Pyramus là chàng trai khôi ngô tuấn tú nhất, và Thisbe là thiếu nữ kiều diễm nhất trong toàn cõi Babylon, nơi Semiramis trị vì. Cha mẹ hai nhà ở chung hai ngôi nhà sát vách nhau; tình làng nghĩa xóm đã đưa đôi trẻ lại gần, rồi sự quen biết dần đơm hoa kết trái thành tình yêu. Họ rất muốn kết duyên vợ chồng, ngặt nỗi phụ mẫu hai bên lại cấm đoán. Thế nhưng, có một điều họ chẳng tài nào ngăn cấm nổi, ấy là ngọn lửa tình vẫn bùng cháy với sức sống mãnh liệt ngang nhau trong lồng ngực cả hai. Họ trò chuyện bằng ký hiệu cùng ánh mắt, và ngọn lửa ấy càng bị che đậy lại càng bùng lên dữ dội hơn.
Trong bức tường ngăn cách giữa hai ngôi nhà có một vết nứt, vốn do một lỗi kỹ thuật nào đó trong cấu trúc từ trước. Chưa từng có ai để ý đến nó, nhưng đôi tình nhân đã phát hiện ra. Chuyện gì mà tình yêu lại chẳng thể tìm ra cơ chứ? Vết nứt ấy đã mở lối cho âm thanh đi qua, và những lời nhắn nhủ dịu dàng thường xuyên chuyền qua chuyền lại qua khe hở. Khi họ đứng đó, Pyramus ở phía này, Thisbe ở phía nọ, hơi thở của họ như hòa quyện vào nhau. "Hỡi bức tường tàn nhẫn," họ thường nói, "tại sao ngươi lại bắt hai kẻ yêu nhau phải chia lìa? Nhưng chúng ta sẽ chẳng vô ơn đâu. Thú thật, chúng ta phải mang ơn ngươi vì đã ban cho cái đặc ân truyền tải những lời yêu thương đến đôi tai đang mòn mỏi chờ mong." Những lời như thế được họ thốt lên từ hai phía bức tường; và khi màn đêm buông xuống buộc họ phải nói lời tạm biệt, họ liền áp đôi môi lên tường, nàng ở phía bên này, chàng ở phía bên kia, bởi họ chẳng thể đến gần nhau hơn nữa.
Một buổi sáng nọ, khi Aurora đã dập tắt muôn vì sao và mặt trời làm tan lớp sương giá trên thảm cỏ, họ gặp nhau ở chốn quen thuộc. Rồi sau khi than thở cho số phận éo le của mình, họ hẹn nhau rằng vào đêm tới, khi vạn vật đã chìm trong tĩnh lặng, họ sẽ lén lút trốn khỏi những ánh mắt canh chừng, rời bỏ mái nhà để ra ngoài đồng hoang; và để chắc chắn gặp được nhau, họ sẽ tìm đến một ngôi mộ cổ nổi tiếng nằm ngoài ranh giới thành phố được gọi là lăng mộ Ninus, đồng thời quy định rằng ai đến trước sẽ đứng chờ người kia dưới gốc một cái cây nhất định. Đó là một cây dâu tằm trắng mọc gần một con suối mát rượi. Mọi thỏa thuận đã xong xuôi, và họ nóng lòng chờ đợi mặt trời lặn xuống dưới làn nước rồi màn đêm trỗi dậy từ đó.
Đoạn, Thisbe thận trọng lẻn ra ngoài, không để gia đình hay biết, đầu trùm khăn kín, rảo bước đến lăng mộ và ngồi xuống dưới tán cây. Khi ngồi một mình trong ánh chiều mờ ảo, nàng bỗng nhìn thấy một con sư tử cái, miệng hãy còn rỏ máu từ chiến lợi phẩm vừa săn được, đang tiến đến bờ suối để giải khát. Thisbe hoảng hốt bỏ chạy, tìm chỗ ẩn nấp trong một hốc đá. Lúc tháo chạy, nàng vô tình đánh rơi chiếc khăn trùm đầu. Sau khi uống nước ở suối, con sư tử quay mình trở lại rừng sâu, và trông thấy chiếc khăn nằm trên mặt đất liền vồ lấy, cắn xé nát nhàu bằng bộ hàm đẫm máu.
