The Rural Deities. Erisichthon. Rhoecus. The Water Deities.
Camenae. Winds.
Pan, vị thần của chốn rừng xanh và đồng nội, của bầy gia súc và những mục đồng, thường trú ngụ trong các hang động, lang thang trên những sườn núi và thung lũng, tiêu khiển bằng việc săn bắn hoặc dẫn dắt các vũ điệu của loài tiên nữ. Ngài rất yêu âm nhạc, và như chúng ta đã thấy, chính là người phát minh ra sáo syrinx, hay ống sáo mục đồng, loại nhạc cụ mà ngài tự tay thổi một cách điêu luyện. Giống như các vị thần trú ngụ trong chốn thâm sơn cùng cốc khác, Pan thường khiến những ai vì công việc phải băng qua khu rừng vào ban đêm phải khiếp sợ, bởi vẻ u ám và hiu quạnh của cảnh vật nơi đây dễ khiến tâm trí con người chìm vào nỗi sợ hãi mang màu sắc mê tín. Do đó, những nỗi hoảng sợ bất thình lình không rõ nguyên nhân thường quy cho thần Pan, và được gọi là cơn hoảng loạn thần linh (Panic terror).
Đúng như ý nghĩa tên gọi của vị thần trong tiếng Hy Lạp là TẤT CẢ, Pan dần được xem như biểu tượng của vũ trụ và sự nhân cách hóa của Tự nhiên; và muộn hơn nữa, ngài được nhìn nhận là đại diện cho tất cả các vị thần cũng như cho chính thế giới ngoại giáo.
Sylvanus và Faunus là những vị thần La Mã có các đặc trưng tương đồng đến mức ta có thể xem họ chính là một nhân vật dưới những cái tên khác nhau.
Các nữ thần rừng, những bạn nhảy của Pan, chỉ là một trong số nhiều tầng lớp tiên nữ. Bên cạnh họ còn có các nàng Naiad cai quản suối nguồn, các nàng Oraid là tiên nữ của núi non hang động, và các nàng Nereid là tiên nữ biển cả. Ba nhóm sau là những bậc bất tử, nhưng các nữ thần rừng, gọi là Dryad hay Hamadryads, lại được tin là sẽ tàn lụi cùng với những cái cây từng là chốn dung thân và cùng sinh ra với họ. Do đó, việc vô cớ tàn phá một cái cây là hành động bất kính, và trong một số trường hợp trầm trọng, nó phải chịu sự trừng phạt nghiêm khắc, chẳng hạn như câu chuyện về Erisichthon mà chúng ta sắp kể đến đây.
Milton, trong đoạn miêu tả rực rỡ của ông về buổi sơ khai của tạo hóa, đã ca tụng Pan như sự nhân cách hóa của Tự nhiên:
"Universal Pan,
Knit with the Graces and the Hours in dance,
Led on the eternal spring."
Và khi miêu tả chốn dung thân của Eva:
"In shadier bower
More sacred or sequestered, though but feigned,
Pan or Sylvanus never slept, nor nymph
Nor Faunus haunted."
Paradise lost, B. IV.
Một nét đáng yêu trong tín ngưỡng ngoại giáo thời cổ là họ thích tìm kiếm dấu ấn thần linh trong mọi chuyển động của tự nhiên. Trí tưởng tượng của người Hy Lạp đã tô điểm cho mọi miền đất và biển cả bằng các vị thần, quy cho quyền năng của họ những hiện tượng mà triết học của chúng ta ngày nay gán cho các quy luật tự nhiên. Đôi khi, trong những tâm trạng thơ thẩn, chúng ta cảm thấy chạnh lòng nuối tiếc sự đổi thay ấy, và cho rằng trái tim đã mất đi nhiều bao nhiêu thì lý trí lại thu về bấy nhiêu từ sự thay thế đó. Nhà thơ Wordsworth đã diễn tả mạnh mẽ tâm trạng này như sau:
"Great God, I'd rather be
A Pagan, suckled in a creed outworn.
So might I, standing on this pleasant lea,
Have glimpses that would make me less forlorn;
Have sight of Proteus rising from th4e sea,
And hear old Tritou blow his wreathed horn."
