Thần Thoại Bulfinch: Thời Đại Huyền Thoại

Lượt đọc: 279 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Camilla, Evander, Nisus Và Euryalus, Mezentius, Turnus

❊ ❊ ❊

Aeneas, sau khi từ giã nữ tiên tri Sibyl và trở lại đoàn thuyền của mình, xuôi theo các bờ biển nước Ý và thả neo tại cửa sông Tiber. Nhà thơ Virgil, khi đưa người anh hùng của mình đến chốn này — điểm đến định mệnh cho những cuộc gian truân của chàng — bèn khẩn cầu Nữ thần Thơ ca kể cho ông nghe tình hình sự việc vào thời khắc trọng đại ấy. Latinus, đời thứ ba tính từ thần Saturn, cai trị xứ sở. Lúc bấy giờ ông đã cao tuổi và không có người nối dõi là nam nhi, nhưng lại có một người con gái vô cùng xinh đẹp tên là Lavinia, được nhiều thủ lĩnh lân bang dạm hỏi, trong đó có Turnus, vua xứ Rutuli, người được lòng cha mẹ nàng. Thế nhưng, Latinus từng được cha mình là thần Faunus cảnh báo trong một giấc mơ rằng phu quân định mệnh của Lavinia phải đến từ một xứ sở xa lạ. Từ cuộc hôn nhân ấy sẽ sinh ra một dòng dõi mang sứ mệnh chinh phục thế gian.

Độc giả hẳn còn nhớ rằng trong cuộc đụng độ với các nữ yêu Harpies, một trong những sinh vật nửa người nửa chim ấy từng đe dọa người Troia bằng những nỗi thống khổ khôn cùng. Cụ thể, mụ tiên tri rằng trước khi chuỗi ngày lang thang chấm dứt, họ sẽ bị cơn đói dằn vặt đến mức phải ăn cả bàn phục của mình. Điềm báo này nay đã ứng nghiệm; bởi khi họ đang dùng bữa đạm bạc, ngồi trên thảm cỏ, đám đàn ông đặt những chiếc bánh quy cứng lên đùi, rồi xếp lên đó bất cứ thứ gì họ hái lượm được trong rừng. Sau khi ăn xong phần thức ăn trên, họ tiếp tục ăn luôn cả phần vỏ bánh cứng bên dưới. Thấy vậy, cậu bé Iulus liền đùa vui: "Kìa, chúng ta đang ăn cả bàn phục của mình." Aeneas bắt lấy những lời ấy và đón nhận điềm lành. "Xin chào mừng, vùng đất được hứa hẹn!" chàng kêu lên, "đây là mái nhà của chúng ta, đây là tổ quốc của chúng ta!" Chàng liền tiến hành tìm hiểu xem ai là cư dân hiện tại của vùng đất này và ai là người cai trị họ. Một trăm tráng sĩ đã được phái đến làng của Latinus, mang theo quà cáp cùng lời khẩn cầu về tình hữu nghị và liên minh. Họ lên đường và được tiếp đón nồng hậu. Latinus lập tức suy đoán rằng vị anh hùng người Troia chính là người con rể được thần linh báo trước. Ông vui vẻ chấp thuận liên minh và cử các sứ giả trở về trên những con tuấn mã từ vương uy của mình, mang theo đầy ắp quà tặng cùng những lời nhắn nhủ thân tình.

Juno, khi thấy mọi việc diễn ra quá suôn sẻ cho người Troia, cảm thấy mối thù hằn cũ trỗi dậy trong lòng, bèn triệu hồi Nữ thần Báo thù Alecto từ chốn Erebus và sai ả đi gây rỗi ren bất hòa. Nữ thần trước hết nhập vào hoàng hậu Amata, kích động bà tìm mọi cách chống lại liên minh mới. Alecto sau đó phóng nhanh đến thành phố của Turnus, giả dạng thành một nữ tư tế già để báo cho chàng biết về sự xuất hiện của những kẻ ngoại bang cũng như âm mưu tước đoạt người vợ hứa hôn của hoàng tử ngoại tộc ấy. Kế đến, ả hướng sự chú ý về phíaanh trại của người Troia. Ở đó, ả nhìn thấy cậu bé Iulus và các bạn đồng hành đang vui đùa săn bắn. Alecto bèn làm thính khứu giác của bầy chó sắc bén hơn, rồi dẫn dắt chúng sục sạo trong lùm cây để truy đuổi một con hươu thuần hóa — vật cưng yêu quý của Silvia, ái nữ của Tyrrheus, người chăn gia súc cho nhà vua. Một mũi lao từ tay Iulus đã bắn trúng con vật, và nó chỉ còn đủ sức chạy thục mạng về nhà rồi gục chết dưới chân cô chủ. Những tiếng khóc than và nước mắt của nàng đã đánh động các anh em cùng những người chăn gia súc; thế là họ vớ lấy bất kỳ thứ vũ khí nào vơ được, giận dữ tấn công nhóm thợ săn. Những người này được bạn bè bảo vệ, và cuối cùng đám chăn gia súc đã bị đẩy lùi với tổn thất mất đi hai người.

