Thần Thoại Bulfinch: Thời Đại Huyền Thoại

Lượt đọc: 279 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 33

❊ ❊ ❊

Baldur, vị thần nhân hậu, vốn bị dày vò bởi những giấc chiêm bao kinh hoàng dự báo về mối nguy hiểm đến tính mạng, đã kể lại những điềm báo ấy cho hội đồng các vị thần. Họ quyết định dùng phép thuật để ngăn chặn mối đe dọa này. Frigga, vợ của Odin, đã bắt vạn vật—từ lửa, nước, sắt và các kim loại khác, cho đến đá, cây cối, bệnh tật, dã thú, chim muông, chất độc và cả những loài bò sát—phải thề rằng không một thứ nào được làm hại đến Baldur.

Vốn chẳng yên lòng với những điều đó, lại thêm lo sợ cho số phận của con trai, Odin quyết định đi hỏi vị tiên tri Angerbode, một nữ khổng lồ là mẹ của Fenris, Hela và con rắn Midgard. Bà đã chết, và Odin buộc phải tìm đến bà nơi địa ngục của Hela. Cuộc hành trình xuống địa ngục này của Odin chính là chủ đề trong bài thơ tuyệt tác của Gray, mở đầu bằng những dòng:

"Vị vua của loài người nhanh chóng vươn mình

Và vội vàng đóng yên lên con chiến mã đen huyền."

Nhưng các vị thần khác lại cảm thấy những việc Frigga làm đã quá đủ, họ lấy Baldur ra làm bia tập bắn, kẻ ném phi tiêu, người ném đá, thậm chí vung kiếm và rìu chiến chém vào người ông, vì dù họ có làm gì đi nữa cũng không thể tổn hại đến ông. Điều này trở thành một thú vui ưa thích và được coi là cách bày tỏ sự tôn vinh đối với Baldur. Tuy nhiên, Loki khi chứng kiến cảnh tượng đó lại vô cùng khó chịu vì Baldur không hề bị thương. Thế là, hắn cải trang thành một người đàn bà và tìm đến Fensalir, dinh thự của Frigga. Khi thấy người đàn bà giả mạo, nữ thần liền hỏi liệu bà có biết các vị thần đang làm gì trong buổi họp mặt không. Loki đáp rằng họ đang ném đá và phi tiêu vào Baldur mà không thể làm hại ông. Frigga nói: "Phải rồi, chẳng đá, chẳng cành cây, hay bất cứ thứ gì có thể làm hại Baldur, vì ta đã bắt tất cả phải thề." Người đàn bà kia kêu lên: "Cái gì? Tất cả vạn vật đều đã thề sẽ tha cho Baldur sao?" Frigga trả lời: "Tất cả mọi thứ, trừ một loài cây bụi nhỏ mọc ở phía đông Valhalla gọi là Tầm gửi, thứ mà ta nghĩ còn quá non nớt và yếu ớt để bắt nó phải thề."

Ngay khi nghe thấy vậy, Loki liền rời đi, trở lại hình dạng thật, cắt cành tầm gửi rồi tìm đến nơi các vị thần đang tụ họp. Tại đó, hắn thấy Hodur đang đứng tách biệt, không tham gia vào các trò chơi vì bị mù. Hắn tiến lại gần và nói: "Sao ngươi không ném thứ gì đó vào Baldur đi?"

"Vì ta bị mù," Hodur đáp, "không thấy Baldur ở đâu, hơn nữa ta cũng chẳng có gì để ném."

"Đến đây nào," Loki nói tiếp, "hãy làm như những người khác và bày tỏ sự tôn vinh với Baldur bằng cách ném cành cây này vào ông ấy, ta sẽ giúp ngươi hướng tay về phía ông ấy đang đứng."

