Thần Thoại Bulfinch: Thời Đại Huyền Thoại

Lượt đọc: 279 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 27
Pythagoras. Các Vị Thần Ai Cập. Các Sấm Ngôn

❊ ❊ ❊

Những lời dạy của Anchises dành cho Aeneas về bản chất của linh hồn con người hoàn toàn tương đồng với học thuyết của trường phái Pythagoras. Pythagoras (có lẽ sinh vào khoảng năm 540 trước Công nguyên) vốn là người đảo Samos, nhưng đã dành phần lớn cuộc đời mình tại Crotona ở nước Ý. Do đó, ông đôi khi được gọi là "người Samos" hay "triết gia xứ Crotona". Khi còn trẻ, ông đi du ngoạn rất nhiều nơi và tương truyền đã tới Ai Cập, nơi ông được các tăng lữ truyền dạy mọi kiến thức của họ; sau đó ông tiếp tục hành trình đến phương Đông, yết kiến các đạo sĩ Ba Lập và Can-đê, cũng như các tu sĩ Bà-la-môn của Ấn Độ.

Thế nhưng, Pythagoras không để lại bất kỳ trước tác nào được lưu truyền hậu thế. Những môn đồ thân cận của ông đều phải tuân thủ lời thề giữ kín bí mật. Dù ông được nhắc đến bởi nhiều tác giả sống vào thời gian không lâu sau thời đại của ông, chúng ta không có lấy một cuốn tiểu sử nào về ông được chắp bút trước cuối thế kỷ thứ hai của công nguyên. Trong khoảng thời gian từ cuộc đời ông cho đến cột mốc ấy, đủ mọi loại chuyện hoang đường đã bủa vây quanh những gì vốn thực sự được biết về cuộc đời và giáo lý của ông.

Tại Crotona, nơi ông cuối cùng dừng chân lập nghiệp, phẩm chất phi thường của ông được cho là đã quy tụ rất nhiều môn đồ. Cư dân nơi đây vốn nổi tiếng với lối sống xa hoa và phóng đãng, nhưng những tác động tốt đẹp từ sức ảnh hưởng của ông đã sớm hiển hiện. Sự chừng mực và điềm đạm lên ngôi thay thế. Sáu trăm cư dân đã trở thành môn đồ của ông, tự nguyện gia nhập một hội đoàn nhằm hỗ trợ lẫn nhau trong công cuộc tầm cầu sự thái thông; họ đem tài sản gộp chung vào một quỹ chung vì lợi ích của toàn thể cộng đồng. Họ được yêu cầu phải thực hành sự thuần khiết và giản dị bậc nhất trong phong cách sống. Bài học vỡ lòng mà họ phải học chính là SỰ IM LẶNG; trong một khoảng thời gian, họ chỉ được phép làm người lắng nghe. Câu nói "Chính ngài (Pythagoras) đã phán điều đó" (Ipse dixit) phải được họ coi là chân lý hoàn toàn xác thực mà không cần thêm bất kỳ bằng chứng nào. Chỉ những học viên bậc cao, sau nhiều năm kiên nhẫn phục tùng, mới được phép đặt câu hỏi và nêu lên những điểm phản biện.

Pythagoras tương truyền đã coi CÁC CON SỐ là bản chất và nguyên lý của vạn vật, đồng thời gán cho chúng một sự tồn tại thực sự và rõ rệt; nhờ đó, theo quan điểm của ông, chúng chính là những yếu tố cấu thành nên vũ trụ. Quá trình này được ông hình dung ra sao chưa bao giờ được giải thích một cách thỏa đáng. Ông quy chiếu các hình thái và hiện tượng đa dạng của thế giới về các con số như là nền tảng và bản chất của chúng. Số "Monad", hay ĐƠN VỊ, được ông xem là nguồn cội của mọi con số. Số HAI thì bất toàn, là nguyên nhân của sự gia tăng và phân rẽ. SỐ BA được gọi là con số của sự trọn vẹn, bởi nó có điểm đầu, điểm giữa và điểm cuối; SỐ BỐN, đại diện cho hình vuông, đạt đến độ hoàn hảo tối thượng; và SỐ MƯỜI, do bao hàm tổng của ba số nguyên tố đầu tiên (2+3+5=10. Số MỘT không được tính, vì nó đóng vai trò là cội nguồn của con số hơn là bản thân một con số), đã thâu tóm toàn bộ các tỷ lệ âm nhạc lẫn toán học, đồng thời biểu thị cho hệ thống của vũ trụ.

Cũng như các con số xuất phát từ số Monad, ông coi bản chất thuần khiết và giản đơn của Đấng Tối Cao là nguồn cội của mọi hình thái trong tự nhiên. Các vị thần, á thần và anh hùng đều là những phần tử phát xuất từ Đấng Tối Cao; và còn có một phần tử phát xuất thứ tư, đó chính là linh hồn con người. Linh hồn này là bất tử, và khi được giải thoát khỏi xiềng xích của thể xác, nó sẽ tiến về cõi chết, lưu lại đó cho đến khi quay trở lại trần gian để trú ngụ trong một thể xác người hay động vật nào khác, và cuối cùng, khi đã được thanh tẩy đầy đủ, nó sẽ quay về nguồn cội nơi nó đã sinh ra. Học thuyết về sự luân hồi của các linh hồn (metempsychosis) này — vốn có cội nguồn từ Ấn Độ và Ai Cập, gắn liền với giáo lý về thưởng phạt đối với hành vi của con người — chính là nguyên nhân chủ yếu khiến các tín đồ phái Pythagoras không bao giờ sát sinh động vật. Ovid miêu tả Pythagoras đang ngỏ lời với các môn đồ bằng những lời này: "Linh hồn không bao giờ chết, mà luôn chuyển từ chốn ở này sang chốn ở khác khi từ giã một mái nhà. Chính ta đây có thể nhớ rằng vào thời chiến tranh thành Troy, ta từng là Euphorbus, con trai của Panthus, và ngã xuống dưới ngọn giáo của Menelaus. Gần đây, khi ở trong đền thờ Juno tại Argos, ta đã nhận ra chiếc khiên của mình được treo ở đó giữa muôn vàn chiến lợi phẩm. Vạn vật đổi thay, chẳng có gì diệt vong. Linh hồn lang thang khắp chốn, khi ngự trị trong thể xác này, lúc lại trong thân xác khác, chuyển từ thân xác của loài thú sang loài người, rồi từ đó lại quay về với loài thú. Giống như sáp được đóng những con dấu nhất định rồi đem nấu chảy, để rồi lại được đóng những dấu khác lên, nhưng bản chất vẫn luôn là khối sáp ấy, linh hồn tuy luôn là một nhưng qua những thời điểm khác nhau lại khoác lên những hình hài khác nhau. Do đó, nếu tình thân tộc vẫn chưa lụi tàn trong lồng ngực các ngươi, ta van xin các ngươi hãy từ bỏ việc xâm phạm sinh mạng của những kẻ rất có thể chính là họ hàng của các ngươi."

