Thần Thoại Bulfinch: Thời Đại Huyền Thoại

Lượt đọc: 279 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 12
Hercules. Hebe Và Ganymede

❊ ❊ ❊

Hercules (tiếng Hy Lạp gọi là Heracles) là con trai của Jupiter và Alcmena. Vì Juno vẫn luôn căm ghét những người con do các bà mẹ phàm trần sinh ra từ người chồng thần thánh của mình, bà đã tuyên chiến với Hercules ngay từ khi cậu vừa chào đời. Bà sai hai con rắn đến để hại cậu khi cậu còn nằm trong nôi, nhưng đứa bé sớm khôn trước tuổi ấy đã dùng chính đôi tay mình bóp chết chúng. (Chính vì sự kiện này mà cậu bé Hercules đã được Tiến sĩ Franklin và các nghệ sĩ người Pháp do ông thuê trong thời kỳ Cách mạng Mỹ chọn làm hình mẫu cho biểu tượng nước Mỹ thuở thiếu thời. Horatio Greenough đã chạm khắc một bức phù điêu hình Cậu bé Hercules trên bệ bức tượng Washington của ông, đặt ngay trước tòa nhà Quốc hội Mỹ.) Tuy nhiên, do những cưu mang quỷ kế của Juno, Hercules buộc phải chịu phục tùng người anh họ Eurystheus và buộc phải tuân lệnh mọi yêu cầu của hắn. Eurystheus đã trút lên đầu chàng một loạt những cuộc phiêu lưu hiểm nghèo, về sau được gọi là mười hai "Kỳ công của Hercules". Kỳ công đầu tiên là cuộc chiến với con sư tử xứ Nemea. Thung lũng Nemea bấy giờ bị hoành hành bởi một con sư tử hung dữ khủng khiếp. Eurystheus ra lệnh cho Hercules phải mang cho bằng được bộ da của con quái vật này về. Sau khi dùng gậy và cung tên tấn công con sư tử mà không đem lại kết quả gì, Hercules bèn dùng tay không bóp chết nó. Chàng quay về với xác con sư tử vác trên vai; nhưng Eurystheus khi nhìn thấy nó cùng bằng chứng về sức mạnh phi thường của người anh hùng đã hoảng sợ đến mức ra lệnh cho Hercules từ nay về sau phải đứng ngoài thị trấn để báo cáo về các chiến công của mình.

Kỳ công tiếp theo của chàng là tiêu thụ con Hydra. Con quái vật này tàn phá cả vùng Argos, trú ngụ trong một đầm lầy gần dòng suối Amymone. Truyền thuyết kể lại rằng khi xứ sở đang chịu cảnh hạn hán, thần Neptune vì đem lòng yêu nàng Amymone nên đã cho phép nàng dùng chiếc đinh ba chạm vào vách đá, khiến một mạch nước với ba dòng chảy phun trào. Hydra đã chọn nơi này làm sào huyệt, và Hercules được phái đến để tiêu diệt nó. Con Hydra có tới chín cái đầu, trong đó cái đầu ở giữa là bất tử. Hercules dùng gậy giáng nát một cái đầu của nó, nhưng cứ mỗi chiếc đầu bị đánh gãy thì lại mọc ra hai chiếc đầu mới. Cuối cùng, với sự trợ giúp của người tôi trung Iolaus, chàng đã dùng lửa đốt cháy các cái đầu của Hydra và chôn vùi cái đầu thứ chín bất tử ấy dưới một tảng đá khổng lồ.

Một kỳ công khác là việc dọn dẹp chuồng ngựa của Augeas. Augeas, vua xứ Elis, có một đàn gia súc ba nghìn con mà chuồng trại đã không được dọn dẹp trong suốt ba mươi năm. Hercules đã dẫn hai con sông Alpheus và Peneus chảy qua đó, tẩy rửa sạch sẽ toàn bộ chỉ trong vỏn vẹn một ngày.