Những sự việc ấy đã quá đủ để thổi bùng ngọn bão chiến tranh, và hoàng hậu, Turnus cùng dân chúng đều dồn sức thúc ép vị vua già hãy xua đuổi những kẻ tha hương khỏi xứ sở. Ông chống cự chừng nào còn có thể, nhưng khi nhận ra sự phản kháng của mình chẳng mang lại kết quả gì, cuối cùng ông đành nhượng bộ và rút lui về chốn riêng tư của mình.

Theo phong tục của xứ sở, khi chiến tranh sắp sửa nổ ra, vị quan tòa tối cao, khoác trên mình phẩm phục nhậm chức, sẽ tiến hành nghi lễ trang nghiêm mở toang các cánh cửa của đền thờ Janus — những cánh cửa vốn được đóng kín suốt thời bình. Thần dân lúc bấy giờ giục giã vị vua già cử hành nghi lễ trang trọng ấy, nhưng ông nhất quyết từ chối. Trong lúc họ đang đôi co, chính bản thân Juno, từ bầu trời hạ giới lao xuống, đã giáng một đòn uy lực không thể cưỡng lại vào cánh cửa và tung phá chúng ra. Lập tức, toàn bộ xứ sở chìm trong biển lửa. Dân chúng từ mọi ngả đổ xô ra, miệng không ngớt thở ra hơi hướng chiến tranh.

Turnus được tất cả mọi người công nhận là thủ lĩnh; những kẻ khác gia nhập làm đồng minh, nổi bật nhất trong số đó là Mezentius, một binh sĩ dũng cảm và tài ba nhưng lại tàn ác đến ghê tởm. Hắn từng là thủ lĩnh của một trong các thành phố lân cận, nhưng đã bị thần dân trục xuất. Sát cánh cùng hắn là người con trai Lausus — một thiếu niên hào hiệp, xứng đáng có một người cha tốt hơn thế.

Camilla, ái nữ được thần Diana yêu quý, một nữ thợ săn kiêm chiến binh theo phong cách của các nữ chiến binh Amazon, đã đến cùng đoàn tùy tùng cưỡi ngựa của mình — bao gồm một số lượng chọn lọc các thiếu nữ cùng phái — và đứng về phe Turnus. Thiếu nữ này chưa từng quen dùng ngón tay để xe chỉ hay dệt cửi, mà đã học cách chịu đựng những nhọc nhằn của chiến tranh, chạy nhanh hơn cả gió thổi. Cảm tưởng như nàng có thể lướt qua những ngọn lúa mì đang trổ bông mà không làm chúng dập nát, hay chạy trên mặt nước mà không hề làm ướt đôi chân. Cuộc đời của Camilla từ thuở lọt lòng đã vô cùng kỳ lạ. Cha nàng, Metabus, vì bị trục xuất khỏi thành phố do nội chiến, đã mang theo đứa con gái sơ sinh trong cuộc trốn chạy. Khi bôn ba qua những cánh rừng với kẻ thù đang ráo riết truy sát phía sau, ông đến bên bờ sông Amazenus — dòng sông do mưa lũ dâng cao tưởng chừng như đã chặn đứt mọi lối qua. Ông chần chừ trong chốc lát, rồi quyết định phải làm gì. Ông dùng những dải vỏ cây buộc đứa bé vào ngọn giáo của mình, giơ cao vũ khí trong tay và cất lời khẩn cầu thần Diana: "Hỡi Nữ thần của những cánh rừng! Ta xin dâng hiến thiếu nữ này cho ngài;" đoạn ông phóng vũ khí cùng gánh nặng ấy sang bờ bên kia. Ngọn giáo xé gió bay qua dòng nước cuồn cuộn. Kẻ thù đuổi theo đã sát nút, nhưng ông lao mình xuống dòng sông, bơi sang bờ bên kia, và tìm thấy ngọn giáo cùng đứa bé vẫn bình an vô sự ở phía đối diện. Kể từ đó, ông sống giữa những người du mục chăn cừu và nuôi dạy con gái mình theo nghệ thuật chốn rừng xanh. Khi còn là một đứa trẻ, nàng đã được dạy cách sử dụng cung và phóng lao. Với chiếc ná trong tay, nàng có thể hạ gục chim sên hoặc thiên nga hoang dã. Trang phục của nàng làm bằng da hổ. Rất nhiều bà mẹ muốn dạm hỏi nàng cho con trai họ, nhưng nàng vẫn giữ lòng chung thủy với thần Diana và chối bỏ mọi ý nghĩ về hôn nhân.

Có một sự liên tưởng đến Camilla trong những câu thơ nổi tiếng của Pope, nơi ông minh họa cho quy tắc "âm thanh phải là tiếng vang của ý nghĩa", khi ông viết rằng:

Khi Ajax gắng sức ném tảng đá khổng lồ,

Cả câu thơ oằn mình và từ ngữ chuyển động thật gian khó.

Nào được như thế khi Camilla lướt nhanh qua đồng bằng,

Bay vút trên những ngọn lúa không cong hay lướt nhẹ trên mặt đại dương.

