Thần Thoại Bulfinch: Thời Đại Huyền Thoại

Lượt đọc: 279 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 24
Những Cuộc Phiêu Lưu Của Aeneas — Các Nữ Thần Harpy, Dido Và Palinurus

❊ ❊ ❊

Chúng ta đã theo chân một trong những người anh hùng Hy Lạp là Ulysses trong những cuộc lãng du trên đường trở về nhà từ thành Troy, và giờ đây, chúng ta hãy cùng chia sẻ vận mệnh của phần còn lại thuộc dân tộc bại trận dưới sự lãnh đạo của thủ lĩnh Aeneas, trong hành trình tìm kiếm một quê hương mới sau khi thành phố bản địa của họ lụi tàn. Vào đêm định mệnh ấy, khi con ngựa gỗ trút ra cái bụng chứa đầy binh lính vũ trang để rồi kết cục là sự thất thủ và biển lửa thiêu rụi thành phố, Aeneas đã trốn thoát khỏi khung cảnh tang tóc ấy cùng cha, vợ và người con trai nhỏ. Người cha là Anchises đã quá già để có thể đi bộ với tốc độ cần thiết, nên Aeneas đã cõng ông trên vai. Gánh nặng trên lưng, dắt theo con trai và có vợ theo sau, ông tìm mọi cách thoát khỏi thành phố đang chìm trong biển lửa; nhưng giữa buổi hỗn loạn, người vợ đã bị cuốn đi và thất lạc.

Khi đến địa điểm hẹn gặp, rất nhiều người tị nạn thuộc cả hai giới đã có mặt và quy tụ dưới sự dẫn dắt của Aeneas. Vài tháng trôi qua trong công tác chuẩn bị và cuối cùng họ cũng lên đường. Điểm dừng chân đầu tiên của họ là vùng bờ biển lân cận xứ Thrace, nơi họ dự định xây dựng một thành phố, nhưng Aeneas đã phải chùn bước trước một điềm gở. Khi toan dâng lễ tế, ông bẻ vài cành cây từ một bụi rù. Thật bàng hoàng, phần cứa rớm ra những giọt máu. Khi ông lặp lại hành động đó, một giọng nói từ dưới đất vọng lên kêu rằng: "Hãy tha cho ta, hỡi Aeneas; ta là người thân của ngươi, Polydore, kẻ đã bị sát hại nơi đây bởi vô số mũi tên, từ đó mọc lên một bụi cây được nuôi dưỡng bằng chính máu của ta." Những lời này gợi nhắc cho Aeneas nhớ lại rằng Polydore là một vị hoàng tử trẻ tuổi của thành Troy, từng được cha cậu gửi đến vùng đất lân cận Thrace cùng một kho báu lớn để được nuôi dưỡng ở đó, tránh xa những kinh hoàng của chiến tranh. Vị vua mà cậu được phái đến đã sát hại cậu và chiếm đoạt kho báu. Aeneas và các bạn đồng hành vội vã rời đi, bởi họ cho rằng vùng đất này đã bị nguyền rủa bởi vết nhơ của một tội ác tày trời.

Tiếp đó, họ đặt chân lên đảo Delos, vốn từng là một hòn đảo nổi cho đến khi thần Jupiter dùng những xiềng xích kim cương neo nó xuống đáy biển. Thần Apollo và nữ thần Diana sinh ra tại đây, và hòn đảo này là chốn linh thiêng thuộc về Apollo. Tại đây, Aeneas đã cầu xin lời sấm truyền của Apollo và nhận được một câu trả lời đầy ẩn ý như thường lệ: "Hãy tìm về người mẹ cổ xưa; nơi đó dòng dõi của Aeneas sẽ ngự trị và bắt mọi dân tộc khác quy phục quyền uy." Người Troia nghe xong vô cùng vui mừng và lập tức hỏi nhau rằng: "Đâu là nơi mà lời sấm truyền muốn nhắc tới?" Anchises nhớ lại có một giai thoại kể rằng tổ tiên của họ xuất phát từ đảo Crete, và họ quyết định giương buồm hướng về đó. Họ đến Crete và bắt đầu xây dựng thành phố của mình, nhưng bệnh dịch bùng phát giữa vòng vây của họ, và những cánh đồng họ gieo trồng chẳng thể thu hoạch. Trước tình cảnh ảm đạm đó, Aeneas được báo mộng trong đêm phải rời khỏi xứ sở này và tìm kiếm một vùng đất phương Tây mang tên Hesperia, nơi Dardanus, vị thủy tổ đích thực của dòng dõi Troia, từng di cư tới. Do đó, họ tiếp tục hướng về Hesperia, nay gọi là Ý, và phải trải qua biết bao cuộc phiêu lưu cùng khoảng thời gian đủ để một nhà hàng hải hiện đại đi vòng quanh thế giới vài lần, họ mới đặt chân đến nơi.