Shakespeare, trong vở Người lái buôn thành Venice, để cho nhân vật Gratiano gợi nhắc đến học thuyết luân hồi khi ông ta nói với Shylock:

"Ngươi suýt khiến ta dao động đức tin,

Mà ngả theo lời dạy của Pythagoras,

Rằng linh hồn muôn loài thú vật

Đã nhập vào thân xác của con người;

Cái tâm địa chó má của ngươi

Từng ngự trị trong một con sói; bị treo cổ vì tội sát nhân,

Nó đã truyền linh hồn vào ngươi; bởi những ham muốn của ngươi

Đích thị mang bản chất loài sói, máu lạnh, đói khát và hung ác."

Mối quan hệ giữa các nốt trong thang âm âm nhạc với các con số — nơi sự hòa hợp phát sinh từ những rung động trong các khoảng thời gian bằng nhau, và sự bất hòa xuất hiện từ điều ngược lại — đã dẫn dắt Pythagoras áp dụng từ "hòa hợp" cho tạo vật hữu hình, qua đó ngụ ý sự thích ứng chuẩn xác giữa các bộ phận với nhau. Đây chính là tư tưởng được Dryden diễn đạt ở phần đầu bài ca kính mừng Ngày thánh Cecilia:

"Từ sự hòa hợp, từ sự hòa hợp thiên đàng

Khung kiến trúc vĩnh cửu này đã khởi sinh;

Từ sự hòa hợp này đến sự hòa hợp khác

Nó vang ngân qua mọi cung bậc của nốt nhạc,

Để rồi khúc Diapason ngân vang trọn vẹn chốn Con Người."

Ở trung tâm của vũ trụ (theo lời dạy của Pythagoras) tồn tại một ngọn lửa trung tâm, vốn là nguyên lý của sự sống. Ngọn lửa trung tâm ấy được bao quanh bởi trái đất, mặt trăng, mặt trời và năm hành tinh. Khoảng cách giữa các thiên thể khác nhau được quan niệm là tương ứng với các tỷ lệ của thang âm âm nhạc. Các thiên thể, cùng với các vị thần cư ngụ bên trong họ, được cho là thực hiện một vũ điệu hợp xướng xoay quanh ngọn lửa trung tâm, "không phải là không có tiếng ca". Chính học thuyết này là điều mà Shakespeare ám chỉ khi ông để nhân vật Lorenzo dạy thiên văn học cho Jessica theo cách này:

"Hãy ngồi xuống, hỡi Jessica, hãy ngắm nhìn kìa, mặt sàn thiên đàng

Được khảm dày đặc những tấm huy hiệu vàng rực rỡ!

Chẳng có nổi một thiên thể nhỏ bé nào mà nàng đang chiêm ngưỡng

Lại không cất tiếng ca trong chuyển động này như một vị thiên thần,

Vẫn hòa nhịp cùng các tiểu thiên sứ mắt ngọc trai trẻ trung;

Sự hòa hợp dường ấy vẫn ngự trị trong những linh hồn bất tử!

Nhưng chừng nào lớp áo trần thế mục nát đầy bùn đất này

Vẫn còn bao bọc lấy nó một cách thô kệch, chúng ta chẳng thể nào lắng nghe."

Người lái buôn thành Venice

Các tầng trời được quan niệm là những cấu trúc bằng tinh thể hoặc thủy tinh được sắp xếp lồng vào nhau giống như một chồng bát úp ngược. Trong chất liệu của mỗi tầng trời, người ta cho là có một hoặc nhiều thiên thể được cố định để chuyển động cùng với nó. Vì các tầng trời vốn trong suốt, chúng ta nhìn xuyên qua chúng và thấy được các thiên thể mà chúng chứa đựng và mang theo cùng với mình. Thế nhưng, do các thiên thể ấy không thể chuyển động cọ sát vào nhau mà không tạo ra ma sát, một âm thanh vì thế được sinh ra với vẻ đẹp hòa hợp tinh tế tột cùng, quá đỗi thanh tao để tai phàm có thể nhận biết. Milton, trong bài Thửng ca mừng Chúa giáng sinh, đã ngợi ca âm nhạc của các tầng trời như sau:

"Hãy vang lên đi, hỡi những tầng trời tinh thể!

Hãy một lần ban phước cho đôi tai nhân thế của chúng ta;

(Nếu các ngươi có đủ quyền năng để làm say đắm các giác quan chúng ta đến vậy);

Và hãy để khúc ngân âm bằng bạc của các ngươi

Chuyển động trong nhịp điệu du dương,

Và để tiếng trầm của cây đại phong cầm sâu thẳm chốn Thiên Đàng cất lên:

Cùng với sự hòa hợp chín tầng của các ngươi

Hãy tạo nên một buổi hòa tấu trọn vẹn với bản giao hưởng của các thiên thần."

Pythagoras được cho là người đã phát minh ra cây đàn lia, dẫu rằng những giai thoại khác lại quy công cuộc phát minh ấy cho thần Mercury. Nhà thơ của chính chúng ta, Longfellow, trong khúc Thửng gửi một đứa trẻ, đã kể lại câu chuyện ấy như sau:

"Như Pythagoras vĩ đại thuở xưa,

Đứng bên ngưỡng cửa nhà thợ rèn,

Và lắng nghe tiếng búa đập vang

Lên những chiếc đe với các âm điệu khác nhau,

Đã đánh cắp từ những âm thanh đổi thay lơ lửng

Đầy rung động trên mọi lưỡi đe bằng sắt,

Bí mật của sợi dây đàn ngân vang,

Và tạo nên cây đàn lia bảy dây."

Hãy xem thêm tác phẩm Sự che khuất chòm sao Orion của chính nhà thơ ấy:

"Cây đàn lia Aeolian vĩ đại của nhà triết học xứ Samos."

Sybaris, một thành phố lân cận với Crotona, nổi tiếng về sự xa hoa và yếm thế chẳng kém gì Crotona với sự đối lập của nó. Tên gọi này đã trở thành một thành ngữ quen thuộc. Lowell đã sử dụng nó theo nghĩa này trong bài thơ nhỏ xinh đẹp Gửi hoa bồ công anh:

"Chẳng phải vào tháng Sáu dịu ngọt, chú ong mang giáp vàng

Cảm nhận được niềm ngây ngất ấm áp, đượm vị mùa hè hơn

Bên trong chiếc lều thoáng gió của đóa lily trắng,

(Miền đất Sybaris đã bị chàng chinh phục) cho bằng ta khi lần đầu tiên

Những vòng tròn vàng rực của ngươi bừng nở từ lớp cỏ xanh thẫm."