Pyramus, do bị trễ giờ, lúc này mới tiến đến điểm hẹn. Chàng nhìn thấy trên cát những dấu chân sư tử, sắc mặt bỗng tái mét đi trông thấy. Chẳng mấy chốc, chàng tìm thấy chiếc khăn che mặt đã rách tơi tả và vấy máu. "Ôi, thiếu nữ bất hạnh," chàng thốt lên, "chính ta đã gây ra cái chết cho nàng! Đáng ra nàng phải được sống nhiều hơn ta, thế mà lại ngã xuống làm nạn nhân đầu tiên. Ta sẽ đi theo nàng. Ta là kẻ có tội khi đã rủ rê nàng đến chốn hiểm nguy này, lại chẳng có mặt ở đây để bảo vệ nàng. Hỡi bầy sư tử, hãy từ các hốc đá bước ra và dùng răng xé nát thể xác tội lỗi này đi!" Chàng nhặt chiếc khăn lên, mang theo nó đến cội cây đã hẹn, rồi phủ lên đó biết bao nụ hôn và dòng lệ. "Máu của ta cũng sẽ nhuốm đỏ sắc vải của nàng," chàng nói, rồi rút gươm tự đâm vào tim mình. Máu từ vết thương phun trào, nhuốm đỏ lựng những quả dâu tằm trắng trên cây; dòng máu thấm sâu vào lòng đất rồi vươn tới tận rễ, khiến sắc đỏ ấy từ thân cây dâng lên đến tận những chùm quả.
Lúc này, Thisbe, dù vẫn còn run sợ nhưng không muốn làm người yêu thất vọng, đã thận trọng bước ra, lo lắng ngóng tìm chàng trai, lòng khát khao kể cho chàng nghe về mối hiểm nguy vừa thoát nạn. Khi đến nơi và nhìn thấy màu sắc của những trái dâu đã đổi khác, nàng hoài nghi không biết đây có phải chốn cũ hay không. Trong lúc chần chừ, nàng thoáng thấy bóng một người đang oằn mình trong cơn hấp hối. Nàng giật lùi lại, một trận run rẩy chạy dọc toàn thân như gợn sóng lăn tăn trên mặt nước phẳng lặng khi một cơn gió bất chợt thổi qua. Nhưng ngay khi nhận ra người yêu, nàng thét lên đấm ngực; ôm chầm lấy thể xác đã lạnh ngắt, trút những giọt lệ vào vết thương và in muôn vàn nụ hôn lên đôi môi giá lạnh. "Ôi, Pyramus," nàng kêu lên, "chuyện gì đã xảy ra thế này? Hãy trả lời em, Pyramus; Thisbe của anh đây mà. Hãy nghe em, người yêu dấu, và ngẩng cái đầu đang rũ rượi ấy lên!" Nghe tiếng gọi Thisbe, Pyramus mở hé đôi mắt, rồi lại khép hờ. Nàng nhìn thấy chiếc khăn vấy máu của mình và vỏ kiếm trống không. "Chính tay anh đã tự sát, và vì em," nàng nói. "Em cũng có thể can đảm một lần, và tình yêu của em cũng sâu sắc chẳng kém gì anh. Em sẽ theo anh xuống suối vàng, bởi em chính là nguyên nhân; và cái chết, thứ duy nhất có thể chia cắt chúng ta, cũng chẳng ngăn nổi em đoàn tụ với anh. Còn hai bác, những bậc sinh thành bất hạnh của cả hai chúng con, xin chớ từ chối thỉnh cầu chung này. Một khi tình yêu và cái chết đã gắn kết chúng con, xin hãy để chung một nấm mồ chứa đựng tất cả. Và hỡi cội cây kia, hãy giữ lấy những dấu tích của cuộc thảm sát này. Nguyện cho trái của ngươi đời đời làm chứng nhân cho dòng máu của chúng ta." Nói đoạn, nàng lao lưoị gươm vào ngực mình. Cha mẹ nàng đã chấp thuận ước nguyện ấy; các vị thần cũng chuẩn y. Thể xác cả hai được chôn chung một mộ, và từ đó về sau, cội cây luôn sinh ra những quả màu tía, cứ thế kéo dài cho đến tận ngày nay.