Điểm cập bến đầu tiên của họ là hòn đảo của các nữ thần Harpy:

— Những đứa con gái của đất mẹ và đại dương,

Mấy ả quỷ dữ chuyên cướp đoạt, trông giống đàn bà

Từ ngực trở lên, với mái tóc đen thưa và xơ xác

Xõa quanh đầu, đôi mắt lờ đờ viền quầng đỏ au,

Và cái miệng thú vật viền những chiếc môi bằng chì,

Nhưng từ chiếc cổ ngoằn ngoèo ấy bắt đầu mọc lên

Nửa tóc, nửa lông vũ, và một đôi cánh dài rộng

Mọc thay cho cánh tay ở cả hai bên,

Và những chiếc lông vũ dày đặc dưới ngực che khuất đi

Nơi giao nhau của hai bản tính kinh hoàng.

Chúng mang sắc lông xám xịt khác, lấm lem biết bao vết

Máu tanh, và chúng di chuyển bằng những chiếc vuốt chim.

Morris: Cuộc đời và cái chết của Jason

Các nữ thần Harpy từng được các vị thần sai đến để hành hạ một người tên là Phineus, kẻ đã bị thần Jupiter tước đi thị lực như một hình phạt cho sự tàn độc của hắn; và mỗi khi có bữa ăn bày ra trước mặt, các ả Harpy liền lao từ không trung xuống để cướp đi. Chúng đã bị đuổi đi khỏi chỗ Phineus bởi những người anh hùng trong chuyến viễn chinh của con tàu Argo, và tìm nơi ẩn náu tại hòn đảo mà Aeneas vừa đặt chân tới.

Khi tiến vào cảng, người Troia nhìn thấy những bầy gia súc đang lang thang khắp đồng bằng. Họ giết thịt tùy thích và chuẩn bị cho một bữa tiệc. Nhưng họ vừa ngồi vào bàn ăn thì một tiếng gầm thét kinh hoàng vang lên từ không trung, và một bầy Harpy đáng ghét lao rào rạt xuống, dùng móng vuốt giật lấy thịt từ các đĩa ăn rồi bay đi. Aeneas cùng các bạn đồng hành rút gươm giáng những đòn chí mạng vào lũ quái vật, nhưng chẳng ăn thua gì bởi chúng quá nhanh nhẹn khiến việc đánh trúng là điều gần như bất khả thi, và lông của chúng cứng như giáp, đao kiếm không thể xuyên thủng. Một ả đậu trên mỏm đá gần đó thét lên: "Hỡi người Troia, các ngươi đối xử với những chú chim vô tội chúng ta như vậy sao, trước tiên tàn sát gia súc của chúng ta, rồi sau đó gây chiến với chính chúng ta?" Ả ta liền tiên tri về những đau khổ tột cùng chờ đợi họ trong chặng đường tiếp theo, rồi trút cơn thịnh nộ bay đi. Người Troia vội vã rời khỏi xứ sở đó và tiếp tục hành trình dọc theo bờ biển Epirus. Tại đây, khi lên bờ, họ vô cùng kinh ngạc khi hay tin một số kẻ lưu vong người Troia, vốn từng bị bắt làm tù binh đến đây, nay đã trở thành những nhà cai trị của xứ này. Andromache, người vợ góa của Hector, đã trở thành vợ của một trong những thủ lĩnh Hy Lạp chiến thắng, và sinh cho hắn một người con trai. Khi người chồng qua đời, bà được trao quyền nhiếp nhiếp chính của đất nước để bảo vệ con trai mình, và đã kết hôn với một người bạn tù đồng cảnh ngộ là Helenus, người thuộc dòng dõi hoàng gia Troia. Helenus và Andromache đã tiếp đón những kẻ lưu vong vô cùng nồng hậu và tiễn họ ra đi với đầy ắp những món quà.