Một cuộc chiến tranh đã nổ ra giữa hai thành phố, và Sybaris bị đánh bại rồi tàn phá. Milo, vận động viên lừng danh, là người dẫn dắt quân đội Crotona. Rất nhiều câu chuyện được kể lại về sức mạnh phi thường của Milo, chẳng hạn như việc ông vác trên vai một con bê bốn tuổi rồi sau đó ăn sạch cả con trong vòng một ngày. Cái chết của ông được thuật lại như sau: Khi đang đi qua một khu rừng, ông nhìn thấy thân cây bị cưa xẻ hé mở một phần và liền định dùng tay bẻ toạc nó ra thêm; nhưng thớ gỗ bỗng khép chặt lại kẹp lấy đôi tay ông khiến ông không sao rút ra được, và trong tình trạng bất lực ấy, ông đã bị bầy sói tấn công và ăn thịt.

Byron, trong bài Thơ gửi Napoleon Bonaparte, đã nhắc đến câu chuyện về Milo:

"Kẻ từng muốn bẻ đôi thân sồi thuở trước

Nào có ngờ đâu cú phản đòn;

Bị xiềng xích bởi thân cây hắn hoài công bẻ gãy,

Trơ trọi một mình, hắn ngước nhìn quanh thế nào đây!"

Khám phá phi thường nhờ đó Champollion trẻ tuổi (được gọi như vậy để phân biệt với người anh lớn của ông là Champollion Figeac, người cũng nghiên cứu các chữ tượng hình) lần đầu tiên mở ra cho thế giới hiện đại bí mật về các chữ tượng hình Ai Cập, đã được tiếp nối bởi những công trình nghiên cứu đầy nhọc nhằn, mang lại cho chúng ta sự hiểu biết về sự thờ phụng và thần thoại Ai Cập một cách chi tiết và chính xác hơn bất kỳ tôn giáo cổ đại nào khác ngoại trừ tôn giáo của người Do Thái. Chúng ta thậm chí còn sở hữu rất nhiều bản sao các kinh văn phụng vụ, cẩm nang thờ cúng, nghi lễ tang ma cùng các văn bản tôn giáo khác đã được dịch thuật một cách tỉ mỉ. Và chúng ta cũng nắm giữ một khối lượng văn thư đáng kể do giới tăng lữ biên soạn và sử dụng.

Những khám phá này mang lại cho các nhà văn thế hệ này một sự hiểu biết phong phú hơn rất nhiều về tôn giáo Ai Cập, về các nghi thức cũng như tên gọi các vị thần của họ so với trước đây. Thật bất khả thi, và có lẽ mãi mãi sẽ là như vậy, nếu muốn xác định một cách chuẩn xác hệ thống thần học làm nền tảng cho nó. Điều đó bất khả thi bởi vì hệ thống thần học ấy thay đổi tùy theo từng thời kỳ và từng trường phái khác nhau. Ông S. Birch, thuộc Bảo tàng Anh, cho biết: "Tôn giáo của người Ai Cập bao gồm một hình thức đa thần giáo rộng lớn được biểu hiện thông qua hệ thống các nhóm tín ngưỡng địa phương." Nhưng ông Pierret lại khẳng định: "Chủ nghĩa đa thần trên các di tích chỉ là vẻ bề ngoài. Vô số các vị thần trong điện thờ Pantheon chỉ là hiện thân của Một Bản Thể dưới nhiều năng lực khác nhau." Mariette Bey phát biểu rằng: "Kết quả duy nhất rút ra được là theo người Ai Cập, vũ trụ chính là bản thân Thượng Đế, và chủ nghĩa Biếm thần (Pantheism) đã đặt nền móng cho tôn giáo của họ."

Trong cuốn sách này, chúng ta không cần thiết phải dung hòa những quan điểm vô cùng đa dạng ấy, hay dấn thân vào những nghiên cứu uyên thâm nhằm phân định đúng sai giữa chúng. Đối với mục đích của chúng ta tại đây, chỉ cần biết rằng Mặt Trời là đối tượng thờ phụng cổ xưa nhất, và dưới các hình thức khác nhau như lúc mọc, giữa trưa hay lúc lặn, Ngài được tôn sùng dưới những cái tên khác nhau. Thường thì bản thể của Ngài và những tên gọi ấy được kết hợp với các biểu tượng của những vị thần khác. Ông Birch tin rằng sự sùng bái thần Osiris chiếm ưu thế rộng rãi bên cạnh việc sùng bái thần Mặt Trời, và không nên đánh đồng hai vị này làm một. Đối lập với Osiris chính là thần Set, vị ác thần của người Ai Cập.

Vị thần nguyên thủy, cội nguồn của vạn vật, tự hiển lộ trước con người dưới những hình thức nhỏ bé hơn, ngày càng mang tính nhân bản và ít trừu tượng hơn theo thần thoại này. Những hình thức này thường là các bộ ba, bao gồm một vị thần nam, một vị thần nữ và người con của họ. Hết bộ ba này đến bộ ba khác kéo Đấng Thần Linh nguyên thủy hạ xuống những hình thái ngày càng mang tính trần thế hơn, cho đến cuối cùng chúng ta nhận thấy rằng "chúng ta không còn giao tiếp với vị thần vô hạn và vô hình thuở ban sơ nữa, mà là một vị thần bằng xương bằng thịt, sống trên mặt đất, hạ mình đến mức chẳng khác nào một vị vua phàm trần. Đó không còn là vị Thần mà không ai biết rõ hình hài hay bản chất: đó chính là Kneph tại Esneh, Hathor tại Denderah, hay Horus, vị vua của triều đại thần thánh tại Edfoo." Đó là những lời của M. Maspero.

Các nhà thơ và triết gia Hy Lạp lẫn La Mã, khi có chút ít sự hiểu biết về tín ngưỡng thờ cúng của người Ai Cập, đã gán các tên gọi Hy Lạp hoặc La Mã cho những vị thần được tôn sùng. Do đó, đôi khi chúng ta nghe thấy người ta gọi Osiris là vị thần Hermes của Ai Cập. Nhưng những sự thay đổi tên gọi như thế gây ra sự nhầm lẫn, và xét cho cùng chỉ mang tính chất tưởng tượng (Cùng theo cách đó, Plutarch, một nhà văn Hy Lạp, đã viết về Lễ lều trại của người Do Thái rằng: "Tôi biết rằng vị thần của họ chính là thần Bacchus của chúng ta." Điều này đơn giản bắt nguồn từ những giàn nho, lá nho và rượu vang được sử dụng trong các nghi lễ.) Đôi khi, vào thời kỳ hậu thế, trào lưu tôn giáo đã đưa việc thờ phụng một vị Thần nam hay Nữ thần đi xa khỏi xứ sở bản địa. Chẳng hạn, sự sùng bái nữ thần Isis trở nên thịnh hành ở Rome vào thời đại của Nero và Paul, như những độc giả của cuốn Những ngày cuối cùng của Pompeii do Bulwer chấp bút đều còn ghi nhớ.