Hodur cầm lấy tầm gửi, và dưới sự dẫn dắt của Loki, ném về phía Baldur. Cành cây xuyên thấu người Baldur, khiến ông gục xuống và trút hơi thở cuối cùng. Thật chắc chắn rằng, chưa từng có một hành động nào tàn bạo hơn thế từng được chứng kiến, dù là giữa thần linh hay con người. Khi Baldur ngã xuống, các vị thần bàng hoàng đến lặng người, họ nhìn nhau và đồng lòng muốn bắt giữ kẻ gây ra tội ác, nhưng họ buộc phải hoãn việc trả thù vì tôn trọng nơi thánh thiêng mà họ đang tụ họp. Họ trút nỗi đau buồn bằng những tiếng than khóc thảm thiết. Khi các vị thần trấn tĩnh lại, Frigga hỏi ai trong số họ muốn giành trọn tình yêu và thiện cảm của bà. Bà nói: "Người đó sẽ phải cưỡi ngựa đến Hel và đưa ra lời chuộc tội với Hela, nếu mụ ta chịu để Baldur trở về Asgard." Ngay lập tức, Hermod, người có biệt danh là Kẻ Nhanh Nhẹn, con trai của Odin, đã đề nghị thực hiện chuyến đi này. Con ngựa của Odin là Sleipnir, với tám cái chân có thể chạy nhanh hơn gió, được dắt ra, Hermod leo lên lưng ngựa và phóng đi thực hiện sứ mệnh. Trong suốt chín ngày đêm, chàng cưỡi ngựa xuyên qua những thung lũng sâu thẳm tối tăm đến mức không thể nhìn thấy bất cứ thứ gì, cho đến khi đến bên con sông Gyoll và vượt qua bằng một cây cầu phủ đầy vàng ròng. Nữ thần canh giữ cây cầu hỏi chàng tên tuổi và dòng dõi, đồng thời kể rằng ngày hôm trước có năm đoàn người chết đã đi qua cầu, nhưng không làm nó rung chuyển nhiều như chàng. Nàng nói thêm: "Nhưng chàng không có vẻ gì là của cái chết cả; vậy tại sao chàng lại cưỡi ngựa đi trên con đường tới Hel này?"

Hermod đáp: "Ta cưỡi ngựa tới Hel để tìm Baldur. Nàng có tình cờ thấy chàng đi qua đây không?"

Nàng trả lời: "Baldur đã đi qua cầu Gyoll, và con đường dẫn tới nơi cư ngụ của người chết nằm ở đằng kia."

Hermod tiếp tục hành trình cho đến khi tới những cánh cổng bị khóa chặt của Hel. Chàng xuống ngựa, thắt chặt yên cương, rồi leo lên ngựa, thúc mạnh cả hai cựa vào hông nó, khiến con vật nhảy vọt qua cổng bằng một cú nhảy kinh hồn mà không hề chạm vào đó. Hermod sau đó phi ngựa đến cung điện, nơi chàng thấy anh trai Baldur đang ngồi ở vị trí trang trọng nhất trong sảnh, và chàng đã qua đêm tại đó cùng anh. Sáng hôm sau, chàng khẩn cầu Hela hãy để Baldur cưỡi ngựa về nhà cùng mình, đảm bảo với mụ rằng khắp chốn thần linh chỉ toàn nghe thấy những tiếng than khóc. Hela trả lời rằng giờ đây cần phải thử xem Baldur có thực sự được yêu mến như lời đồn hay không. Mụ nói thêm: "Nếu tất cả vạn vật trên thế giới này, cả sinh linh và vật vô tri, đều khóc thương cho hắn, thì hắn sẽ được sống lại; nhưng nếu có bất cứ thứ gì lên tiếng phản đối hoặc từ chối khóc thương, thì hắn sẽ bị giữ lại ở Hel."

Hermod cưỡi ngựa trở về Asgard và thuật lại tất cả những gì chàng đã nghe và chứng kiến.