Từ đây, Aeneas xuôi theo bờ biển Sicily và đi qua lãnh địa của người Cyclops. Tại đây, họ được chào gọi từ bờ biển bởi một sinh vật thảm hại mà qua bộ y phục tả tơi, họ nhận ra đó là một người Hy Lạp. Y kể rằng mình là một trong những bạn đồng hành của Ulysses, bị vị thủ lĩnh ấy bỏ lại trong cuộc rút lui vội vã. Y thuật lại câu chuyện về cuộc phiêu lưu của Ulysses với Polyphemus, đồng thời nài nỉ họ mang y đi cùng, bởi y chẳng có cách nào duy trì sự sống ở chốn này ngoài những quả mọng và rễ cây hoang dã, lại phải sống trong nỗi sợ hãi thường trực trước bọn Cyclops. Trong lúc y đang nói thì Polyphemus xuất hiện; một con quái vật gớm ghiếc, vô định hình, to lớn, với con mắt duy nhất đã bị chọc mù. Y bước đi rón rén, dùng gậy dò đường tiến ra bờ biển để rửa hốc mắt trong những con sóng. Khi đến sát mặt nước, y lội ra xa, và vóc dáng khổng lồ cho phép y tiến sâu ra biển, khiến người Troia hoảng sợ phải vội vã chèo thuyền né tránh. Nghe tiếng mái chèo, Polyphemus gầm lên phía sau khiến bờ biển vang dội, và trước tiếng động ấy, những tên Cyclops khác từ hang động và rừng rậm bước ra, xếp hàng dài ven bờ như một hàng thông cao vút. Người Troia dốc sức chèo thuyền và chẳng mấy chốc đã bỏ lại chúng khuất tầm mắt.

Aeneas từng được Helenus cảnh báo phải tránh eo biển do hai con quái vật Scylla và Charybdis trấn giữ. Độc giả hẳn còn nhớ, tại đó Ulysses từng mất đi sáu người tùy tùng bị Scylla tóm gọn, trong khi các thủy thủ hoàn toàn tập trung vào việc né tránh Charybdis. Aeneas, vâng theo lời khuyên của Helenus, đã tránh xa vùng hiểm địa này và hải hành dọc theo hòn đảo Sicily.

Thần Juno nhìn thấy người Troia đang thuận buồm xuôi gió tiến về bờ biển định mệnh thì cảm thấy mối hận xưa bùng cháy trở lại, bởi bà không thể quên sự lăng mục mà Paris từng giáng lên mình khi trao giải thưởng sắc đẹp cho người khác. Trong tâm hồn các vị thần há lại có thể vương vấn những sự hờn giận nhường ấy! Thế là bà vội vã tìm đến Aeolus, vị chúa tể của các vì gió, cũng chính là kẻ từng ban cho Ulysses những luồng gió thuận lợi và nhốt những ngọn gió trái chiều vào một cái túi. Aeolus tuân lệnh nữ thần và thả các con trai mình là Boreas, Typhon cùng những ngọn gió khác ra để làm náo động đại dương. Một trận bão khủng khiếp nổi lên, và những con tàu Troia bị đánh dạt khỏi hải trình hướng về bờ biển Châu Phi. Họ đứng trước nguy cơ đắm tàu nhãn tiền và bị chia cắt, đến mức Aeneas đinh ninh rằng tất cả đều đã mất ngoài con tàu của chính mình.