Moore, trong tác phẩm *The Sylph's Ball*, khi bàn về Chiếc đèn an toàn của Davy, đã liên tưởng đến bức tường từng ngăn cách Thisbe và người tình:—
Ôi tấm lưới kim loại của chiếc đèn kia,
Tấm màn chắn bằng dây thép bảo vệ,
Thứ mà Davy khéo léo giăng quanh
Ngọn lửa nguy hiểm đang bùng cháy!
Bức tường ông dựng giữa Lửa và Không Khí,
Giống như thứ từng ngăn trở hạnh phúc của Thisbe trẻ tuổi,
Nơi qua những lỗ nhỏ, cặp đôi nguy hiểm này
Có thể nhìn thấy nhau, nhưng chẳng thể hôn nhau.
Trong bản dịch tác phẩm *Lusiad* của Mickle xuất hiện đoạn ẩn dụ sau đây về câu chuyện của Pyramus và Thisbe cùng sự biến hóa của những quả dâu tằm. Nhà thơ đang miêu tả Hòn đảo Tình yêu.
nơi mọi món quà bàn tay Pomona ban phát
Trong khu vườn vun trồng, tự nhiên mọc tươi tốt,
Hương vị ngọt ngào hơn và sắc màu tươi tắn hơn
Bất cứ thứ gì từng được bàn tay chăm sóc nâng niu.
Quả anh đào ở đây rực lên sắc đỏ ngời sáng,
Và nhuốm máu của kẻ si tình, thành từng chuỗi buông lơi,
Những quả dâu tằm trĩu nặng làm cong cả cành cây.
Nếu có độc giả trẻ nào của chúng ta đủ nhẫn tâm để cười cợt trên nỗi đau của tội nghiệp Pyramus và Thisbe, họ có thể tìm thấy dịp ấy khi lật giở vở kịch *Midsummer Night's Dream* của Shakespeare, nơi câu chuyện được nhại lại một cách vô cùng hài hước.
Dưới đây là đoạn miêu tả về vở kịch và các nhân vật qua lời của Viên dẫn chuyện.
Hỡi các vị thanh cao, hẳn quý vị ngạc nhiên trước màn biểu diễn này;
Nhưng cứ ngạc nhiên đi, cho đến khi sự thật phơi bày tất cả.
Người này là Pyramus, nếu quý vị muốn biết;
Còn vị phu nhân kiều diễm này chắc chắn là Thisby.
Người đàn ông này, với vữa trát và xi măng, đóng vai Bức tường,
Cái Bức tường đê tiện đã chia cắt đôi uyên ương này;
Và qua khe hở của Bức tường, hỡi những linh hồn tội nghiệp, họ bằng lòng
Thì thầm bên nhau. Về điều đó xin chớ ai lấy làm lạ.
Người đàn ông này, mang theo lồng đèn, chó và cành gai,
Đóng vai Ánh Trăng; bởi nếu quý vị muốn biết,
Dưới ánh Trăng mà đôi tình nhân này chẳng ngần ngại
Gặp nhau tại lăng mộ Ninus, ở đó, ở đó để tỏ tình.
Con thú dữ tợn này, có tên là Sư tử,
Nàng Thisby trung thực, đến trước vào ban đêm,
Đã xua đuổi, hay đúng hơn là làm cho khiếp vía;
Và khi nàng tháo chạy, chiếc khăn choàng liền rơi xuống,
Bị con Sư tử đê tiện dùng cái miệng đẫm máu vấy bẩn.
Chẳng mấy chốc Pyramus xuất hiện, chàng trai ngọt ngào và cao lớn,
Và tìm thấy chiếc khăn choàng đẫm máu của nàng Thisby trung thực;
Bởi thế với lưỡi dao, với lưỡi dao đẫm máu đầy tội lỗi,
Chàng dũng cảm đâm phăng lồng ngực sục sôi đẫm máu của mình;
Và Thisby, đang chần chừ dưới bóng cây dâu tằm,
Liền rút dao găm của chàng rồi ngã xuống chết theo.