Schiller, trong bài thơ Các vị thần Hy Lạp (The Gods of Greece), đã bày tỏ nỗi tiếc nuối trước sự sụp đổ của nền thần thoại tuyệt đẹp thời cổ đại theo một cách thức từng khơi gợi lời đáp từ từ một nữ nhà thơ Cơ đốc giáo, bà Browning, trong bài thơ mang tên Pan đã chết (The Dead Pan). Hai khổ thơ sau đây là một ví dụ:
"By your beauty which confesses
Some chief Beauty conquering you,
By our grand heroic guesses
Through your falsehood at the True,
We will weep NOT! Earth shall roll
Heir to each god's aureole,
And Pan is dead.
"Earth outgrows the mythic fancies
Sung beside her in her youth;
And those debonaire romances
Sound but dull beside the truth.
Phoebus' chariot course is run!
Look up poets, to the sun!
Pan, Pan is dead."
Những vần thơ này bắt nguồn từ một truyền thuyết Cơ đốc giáo thời sơ khai rằng khi các thiên thần loan báo cho những người mục đồng ở Bethlehem về sự ra đời của Chúa Củi, một tiếng thở dài não nề vang vọng qua khắp các hòn đảo Hy Lạp đã báo hiệu rằng vị Đại thần Pan đã chết, toàn bộ triều đình Olympus bị phế truất, và các vị thần lần lượt bị đày đọa vào chốn giá lạnh cùng bóng tối. Tương tự, Milton trong bài Thơ ca ngợi Giáng sinh (Hymn to the Nativity) đã viết:
"The lonely mountains o'er,
And the resounding shore,
A voice of weeping heard and loud lament;
From haunted spring and dale,
Edged with poplar pale,
The parting genius is with sighing sent;
With flower-enwoven tresses torn,
The nymphs in twilight shade of tangled thickets mourn."
Erisichthon là một kẻ ngạo mạn và phỉ báng thần linh. Có lần hắn cả gan dùng rìu xâm phạm một khu rừng linh thiêng thuộc về nữ thần Ceres. Nơi đây mọc lên một cây sồi cổ thụ to lớn đến mức nom như cả một khu rừng thu nhỏ, với thân cây sừng sững vươn cao, trên đó thường treo những vòng hoa tế lễ cùng những lời khắc ghi bày tỏ lòng biết ơn của những kẻ khẩn cầu đối với nàng tiên nữ cai quản cái cây. Không biết bao lần các nàng Dryad đã nắm tay nhau nhảy múa quanh nó. Chu vi thân cây đo được mười lăm thước, và nó vượt trội lên trên những thân cây khác cũng như cái cách chúng vượt lên trên thảm thực vật thấp. Thế nhưng, Erisichthon chẳng thấy có lý do gì để tha cho nó, liền ra lệnh cho gia nhân đốn hạ. Khi thấy họ ngập ngừng, hắn giật lấy cây rìu từ tay một người và lớn tiếng phỉ báng: "Ta chẳng thèm bận tâm nó có phải là cái cây được Nữ thần yêu quý hay không; cho dù đó có là chính vị nữ thần đi nữa thì nó cũng phải đổ xuống nếu dám cản đường ta." Nói đoạn, hắn vung rìu lên, và cây sồi dường như run rẩy rồi phát ra một tiếng rên rỉ. Khi nhát chém đầu tiên giáng xuống thân cây, máu từ vết thương tuôn xối xả. Tất cả những kẻ có mặt đều bàng hoàng kinh hãi, và một trong số họ đã liều lĩnh lên tiếng can ngăn, cố giữ chặt cây rìu tử thần. Erisichthon liền liếc nhìn với vẻ khinh miệt và bảo: "Hãy nhận lấy phần thưởng cho lòng thành kính của ngươi đi," rồi quay vũ khí vốn vừa gạt ra khỏi thân cây vào chính người đó, chém lên thân thể anh ta vô số vết thương và cắt đứt đầu nạn nhân. Lúc bấy giờ, từ giữa lòng cây sồi vẳng ra một tiếng nói: "Ta, kẻ trú ngụ trong cái cây này, là một nữ thần được Ceres yêu mến, và khi phải chết dưới tay ngươi, ta xin báo trước rằng sự trừng phạt đang chờ đợi ngươi." Hắn vẫn không chùn tay trước tội ác của mình, và cuối cùng, dưới những nhát chém liên hồi cùng lực kéo của dây thừng, cái cây đã đổ sụp xuống trong tiếng gầm rú, quật ngã phần lớn khu rừng trên đường nó ngã.