Văn học cận đại đôi khi sử dụng các tên gọi Ai Cập, khi mà hai thế kỷ qua đã khai quật chúng từ những văn khắc trên các di tích và các bản thảo trong lăng mộ. Các nhà văn Anh thời kỳ đầu thường dùng những cái tên như Osiris, Anubis và những cái tên khác được tìm thấy trong các tác giả La Mã và Hy Lạp.

Phần trình bày sau đây về các vị thần và tên gọi của họ được trích từ tài liệu của ông Birch:

"Các vị thần của Ai Cập cổ đại bao gồm các vị thần thiên giới, địa giới, âm phủ, cùng nhiều nhân vật cấp thấp hơn, hoặc đóng vai trò đại diện cho các vị thần lớn hoặc là những kẻ hầu cận họ. Hầu hết các vị thần đều có liên quan đến mặt trời, và đại diện cho thiên thể ấy ở bán cầu trên tức Thiên đàng hoặc bán cầu dưới tức Âm phủ. Thuộc về các vị thần trong chu kỳ thái dương có các vị thần lớn của Thebes và Heliopolis. Trong tín ngưỡng địa phương của Ai Cập, các vị thần được sắp xếp theo các bộ ba địa phương; chẳng hạn tại Memphis, Ptah, người vợ Merienptah của ông, và con trai họ Nefer Atum, hợp thành một bộ ba, đôi khi có thêm nữ thần Bast hoặc Bubastis. Tại Abydos, bộ ba địa phương gồm Osiris, Isis và Horus, cùng với Nephthys; tại Thebes là Amen Ra hoặc Ammon, Mut và Chons, cùng với Neith; tại Elephantine là Kneph, Anuka, Sati và Hak. Trong hầu hết các trường hợp, tên của các vị thần mang tiếng Ai Cập; ví dụ, Ptah có nghĩa là 'kẻ mở đường'; Amen, 'kẻ ẩn giấu'; Ra, 'mặt trời hoặc ban ngày'; Athor, 'ngôi nhà của Horus'; tuy nhiên có một số ít, đặc biệt là từ thời kỳ sau, được du nhập từ các nguồn gốc Semitic như Bal hay Baal, Astaruta hay Astarte, Khen hay Kiun, Respu hay Reseph. Bên cạnh các vị thần chính, một số vị thần cấp dưới hoặc thần tùy tùng — đôi khi là sự nhân hóa của các năng lực, giác quan và các đối tượng khác — cũng được đưa vào hệ thống tôn giáo, cùng với các vị thần lùn thiên sứ, linh hồn hay linh hồn được nhân hóa của các vị thần tạo thành một phần của hệ thống ấy. Vào thời kỳ sau khi mới được du nhập, các vị thần được chia thành ba bậc. Bậc thứ nhất hay bậc cao nhất bao gồm tám vị thần, có sự khác biệt giữa hệ thống tư tưởng của Memphis và Thebes. Họ được cho là đã trị vì Ai Cập trước thời đại của loài người. Tám vị thần thuộc bậc thứ nhất tại Memphis gồm 1. Ptah; 2. Shu; 3. Tefnu; 4. Seb; 5. Nut; 6. Osiris; 7. Isis và Horus; 8. Athor. Các vị thần của Thebes gồm 1. Amen Ra; 2. Mentu; 3. Atum; 4. Shu và Tefnu; 5. Seb; 6. Osiris; 7. Set và Nephthys; 8. Horus và Athor. Các vị thần bậc thứ hai có số lượng là mười hai, nhưng chỉ có tên của một người, tương đương với vị thần Hercules của Ai Cập, là được bảo tồn. Bậc thứ ba được cho là bao gồm Osiris, người mà như chúng ta sẽ thấy, vốn thuộc về bậc thứ nhất." CẨM NANG HƯỚNG DẪN CÁC PHÒNG TRƯNG BÀY AI CẬP THỨ NHẤT VÀ THỨ HAI, BẢO TÀNG ANH. S. Birch

Cô Edwards cung cấp danh mục tiện lợi sau đây về các tên gọi quen thuộc nhất trong số các vị thần Ai Cập (trong cuốn sách vô cùng thú vị của cô, "Một ngàn dặm ngược dòng Nile").

PHTAH hay PTAH: Mang hình hài xác ướp, tay cầm biểu tượng được người gọi là Thước đo sông Nile, người khác gọi là biểu tượng Sự Ổn Định, được mệnh danh là "cha của Sự Khởi Đầu, Đấng Sáng Tạo ra Quả Trứng Mặt Trời và Mặt Trăng", Vị Thần Tối Cao của Memphis.

KNEPH, KNOUM hay KNOUPHIS: Đầu cừu, được tôn xưng là Đấng Tạo hóa của các vị thần và loài người, là Linh hồn của các vị thần. Vị Thần Tối Cao của Elephantine và vùng Thác nước.

RA: Đầu chim ưng, đội vương miện đĩa mặt trời được bao quanh bởi một con rắn lục. Đấng sắp đặt và tổ chức thế giới thần thánh; được tôn sùng khắp Ai Cập.

AMEN RA: Mang hình người, đội chiếc mũ chóp phẳng và hai chiếc lông chim dài thẳng tắp; mặc trang phục schenti; da thịt đôi khi được sơn màu xanh dương. Có nhiều hình thái khác nhau của vị thần này (có gần như vô số biến thể của thần Ammon ở Ai Cập cũng giống như có vô số biến thể của Đức Mẹ ở Ý hay Tây Ban Nha), nhưng ngài thường được mô tả nhất là Vua của các Vị thần, vị thần tối cao của Thebes.

KHEM: Mang hình người, được ướp xác; đội mũ mão của Amen Ra; tay phải giương cao, cầm một cây phất trông. Vị thần của sự sinh sản và nảy nở. Vị thần tối cao của Khemmis hoặc Ekhmeem.

OSIRIS: Mang hình người, được ướp xác, đội mũ giáo chủ, tay cầm phất trông và gậy mục đồng. Được xưng tụng là Đấng Nhân Từ; Chúa tể trên muôn loài; vị chúa tể duy nhất. Là vị thần của thế giới âm phủ; quan tòa của người chết; và là hiện thân của mặt trời bên dưới đường chân trời. Được tôn sùng khắp Ai Cập. Vị thần địa phương của Abydos.

