Thần Thoại Bulfinch: Thời Đại Huyền Thoại

Lượt đọc: 279 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Python

❊ ❊ ❊

Lớp bùn lầy mà dòng nước đại hồng thủy để lại trên mặt đất đã tạo ra một sự phì nhiêu quá mức, khiến muôn loài sinh sôi, cả tốt lẫn xấu. Giữa khung cảnh ấy, Python, một con quái xà khổng lồ, đã bò ra trở thành nỗi kinh hoàng của muôn dân và ẩn mình trong các hang động ở núi Parnassus. Apollo đã hạ sát nó bằng những mũi tên của mình— thứ vũ khí mà trước đó ngài chưa từng dùng để săn bắn bất cứ sinh vật nào ngoài những loài yếu ớt như thỏ rừng, dê hoang và các loài thú nhỏ tương tự. Để tưởng nhớ chiến công lẫy lừng này, ngài đã lập ra Thế vận hội Pythia, nơi kẻ chiến thắng trong các môn thi sức mạnh, tốc độ chạy hoặc đua xe ngựa sẽ được đội một vòng nguyệt quế làm bằng lá sồi; bởi vì cây nguyệt quế lúc bấy giờ vẫn chưa được Apollo chọn làm biểu tượng của riêng mình. Và chính tại nơi đây, Apollo đã lập ra đền sấm Delphi, đền sấm duy nhất "không chỉ thuộc về riêng một quốc gia nào, vì nó được lui tới bởi nhiều dân tộc bên ngoài, và trên thực tế, có uy danh cao nhất trên toàn thế giới. Vâng lệnh các phán truyền của nơi này, luật lệ của Lycurgus đã được ban hành, và những thuộc địa Hy Lạp đầu tiên được thành lập. Không một thành phố nào được xây dựng mà lại không thỉnh ý đền sấm Delphi trước, bởi người ta tin rằng Apollo vô cùng ưa thích việc lập nên các đô thị, mà chính ngài là người đã đặt viên đá móng đầu tiên; cũng chẳng có cuộc thám hiểm hay công việc trọng đại nào được thực hiện mà lại không đến chốn linh thiêng này để dò hỏi về khả năng thành công của nó" [Trích từ tác phẩm Thần thoại và Truyền thuyết Hy Lạp và La Mã của Beren].

Bức tượng nổi tiếng về thần Apollo mang tên Belvedere [Lấy theo tên sảnh Belvedere của cung điện Vatican nơi đặt bức tượng] khắc họa vị thần sau chiến công tiêu diệt con quái xà Python. Nhắc đến điều này, Byron đã viết trong tác phẩm Childe Harold (khúc iv, câu 161):—

"Chúa tể của cây cung không bao giờ bắn trượt,

Vị thần của sự sống, thi ca và ánh sáng,

Mặt trời hiện thân trong vóc dáng con người, với vầng trán

Rực rỡ hào quang từ chiến thắng trận mạc.

Mũi tên vừa mới rời cung; mũi tên bừng sáng

Mang theo cơn thịnh nộ của đấng tối cao; trong ánh mắt

Và cánh mũi ngài, vẻ kiêu hãnh đẹp đẽ cùng sức mạnh

Và uy quyền bùng lên những tia chớp chói ngời,

Lột tả trọn vẹn hình ảnh Thần Linh chỉ trong một cái nhìn."

Daphne là mối tình đầu của Apollo. Mối tình ấy không xảy ra tình cờ, mà do sự ác ý của thần Tình yêu Cupid. Apollo nhìn thấy cậu bé đang đùa nghịch với cung tên; và bản thân đang hân hoan với chiến thắng mới đây trước con quái xà Python, ngài liền bảo: "Cậu bé ngạo mạng kia, đồ chơi chiến trận thì có can hệ gì đến cậu? Hãy để chúng cho những đôi tay xứng đáng hơn. Hãy nhìn chiến công mà ta đã giành được bằng chính những thứ đó khi đối đầu với con rắn khổng lồ trải thân mình độc hại trên cả mẫu đất rộng lớn! Hãy bằng lòng với ngọn đuốc của mình đi, nhóc con, và cứ thắp lên ngọn lửa mà cậu gọi là thế ở bất cứ đâu cậu muốn, nhưng đừng có tơ tưởng đến vũ khí của ta."