Bàng hoàng trước sự ra chết của người chị em và cảnh tượng niềm kiêu hãnh của chốn rừng xanh bị san bằng, các nàng Dryad đồng loạt kéo đến diện kiến nữ thần Ceres, tất cả đều khoác áo tang và khẩn nài ngài trừng phạt Erisichthon. Nữ thần khẽ gật đầu ưng thuận, và khi cái đầu ngài cúi xuống, những bông lúa chín vàng trên những cánh đồng trĩu hạt cũng cúi rạp theo. Ngài vạch ra một hình phạt thảm khốc đến mức ai nấy cũng phải rủ lòng thương nếu như một kẻ tội đồ như hắn xứng đáng được thương xót: đó là phó mặc hắn cho Nạn đói (Famine). Vì bản thân Ceres không thể đến gần Nạn đói — bởi các Nữ thần Vận mệnh (Fates) đã định đoạt rằng hai vị nữ thần này không bao giờ được chạm mặt nhau —, ngài bèn gọi một nàng tiên Oread từ ngọn núi của nàng đến và căn dặn: "Có một nơi nằm ở tận cùng vùng Scythia băng giá, một xứ sở tiêu điều, cằn cỗi, không bóng cây, chẳng hoa màu. Nơi đó ngự trị cái lạnh, nỗi sợ hãi, sự run rẩy và Nạn đói. Hãy tìm đến Nạn đói và bảo nàng hãy chiếm đoạt lấy tâm can của Erisichthon. Đừng để sự sung túc khuất phục nàng, cũng đừng để quyền năng từ những món quà của ta xua đuổi nàng đi. Đừng ngại đường xá xa xôi," (bởi Nạn đói cư ngụ ở một nơi rất xa Ceres), "hãy lấy cỗ xe của ta. Đám rồng rất phi mã, biết tuân theo dây cương và sẽ đưa ngươi vượt không trung trong chốc lát." Nói rồi ngài trao dây cương, nàng tiên liền đánh xe đi và chẳng mấy chốc đã đến Scythia. Khi đặt chân tới núi Caucasus, nàng dừng đám rồng lại và tìm thấy Nạn đói giữa một bãi đất đá lởm chởm, đang dùng răng và vuốt bới móc từng thảm cỏ thưa thớt. Tóc ả xơ xác, mắt trũng sâu, mặt tái mét, môi nhợt nhạt, hàm bám đầy bụi đất, còn làn da căng siết đến mức hằn rõ từng khúc xương. Khi nàng Oread nhìn thấy ả từ đằng xa (vì nàng không dám lại gần), nàng liền truyền đạt lại mệnh lệnh của Ceres; và dù đã ở lại ngắn nhất có thể cũng như giữ khoảng cách an toàn tối đa, nàng vẫn bắt đầu cảm thấy cồn cào đói bụng, đành vội vã quay đầu xe rồng phi thẳng về Thessaly.