Luận về Phơ văn (Essay on Criticism)

Đó chính là những đồng minh vô cùng đáng gờm đã tập hợp lại để chống lại Aeneas. Trời đã tối, và chàng đang nằm dài ngủ say trên bờ sông, dưới bầu trời rộng mở. Vị thần của dòng sông — Phụ vương Tiber — dường như nhô đầu lên khỏi hàng liễu và cất tiếng nói: "Hỡi người mang dòng máu thần linh, kẻ được định mệnh trao cho ngai vàng xứ Latin, đây chính là vùng đất được hứa hẹn, nơi đây sẽ là mái nhà của ngươi, nơi đây sẽ chấm dứt sự thù địch từ các quyền năng chốn thiên đình, miễn là ngươi kiên trì vững chí. Những người bạn đang ở cách đây không xa. Hãy chuẩn bị thuyền bè và chèo ngược dòng sông của ta; ta sẽ dẫn ngươi đến gặp Evander, vị thủ lĩnh người Arcadi. Ông ấy bấy lâu nay vẫn có mối thù hằn với Turnus cùng người Rutuli, và đã sẵn sàng trở thành đồng minh của ngươi. Hãy đứng dậy! Hãy dâng lời nguyện cầu lên thần Juno và xoa dịu cơn giận của bà. Khi nào lập được chiến công hiển hách rồi hãy nghĩ đến ta." Aeneas tỉnh giấc và lập tức tuân theo điềm báo đầy thiện ý. Chàng tế lễ thần Juno, khẩn cầu vị thần sông cùng tất cả các dòng suối phụ lưu ban ơn trợ giúp. Rồi lần đầu tiên, một chiếc thuyền chở đầy các chiến binh vũ trang đã lướt đi trên dòng Tiber. Dòng sông tự phẳng lặng những con sóng và ra lệnh cho dòng nước chảy êm đềm, trong khi dưới những nhịp chèo mạnh mẽ của các tay chèo, con thuyền vút đi nhanh chóng ngược dòng.

Vào khoảng giữa trưa, họ lọt vào tầm mắt những tòa nhà rải rác của một thị trấn non trẻ — nơi về sau đã mọc lên thành phố Roma kiêu hãnh với vinh quang vươn tới tận trời xanh. Tình cờ thay, vị vua già Evander hôm đó đang cử hành các nghi lễ thường niên để tôn vinh Hercules cùng chư thần. Pallas, con trai ông, và toàn thể các thủ lĩnh của tiểu cộng đồng đứng vây quanh. Khi nhìn thấy con thuyền cao lớn đang lướt tới xuyên qua khu rừng, họ vô cùng hoảng hốt và đứng dậy khỏi bàn tiệc. Nhưng Pallas ngăn không cho nghi lễ bị gián đoạn, vớ lấy vũ khí và bước thẳng ra bờ sông. Chàng lớn tiếng gọi, gặng hỏi họ là ai và có mục đích gì. Aeneas, giơ cao nhành ô-liu, đáp lời: "Chúng tôi là người Troia, là bạn của các vị và là kẻ thù của người Rutuli. Chúng tôi tìm gặp Evander và xin kết hợp binh lực cùng các vị." Pallas, vô cùng kinh ngạc khi nghe thấy một danh xưng lớn lao nhường ấy, bèn mời họ lên bờ; và khi Aeneas đặt chân lên đất liền, chàng liền nắm lấy tay vị khách, siết chặt trong cái bắt tay đầy thân hữu suốt một hồi lâu. Đi xuyên qua khu rừng, họ hội quân cùng nhà vua và đoàn tùy tùng, được đón tiếp vô cùng nồng hậu. Ghế ngồi được bố trí sẵn bên bàn tiệc, và bữa ăn tiếp tục diễn ra.

Khi các nghi lễ kết thúc, tất cả cùng di chuyển về phía thành phố. Vị vua lưng còng vì tuổi tác, đi giữa con trai và Aeneas, tựa tay vào người này hay người kia, dùng những mẩu chuyện phiếm thú vị để làm ngắn bớt chặng đường. Aeneas vừa ngắm nhìn vừa lắng nghe trong niềm hân hoan, quan sát mọi cảnh sắc tươi đẹp và lắng nghe biết bao chuyện về những người anh hùng lừng lẫy thuở cổ đại. Evander cất lời: "Những khu rừng bạt ngàn này thuở xưa từng là nơi cư ngụ của các thần rừng faun, nữ thần nước nymph cùng một chủng tộc thô sơ sinh ra từ chính những thân cây, chẳng có luật lệ cũng chẳng có văn hóa xã hội. Họ không biết cách ách trác gia súc hay gặt hái mùa màng, cũng chẳng biết dành dụm sự trù phú hiện tại cho những thiếu thốn tương lai; mà chỉ gặm nhấm những cành lá như loài thú, hay ngấu nghiến con mồi săn được. Họ là thế đấy khi thần Saturn — kẻ bị các con trai trục xuất khỏi đỉnh Olympus — đến chốn này, quy tụ những kẻ dã man hung hãn, đưa họ vào khuôn khổ xã hội và ban hành luật pháp. Hòa bình và trủng túc theo đó kéo dài đến mức con người từ đó về sau vẫn gọi triều đại của ngài là thời đại hoàng kim; thế nhưng dần dà những thời kỳ hoàn toàn khác đã nối tiếp, khát vọng vàng son và khát vọng máu me lên ngôi. Xứ sở trở thành mồi ngon cho các bạo chúa nối tiếp nhau, cho đến khi vận mệnh và định mệnh không thể cưỡng lại đưa ta đến đây, một kẻ tha hương rời bỏ quê cha đất tổ Arcadia."