Midsummer Night's Dream, v.1,128, et seq.
Cephalus là một thiếu nữ... à nhầm, một thiếu niên tuấn tú và rất ưa chuộng các môn thể thao nam tính. Chàng thường thức dậy trước bình minh để theo đuổi cuộc săn bắn. Aurora đã nhìn thấy chàng khi nàng vừa hé mắt nhìn ra, liền đem lòng yêu mến và bắt cóc chàng đi. Nhưng Cephalus vừa mới kết hôn với một người vợ vô cùng đáng yêu mà chàng hết mực đắm say. Nàng tên là Procris. Nàng là sủng ái của Diana, nữ thần săn bắn, người từng ban cho nàng một con chó có thể chạy nhanh hơn bất kỳ đối thủ nào, và một cây lao chẳng bao giờ bắn trượt mục tiêu; rồi Procris đã trao những món quà ấy cho chồng mình. Cephalus hạnh phúc bên vợ đến mức khước từ mọi lời nài nỉ của Aurora, khiến nàng cuối cùng phải bỏ đi trong cơn tức giận, vừa đi vừa nói: "Đi đi, tên phàm nhân vô ơn, cứ giữ lấy người vợ của ngươi đi, mà nếu ta đoán không lầm, sẽ có ngày ngươi vô cùng hối hận vì từng gặp lại nàng ta."
Cephalus quay về, và vẫn hạnh phúc viên mãn như xưa bên người vợ cùng những buổi đi săn chốn rừng sâu. Bấy giờ, chẳng may có vị thần giận dữ nào đó đã sai một con cáo hung dữ đến quấy phá vùng quê; và các thợ săn liền kéo nhau ra quân rầm rộ để bắt cho bằng được nó. Mọi nỗ lực của họ đều công cốc; chẳng con chó nào có thể đuổi kịp nó; cuối cùng họ đành tìm đến Cephalus để mượn con chó nổi tiếng của chàng, tên là Lelaps. Con chó vừa được thả ra liền lao đi vun vút, nhanh hơn cả tầm mắt người nhìn. Nếu không vì thấy những dấu chân của nó hằn trên cát, hẳn họ đã tưởng nó bay. Cephalus cùng mọi người đứng trên đồi chứng kiến cuộc đua. Con cáo dùng đủ mọi mưu mẹo; nó chạy vòng tròn rồi ngoặt hướng ngược lại, con chó bám sát gót, miệng há hốc cắn vào chân nó, nhưng chỉ đớp trúng không khí. Cephalus định dùng ngọn lao, bỗng thấy cả chó lẫn mồi khựng lại tức khắc. Các vị thần trên trời, những đấng đã ban tặng cả hai, không muốn thấy bên nào chiến thắng. Ngay trong tư thế sống động và đang hành động ấy, chúng đã hóa đá. Trông chúng sống động và tự nhiên đến mức, khi ngắm nhìn, hẳn bạn sẽ nghĩ rằng con này chuẩn bị sủa, còn con kia sắp lao người về phía trước.