NEFER ATUM: Đầu người, đội vương miện pschent. Vị thần này đại diện cho mặt trời ban đêm, hay mặt trời chiếu sáng thế giới âm phủ. Vị thần địa phương của Heliopolis.

THOTH: Mang hình dáng một người đàn ông, đầu chim cò ibis, thường được khắc họa với cây bút và bảng màu của một thư lại. Là vị thần của mặt trăng và văn tự. Vị thần địa phương của Sesoon, hay Hermopolis.

SEB: "Cha của các vị thần", và là vị thần của thảm thực vật mặt đất. Mang hình dáng giống một người đàn ông với con ngỗng trên đầu.

SET: Được biểu thị bằng một loài động vật tượng trưng, với mõm và tai giống chó rừng, thân mình của loài lừa, và chiếc đuôi vểnh ngược lên như đuôi sư tử. Vốn là một vị thần chiến trận, và về sau trở thành biểu tượng của cái ác và kẻ thù của Osiris.

KHONS: Đầu chim ưng, đội đĩa mặt trời và sừng. Đôi khi được khắc họa như một thiếu niên với lọn tóc bên mai, đứng trên một con cá sấu.

HORUS: Horus xuất hiện dưới nhiều hình thái khác nhau như Horus, Horus Aroeris, và Horus Harpakhrat (Hippocrates), hay Horus đứa trẻ. Được khắc họa dưới hai hình thái đầu là một người đàn ông đầu chim ưng, đội vương miện kép của Ai Cập; ở hình thái sau là một đứa trẻ với lọn tóc bên mai. Vị thần địa phương của Edfoo (Apollinopolis Magna).

MAUT: Một phụ nữ khoác khăn choàng, đội vương miện pschent (vương miện pschent là vương miện kép, được nhà vua đội trong lễ đăng quang), biểu trưng cho một con kền kền. Được tôn sùng tại Thebes.

NEITH: Một phụ nữ khoác khăn choàng, đôi khi cầm cung tên, đội vương miện của Hạ Ai Cập. Nàng cai quản chiến tranh và khung cửi. Được thờ phụng tại Thebes.

ISIS: Một phụ nữ đội đĩa mặt trời bên trên có đặt hình ngai vàng, đôi khi được bao bọc giữa hai chiếc sừng. Được tôn sùng tại Abydos. Linh hồn của nàng ngự trị trong chòm sao Sothis trên ngôi sao Thiên Lang.

NUT: Một người phụ nữ cong người đến mức đôi tay chạm đất. Nàng đại diện cho vòm trời, và là mẹ của các vị thần.

HATHOR: Đầu bò cái, đội đĩa mặt trời và lông vũ. Vị thần của Amenti, hay Âm phủ Ai Cập. Được thờ phụng tại Denderah.

PASHT: Pasht và Bast dường như là hai hình thái của cùng một nữ thần. Dưới dạng Bast, nàng được khắc họa là một phụ nữ đầu sư tử, mang đĩa mặt trời và rắn ureus; dưới dạng Pasht, nàng mang đầu mèo và cầm một chiếc lục lạc sistrum. Được tôn sùng tại Bubastis. Hãy chú ý âm tiết BAST.

Vị thần hữu hình cao nhất của người Ai Cập là Amun Ra, hay Amen Ra, vị thần mặt trời ẩn giấu; từ Ra có nghĩa là mặt trời. Tên gọi này xuất hiện trong các tác giả Hy Lạp và La Mã dưới dạng Zeus Ammon và Jupiter Ammon. Khi Amun tự hiển lộ qua lời nói, ý chí hay tinh thần của mình, ngài được biết đến với tên gọi Nu, Num, Noub, Nef, Neph, hay Kneph, và từ Kneph qua hình thái Cnuphis có lẽ chính là thần Anubis của các tác giả Hy Lạp và La Mã. Từ đó không được tìm thấy sớm hơn thời đại của Augustus. Khi ấy Anubis được tôn sùng như vị thần hộ mệnh, và được khắc họa với đầu chó.

Linh hồn của Osiris được cho là tồn tại bằng cách nào đó trong thân thể của chú bò thần Apis, mà Serapis hay Sarapis có lẽ là một tên gọi khác. Herodotus viết: "Apis là một chú bò tơ, có bộ lông màu đen, trên trán có một hình tam giác màu trắng — trên lưng có hình con đại bang, dưới lưỡi có bọ hung và lông ở đuôi thì có hai nhánh." Ovid nói rằng chú bò có nhiều màu sắc khác nhau. Plutarch cho biết chú có một hình lưỡi liềm ở sườn phải. Những tín điều mê tín này thay đổi qua từng thời kỳ. Apis được thờ phụng tại Memphis.

Nhìn chung, cần phải lưu ý rằng các tên gọi trong văn học cổ điển La Mã thuộc về một thời kỳ muộn hơn rất nhiều của tôn giáo Ai Cập so với các tên gọi được tìm thấy trên hầu hết các di tích. Người ta sẽ nhận thấy rằng, giống như sự chuyển đổi từ Nu sang Anubis, rất khó để lần theo tiến trình dịch chuyển của một tên gọi từ dạng này sang dạng khác. Trong những trường hợp một con bò đực, bò đực sừng xoắn hay con chó được thờ phụng cùng với, hoặc như một biểu tượng của một vị thần, chúng ta rất có thể đang chứng kiến sự tồn tại lâu đời của một hình thức sùng bái thần tượng địa phương rất cổ xưa.

Horus hay Harpocrates, được nhắc đến ở trên, là con trai của Osiris. Ngài đôi khi được khắc họa đang ngồi trên một đóa hoa sen, ngón tay đặt trên môi, với tư cách là vị thần của sự im lặng.

Trong một khúc Khúc ca Ai-len của Moore có một lời gợi nhắc đến thần Harpocrates: -

"Chính ngài sẽ, dưới một vòm hồng thắm,

Ngồi lặng thinh, đặt ngón tay lên môi:

Giống như cậu bé kia, sinh ra giữa

Những đóa hoa nở rộ bên dòng nước Nile,

Cứ ngồi như thế, khúc ca duy nhất gửi đến

Trái Đất và Thiên Đàng là, "Lặng im nào, tất cả, lặng im!"