Nói đoạn, ông chỉ cho Aeneas thấy tảng đá Tarpeian, cùng chốn hoang sơ thuở ấy bị bụi rậm bao trùm mà về sau Capitol đã vươn lên với toàn bộ sự tráng lệ của nó. Kế đến, ông chỉ vào một số bức tường đã đổ nát và nói: "Kia là nơi tọa lạc của Janiculum, do Janus xây dựng, và đằng kia là Saturnia, thị trấn của thần Saturn." Những câu chuyện trò như thế đã đưa họ đến ngôi nhà nhỏ nghèo nàn của Evander, từ nơi đó họ nhìn thấy những bầy gia súc đang gầm rống lang thang trên đồng bằng — nơi nay là Quảng trường Forum kiêu hãnh và uy nghiêm. Họ bước vào, và một chiếc giường được trải sẵn cho Aeneas, nhồi đầy lá cây và được phủ bằng bộ da gấu vùng Libya.

Sáng hôm sau, bị đánh thức bởi ánh bình minh và tiếng chim hót râm ran dưới mái hiên căn biệt thự thấp lè tè của mình, cụ già Evander thức dậy. Khoác trên mình chiếc áo tu-ni-cơ, tấm da báo vắt qua vai, chân đi dép xăng-đan và giắt thanh gươm quý bên sườn, ông bước ra ngoài tìm vị khách của mình. Hai chú chó ngao lẽo đẽo đi theo sau, đó chính là toàn bộ đoàn tùy tùng và đội cận vệ của ông. Ông tìm thấy vị anh hùng đang được người trung cận Achates hầu cận, và khi Pallas nhanh chóng nhập bọn cùng họ, vị vua già liền cất lời:

Hỡi vị tráng sĩ Troia lừng lẫy, những gì chúng tôi có thể làm cho một đại sự lớn lao nhường này thực sự quá nhỏ bé. Đất nước chúng ta vô cùng yếu thế, bị kẹp ở một bên bởi dòng sông, và bên kia bởi người Rutuli. Nhưng ta dự định kết nghĩa liên minh cho ngươi với một dân tộc hùng hậu và giàu có — những kẻ mà định mệnh đã đưa ngươi đến đúng thời điểm thuận lợi. Người Etruria nắm giữ vùng đất bên kia sông. Mezentius từng là vua của họ, một tên ác quỷ tàn nhẫn, kẻ đã phát minh ra những hình phạt chưa từng có để thỏa mãn lòng thù hận của bản thân. Hắn thường trói kẻ chết với kẻ sống, tay áp tay, mặt đối mặt, rồi mặc cho những nạn nhân khốn khổ ấy chết dần trong cái ôm kinh hoàng đó. Cuối cùng, dân chúng đã trục xuất hắn, trục xuất cả gia tộc hắn. Họ đốt trụi cung điện và tẩu sát bè lũ của hắn. Hắn trốn thoát và nương náu bên Turnus — kẻ đang dùng vũ lực bảo vệ hắn. Người Etruria yêu cầu phải giao nộp hắn cho trừng phạt đích đáng, và lẽ ra họ đã tiến hành cưỡng chế yêu cầu ấy từ lâu; nhưng các tư tế của họ đã ngăn cản, bảo rằng đó là ý trời: không một người con bản địa nào của xứ sở có thể dẫn dắt họ đến chiến thắng, và vị thủ lĩnh định mệnh của họ phải đến từ bên kia đại dương. Họ từng ngỏ ý trao vương trượng cho ta, nhưng ta đã quá già để gánh vác những đại sự nhường ấy, còn con trai ta lại là người sinh ra tại bản địa, điều đó khiến nó không thuộc diện lựa chọn. Còn ngươi, xét cả về xuất thân, độ tuổi lẫn danh tiếng chốn chiến trường, kẻ được các vị thần chỉ định, nay chỉ cần xuất hiện là sẽ được tung hô làm thủ lĩnh của họ. Ta sẽ cùng ngươi đưa Pallas — đứa con trai, hy vọng và niềm an ủi duy nhất của ta — ra trận. Dưới quyền chỉ huy của ngươi, nó sẽ học hỏi binh pháp và phấn đấu noi theo những chiến công hiển hách của ngươi.