Các vị thần sau đó phái các sứ giả đi khắp thế giới để cầu xin mọi thứ hãy khóc thương để Baldur có thể được giải thoát khỏi Hel. Mọi vật đều sẵn lòng tuân theo yêu cầu này, từ con người cho đến mọi sinh vật sống khác, cũng như đất đá, cây cối và kim loại, giống như cách chúng ta từng thấy những vật này "đổ mồ hôi" khi được mang từ nơi lạnh lẽo vào nơi nóng bức. Khi các sứ giả đang trên đường trở về, họ bắt gặp một mụ già tên là Thaukt đang ngồi trong một hang động và khẩn cầu mụ hãy khóc để Baldur thoát khỏi Hel. Nhưng mụ đáp:

"Thaukt sẽ than van

Bằng những giọt lệ khô

Cho ngọn lửa tang Baldur.

Hãy để Hela giữ lấy kẻ thuộc về mụ."

Người ta nghi ngờ mạnh mẽ rằng mụ già này không ai khác chính là Loki, kẻ không bao giờ ngừng gieo rắc tai ương giữa thần linh và con người. Thế là Baldur không thể trở lại Asgard. (Trong tập Thơ của Longfellow, tập 1, trang 379, độc giả sẽ tìm thấy một bài thơ tựa đề Tegner's Drapa, viết về cái chết của Baldur.)

Trong tập Thơ của Matthew Arnold có một bài mang tên "Cái chết của Balder", mở đầu như sau:

"Vậy là trên sàn, Balder nằm đó, đã chết; và xung quanh

La liệt kiếm, rìu, phi tiêu và giáo mác,

Thứ mà tất cả các vị thần đã vô tình ném trong trò chơi

Vào Balder, người không vũ khí nào đâm xuyên hay chém được;

Nhưng trong ngực chàng cắm chặt nhành cây định mệnh

Là tầm gửi, thứ mà Lok kẻ buộc tội đã trao

Cho Hoder, và Hoder vô tình đã ném đi;

Chỉ với thứ đó, mạng sống của Balder không còn bùa hộ mệnh.

Và tất cả các vị thần cùng các anh hùng đều đến

Vây quanh Balder trên sàn nhà đẫm máu

Khóc than ai oán; và Valhalla vang vọng

Tận mái vòm vàng những tiếng nức nở và khóc than;

Trên bàn, những món ăn chưa ai chạm đũa,

Và trong những chiếc sừng cùng hộp sọ viền vàng vẫn còn rượu;

Và đêm nay lẽ ra đã buông xuống và thấy họ vẫn

Đang khóc than; nhưng ý muốn của Odin lại khác."

Các vị thần nâng thi thể người quá cố và mang ra bờ biển, nơi con tàu Hringham của Baldur đang đậu, vốn được coi là con tàu lớn nhất thế giới. Thi thể của Baldur được đặt lên giàn hỏa táng trên tàu, và vợ chàng là Nanna đã vô cùng đau đớn khi chứng kiến cảnh đó đến mức trái tim tan vỡ, thi thể nàng được hỏa táng trên cùng giàn với chồng. Có rất đông người thuộc nhiều tầng lớp đến dự tang lễ của Baldur. Đầu tiên là Odin đi cùng Frigga, các Valkyrie và những con quạ của ông; rồi đến Frey trên chiếc xe được kéo bởi con lợn lòi Gullinbursti; Heimdall cưỡi con ngựa Gulltopp của mình, và Freya điều khiển cỗ xe được kéo bởi những con mèo. Ngoài ra còn có rất nhiều khổng lồ Băng giá và khổng lồ miền núi. Con ngựa của Baldur cũng được dắt đến giàn hỏa táng, trang bị đầy đủ và bị thiêu rụi trong cùng ngọn lửa với chủ nhân của nó.