Trong cơn khủng hoảng ấy, thần Neptune nghe tiếng bão gào thét và biết rằng mình không hề ban hành mệnh lệnh nào như vậy, liền nhô đầu lên khỏi những con sóng, nhìn thấy hạm đội của Aeneas đang trôi dạt trước cuồng phong. Hiểu rõ sự thù địch của Juno, ngài chẳng mảy khóc thắc mắc nguyên nhân, nhưng cơn giận trước sự can thiệp vào lãnh địa của mình thì không vì thế mà nguôi ngoai. Ngài gọi các ngọn gió lại và quở trách chúng một trận nghiêm khắc. Sau đó, ngài xoa dịu những con sóng và quét sạch mây mù che khuất mặt trời. Những con tàu mắc cạn vào đá được ngài dùng chính cây đinh ba cạy ra, trong khi Triton và một nàng tiên cá cùng nhau đặt vai đẩy những chiếc khác nổi lên bề mặt. Khi biển cả lặng yên, người Troia liền tìm bờ biển gần nhất là bờ biển Carthage, nơi Aeneas vô cùng hạnh phúc khi nhận ra từng chiếc tàu đều cập bến bình an, dù đã hư hại nặng nề.

Waller, trong bài Tán tụng Lãnh chúa Bảo hộ (Cromwell), đã nhắc đến tích thần Neptune dẹp yên giông bão này:

"Trên đầu sóng, khi Neptune bày mặt ra,

Để quở mắng gió giông và cứu lấy giống nòi Troia,

Cũng vậy, Điện hạ cất mình trên muôn vạn kẻ,

Đã dẹp tan những cuồng phong bão táp của tham vọng đang giày vò chúng ta..."

Carthage, nơi những kẻ lưu vong vừa đặt chân tới, là một vùng đất ven biển Châu Phi nằm đối diện với Sicily, nơi vào thời điểm đó, một thuộc địa của người Tyre dưới sự cai trị của Nữ hoàng Dido đang đặt những nền móng cho một quốc gia sau này sẽ trở thành đối thủ truyền kiếp của chính thành Rome. Dido là con gái của Belus, vua xứ Tyre, và là em gái của Pygmalion, kẻ kế vị ngai vàng của cha. Chồng bà là Sichaeus, một người vô cùng giàu có, nhưng Pygmalion vì thèm khát kho báu của anh ta nên đã nhẫn tâm sát hại. Dido cùng một lượng lớn tùy tùng gồm cả nam lẫn nữ đã trốn thoát khỏi xứ Tyre trên nhiều con tàu, mang theo cả kho báu của Sichaeus. Khi đến vùng đất được chọn làm quê hương tương lai, họ chỉ xin người bản xứ một dải đất đủ để bao bọc bởi một tấm da bò. Khi yêu cầu ấy được dễ dàng chấp thuận, bà liền cho cắt tấm da thành những dải nhỏ, dùng chúng vây quanh một khu vực để xây dựng một pháo đài và đặt tên là Byrsa (tấm da). Xung quanh pháo đài ấy, thành phố Carthage dần vươn lên và chẳng mấy chốc đã trở thành một vùng đất hùng cường, thịnh vượng.

Đó là hoàn cảnh khi Aeneas cùng những người Troia đến nơi. Dido chào đón những vị khách lưu vong lừng danh bằng sự thân thiện và hiếu khách. "Bản thân không lạ gì khốn khó," bà nói, "ta đã học được cách cứu giúp những kẻ bất hạnh." Lòng hiếu khách của nữ hoàng được thể hiện qua các buổi tiệc tùng, nơi diễn ra các cuộc thi tài sức mạnh và kỹ năng. Những người lạ mặt cạnh tranh chiếc vòng nguyệt quế với chính thần dân của bà trên một sân chơi bình đẳng, khi nữ hoàng tuyên bố rằng dù kẻ chiến thắng là "người Troia hay người Tyre thì cũng chẳng có gì khác biệt đối với bà." Trong bữa tiệc diễn ra sau các cuộc thi, theo lời thỉnh cầu của nữ hoàng, Aeneas đã kể lại những sự kiện cuối cùng của lịch sử Troia và những cuộc phiêu lưu của chính ông sau khi thành phố thất thủ. Dido bị cuốn hút bởi bài diễn thuyết của ông và tràn ngập sự ngưỡng mộ trước những chiến tích ấy. Bà nảy sinh một tình yêu nồng cháy dành cho ông, và về phần mình, Aeneas cũng tỏ ra vô cùng mãn nguyện khi đón nhận cơ hội may mắn dường như mang đến cho ông một cái kết viên mãn cho những cuộc lãng du: một mái nhà, một vương quốc và một người vợ. Những tháng ngày trôi qua trong bầu không khí giao hảo nồng nhiệt, và dường như cả nước Ý lẫn đế chế được định mệnh an bài gầy dựng trên bờ biển ấy đều bị lãng quên. Thấy vậy, thần Jupiter liền phái Mercury mang thông điệp đến cho Aeneas, đánh thức ông nhớ lại sứ mệnh cao cả của mình và hạ lệnh phải tiếp tục chuyến hải hành.