Osiris và Isis có thời điểm đã được thuyết phục giáng thế để ban phát những ân huệ và phước lành cho cư dân nơi đây. Isis trước hết dạy họ cách sử dụng lúa mì và đại mạch, còn Osiris chế tạo ra các dụng cụ làm nông nghiệp và dạy con người cách sử dụng chúng, cũng như cách ách tròng con bò đực vào cày. Sau đó ngài ban cho loài người luật pháp, thiết chế hôn nhân, tổ chức dân sự, và dạy họ cách thờ cúng các vị thần. Sau khi đã biến thung lũng Nile thành một xứ sở hạnh phúc như vậy, ngài tập hợp một đạo quân để lên đường ban phước lành cho phần còn lại của thế giới. Ngài chinh phục các quốc gia ở khắp mọi nơi, nhưng không phải bằng vũ khí, mà chỉ bằng âm nhạc và tài hùng biện. Người anh trai Typhon của ngài (Typhon được cho là thần Seth trên các di tích) chứng kiến cảnh đó, lòng đầy ghen tị và độc ác đã tìm cách soán ngôi ngài trong lúc vắng nhà. Nhưng Isis, người nắm giữ dây cương chính quyền, đã làm phá sản các kế hoạch của hắn. Càng thêm căm phẫn, hắn nay quyết tâm sát hại người em trai của mình. Hắn thực hiện điều đó theo cách sau: Sau khi tổ chức một âm mưu gồm bảy mươi hai thành viên, hắn cùng họ tham gia bữa tiệc được cử hành để tôn vinh sự trở về của nhà vua. Sau đó hắn cho khiêng vào một chiếc hộp hay rương được đóng vừa khít với kích thước của Osiris, và tuyên bố rằng hắn sẽ trao chiếc rương bằng gỗ quý ấy cho bất kỳ ai chui vừa vào đó. Những kẻ khác đều thử sức trong vô vọng, nhưng vừa khi Osiris bước vào, Typhon cùng đồng bọn liền sập nắp lại và ném chiếc rương xuống dòng sông Nile. Khi Isis nghe tin về vụ mưu sát tàn ác ấy, nàng khóc than sầu muộn, rồi với mái tóc bị cắt ngắn, khoác lên mình bộ y phục đen và đấm ngực, nàng miệt mài tìm kiếm thi thể người chồng. Trong cuộc tìm kiếm ấy, nàng được trợ giúp bởi Anubis, con trai của Osiris và Nephthys. Họ tìm kiếm trong vô vọng suốt một thời gian; bởi vì khi chiếc rương, bị sóng cuốn dạt vào bờ biển Byblos, vướng vào đám sậy mọc ven mép nước, quyền năng thần thánh ngự trị trong thể xác Osiris đã truyền cho nhành cây một sức mạnh kỳ diệu khiến nó vươn mình thành một cỗ cây hùng vĩ, bao bọc lấy cỗ quan tài của vị thần bên trong thân cây. Cây cổ thụ ấy, cùng với báu vật thần thánh bên trong, chẳng mấy chốc bị đốn hạ và dựng làm một chiếc cột trong cung điện của vua xứ Phoenicia. Nhưng cuối cùng, nhờ sự trợ giúp của Anubis và các loài chim thiêng, Isis đã nắm bắt được những sự thật đó, rồi nàng tiến vào hoàng cung. Tại đó, nàng xin làm nữ tì trong cung điện, và khi được chấp nhận, nàng rũ bỏ lớp cải trang và hiện hình thành nữ thần, bao quanh bởi sấm chớp giăng đầy. Dùng gậy thần gõ vào chiếc cột, nàng khiến nó nứt mở và trao trả cỗ quan tài thiêng. Nàng đoạt lấy nó, mang theo trở về và giấu kín trong sâu thẳm một khu rừng, nhưng Typhon đã phát hiện ra và cắt thi thể thành mười bốn mảnh, vứt tung tóe khắp nơi. Sau một cuộc tìm kiếm đầy mệt mỏi, Isis tìm được mười ba mảnh, phần còn lại đã bị lũ cá sông Nile ăn mất. Nàng thay thế phần mất đi bằng một bản sao làm bằng gỗ cây sung dại và chôn cất thi thể tại Philoe, nơi từ đó trở thành chôn nhau cắt rốn vĩ đại của quốc gia và là chốn hành hương từ khắp mọi miền đất nước. Một ngôi đền với vẻ lộng lẫy tột cùng cũng được dựng lên tại đó để tôn vinh vị thần, và tại mọi nơi tìm thấy một phần thể xác của ngài, những ngôi đền nhỏ cùng lăng mộ đều được xây dựng để tưởng nhớ sự kiện ấy. Kể từ đó, Osiris trở thành vị thần bảo hộ của người Ai Cập. Linh hồn ngài được cho là luôn ngự trị trong thân thể của chú bò tơ Apis, và khi ngài chết đi sẽ chuyển giao sang người kế nhiệm.

Apis, chú bò của Memphis, được người Ai Cập sùng bái với sự tôn kính lớn lao. Ngay khi một chú bò tơ mang những dấu hiệu đã được mô tả được tìm thấy bởi những kẻ được phái đi lùng kiếm, nó được đưa vào một tòa nhà quay mặt về hướng đông và được cho bú sữa trong bốn tháng. Khi hết thời hạn này, các tăng lữ cử hành nghi lễ long trọng vào lúc trăng non đến chỗ ở của nó và chào tôn vinh nó là Apis. Nó được đặt lên một chiếc thuyền được trang hoàng lộng lẫy và xuôi dòng sông Nile về Memphis, nơi một ngôi đền với hai nhà nguyện cùng một sân tập luyện được dành riêng cho nó. Các vật tế lễ được dâng lên nó, và cứ mỗi năm một lần, vào khoảng thời gian sông Nile bắt đầu dâng nước, một chiếc cốc vàng lại được ném xuống dòng sông và một lễ hội lớn được tổ chức để kỷ niệm ngày sinh của nó. Người dân tin rằng trong suốt lễ hội này, loài cá sấu sẽ quên đi bản tính hung dữ tự nhiên và trở nên vô hại. Tuy nhiên, có một điểm bất lợi trong cuộc đời sung sướng ấy; nó không được phép sống quá một độ tuổi nhất định; và nếu khi đạt đến tuổi hai mươi lăm mà nó vẫn còn sống, các tăng lữ sẽ dìm chết nó trong chiếc bể thiêng, rồi chôn cất nó trong đền thờ Serapis. Khi chú bò này chết đi, dù là do tuổi già sức yếu hay do bạo lực, toàn thể xứ sở chìm trong đau buồn và tang tóc, kéo dài cho đến khi tìm được người kế nhiệm.

Một chú bò Apis mới vẫn được tìm thấy cho tận triều đại của Hadrian. Một xác ướp được làm từ một trong những Chú Bò Thiêng có thể được chiêm ngưỡng trong bộ sưu tập Ai Cập của Hội Lịch sử, New York.

