phá;

Nơi này Scylla gầm gừ, nơi kia Charybdis thét vang;

Kinh hoàng trên biển, kinh hoàng trên đất liền,

Trong chiếc thuyền tăm tối của âm phủ, ngài tìm kiếm vùng đất của những bóng ma,

Cho đến khi được đưa đi trong giấc ngủ trở về chốn quê hương,

Ngài bừng tỉnh, và trong nỗi sầu muộn, nhận ra mình chẳng còn biết đâu là xứ sở."

Bản dịch của Sir Edward Bulwer

Bài thơ Ulysses của Tennyson miêu tả vị anh hùng già, sau khi mọi hiểm nguy đã lùi vào dĩ vãng và chẳng còn gì ngoài việc ở nhà tận hưởng hạnh phúc, lại đâm ra chán ngấy sự nhàn rỗi và quyết định lên đường một lần nữa để tìm kiếm những cuộc phiêu lưu mới.

"Nào những người bạn của ta,

Vẫn chưa quá muộn để tìm kiếm một thế giới mới hơn.

Hãy buông neo khởi hành, và ngồi ngay ngắn cùng rẽ sóng

Những luống cày vang vọng; bởi ý chí của ta vẫn kiên định

Sẽ buồm ra khơi vượt qua hoàng hôn, và những bồn tắm

Của tất cả các vì sao phương Tây, cho đến khi ta ngã xuống.

Biết đâu những vực sâu sẽ cuốn trôi chúng ta;

Biết đâu chúng ta sẽ chạm tay đến Quần đảo Hạnh phúc,

Và diện kiến vị Achilles vĩ đại mà chúng ta từng biết,

Dẫu nhiều thứ đã mất đi, nhiều thứ vẫn còn ở lại; và dẫu

Chúng ta giờ đây không còn sức mạnh từng khiến

Trái đất và thiên đàng chuyển động trong những ngày xưa cũ; chúng ta là ai thì vẫn là vậy;

Một bản ngã kiên định của những trái tim anh hùng,

Dù bị bào mòn bởi thời gian và định mệnh, nhưng vẫn vững vàng ý chí

Để đấu tranh, để tìm kiếm, để khám phá, và không bao giờ khuất phục."

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.