Nhưng Loki đã không thoát khỏi sự trừng phạt xứng đáng. Khi thấy các vị thần phẫn nộ như thế nào, hắn trốn lên núi và tự xây một túp lều với bốn cánh cửa để có thể nhìn thấy mọi mối nguy hiểm đang đến gần. Hắn phát minh ra một chiếc lưới để bắt cá, loại lưới mà ngư dân đã sử dụng từ thời đó. Nhưng Odin đã tìm ra nơi ẩn náu của hắn và các vị thần tập hợp lại để bắt hắn. Thấy vậy, Loki biến thành một con cá hồi và nằm ẩn mình giữa những tảng đá dưới suối. Nhưng các vị thần đã dùng lưới của hắn để quét suối, và Loki thấy mình sắp bị bắt nên cố nhảy qua lưới; nhưng Thor đã tóm được đuôi hắn và ép chặt lại, khiến cá hồi từ đó về sau có phần đuôi mỏng và mảnh đến lạ thường. Họ trói hắn bằng xiềng xích và treo một con rắn phía trên đầu hắn, nọc độc của nó nhỏ từng giọt xuống mặt hắn. Vợ hắn là Siguna ngồi bên cạnh và hứng những giọt nọc độc vào một chiếc chén; nhưng khi nàng mang chén đi đổ, nọc độc nhỏ xuống người Loki, khiến hắn rú lên vì kinh hãi và vặn vẹo cơ thể dữ dội đến mức cả trái đất rung chuyển, tạo nên cái mà con người gọi là động đất.

Edda đề cập đến một loại sinh vật khác, thấp kém hơn các vị thần nhưng vẫn sở hữu sức mạnh to lớn; đó là những Yêu tinh (Elves). Những linh hồn trắng, hay Yêu tinh Ánh sáng, vô cùng xinh đẹp, rực rỡ hơn cả mặt trời, và khoác trên mình những bộ trang phục với kết cấu tinh tế, trong suốt. Họ yêu ánh sáng, có thiện cảm với nhân loại, và thường xuất hiện như những đứa trẻ xinh xắn, đáng yêu. Vương quốc của họ được gọi là Alfheim, là lãnh địa của Freyr, thần mặt trời, nơi họ luôn vui đùa trong ánh sáng của ngài.

Yêu tinh Đêm hay Yêu tinh Đen là một loại sinh vật khác. Chúng là những tên lùn xấu xí, mũi dài, có màu nâu bẩn thỉu, chỉ xuất hiện vào ban đêm vì chúng tránh ánh mặt trời như kẻ thù nguy hiểm nhất; bởi bất cứ khi nào tia nắng chiếu vào, chúng sẽ ngay lập tức biến thành đá. Ngôn ngữ của chúng là tiếng vang của những chốn hoang vu, và nơi ở của chúng là những hang động, khe đá dưới lòng đất. Người ta cho rằng chúng sinh ra từ những con dòi, sản sinh từ phần thịt thối rữa trên cơ thể Ymir, và sau đó được các vị thần ban cho hình dáng con người cùng trí tuệ vĩ đại. Chúng đặc biệt nổi tiếng vì am hiểu những sức mạnh huyền bí của tự nhiên, và vì những chữ Rune mà chúng chạm khắc và giải thích. Chúng là những người thợ khéo léo nhất trong mọi tạo vật, làm việc trên cả kim loại và gỗ. Trong số những tác phẩm nổi tiếng nhất của chúng có chiếc búa của Thor và con tàu Skidbladnir, thứ mà chúng dâng cho Freyr, lớn đến mức có thể chứa tất cả các vị thần cùng binh khí và dụng cụ gia đình, nhưng lại được chế tác khéo léo đến mức khi gấp lại có thể bỏ vừa vào túi áo.