Tuân theo sắc lệnh thiêng liêng ấy, Aeneas dứt áo ra đi khỏi chỗ Dido, mặc cho bà dùng mọi chiêu bài quyến rũ và nài nỉ để níu kéo. Cú sốc đối với tình cảm và lòng kiêu hãnh của bà là quá lớn để có thể chịu đựng, và khi hay tin ông đã bỏ đi, bà liền bước lên giàn hỏa tề do chính tay mình chuẩn bị, tự đâm vào ngực và bị ngọn lửa thiêu rụi cùng giàn hỏa. Những ngọn lửa bùng lên bao trùm thành phố đã lọt vào mắt những người Troia đang khơi thuyền rời đi, dẫu không rõ nguyên nhân nhưng cũng phần nào mang lại cho Aeneas linh cảm về một kết cục bi thảm.

Chúng ta bắt gặp trong tập "Tuyển tập tao nhã" bài thơ châm biếm sau:

Dịch từ tiếng Latin

"Hỡi Dido, thật bất hạnh cho số phận của nàng

Trong cả hai cuộc tình duyên đầu lẫn chót!

Chồng trước bỏ mạng khiến nàng phải trốn chạy,

Còn cái chết do chồng sau chuốc lấy bởi cuộc cất cánh bay đi."

Tiến sĩ Johnson từng bị thách thức sáng tác một bài thơ châm biếm dựa trên ba âm tiết di, do, dum. Ông liền ứng khẩu những dòng thơ sau:

"Khi Dido nhận ra Aeneas chẳng đời nào trở lại,

Nàng khóc trong lặng thầm, và Dido câm lặng ngậm ngùi."

Sau khi ghé qua hòn đảo Sicily, nơi Acestes — một vương tử mang dòng máu Troia — đang cai trị và tiếp đón họ nồng hậu, những người Troia lại giương buồm lên đường hướng về nước Ý. Nữ thần Venus lúc này liền khẩn khoản nài xin thần Neptune cho phép con trai mình cuối cùng cũng được chạm tay tới đích đến hằng mong ước và tìm thấy điểm dừng cho những hiểm nguy trên biển cả. Neptune ưng thuận, chỉ ra điều kiện đổi lại một mạng người làm vật thế thân cho tất cả. Nạn nhân ấy chính là Palinurus, người lái tàu. Khi anh đang ngồi canh chừng các vì sao, tay đặt trên bánh lái, thần Somnus do Neptune phái đến bèn hiện thân dưới lớp vỏ bọc của Phorbas và cất lời: "Hỡi Palinurus, gió đang thuận chiều, mặt nước phẳng lặng, và con tàu vẫn vững vàng tiến trên hải trình. Hãy nằm xuống một lát và chợp mắt nghỉ ngơi cho lại sức. Ta sẽ đứng giữ bánh lái thay cho ngươi." Palinurus đáp lời: "Đừng nói với ta về những vùng biển lặng hay gió thuận nữa, hỡi kẻ đã chứng kiến quá nhiều sự phản trắc của chúng. Lẽ nào ta lại đem sinh mệnh của Aeneas phó mặc cho những đổi thay của thời tiết và gió bão?" Và anh tiếp tục nắm chặt bánh lái, dán chặt mắt vào những vì sao. Nhưng Somnus khua khua trên đầu anh một cành cây đẫm sương mù xứ Lethe, và đôi mắt anh khép lại dẫu đã cố gắng chống cự hết sức. Thế rồi Somnus đẩy anh ngã nhào xuống biển; nhưng vì vẫn bám chặt lấy bánh lái nên nó đã bứt ra rơi theo anh. Neptune vẫn ghi nhớ lời hứa của mình, tiếp tục giữ con tàu đi đúng hướng dẫu chẳng còn bánh lái hay hoa tiêu, cho đến khi Aeneas phát hiện ra sự mất mát, và với nỗi đau buồn khôn tả dành cho người lái tàu trung kiên, ông đã tự mình đứng ra chèo lái con tàu.