Vâng lệnh Ceres, Nạn đói vút bay qua bầu không gian để đến tư dinh của Erisichthon, đột nhập vào phòng ngủ của kẻ tội đồ và bắt gặp hắn đang say giấc. Ả dùng đôi cánh ôm trùm lấy hắn rồi hòa mình vào cơ thể hắn, truyền thứ độc chất của mình vào từng thớ mạch máu. Hoàn tất nhiệm vụ, ả hối hả rời khỏi vùng đất trù phú để trở về chốn nương thân quen thuộc. Erisichthon vẫn chìm trong giấc ngủ, trong cơn mơ hắn thèm thuồng thức ăn và liên tục nhai ngấu nghiến như đang thưởng thức bữa tiệc. Lúc tỉnh dậy, cơn đói cồn cào trong hắn đã bùng phát dữ dội. Hắn lập tức đòi bày biện thức ăn ngay lập tức, bất kể đó là sản vật gì từ đất liền, biển cả hay bầu trời; và ngay cả khi đang ăn, hắn vẫn không ngớt miệng kêu đói. Lượng thức ăn đủ nuôi sống cả một thành phố hay một quốc gia cũng chẳng thấm vào đâu với hắn. Càng ăn nhiều, hắn lại càng thèm khát dữ dội hơn. Cơn đói của hắn tựa như biển cả thuởng muôn ngàn con sông đổ về mà chưa bao giờ đầy, hay giống như ngọn lửa thiêu rụi mọi thứ củi lửa chất lên mình mà vẫn mãi tham lam đòi hỏi thêm nữa.
Cơ ngơi của hắn nhanh chóng tiêu tan dưới sức ép từ cơn thèm ăn vô tận, thế nhưng cơn đói trong người vẫn không hề thuyên giảm. Cuối cùng, khi đã tán gia bại sản, hắn chỉ còn lại duy nhất một cô con gái — một người con đáng được hưởng một người cha tốt hơn thế. HẮN CŨNG ĐEM BÁN LUÔN NÀNG. Nàng khinh bỉ việc phải làm nô lệ cho một kẻ mua chuộc, nên khi đứng bên bờ biển, nàng đã ngẩng cao đôi tay khẩn cầu thần Neptune. Ngài đã thấu thấu lời cầu xin ấy, và dù người chủ mới đang ở ngay gần và vừa mới ngắm nhìn nàng cách đó một phút, Neptune vẫn phép màu biến đổi hình hài nàng thành một ngư dân đang cần mẫn làm việc. Người chủ đi tìm nàng và bắt gặp hình hài mới bèn cất tiếng hỏi: "Này bác đánh cá tốt bụng, cô thiếu nữ tóc xõa bù xù, ăn mặc khiêm nhường mà ta vừa thấy đứng quanh quẩn chỗ bác vừa đi đâu mất rồi? Hãy nói thật cho ta hay; cầu mong vận may mỉm cười với bác và chẳng có con cá nào cắn câu mà sổng mất." Nhận ra lời cầu nguyện đã linh ứng, nàng thầm vui mừng khôn xiết khi nghe câu hỏi hướng về chính mình. Nàng đáp: "Xin thứ lỗi cho ngài, người lạ ơi, vì tôi quá chú tâm vào chiếc phao câu nên chẳng để ý gì xung quanh; nhưng nguyện cho tôi chẳng bao giờ bắt được con cá nào nữa nếu như tôi thấy có bất kỳ người phụ nữ hay bóng người nào khác ngoài tôi ở quanh quẩn chốn này suốt từ nãy đến giờ." Gã chủ nhà sập bẫy và bỏ đi, đinh ninh rằng cô nô lệ của mình đã trốn mất tăm. Tấm thân nàng liền trở lại nguyên hình. Người cha vô cùng sung sướng khi thấy con gái vẫn ở bên mình kèm theo số tiền bán nàng kiếm được; thế là hắn liền đem bán nàng lần nữa. Nhưng cứ mỗi lần bị đem bán là nàng lại được sủng ân của Neptune phù phép biến đổi, lúc thành ngựa, lúc thành chim, khi lại là bò đực, rồi hươu đước, nhờ đó nàng luôn thoát khỏi tay những kẻ mua để trốn về nhà. Bằng cái mánh khóe đê hèn ấy, kẻ làm cha đói khát đã kiếm được chút thức ăn; nhưng chừng đó vẫn không đủ thỏa mãn cơn đói, và cuối cùng, sự đói khát đã bức bách hắn phải tự cắn xé da thịt chính mình, hắn cố gắng nuôi sống cơ thể bằng cách ăn thịt chính thân thể mình cho đến khi cái chết giải thoát hắn khỏi sự báo thù của Ceres.