Milton, trong bài Thửng ca mừng Chúa giáng sinh, nhắc đến các vị thần Ai Cập không phải như những sinh vật tưởng tượng, mà như những ác quỷ thực sự bị đánh cho tan tác bởi sự giáng thế của Chúa Kitô:

"Các vị thần đần độn của sông Nile chạy trốn thật nhanh,

Isis và Horus cùng chú chó Anubis hớt hãi.

Cũng chẳng còn thấy bóng dáng Osiris

Trong lùm cây hay bãi cỏ xứ Memphis

Dẫm nát thảm cỏ khô cằn* với tiếng rống vang lừng;

Và hắn cũng chẳng thể nào yên giấc

Bên trong cỗ quan tài thiêng của mình;

Chẳng gì ngoài âm phủ sâu thẳm mới có thể làm vải liệm cho hắn.

Thật hoài công khi với những khúc ca múa trống dồn dập đầy u tối

Những đạo sĩ mặc áo choàng đen cung kính khiêng cỗ hòm thiêng của hắn."

Isis được khắc họa trong nghệ thuật điêu khắc với chiếc khăn che mặt, biểu tượng của sự huyền bí. Đây chính là điều mà Tennyson gợi nhắc trong tác phẩm Maud:

"Bởi ý đồ của Đấng Tạo Hóa thật huyền bí, và nàng Isis bị che khuất bởi lớp khăn màn."

Sấm ngôn (Oracle) là danh từ dùng để chỉ chốn mà ở đó các câu trả lời được cho là được ban phát bởi các vị thần cho những kẻ đến thỉnh cầu họ về tương lai. Từ này cũng được dùng để chỉ chính câu trả lời đã được ban ra.

Sấm ngôn Hy Lạp cổ đại nhất chính là đền thờ thần Jupiter tại Dodona. Theo một truyền thuyết, nó được thiết lập theo cách sau. Hai con chim bồ câu đen cất cánh bay đi từ Thebes ở Ai Cập. Một con bay đến Dodona ở Epirus và sà xuống một khu rừng sồi, nó tuyên bố bằng tiếng người với cư dân trong vùng rằng họ phải thiết lập tại đó một đền thờ sấm ngôn của thần Jupiter. Con bồ câu thứ hai bay đến đền thờ thần Jupiter Ammon tại ốc đảo Libya, và truyền đi một mệnh lệnh tương tự. Một giai thoại khác kể lại rằng, chúng không phải là chim bồ câu, mà là những nữ tu sĩ bị bắt cóc khỏi Thebes ở Ai Cập bởi người Phoenicia, và lập nên các đền thờ sấm ngôn tại ốc đảo và Dodona. Những lời phán truyền của sấm ngôn được cất lên từ những tán cây, qua tiếng lá xào xạc trong gió, với những âm thanh được diễn giải bởi các tăng lữ.

Thế nhưng, nổi tiếng nhất trong các sấm ngôn Hy Lạp chính là đền thờ thần Apollo tại Delphi, một thành phố được xây dựng trên các sườn đồi của dãy Parnassus thuộc Phocis.

Người ta đã sớm nhận thấy rằng những con dê gặm cỏ trên sườn Parnassus thường rơi vào trạng thái co giật khi chúng đến gần một khe nứt dài sâu thẳm nào đó trên sườn núi. Điều này bắt nguồn từ một làn hơi kỳ lạ bốc lên từ hang động, và một trong những người chăn dê đã bị cám dỗ thử nghiệm tác động của nó lên bản thân mình. Hít phải luồng không khí gây say ấy, anh ta cũng chịu chung trạng thái giống như đàn gia súc, và cư dân vùng xung quanh, không thể giải thích nổi hiện tượng này, đã quy những tiếng lảm nhảm co giật mà anh ta phát ra khi chìm dưới uy lực của làn hơi ấy cho sự soi sáng thần linh. Sự việc nhanh chóng lan truyền rộng rãi và một ngôi đền đã được dựng lên ngay tại đó. Sức ảnh hưởng tiên tri thoạt đầu được quy cho nữ thần Đất, cho thần Neptune, Themis và nhiều vị khác, nhưng cuối cùng nó được ấn định cho thần Apollo và chỉ riêng một mình ngài. Một nữ tư tế được chỉ định với nhiệm vụ hít thở làn khí thiêng liêng ấy, và được gọi là Pythia. Nàng được chuẩn bị cho sứ mệnh này thông qua nghi thức tẩy uệ trước đó tại dòng suối Castalia, và sau khi được đội vòng nguyệt quế sẽ ngồi lên một chiếc kiềng ba chân cũng được trang hoàng tương tự, được đặt ngay bên trên khe nứt nơi luồng hơi thần thánh thoát ra. Những lời phán truyền được truyền cảm hứng của nàng trong tư thế ấy được diễn giải bởi các giới tăng lữ.

Bên cạnh các sấm ngôn của thần Jupiter và Apollo tại Dodona và Delphi, sấm ngôn của Trophonius ở Boeotia cũng rất được coi trọng. Trophonius và Agamedes là hai anh em. Họ là những kiến trúc sư lỗi lạc, từng xây dựng đền thờ thần Apollo tại Delphi và một kho bạc cho Vua Hyrieus. Trong bức tường của kho bạc, họ đặt một viên đá sao cho có thể tháo rời ra được; và nhờ cách này họ đã thỉnh thoảng khoắng sạch kho báu. Điều này khiến vua Hyrieus kinh ngạc bởi ổ khóa và niêm phong của ông vẫn nguyên vẹn mà tài sản cứ thế vơi dần đi. Cuối cùng ông giăng bẫy bắt kẻ trộm và Agamedes đã sa lưới. Trophonius không sao giải cứu được anh trai, và lo sợ rằng khi bị bắt hắn sẽ bị tra tấn đến mức phải khai ra đồng phạm, bèn chặt đầu anh trai mình. Bản thân Trophonius tương truyền cũng bị mặt đất nuốt chửng chẳng lâu sau đó.

Sấm ngôn của Trophonius nằm tại Lebadea ở Boeotia. Trong một trận hạn hán lớn, người Boeotia tương truyền đã được vị thần tại Delphi chỉ dẫn hãy tìm đến sự trợ giúp của Trophonius tại Lebadea. Họ đến đó nhưng không tài nào tìm thấy đền thờ sấm ngôn. Tuy nhiên, một người trong số họ tình cờ nhìn thấy một đàn ong bèn đi theo chúng đến một khe nứt trên mặt đất, nơi hóa ra lại chính là địa điểm cần tìm.