Có một khúc uyển chuyển tuyệt đẹp nhắc đến câu chuyện về Palinurus trong tác phẩm Marmion của Scott, phần Mở đầu Khúc ca I, khi nhà thơ, nhắc đến cái chết gần đây của William Pitt, đã viết rằng:

"Ôi, hãy nghĩ xem cho đến tận ngày cuối cùng của cuộc đời,

Khi thần chết đang lơ lửng đòi đoạt lấy mạng con mồi,

Với tâm thế bất biến chẳng khác chi Palinure,

Anh vẫn hiên ngang đứng vững ở chốt chặn hiểm nguy;

Mọi lời giục giã hãy nghỉ ngơi đều bị anh gạt phăng đi,

Bàn tay hấp hối vẫn nắm chặt lấy cần lái,

Cho đến khi ngã quỵ, với sức nặng định mệnh kéo theo,

Cả tay lái điều hướng cả giang sơn cũng sụp đổ theo."

Những con tàu cuối cùng cũng cập vào bờ biển Ý, và đám đông phiêu lưu vui sướng nhảyót đặt chân lên đất liền. Trong lúc dân chúng bận rộn dựng trại, Aeneas tìm đến nơi ở của nữ Tiên tri Sibyl. Đó là một hang động gắn liền với ngôi đền và khu rừng thiêng được hiến dâng cho Apollo và Diana. Khi Aeneas đang ngắm nhìn cảnh vật, nữ Tiên tri liền bước đến chào đón ông. Bà dường như thấu suốt sứ mệnh của ông, và dưới ảnh hưởng của vị thần cai quản chốn này, bà bỗng cất lên giọng điệu tiên tri, hé lộ những ẩn ý tăm tối về những nhọc nhằn hiểm nguy mà ông buộc phải vượt qua để đi đến thành công cuối cùng. Bà kết lại bằng những lời khích lệ đã trở thành châm ngôn: "Đừng khuất phục trước tai ương, hãy cứ dũng cảm tiến lên phía trước." Aeneas đáp rằng ông đã chuẩn bị sẵn sàng cho bất kỳ điều gì đang chờ đợi mình. Ông chỉ có duy nhất một thỉnh cầu. Từng được báo mộng phải tìm đến cõi âm để hội kiến với cha mình là Anchises nhằm lắng nghe lời tiên tri về vận mệnh tương lai của bản thân cũng như giống nòi, ông bèn nhờ bà giúp đỡ để hoàn thành tâm nguyện ấy. Nữ Tiên tri đáp: "Đường xuống Avernus thì dễ; cánh cổng của thần Pluto mở rộng ngày lẫn đêm; nhưng để quay đầu bước ngược lên bầu trời phía trên, đó mới là công sức, đó mới là thử thách." Bà hướng dẫn ông tìm trong rừng sâu một cái cây có mành cành vàng lá ngọc. Cành cây ấy phải được bẻ lấy để làm món quà dâng lên nữ thần Proserpine, và nếu định mệnh thuận lòng, nó sẽ tự rời khỏi cành mẹ khi tay chạm vào, còn bằng không thì dẫu dùng vũ lực đến đâu cũng chẳng tài nào giứt nổi. Nếu bị bẻ đi, một cành khác sẽ lại mọc lên thế chỗ.

Aeneas tuân theo những chỉ dẫn của nữ Tiên tri. Thần mẫu Venus gửi hai chú chim bồ câu bay đi trước dẫn đường chỉ lối cho ông, và nhờ sự trợ giúp của chúng, ông đã tìm được cái cây, bẻ lấy cành vàng rồi vội vã quay trở lại bên nữ Tiên tri.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.