Các nàng Hamadryads biết trừng phạt kẻ ác thì cũng biết trân trọng những nghĩa cử cao đẹp. Câu chuyện về Rhoecus chính là minh chứng cho điều đó. Rhoecus, trong một lần tình cờ nhìn thấy một cây sồi sắp ngã quỵ, đã ra lệnh cho gia nhân đến chống đỡ nó. Nàng tiên vốn đang đứng trước bờ vực diệt vong cùng cái cây nọ bèn hiện ra, bày tỏ lòng biết ơn vì hắn đã cứu mạng mình và giục hắn hãy đòi lấy phần thưởng xứng đáng. Rhoecus bạo gan ngỏ lời xin tình yêu của nàng, và nàng tiên đã ưng thuận. Đồng thời, nàng cũng dặn dò hắn phải giữ lòng chung thủy, đồng thời báo cho hắn biết rằng một chú ong sẽ là sứ giả của nàng, đến thông báo cho hắn thời điểm nàng chấp nhận cho hắn hội ngộ. Có lần, chú ong bay đến chỗ Rhoecus khi hắn đang mải chơi cờ tướng, và hắn đã vô tình xua đuổi nó đi. Hành động ấy khiến nàng tiên nổi giận tột cùng và tước đi thị lực của hắn.
Đồng bào của chúng ta, James Russell Lowell, đã lấy câu chuyện này làm đề tài cho một trong những bài thơ ngắn của ông. Ông mở đầu tác phẩm bằng những dòng sau:
"Hear now this fairy legend of old Greece,
As full of freedom, youth and beauty still,
As the immortal freshness of that grace
Carved for all ages on some Attic frieze."
Oceanus và Tethys là những vị thần Titan trị vì Đại dương. Khi Zeus cùng các anh em lật đổ các vị Titan và thâu tóm quyền lực, Neptune cùng Amphitrite đã kế vị ngai vàng cai quản nguồn nước thay cho Oceanus và Tethys.
Neptune là vị thủ lĩnh tối cao của các vị thần thủy tộc. Biểu tượng quyền năng của ngài là cây đinh ba, tức ngọn giáo ba ngạnh, thứ mà ngài thường dùng để làm nứt vỡ đá ngầm, khơi nguồn hay dập tắt bão tố, làm rung chuyển bờ cõi, và vô số việc khác. Ngài đã tạo ra loài ngựa và là vị thần bảo hộ cho những cuộc đua ngựa. Những chú tuấn mã của ngài có đôi móng bằng đồng và chiếc bờm bằng vàng. Chúng kéo cỗ xe của ngài lướt qua biển cả, khiến mặt nước trở nên phẳng lặng trước mũi xe, trong khi muôn loài thủy quái tung tăng nhảy múa dọc đường ngài đi.
Amphitrite là hiền thê của Neptune. Nàng là con gái của Nereus và Doris, đồng thời là thân mẫu của Triton. Để lấy lòng Amphitrite, Neptune đã cưỡi lưng cá heo đến tỏ tình. Sau khi chinh phục được trái tim nàng, ngài đã ban thưởng cho chú cá heo bằng cách đưa nó lên bầu trời thành một chòm sao.
Nereus và Doris là sinh thành của các nàng Nereid, trong số đó nổi tiếng nhất là Amphitrite, Thetis — thân mẫu của Achilles — và Galatea, người được gã khổng lồ một mắt Polyphemus đem lòng yêu mến. Nereus nổi danh bởi sự uy thông thái, lòng ái mộ chân lý và công lý, đồng thời được miêu tả là Hiền giả Biển cả thông thái, không bao giờ sai sót. Khả năng tiên tri cũng được quy cho ngài.
Triton là con trai của Neptune và Amphitrite, được các nhà thơ khắc họa là người thổi kèn hiệu cho thân phụ mình. Proteus cũng là một người con khác của Neptune. Giống như Nereus, ông được tôn xưng là bậc trưởng lão biển cả vì sự thông thái và khả năng thấu suốt tương lai. Năng lực đặc biệt của ông là khả năng biến hóa khôn lường thành bất kỳ hình hài nào tùy ý.