Những nghi thức đặc biệt phải được tuân thủ bởi kẻ đến thỉnh cầu sấm ngôn. Sau những bước chuẩn bị sơ bộ ấy, người đó đi xuống hang động qua một lối đi hẹp. Nơi này chỉ có thể bước vào khi màn đêm buông xuống. Người đó quay trở lại từ hang động cũng bằng lối đi hẹp ấy, nhưng bước đi giật lùi. Trông anh ta đầy vẻ u sầu và chán nản; và do đó xuất hiện câu thành ngữ dùng để chỉ một kẻ ủ rũ và ảm đạm: "Hắn ta vừa đi thỉnh cầu sấm ngôn của Trophonius về đấy."

Có vô số đền thờ sấm ngôn của thần Aesculapius, nhưng nổi tiếng nhất là tại Epidaurus. Tại đây những kẻ đau ốm tìm kiếm những lời phán truyền và sự phục hồi sức khỏe bằng cách ngủ lại trong đền thờ. Người ta đã suy luận từ những ghi chép còn lưu truyền lại rằng phương pháp chữa trị bệnh nhân có nét tương đồng với cái ngày nay được gọi là Từ tính động vật hay thuật Thôi miên Mesmer.

Loài rắn được coi là linh thiêng đối với thần Aesculapius, có lẽ bởi vì một tín điều mê tín cho rằng những loài động vật ấy có khả năng tự đổi mới tuổi thanh xuân thông qua việc thay lớp da. Sự thờ phụng thần Aesculapius được du nhập vào Rome vào một thời kỳ dịch bệnh hoành hành dữ dội, và một phái đoàn đã được cử đến đền thờ Epidaurus để cầu xin sự giúp đỡ của vị thần. Thần Aesculapius đã tỏ ra khoan dung, và trên đường trở về, con thuyền được tháp tùng bởi ngài dưới hình hài một con rắn. Khi đến dòng sông Tiber, con rắn trườn khỏi con thuyền và chiếm lấy một hòn đảo trên sông, và một ngôi đền đã được dựng lên tại đó để tôn vinh ngài.

Tại Memphis, chú bò thần Apis đưa ra câu trả lời cho những ai thỉnh cầu nó thông qua cách thức nó tiếp nhận hay từ chối những gì được dâng lên. Nếu chú bò từ chối thức ăn từ tay kẻ thỉnh cầu, điều đó được xem là điềm gấu, và ngược lại nếu nó nhận lấy.

Đã từng có một câu hỏi đặt ra là liệu các lời phán truyền của sấm ngôn nên được quy cho mưu mẹo thuần túy của con người hay là tác động từ các thế lực tà ác. Quan điểm thứ hai phổ biến hơn cả trong các thời đại đã qua. Một lý thuyết thứ ba đã được đưa ra kể từ khi các hiện tượng của thuật Thôi miên thu hút sự chú ý, rằng một trạng thái giống như trạng thái thôi miên đã được tạo ra ở nữ đồng trinh Pythia, và năng lực clairvoyance (thấu thị) đã thực sự được kích hoạt.

Một câu hỏi khác đặt ra là về thời điểm các sấm ngôn ngoại giáo ngưng ban phát những lời phán truyền. Các tác giả Kitô giáo cổ đại khẳng định rằng chúng đã trở nên câm lặng vào thời điểm Chúa Kitô ra đời, và không còn ai nghe thấy tiếng nữa kể từ mốc thời gian ấy. Milton áp dụng quan điểm này trong bài Thửng ca mừng Chúa giáng sinh, và qua những vần thơ mang vẻ đẹp trang nghiêm và cao cả, ông phác họa sự hoảng loạn của các bức tượng thần ngoại giáo trước sự giáng lâm của Đấng Cứu Thế.

"Các sấm ngôn đều câm lặng;

Chẳng còn tiếng nói hay tiếng vo ve rùng rợn nào

Vang vọng qua mái vòm cong bằng những lời lẽ đánh lừa.

Thần Apollo từ điện thờ của mình

Chẳng thể nào tiên tri được nữa,

Với tiếng thét rỗng tuếch rời bỏ chốn dốc cao Delphi.

Chẳng còn trạng thái thôi miên ban đêm hay bùa chú được thầm thì nào

Có thể truyền cảm hứng cho vị tư tế tái nhợt phát ra từ căn phòng tiên tri."

Trong bài thơ Cây sồi Yardley của Cowper có một vài ẩn dụ thần thoại rất đẹp. Hình ảnh đầu tiên trong hai hình ảnh sau đây hướng về truyền thuyết về Castor và Pollux; hình ảnh thứ hai phù hợp hơn với chủ đề hiện tại của chúng ta. Hướng về hạt dẻ, ông cất lời,

"Ngươi rơi xuống khi đã chín muồi; và trong lớp đất thịt màu mỡ,

Tràn trề nhựa sống của thực vật đang căng phồng,

Ngươi đã phá vỡ vỏ hạt, giống như cặp Song sinh trong truyền thuyết

Giờ đây đã hóa thành các vì sao; hai thùy nhô ra, đối xứng chính xác;

Một chiếc lá nối tiếp một chiếc lá khác,

Và, khi mọi yếu tố nâng niu sự sinh trưởng nhỏ nhoi của ngươi

Một cách đầy thuận lợi, ngươi đã trở thành một nhành cây.

Ai đã sống vào thời điểm ngươi còn non trẻ thế? Ôi, giá như ngươi có thể cất lời

Như những thân cây đồng loại của ngươi tại Dodona thuở nào

Mang đầy sấm ngôn, ta sẽ chẳng tò mò gặng hỏi

Về tương lai vốn tốt nhất là nên ẩn giấu, mà sẽ tha thiết hỏi ngươi

Về quá khứ ít mơ hồ hơn."

Tennyson trong tác phẩm Cây sồi biết nói đã gợi nhắc đến những thân sồi ở Dodona qua những dòng thơ sau:

"Và ta sẽ lao động bằng cả văn xuôi lẫn vần điệu,

Và ca ngợi nàng trong cả hai hình thức ấy

Hơn bất kỳ thi nhân nào từng tôn vinh cây dẻ tây hay cây đoạn,

Hay giống cây xứ Thessaly ấy

Nơi chú chim bồ câu khoang cổ sẫm màu từng trú ngụ

Và cất lên những câu phán truyền huyền bí."

Byron gợi nhắc đến sấm ngôn Delphi khi ông nói về Rousseau — người mà các trước tác của ông được nhà thơ cho là đã góp phần to lớn châm ngòi cho cuộc cách mạng Pháp — bằng những vần thơ:

"Bởi khi ấy ông được ơn trên soi sáng, và từ nơi ông phát ra,

Tựa như từ hang động huyền bí của nữ tư tế Pythia thuở xưa,

Những lời phán truyền đã thiêu rụi cả thế gian này,

Và chẳng chịu lụi tàn cho đến khi các vương quốc đều sụp đổ."

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.