Cephalus, dẫu đã mất con chó cưng, vẫn tiếp tục tìm thấy niềm vui trong những cuộc săn. Chàng thường đi từ sáng sớm, lang thang qua những cánh rừng và ngọn đồi một mình không bóng người, chẳng cần ai giúp đỡ, bởi ngọn lao của chàng luôn là thứ vũ khí bách phát bách trúng trong mọi trường hợp. Mệt nhoài vì săn bắn, khi mặt trời lên cao, chàng thường tìm mộthốc cây râm mát nơi con suối mát chảy qua, rồi nằm duỗi dài trên thảm cỏ cởi bỏ xiêm y để tận hưởng làn gió trời. Thỉnh thoảng chàng lại cất tiếng gọi lớn: "Hỡi làn gió ngọt ngào, hãy đến mơn trớn lồng ngực ta, hãy đến làm dịu đi cái nóng đang thiêu đốt ta đây." Có kẻ đi ngang qua vào một ngày nọ nghe được những lời chàng trò chuyện với gió trời ấy, bỗng ngu ngốc tin rằng chàng đang thì thầm với một thiếu nữ nào đó, liền mang bí mật ấy đi mách Procris, vợ của Cephalus. Tình yêu vốn rất dễ tin người. Procris nghe tin sét đánh ngang tai liền ngất lịm đi. Chốc lát sau tỉnh lại, nàng tự nhủ: "Chẳng thể nào có chuyện đó; ta sẽ không tin trừ khi chính mắt mình chứng kiến." Thế là nàng ôm nỗi lòng bồn chồn chờ đợi đến sáng hôm sau, khi Cephalus lên đường đi săn như thường lệ. Nàng burc ra lén lút bám theo chồng, rồi ẩn nấp tại nơi kẻ mách lẻo đã chỉ dẫn. Cephalus đến nơi như thói quen mỗi khi mệt mỏi vì vận động, rồi nằm dài trên bờ cỏ xanh, cất tiếng gọi: "Hỡi làn gió ngọt ngào, hãy đến mơn trớn ta; em biết ta yêu em nhường nào mà! Em làm cho những lùm cây và những bước chân lang thang đơn độc của anh trở nên thi vị biết bao." Chàng đang miên man nói tiếp thì chợt nghe, hoặc tưởng như nghe thấy, tiếng nức nở vọng lên từ lùm bụi. Đinh ninh đó là một con thú hoang, chàng liền phóng ngọn lao về phía có tiếng động. Một tiếng thét phát ra từ người vợ Procris yêu dấu đã báo cho chàng biết rằng thứ vũ khí ấy đã cắm phăng vào mục tiêu một cách oan nghiệt. Chàng lao đến nơi, tìm thấy nàng đang đẫm máu và trút những hơi tàn cuối cùng để cố rút ngọn lao – món quà chính tay nàng tặng – ra khỏi vết thương. Cephalus ôm nàng lên khỏi mặt đất, cố gắng cầm máu, gọi nàng tỉnh lại và đừng rời bỏ chàng trong nỗi dằn vặt tự trách về cái chết của nàng. Nàng hé đôi mắt mỏi mệt, cố gắng thốt lên mấy lời: "Thiếp xin chàng, nếu chàng từng yêu thiếp, nếu thiếp từng xứng đáng nhận được sự tử tế từ chàng, hỡi phu nhân... à nhầm, hỡi phu quân, hãy ban cho thiếp thỉnh cầu cuối cùng này: xin đừng kết hôn với mụ Làn Gió đáng ghét kia!" Điều này đã làm sáng tỏ toàn bộ bí ẩn; nhưng than ôi! Làm sáng tỏ lúc này thì có ít ích lợi gì nữa? Nàng đã trút hơi thở cuối cùng; nhưng gương mặt nàng mang vẻ bình thản, và nàng nhìn chồng đầy tha thứ, xót xa khi chàng giúp nàng thấu hiểu sự thật.
Trong vở kịch vừa được dẫn của Shakespeare, có một phân đoạn ẩn dụ nhắc đến Cephalus và Procris, dẫu có phần đánh vần hơi sai lệch.
Pyramus thốt rằng: "Chẳng có Shafalus nào lại thủy chung với Procrus đến thế."
Thisbe đáp: "Tựa như Shafalus với Procrus, em đối với anh."
Moore, trong tập *Legendary Ballads*, có một bài thơ viết về Cephalus và Procris, mở đầu như sau:—
Một chàng thợ săn nằm nghỉ trong lùm cây,
Để trốn lánh ánh mắt chói chang của buổi trưa hè,
Và chàng thường hay tán tỉnh ngọn gió lang thang
Hãy dùng tiếng thở để làm mát vầng trán mình.
Khi tiếng vo ve của loài ong rừng cũng chìm trong tĩnh lặng,
Chẳng một hơi thở nào lay động nổi mái tóc của cây dương,
Lời ca của chàng vẫn vang lên: "Hỡi Gió ngọt ngào, hãy đến!"
Trong khi tiếng Echo đáp lại: "Đến đi, hỡi Gió ngọt ngào!"