Thetis, ái nữ của Nereus và Doris, xinh đẹp đến mức chính Jupiter cũng từng cầu hôn nàng; thế nhưng, sau khi hay tin từ vị thần Titan Prometheus rằng Thetis sẽ sinh ra một người con trai vĩ đại hơn cả cha mình, Jupiter đã từ bỏ ý định và ban chiếu chỉ ép Thetis phải kết hôn với một người phàm. Nhờ sự trợ giúp của nhân mã Chiron, Peleus đã thành công cưới được nữ thần về làm vợ, và đứa con trai chung của họ chính là người anh hùng lừng lẫy Achilles. Trong chương viết về chiến tranh thành Troy, chúng ta sẽ thấy Thetis là một người mẹ tận tụy hết mực vì con, luôn phò tá chàng trong mọi hoạn nạn và dõi theo từng bước đường sự nghiệp của chàng từ đầu đến cuối.
Ino, ái nữ của Cadmus và là vợ của Athamas, khi đang trốn chạy người chồng điên dại cùng đứa con trai nhỏ Melicertes trên tay, đã gieo mình từ vách đá xuống lòng đại dương. Động lòng trắc ẩn, các vị thần đã phong nàng thành nữ thần biển cả dưới danh hiệu Leucothea, và sắc phong con trai nàng làm thần với tên gọi Palaemon. Cả hai đều được tôn kính với quyền năng cứu vớt người qua cơn đắm tàu và thường được các thủy thủ cất tiếng khẩn cầu. Palaemon thường được khắc họa trong hình ảnh cưỡi trên lưng cá heo. Các đại hội thể thao Isthmia được tổ chức nhằm tôn vinh ngài. Người La Mã gọi ngài là Portumnus và tin rằng ngài nắm quyền cai quản các hải cảng lẫn bờ cõi.
Milton đã nhắc đến tất cả các vị thần này trong khúc ca ở phần kết của vở Comus.
"Sabrina fair,
Listen and appear to us,
In name of great Oceanus;
By the earth-shaking Neptune's mace,
And Tethys' grave, majestic pace,
By hoary Nereus' wrinkled look,
And the Carpathian wizard's hook (Proteus)
By scaly Triton's winding shell,
And old soothsaying Glaucus; spell,
By Leucothea's lovely hands,
And her son who rules the strands,
By Thetis' tinsel-slippered feet,
And the songs of Sirens sweet."
Armstrong, nhà thơ tác giả của tác phẩm Nghệ thuật gìn giữ sức khỏe (Art of preserving Health), dưới nguồn cảm hứng từ Hygeia — nữ thần sức khỏe —, đã cất lời ca ngợi các nàng Naiad. Paeon là danh hiệu chung được dùng cho cả Apollo lẫn Aesculapius.
"Come, ye Naiads! To the fountains lead!
Propitious maids! The task remains to sing
Your gifts (so Paeon, so the powers of health
Command), to praise your crystal element.
Oh, comfortable streams! With eager lips
And trembling hands the languid thirsty quaff
New life in you; fresh vigor fills their veins.
No warmer cups the rural ages knew,
None warmer sought the sires of humankind;
Happy in temperate peace their equal days
felt not the alternate fits of feverish mirth
And sick dejection; still serene and pleased,
Blessed with divine immunity from ills,
Long centuries they lived; their only fate
Was ripe old age, and rather sleep than death."
Bằng danh xưng này, người La Mã dùng để chỉ các nàng Muses, nhưng đồng thời cũng quy vào đó một số vị thần khác, chủ yếu là các nữ thần suối nguồn. Egeria là một trong số đó, người có suối nước và hang động đến nay vẫn còn lưu giữ. Tương truyền rằng Numa, vị vua thứ hai của Rome, đã được vị nữ thần này ưu ái ban cho những buổi gặp gỡ bí mật, nơi nàng truyền dạy cho ông những bài học về trí tuệ và luật pháp mà sau đó ông đã đúc kết thành các thiết chế cho quốc gia non trẻ của mình. Sau khi Numa băng hà, nàng tiên đã úa tàn và hóa thân thành một dòng suối.