Nhà vua liền ra lệnh chuẩn bị ngựa cho các thủ lĩnh Troia, và Aeneas cùng một đội ngũ chọn lọc các tùy tùng, sát cánh bên Pallas, lên ngựa hướng thẳng về thành phố Etruria, sau khi đã phái phần còn lại của đoàn quân quay về trên những con thuyền. Aeneas cùng đoàn quân đã đặt chân đến trại quân Etruria an toàn và được Tarchon — thủ lĩnh người Etruria — cùng đồng bào của ông ta chào đón bằng vòng tay rộng mở.

Trong khi đó, Turnus đã tập hợp các đạo quân của mình và hoàn tất mọi sự chuẩn bị cần thiết cho chiến tranh. Juno sai Iris mang tin nhắn đến cho chàng, kích động chàng tận dụng thời điểm vắng bóng của Aeneas để đánh úp doanh trại Troia. Theo đó, cuộc tấn công đã diễn ra, nhưng người Troia đã sớm đề cao cảnh giác; và do nhận được những mệnh lệnh nghiêm ngặt từ Aeneas là không được giao chiến khi vắng bóng chàng, họ án binh bất động trong chiến lũy, chống lại mọi nỗ lực dụ dỗ ra chiến trường của người Rutuli. Khi màn đêm buông xuống, quân đội của Turnus — vô cùng phấn chấn trước sự ưu việt tưởng tượng của họ — liền ăn mừng tiệc tùng thỏa thích, và cuối cùng ngả lưng xuống bãi cỏ ngủ say sưa đầy an tâm.

Tại doanh trại của người Troia, mọi chuyện lại hoàn toàn trái ngược. Ở đó, tất cả đều chìm trong sự cảnh giác, lo âu và niềm mong mỏi tột cùng cho sự trở về của Aeneas. Nisus đứng gác tại lối vào doanh trại, và Euryalus — một thiếu niên nổi trội hơn tất cả trong quân ngũ về cả dáng vẻ lẫn phẩm chất cao quý — túc trực bên chàng. Cả hai là đôi bạn thân thiết và là huynh đệ sát cánh nơi chiến trận. Nisus cất lời với người bạn của mình: "Cậu có nhận ra sự tự mãn và lơ đễnh mà kẻ thù đang bày tỏ không? Đèn đóm của chúng thưa thớt và mập mờ, còn binh lính thì dường như đều chìm đắm trong hơi men hoặc giấc ngủ. Cậu biết các thủ lĩnh của chúng ta khao khát đến nhường nào trong việc cử người liên lạc với Aeneas và thu thập tin tức từ chàng. Giờ đây, lòng ta thôi thúc mạnh mẽ phải tìm đường băng qua doanh trại địch để đi tìm vị thủ lĩnh của chúng ta. Nếu ta thành công, vinh quang của chiến công đó đã là phần thưởng đủ cho ta, còn nếu họ đánh giá hành động này xứng đáng hơn thế, hãy trao phần thưởng ấy cho cậu."

Euryalus, rừng rực ngọn lửa đam mê phiêu lưu, đáp lời: "Lẽ nào cậu lại định từ chối chia sẻ cuộc hành trình mạo hiểm này với tớ sao, hỡi Nisus? Và tớ có thể để cậu dấn thân vào chốn hiểm nguy này một mình ư? Người cha dũng cảm của tớ không hề nuôi dạy tớ như thế, và bản thân tớ cũng không vạch ra kế hoạch sống như vậy khi gia nhập dưới lá cờ của Aeneas, quyết tâm xem nhẹ sinh mệnh bản thân để đổi lấy danh dự." Nisus đáp: "Tớ không mảy may nghi ngờ điều đó, bạn hiền; nhưng cậu biết kết cục bấp bênh của một sứ mệnh thế này, và bất luận điều gì xảy ra với tớ, tớ vẫn muốn cậu được bình an vô sự. Cậu trẻ tuổi hơn tớ và tương lai phía trước hãy còn dài. Hơn nữa, tớ không thể mang lại nỗi đau đớn nhường ấy cho mẹ cậu — người đã chọn đến đây trong doanh trại cùng cậu thay vì ở lại sống yên bình cùng những phu nhân khác ở thành phố của Acestes." Euryalus đáp: "Đừng nói nữa. Cậu uổng công tìm kiếm lý lẽ để can ngăn tớ mà thôi. Tớ đã kiên định với quyết định đồng hành cùng cậu rồi. Đừng chần chừ thêm nữa." Họ gọi lính gác, bàn giao nhiệm vụ canh gác cho những người đó, rồi tìm đến lều của vị tổng tư lệnh. Họ tìm thấy các sĩ quan cấp cao đang họp bàn, suy tính xem làm cách nào để báo tin tình hình hiện tại cho Aeneas. Lời đề nghị của đôi bạn trẻ đã được hoan nghênh nồng nhiệt; bản thân họ được ngợi khen hết lời và được hứa hẹn những phần thưởng hào phóng nhất nếu thành công. Riêng Iulus đặc biệt hướng về Euryalus, đảm bảo với chàng về một tình bạn bền chặt. Euryalus đáp: "Tôi chỉ có một tâm nguyện duy nhất muốn thỉnh cầu. Mẹ già của tôi đang ở cùng tôi trong doanh trại này. Vì tôi, bà đã rời bỏ đất Troia, và nhất quyết không chịu ở lại phía sau cùng những phu nhân khác tại thành phố của Acestes. Giờ đây tôi lên đường mà không kịp chào từ biệt bà. Tôi không thể chịu đựng được những giọt nước mắt của bà hay phớt lờ những lời khẩn cầu ấy. Nhưng xin ngài, tôi khẩn khoản nài xin ngài, hãy an ủi bà trong cơn hoạn nạn. Hãy hứa với tôi điều đó, và tôi sẽ can đảm dấn thân vào bất kỳ hiểm nguy nào có thể xuất hiện." Iulus và các vị thủ lĩnh khác vô cùng xúc động đến rơi nước mắt, và hứa sẽ làm tất cả những gì chàng thỉnh cầu. "Mẹ của em sẽ là mẹ của ta," Iulus nói, "và tất cả những gì ta hứa với em sẽ được thực hiện trọn vẹn đối với bà, nếu em không trở về để trực tiếp đón nhận."