Đứa con của thần Venus nghe những lời này liền đáp lại rằng: "Mũi tên của ngài có thể bắn hạ tất cả những thứ khác, hỡi Apollo, nhưng mũi tên của ta sẽ bắn trúng ngài." Nói đoạn, cậu ta bước lên một mỏm đá trên núi Parnassus, rút từ ống tên ra hai mũi tên với hai công dụng khác nhau, một mũi dùng để khơi gợi tình yêu, mũi kia để cự tuyệt nó. Mũi thứ nhất làm bằng vàng và có đầu nhọn sắc, mũi thứ hai tù và được bọc chì. Bằng mũi tên chì, cậu bắn trúng nàng tiên nước Daphne, con gái của vị thần sông Peneus, và bằng mũi tên vàng, cậu bắn thẳng vào tim Apollo. Ngay lập tức, vị thần bị cơn lửa tình thiêu đốt dành cho thiếu nữ, trong khi nàng lại căm ghét ý nghĩ yêu đương. Niềm vui của nàng nằm ở các trò chơi trong rừng sâu và những chiến lợi phẩm săn bắn. Biết bao kẻ si tình theo đuổi, nhưng nàng cự tuyệt tất cả, cứ rong ruổi khắp chốn rừng râm, chẳng mảy may bận tâm đến Cupid hay thần Hôn lễ Hymen. Cha nàng thường bảo: "Con gái ơi, con nợ ta một người rể quý; con nợ ta những đứa cháu nội ngoại." Còn nàng, căm ghét chuyện hôn nhân như thể một tội ác, với gương mặt xinh đẹp đỏ bừng vì thẹn thùng, liền vòng tay ôm lấy cổ cha và van nài: "Cha kính yêu, xin hãy ban cho con ân huệ này, để con được mãi mãi sống đời độc thân giống như nữ thần Diana." Người cha đồng ý, nhưng đồng thời cũng nói thêm: "Chính nhan sắc của con sẽ không cho phép điều đó."

Apollo yêu say đắm và khao khát có được nàng; và vị thần ban phán truyền cho cả thế gian lại chẳng đủ khôn ngoan để thấu tỏ vận mệnh của chính mình. Ngài nhìn thấy mái tóc nàng xõa buông lơi trên đôi vai, liền thốt lên: "Nếu khi rối bù mà đã duyên dáng nhường ấy, thì khi chải chuốt gọn gàng trông sẽ thế nào đây?" Ngài ngắm nhìn đôi mắt sáng ngời như những vì sao; ngắm làn môi nàng và không thỏa mãn chỉ với việc nhìn ngắm. Ngài khâm phục đôi bàn tay và cánh tay để trần đến tận vai, và bất cứ phần nào bị che khuất thì ngài lại tưởng tượng ra còn đẹp đẽ hơn bội phần. Ngài đuổi theo nàng; nàng cởm chạy, nhanh hơn cả gió, và chẳng mảy may dừng lại một giây trước những lời van xin của ngài. "Hãy dừng lại," ngài gọi, "hỡi con gái của Peneus; ta không phải kẻ thù. Đừng chạy trốn ta như cừu chạy trốn sói, hay bồ câu tránh diều hâu. Ta đuổi theo nàng vì tình yêu. Nàng làm ta đau khổ khôn nguôi vì sợ rằng nàng sẽ vấp ngã, bị thương trên những hòn đá này và chính ta lại là kẻ gây ra chuyện đó. Xin hãy chạy chậm lại, và ta cũng sẽ bước chậm theo. Ta chẳng phải kẻ phàm phu tục tử, cũng chẳng phải gã nhà quê thô lỗ. Jupiter là cha ta, và ta là chúa tể xứ Delphos lẫn Tenedos, tường tận mọi điều, từ quá khứ đến tương lai. Ta là vị thần của thi ca và tiếng đàn lia. Mũi tên của ta luôn bắn trúng hồng tâm; nhưng hỡi ôi! Một mũi tên còn chí mạng hơn thế đã đâm thủng trái tim ta rồi! Ta là vị thần y thuật, thông tuệ dược tính của mọi loài cây chữa bệnh. Than ôi! Ta lại đang mắc phải một căn bệnh mà chẳng thứ cao dán nào chữa lành được!"

Nàng tiên vẫn tiếp tục cuộc trốn chạy, để mặc những lời giãi bày của ngài dở dang. Và ngay cả khi đang bôn đào, nàng vẫn làm say đắm lòng ngài. Gió thổi tung xiêm y, và mái tóc xõa tung bay phấp phới sau lưng. Vị thần đâm ra sốt ruột khi thấy những lời tán tỉnh của mình trôi sông đổ biển, và được sự thúc đẩy của Cupid, ngài dần rút ngắn khoảng cách trong cuộc đua. Cảnh ấy tựa như một con chó săn đuổi theo chú thỏ, với hàm răng rộng mở sẵn sàng chộp lấy, trong khi con vật yếu ớt hơn cứ chồm về phía trước, luồn lách khỏi tầm tay. Cứ thế, vị thần và thiếu nữ cùng bay đi—ngài cất cánh trên đôi cánh tình yêu, còn nàng trên đôi cánh sợ hãi. Dẫu vậy, kẻ bám đuổi vẫn nhanh chân hơn, dần bắt kịp nàng, và hơi thở hổn hển của ngài phả vào mái tóc nàng. Giờ đây sức lực của nàng bắt đầu cạn kiệt, và khi đã kiệt quệ, nàng cất tiếng cầu cứu cha mình, vị thần sông: "Xin hãy giúp con, hỡi Peneus! Hãy mở lòng đất ra để che chở cho con, hoặc biến đổi hình hài này—thứ đã đẩy con vào hiểm cảnh!"