Byron, trong tác phẩm Childe Harold (Khúc IV), đã nhắc đến Egeria cùng hang động của nàng bằng những vần thơ:
"Here didst thou dwell in this enchanted cover,
Egeria! All thy heavenly bosom beating
For the far footsteps of thy mortal lover;
The purple midnight veiled that mystic meeting
With her most starry canopy."
Tennyson, trong Cung điện nghệ thuật (Palace of Art), cũng hé lộ cho chúng ta khung cảnh vị quân vương trần thế đang ngóng chờ giây phút tương hội.
"Holding one hand against his ear,
To list a footfall ere he saw
The wood-nymph, stayed the Tuscan king to hear
Of wisdom and of law."
Khi vô số những thế lực ít hoạt động hơn đã được nhân cách hóa, thì hà cớ gì gió trời lại không được nhân cách hóa cơ chứ. Đó là Boreas hoặc Aquilo — gió Bắc, Zephyrus hoặc Favonius — gió Tây, Notus hoặc Auster — gió Nam, và Eurus — gió Đông. Hai cái tên đầu chủ yếu được các nhà thơ ca tụng hết lời, vị thần trước đại diện cho sự thô lỗ, cục cằn, còn vị thần sau tượng trưng cho sự dịu dàng, ôn hòa. Thần Boreas đem lòng yêu nàng tiên Orithyia và cố gắng sắm vai một kẻ si tình, nhưng chẳng thu về kết quả khả quan là bao. Thật khó để ngài thở ra một cách dịu dàng, chứ đừng nói đến chuyện thở dài tình tứ. Cuối cùng, khi đã kiệt sức vì những nỗ lực vô ích, ngài bèn trở về đúng bản chất thật của mình: chộp lấy thiếu nữ và cướp nàng đi. Trái ngọt tình yêu của họ là Zetes và Calais, những chiến binh có cánh từng tham gia cuộc viễn chinh của nhóm Argonaut và lập được nhiều công lớn trong trận chiến đụng độ với loài quái điểu Harpies.
Zephyrus là người tình của Flora. Milton đã nhắc đến họ trong tác phẩm Thiên đường đã mất (Paradise Lost), khi miêu tả cảnh Adam thức giấc và ngắm nhìn nàng Eva vẫn đang say ngủ:
"He on his side
Leaning half raised, with looks of cordial love
Hung over her enamored, and beheld
Beauty which, whether waking or asleep,
Shot forth peculiar graces; then with voice,
Mild as when Zephyrus on Flora breathes,
Her hand soft touching, whispered thus, 'Awake!
My fairest, my espoused, my latest found,
Heaven's last, best gift, my ever-new delight.'"
Tiến sĩ Young, tác giả thi phẩm Những suy ngẫm ban đêm (Night Thoughts), khi lên tiếng hướng về những kẻ lười biếng và xa hoa, đã cất lời:
"Ye delicate! Who nothing can support
(Yourselves most insupportable), for whom
The winter rose must blow, . .
. . . . And silky soft
Favonious breathe still softer or be chid!"
Fortuna là tên gọi trong tiếng La Mã của Tyche, nữ thần Vận Mệnh. Việc thờ phụng Fortuna giữ một vị trí quan trọng hơn rất nhiều ở Rome so với tín ngưỡng thờ Tyche của người Hy Lạp. Tại Rome, ngài được xem thuần túy là nữ thần của vận may tốt lành và thường được khắc họa trong hình ảnh tay cầm chiếc sừng trù phú (cornucopia).
Victoria, danh xưng tiếng La Mã của nữ thần Nike, vô cùng được tôn kính trong lòng những người La Mã chuộng chiến chinh, và rất nhiều đền thờ đã được lập nên để kính dâng ngài tại Rome. Nơi thủ đô Athens cũng từng tồn tại một ngôi đền nổi tiếng thờ vị nữ thần Nike Apteros của người Hy Lạp, tức Nữ thần Chiến thắng Không có cánh, mà đến nay vẫn còn lưu giữ một số dấu tích.