Một niềm tin vững chắc của các dân tộc phương bắc là sẽ đến lúc toàn bộ tạo vật hữu hình, các vị thần ở Valhalla và Niffleheim, cư dân của Jotunheim, Alfheim và Midgard, cùng với những nơi cư ngụ của họ, sẽ bị hủy diệt. Tuy nhiên, ngày kinh hoàng của sự hủy diệt sẽ không đến mà không có điềm báo trước. Đầu tiên sẽ là ba mùa đông liên tiếp, trong đó tuyết sẽ rơi từ bốn góc trời, sương giá rất khắc nghiệt, gió buốt thấu xương, thời tiết bão bùng, và mặt trời chẳng đem lại niềm vui. Ba mùa đông như vậy sẽ trôi qua mà không được dịu lại bởi một mùa hè nào. Sau đó sẽ là ba mùa đông tương tự, trong đó chiến tranh và bất hòa sẽ lan tràn khắp vũ trụ. Bản thân trái đất sẽ kinh hãi và bắt đầu rung chuyển, biển cả rời khỏi lòng chảo, bầu trời xé toạc, con người chết hàng loạt, và những con đại bàng trên không trung sẽ rỉa xác họ khi vẫn còn đang run rẩy. Sói Fenris lúc này sẽ phá vỡ xiềng xích, con rắn Midgard trồi lên từ giường của nó dưới biển, và Loki, được giải thoát khỏi xiềng xích, sẽ gia nhập cùng kẻ thù của các vị thần. Giữa sự tàn phá bao trùm, những người con của Muspelheim sẽ xông ra dưới sự dẫn dắt của Surtur, phía trước và sau họ là ngọn lửa cháy rực. Họ phi ngựa qua Bifrost, cây cầu cầu vồng, thứ bị vỡ vụn dưới vó ngựa. Nhưng họ, không màng đến việc cây cầu sụp đổ, vẫn tiến thẳng tới chiến trường mang tên Vigrid. Sói Fenris, con rắn Midgard, Loki cùng tất cả thuộc hạ của Hela và những khổng lồ Băng giá cũng kéo đến đó.

Heimdall đứng dậy và thổi tù và Giallar để tập hợp các vị thần và anh hùng cho cuộc chiến. Các vị thần tiến lên, dẫn đầu bởi Odin, người giao chiến với sói Fenris nhưng trở thành nạn nhân của con quái vật; tuy nhiên, nó lại bị Vidar, con trai của Odin, giết chết. Thor giành được danh tiếng vang dội khi giết chết con rắn Midgard, nhưng ngài lùi lại và ngã xuống chết, bị nghẹt thở bởi nọc độc mà con quái vật đang hấp hối phun ra khắp người ngài. Loki và Heimdall gặp nhau và chiến đấu cho đến khi cả hai đều tử trận. Các vị thần và kẻ thù của họ đã ngã xuống trong trận chiến, Surtur, kẻ đã giết Dreyr, phun lửa và ngọn lửa ra khắp thế giới, và toàn bộ vũ trụ bị thiêu rụi. Mặt trời trở nên mờ nhạt, trái đất chìm xuống đại dương, các vì sao rơi xuống từ bầu trời, và thời gian không còn nữa.

Sau đó, Alfadur (Đấng toàn năng) sẽ khiến một thiên đường mới và một trái đất mới trỗi dậy từ dưới biển. Trái đất mới, tràn ngập nguồn cung dồi dào, sẽ tự sản sinh ra hoa trái mà không cần lao động hay chăm sóc. Sự độc ác và đau khổ sẽ không còn được biết đến nữa, mà các vị thần và con người sẽ chung sống hạnh phúc bên nhau.

Người ta không thể đi xa ở Đan Mạch, Na Uy hoặc Thụy Điển mà không bắt gặp những tảng đá lớn, với nhiều hình thù khác nhau, khắc những ký tự gọi là Rune, trông thoáng qua rất khác với tất cả những gì chúng ta biết. Các chữ cái gần như luôn bao gồm những đường thẳng, dưới hình dạng những chiếc que nhỏ, đơn lẻ hoặc ghép lại với nhau. Những chiếc que như vậy trong thời cổ đại đã được các dân tộc phương bắc sử dụng với mục đích tiên đoán các sự kiện trong tương lai. Những chiếc que được lắc lên, và từ các hình dạng mà chúng tạo thành, một loại hình bói toán đã được rút ra.