Nàng vừa dứt lời, một sự cứng đờ liền lan khắp các thớ thịt; lồng ngực nàng bắt đầu bị bao bọc bởi một lớp vỏ cây mềm mại; mái tóc hóa thành những chiếc lá; đôi tay biến thành cành cây; bàn chân dính chặt xuống đất như những chiếc rễ; và khuôn mặt nàng vươn lên thành ngọn cây, chẳng còn giữ lại gì ngoài nét đẹp thuở ban đầu. Apollo sững sờ đứng lặng. Ngài chạm vào thân cây và cảm nhận lớp da thịt vẫn còn run rẩy dưới lớp vỏ non. Ngài ôm lấy những cành cây và phủ lên thớ gỗ hàng ngàn nụ hôn. Cành cây rụt lại trước đôi môi ngài. "Vì nàng không thể làm vợ ta," ngài nói, "vậy thì chắc chắn nàng sẽ là cây của ta. Ta sẽ mang nàng làm vương miện cho riêng mình. Ta sẽ dùng nàng để trang hoàng cho cây đàn hạc và ống tên của ta; và khi các bậc chinh phục vĩ đại người La Mã dẫn đầu đoàn khải hoàn tiến vào Điện Capitol, nàng sẽ được kết thành vòng nguyệt quế trên vương miện của họ. Và, hỡi người mang sự trẻ trung vĩnh cửu như ta, nàng cũng sẽ mãi mãi xanh tươi, và lá của nàng sẽ chẳng bao giờ phai tàn." Nàng tiên, giờ đã hóa thành một cây nguyệt quế, cúi đầu kính cẩn tỏ lòng biết ơn.

Apollo là vị thần âm nhạc, thi ca và đồng thời là thần y thuật. Bởi vì, như nhà thơ Armstrong, bản thân cũng là một y sĩ, đã viết:—

"Âm nhạc tô điểm niềm vui, xoa dịu nỗi buồn,

Trừ khử bệnh tật, làm dịu mọi đớn đau;

Và thế nên người xưa đầy minh triết đã tôn thờ

Một quyền năng duy nhất của y học, giai điệu và khúc ca."

Câu chuyện về Apollo và Daphne thường được các nhà thơ nhắc đến. Waller đã vận dụng nó vào trường hợp của một người mà những vần thơ tình ái, dẫu chẳng thể làm mềm lòng người tình, lại mang về cho thi sĩ danh tiếng lan xa.

"Nhưng những gì chàng ca tụng trong khúc ca bất tử,

Dẫu không thành công, cũng chẳng phải hoài công vô ích.

Ngoại trừ giai nhân đáng lẽ phải đền đáp nỗi oan khiên cho chàng,

Họ đều lắng nghe niềm say đắm và tán thưởng khúc ca ấy.

Cũng như Phoebus, vô tình gặt hái tiếng tăm chẳng cầu mong,

Chàng với tay bắt lấy tình yêu và ôm trọn vòng nguyệt quế vào lòng."

Khổ thơ sau đây trích từ tác phẩm Adonais của Shelley ẩn dụ về cuộc tranh cãi thời trẻ của Byron với giới phê bình:—

"Bầy sói tụ bầy, chỉ gan dạ khi săn đuổi mồi;

Lũ quạ hôi tanh, kêu la inh ỏi trên thây ma;

Lũ kền kền trung thành với chiến kỳ của kẻ thắng trận,

Kẻ ăn uống nơi chốn hoang tàn từng bị tàn phá trước đó,

Và có đôi cánh gieo rắc dịch bệnh; chúng đã tháo chạy ra sao,

Khi tựa như Apollo, từ cây cung vàng của mình,

Vị thần Pythia của thời đại buông một mũi tên

Rồi mỉm cười! Kẻ cướp bóc chẳng dám thách thức đòn thứ hai;

Chúng nịnh nọt dưới đôi chân kiêu hãnh đang hắt hủi khi chúng bước qua."

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.