Hai người bạn rời khỏi doanh trại và lao thẳng vào giữa lòng địch. Họ không thấy bóng dáng lính gác hay lính canh nào được bố trí, mà khắp nơi chỉ là những binh sĩ say ngủ nằm ngổn ngang trên thảm cỏ và giữa những cỗ xe ngựa. Luật chiến tranh vào thời kỳ sơ khai ấy không cấm một tráng sĩ dũng cảm tước mạng kẻ thù đang ngủ, và hai người Troia đã tiêu diệt trên đường đi những tên địch nào mà họ có thể hạ sát mà không gây ra tiếng động báo động. Trong một túp lều, Euryalus đã chiến lợi phẩm được một chiếc mũ chiến lấp lánh ánh vàng và lông vũ. Họ đã băng qua hàng ngũ kẻ thù mà không bị phát hiện, nhưng giờ đây bất ngờ xuất hiện một tốp quân ngay trước mặt — dưới quyền chỉ huy của Volscens — đang tiến về doanh trại. Chiếc mũ chiến lấp lánh của Euryalus đã thu hút sự chú ý của chúng, và Volscens cất tiếng gọi giật hai người, yêu cầu khai báo danh tính và xuất xứ. Họ không đáp lời, mà lao mình vào khu rừng. Đám kỵ binh tản ra khắp các hướng để chặn đường tẩu thoát của họ. Nisus đã lẩn trốn được cuộc truy đuổi và thoát khỏi nguy hiểm, nhưng vì không thấy Euryalus đâu nên chàng đã quay đầu tìm kiếm. Chàng lại bước vào khu rừng và chẳng mấy chốc lọt vào tầm nghe của những tiếng nói. Nhìn xuyên qua lùm cây, chàng thấy toàn bộ tốp quân đang vây quanh Euryalus với những câu hỏi gặng cung ồn ào. Chàng phải làm gì đây? Làm sao để giải cứu thiếu nhi? Hay thà hy sinh cùng cậu ấy còn hơn?

Ngước mắt lên bầu trời đêm nay đang tỏa sáng vằng vặc, chàng thầm khấn: "Hỡi Nữ thần! Xin phù hộ cho nỗ lực của con!" Và nhắm thẳng ngọn lao về phía một tên thủ lĩnh của tốp quân, đâm trúng lưng hắn và quật ngã hắn xuống bãi cỏ với một đòn chí mạng. Giữa lúc chúng còn đang ngỡ ngàng, một mũi lao khác lại vút đi, và một tên nữa trong nhóm ngã xuống chết tươi. Volscens — tên thủ lĩnh, hoàn toàn mù tịt về nguồn gốc của những mũi lao — vung gươm lao thẳng về phía Euryalus. "Ngươi sẽ phải trả giá cho cả hai," hắn nói, và suýt nữa đã định đâm phập thanh gươm vào lồng ngực cậu thiếu niên, thì từ chỗ nấp nhìn thấy hiểm nguy của bạn mình, Nisus lao ra, thét lớn: "Chính là ta, chính là ta; hãy quay mũi gươm vào ta này, hỡi những kẻ xứ Rutuli; chính ta làm đấy; nó chỉ đi theo ta như một người bạn mà thôi." Trong lúc chàng còn đang nói, thanh gươm đã hạ xuống, xuyên qua lồng ngực tuấn tú của Euryalus. Đầu cậu gục xuống vai, tựa như một bông hoa bị lưỡi cày cắt đứt. Nisus lao vào Volscens, phóng thẳng gươm vào cơ thể hắn, và bản thân chàng cũng bị đâm gục ngay tức khắc bởi vô số nhát chém.