Các ký tự Rune có nhiều loại. Chúng chủ yếu được dùng cho mục đích ma thuật. Những loại có hại, hay như họ gọi là những ký tự CAY ĐẮNG, được sử dụng để mang lại nhiều tai ương cho kẻ thù; những loại thuận lợi thì giúp xua đuổi vận rủi. Một số loại dùng để chữa bệnh, những loại khác dùng để chinh phục tình yêu, v.v. Trong thời kỳ sau này, chúng thường được sử dụng cho các văn bia, trong đó hơn một nghìn chiếc đã được tìm thấy. Ngôn ngữ này là một phương ngữ của tiếng Goth, gọi là tiếng Bắc Âu (Norse), hiện vẫn còn được sử dụng ở Iceland. Do đó, các văn bia có thể được đọc một cách chắc chắn, nhưng cho đến nay rất ít văn bia được tìm thấy có thể soi sáng đôi chút về lịch sử. Phần lớn chúng chỉ là những dòng tưởng niệm trên bia mộ.

Bài thơ của Gray về cuộc hành trình của Odin có nhắc đến việc sử dụng các chữ cái Rune để đọc thần chú:

"Hướng về phía phương bắc xa xôi,

Ba lần chàng vẽ vần thơ Rune;

Ba lần cất tiếng, bằng giọng điệu kinh hoàng,

Câu thơ rùng rợn đánh thức người chết,

Cho đến khi từ lòng đất rỗng sâu

Chầm chậm vang lên một âm thanh ảm đạm."

Các Skald là những thi sĩ và người kể chuyện của dân tộc, một tầng lớp người rất quan trọng trong mọi cộng đồng ở giai đoạn sơ khai của nền văn minh. Họ là những người lưu giữ bất kỳ kiến thức lịch sử nào hiện có, và nhiệm vụ của họ là hòa quyện chút niềm vui tri thức vào những bữa tiệc thô sơ của các chiến binh, bằng cách kể lại, với những sự đệm kèm của thơ ca và âm nhạc mà kỹ năng của họ có thể mang lại, những chiến công của các anh hùng còn sống hay đã khuất. Các tác phẩm của các Skald được gọi là Sagas, nhiều tác phẩm trong số đó đã được lưu truyền đến chúng ta, và chứa đựng những tư liệu quý giá về lịch sử, cũng như một bức tranh chân thực về tình trạng xã hội vào thời điểm mà chúng đề cập.

Các Edda và Saga đã đến với chúng ta từ Iceland. Đoạn trích sau đây từ các Bài giảng về Anh hùng và Sự tôn thờ Anh hùng của Carlyle đưa ra một cái nhìn sinh động về khu vực nơi những câu chuyện kỳ lạ mà chúng ta vừa đọc đã bắt nguồn. Hãy để độc giả đối chiếu nó trong giây lát với Hy Lạp, cái nôi của thần thoại cổ điển.

"Trên hòn đảo kỳ lạ đó, Iceland, nơi mà các nhà địa chất nói đã bùng nổ lên từ lửa dưới đáy biển, một vùng đất hoang dã cằn cỗi và nham thạch, bị nhấn chìm trong những cơn bão đen tối nhiều tháng mỗi năm, nhưng lại có vẻ đẹp hoang dã, lấp lánh vào mùa hè, vươn mình sừng sững ở đó, nghiêm nghị và ảm đạm giữa Đại dương phương Bắc, với những ngọn núi tuyết (yokul), những mạch nước phun ầm ầm (geyser), những hồ lưu huỳnh và những khe nứt núi lửa kinh hoàng, giống như chiến trường hỗn loạn rộng lớn của Băng và Lửa, nơi mà trong tất cả các địa điểm, chúng ta ít mong đợi nhất về văn học hay các ghi chép văn bản, thì những ghi chép về những điều này đã được viết lại. Trên bờ biển của vùng đất hoang dã này là một dải đất đầy cỏ, nơi gia súc có thể sinh tồn, và con người có thể sống nhờ chúng và nhờ những gì biển cả mang lại; và có vẻ như họ là những con người giàu chất thơ, những người mang trong mình những suy tư sâu sắc và cất lên những suy nghĩ ấy bằng âm nhạc. Mọi thứ sẽ mất đi biết bao nếu Iceland không trỗi dậy từ biển khơi, không được những người phương Bắc khám phá!"

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.