Aeneas, cùng các đồng minh người Etruria, đã kịp thời có mặt tại chiến trường để giải cứu doanh trại đang bị vây hãm của mình; và giờ đây, khi hai bên lực lượng đã gần như cân bằng, cuộc chiến chính thức nổ ra một cách quyết liệt. Chúng ta không đủ dung lượng để ghi lại tất cả các chi tiết, mà chỉ có thể thuật lại kết cục của những nhân vật chính mà chúng ta đã giới thiệu với độc giả. Bạo chúa Mezentius, khi nhận ra mình đang phải đối đầu với chính những bề tôi nổi dậy của mình, cuồng nộ như một con mãnh thú. Hắn tước mạng bất cứ kẻ nào dám chống lại mình, và quét sạch đám đông chạy toán loạn bất cứ nơi nào hắn xuất hiện. Cuối cùng, hắn đụng độ Aeneas, và hai đạo quân đều đứng lặng để chờ xem kết cục. Mezentius phóng ngọn lao của mình; mũi lao đập trúng khiên của Aeneas, nảy lệch sang một bên và găm trúng Anthor. Hắn là một người gốc Hy Lạp, từng rời bỏ quê hương Argos để đi theo Evander sang Ý. Nhà thơ viết về hắn với nỗi bi cảm giản dị đã biến câu chữ ấy thành châm ngôn muôn thuở: "Hắn gục ngã, thật bất hạnh, bởi một vết thương vốn dành cho kẻ khác, ngước nhìn bầu trời và trong lúc hấp hối vẫn hoài niệm về thành Argos thân thương." Giờ đây, đến lượt Aeneas vung lao. Ngọn giáo đâm thủng khiên của Mezentius và làm hắn bị thương ở đùi. Lausus — con trai hắn, không thể chịu đựng được cảnh tượng ấy, bèn lao ra chắn ngang, trong khi đoàn tùy tùng xúm lại quanh Mezentius và khiêng hắn đi. Aeneas giơ cao thanh gươm lơ lửng trên đầu Lausus, ngập ngừng không muốn ra tay, nhưng thiếu niên hung hăng cứ lao tới khiến chàng buộc phải giáng đòn chí mạng. Lausus gục xuống, và Aeneas cúi người xuống bên cậu đầy thương xót. "Hỡi thiếu niên bất hạnh," chàng nói, "ta có thể làm gì cho xứng đáng với lòng dũng cảm của em? Hãy giữ lấy bộ giáp mà em hằng kiêu hãnh ấy, và đừng lo sợ, thi hài em sẽ được trao trả về cho bạn bè, cùng với những nghi thức mai táng xứng đáng." Nói đoạn, chàng gọi những tên tùy tùng nhút nhát lại và trao thi hài vào tay họ.

Trong khi đó, Mezentius đã được khiêng ra bờ sông để rửa vết thương. Chẳng mấy chốc, tin tức về cái chết của Lausus truyền đến tai hắn; cơn thịnh nộ và nỗi tuyệt vọng đã bù đắp cho sức lực đang cạn kiệt. Hắn leo lên lưng ngựa, lao thẳng vào chốn giao tranh ác liệt nhất để tìm kiếm Aeneas. Khi tìm thấy chàng, hắn cưỡi ngựa chạy vòng quanh, liên tiếp phóng hết ngọn lao này đến ngọn lao khác, trong khi Aeneas đứng thủ thế sau tấm khiên, xoay trở mọi hướng để đỡ đòn. Cuối cùng, sau khi Mezentius đã hoàn thành ba vòng phi ngựa, Aeneas tung một phóng thẳng ngọn giáo vào đầu con chiến mã. Mũi lao đâm thủng thái dương nó khiến con vật khuỵu xuống, trong khi tiếng hò reo từ cả hai quân vang dội thấu tận mây xanh. Mezentius không xin xỏ sự thương hại, mà chỉ cầu xin cho thi thể mình được miễn khỏi những sự lăng mạ từ đám bề tôi nổi dậy, và được chôn cất chung một nấm mồ với con trai. Hắn đón nhận đòn chí mạng với tâm thế không hề sợ hãi, tuôn trào cả sinh mệnh và dòng máu cùng một lúc.

Trong lúc những sự kiện ấy đang diễn ra ở một góc chiến trường, thì tại một khu vực khác, Turnus chạm trán với chàng trai trẻ Pallas. Cuộc đối đầu giữa những đấu sĩ chênh lệch thực lực nhường ấy không thể có kết quả nào khác. Pallas chiến đấu hết mình đầy dũng cảm, nhưng cuối cùng vẫn ngã xuống dưới ngọn lao của Turnus. Kẻ chiến thắng suối động lòng trắc ẩn khi nhìn thấy thiếu niên dũng cảm nằm bất động dưới chân mình, và đã không dùng đến đặc quyền của kẻ chinh phục là lột đi bộ giáp của cậu. Hắn chỉ tháo chiếc đai lưng được chạm khắc và khảm vàng để thắt lên người mình. Phần còn lại, hắn gửi trả về cho bạn bè của người đã khuất.

Sau trận chiến, có một khoảng hưu chiến kéo dài vài ngày để cho phép cả hai đạo quân mai táng những người đã khuất. Trong khoảng thời gian này, Aeneas thách đấu Turnus giải quyết phân thắng bại bằng một trận đấu tay đôi, nhưng Turnus đã né tránh lời thách thức. Một trận chiến khác lại bùng nổ, trong đó nữ chiến binh Camilla là nhân vật nổi bật nhất. Những chiến công hiển hách của nàng vượt qua cả những tráng sĩ dũng mãnh nhất, và vô số người Troia cùng người Etruria đã ngã xuống khi bị phi tiêu của nàng đâm thủng hoặc bị rìu chiến của nàng hạ gục. Cuối cùng, một người Etruria tên là Aruns — kẻ đã rình rập nàng từ lâu để tìm kiếm sơ hở — nhận thấy nàng đang truy đuổi một kẻ địch đang tháo chạy với bộ giáp lộng lẫy đầy sức cám dỗ. Mải mê đuổi bắt, nàng không hề hay biết mối hiểm nguy đang rình rập, và ngọn lao của Aruns đã giáng xuống, gây ra cho nàng một vết thương chí mạng. Nàng gục xuống và trút hơi thở cuối cùng trong vòng tay của các nữ tùy tùng hầu cận. Thế nhưng thần Diana — đấng chứng kiến bi kịch ấy — không đời nào dung thứ cho cái chết của nàng mà không đòi lại món nợ máu. Aruns, trong lúc đang lén lút chuồn đi đầy hoảng sợ lẫn hả hê, đã bị một mũi tên vô hình bắn ra từ một nữ thần thuộc đoàn tùy tùng của Diana hạ gục, chết đi một cách nhục nhã và vô danh.

Cuối cùng, cuộc chiến quyết định cuối cùng giữa Aeneas và Turnus cũng diễn ra. Turnus đã né tránh trận đấu chừng nào còn có thể, nhưng cuối cùng, bị dồn ép bởi chuỗi thất bại của quân mình cùng những tiếng xì xào oán trách từ đám thuộc hạ, chàng đành gồng mình bước vào cuộc giao tranh. Kết quả là điều không phải bàn cãi. Về phía Aeneas là sắc lệnh rành mạch của định mệnh, sự hậu thuẫn từ người mẹ thần linh trong mọi tình huống khẩn cấp, cùng bộ giáp không thể xuyên thủng do thần Vulcan chế tạo theo thỉnh cầu của Venus dành cho con trai mình. Trái lại, Turnus đã bị các đồng minh chốn thiên đình ruồng bỏ, khi Juno bị chính thần Jupiter ra lệnh nghiêm ngặt cấm không được tiếp tục hỗ trợ chàng nữa. Turnus phóng ngọn lao đi, nhưng nó bật ngược trở lại vô hại khi đập vào tấm khiên của Aeneas. Vị anh hùng Troia bèn phóng ngọn lao của mình — thứ đã xuyên thủng khiên của Turnus và găm sâu vào đùi chàng. Lúc bấy giờ, ý chí kiên định của Turnus hoàn toàn tan vỡ và chàng cất lời van xin sự khoan hồng; và Aeneas suýt nữa đã tha mạng cho chàng, nhưng ngay khoảnh khắc đó, ánh mắt chàng vô tình chạm phải chiếc đai lưng của Pallas — thứ mà Turnus đã cướp lấy từ vị thiếu niên đã khuất. Cơn thịnh nộ lập tức bùng cháy trở lại trong lòng chàng, và thét lên: "Pallas dùng đòn này để tế lễ ngươi," chàng đâm thẳng thanh gươm xuyên qua người Turnus.

Đến đây bộ sử thi Aeneid khép lại, nhưng truyền thuyết kể rằng Aeneas, sau khi đè bẹp các thế lực thù địch, đã cưới được Lavinia làm vợ. Con trai chàng là Iulus đã đặt nền móng cho thành phố Alba Longa. Bản thân chàng và các thế hệ hậu duệ sau đó đã trị vì thị trấn này trong suốt nhiều năm trời. Cho đến một ngày, Numitor và Amulius — hai anh em trai — xảy ra tranh chấp ngai vàng. Amulius dùng vũ lực cướp lấy vương miện, trục xuất Numitor, và bắt con gái ông là Rhea Silvia phải làm một Trinh nữ VESTA. Các trinh nữ Vesta, những nữ tư tế phụng sự nữ thần Vesta, buộc phải tuyên thệ giữ mình đồng trinh. Thế nhưng Rhea Silvia đã phá vỡ lời thề, sinh hạ cặp song sinh Romulus và Remus với thần Chiến tranh Mars. Vì tội lỗi này, bà bị chôn sống — hình phạt thông thường dành cho những trinh nữ Vesta không giữ trọn tiết hạnh — trong khi hai đứa trẻ bị đem bỏ mặc bên dòng sông Tiber. Tuy nhiên, Romulus và Remus đã được một người chăn gia súc cứu sống, và lớn lên giữa những mục đồng hoàn toàn không biết gì về thân thế thực sự của mình. Thế nhưng định mệnh tình cờ đã vén màn bí mật ấy. Họ tập hợp một nhóm bạn bè, quay về trả thù kẻ đã sát hại mẹ mình là người ông bác. Về sau, họ dựng xây thành phố Roma ngay bên bờ sông Tiber — nơi họ từng bị bỏ rơi thuở lọt lòng.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.