Kỳ công tiếp theo của chàng mang tính tế nhị hơn nhiều. Admeta, con gái của Eurystheus, ao ước có được chiếc đai lưng của nữ hoàng xứ Amazon, và Eurystheus bèn ra lệnh cho Hercules lên đường lấy cho bằng được. Người Amazon là một bộ tộc toàn phụ nữ. Họ cực kỳ thượng võ và chiếm giữ nhiều thành phố phồn thịnh. Tục lệ của họ là chỉ nuôi nấng những đứa con gái; còn con trai hoặc sẽ bị đem bán sang các nước láng giềng, hoặc bị xử tử. Đi cùng Hercules là một nhóm các tráng sĩ tình nguyện, và sau muôn vàn cuộc phiêu lưu, cuối cùng họ cũng đặt chân đến lãnh thổ của người Amazon. Nữ hoàng Hippolyta đã tiếp đón chàng rất niềm nở và đồng ý trao lại chiếc đai lưng; nhưng Juno, hóa thân thành một phụ nữ Amazon, đã đi khắp nơi trong bộ tộc để xúi giục rằng những kẻ lạ mặt đang cướp đi vị nữ hoàng của họ. Người Amazon lập tức vớ lấy vũ khí, lũ lượt kéo ùn ùn ra phía chiến thuyền. Cho rằng Hippolyta đã chơi trò lật lọng, Hercules liền ra tay sát hại nàng, rồi cướp lấy chiếc đai lưng và giương buồm trở về quê hương.

Một nhiệm vụ khác được giao cho chàng là mang về cho Eurystheus đàn bò của Geryon – một con quái vật có ba thân cư ngụ trên đảo Erytheia (hòn đảo đỏ), cái tên bắt nguồn từ việc nó nằm ở phương tây, dưới những tia nắng chiều tà. Người ta cho rằng mô tả này ứng với xứ Tây Ban Nha, nơi Geryon từng làm vua. Sau khi băng qua nhiều vùng đất, cuối cùng Hercules cũng tới được biên giới giữa Libya và châu Âu, nơi chàng dựng lên hai ngọn núi Calpe và Abyla như những cột mốc đánh dấu chặng đường của mình, hoặc theo một thuyết khác thì chàng đã xé đôi một ngọn núi và để lại mỗi nửa ở một bên, tạo thành eo biển Gibraltar, và hai ngọn núi ấy được gọi là Cột trụ Hercules. Đàn bò được canh giữ bởi tên khổng lồ Eurytion và con chó hai đầu của hắn, nhưng Hercules đã tiêu diệt cả tên khổng lồ lẫn con chó rồi đưa đàn bò về cho Eurystheus một cách an toàn.

Kỳ công khó khăn nhất trong tất cả là mang những quả táo vàng của các nàng Hesperides về, bởi Hercules hoàn toàn không biết chúng nằm ở đâu. Đây vốn là những quả táo mà Juno từng nhận được trong ngày cưới từ nữ thần Đất Mẹ, và bà đã giao phó chúng cho các con gái của Hesperis canh giữ, có sự hỗ trợ của một con rồng vô cùng cảnh giác. Sau nhiều phen phiêu lưu, Hercules đã đến được ngọn núi Atlas ở châu Phi. Atlas là một trong số những vị thần Titan từng tham gia chiến trận chống lại các vị thần, và sau khi bị đánh bại, Atlas đã bị kết án phải dùng đôi vai để gánh chịu sức nặng của bầu trời. Ông chính là cha của các nàng Hesperides, và Hercules nghĩ rằng nếu có bất kỳ ai tìm được táo và mang về cho mình thì đó chỉ có thể là ông. Nhưng làm cách nào để sai khiến Atlas rời khỏi vị trí, hoặc gánh vác bầu trời thay ông trong lúc ông vắng mặt? Hercules bèn tự mình gánh lấy sức nặng trên vai và sai Atlas đi tìm những quả táo. Atlas trở về mang theo chúng, rồi dẫu có chút miễn cưỡng đi nữa, ông cũng nhận lại gánh nặng trên vai mình và để Hercules mang những quả táo trở về cho Eurystheus. (Hercules là hậu duệ của Perseus. Perseus từng biến Atlas thành đá. Vậy làm thế nào Hercules lại có thể thay thế vị trí của ông? Đây chỉ là một trong số rất nhiều điểm phi lý về mặt thời gian thường thấy trong thần thoại cổ đại.)

Trong tác phẩm Comus, Milton đã miêu tả các nàng Hesperides là con gái của Hesperus và là cháu gái của Atlas:

"—— giữa những khu vườn tươi đẹp

Của Hesperus và ba người con gái,

Cất tiếng ca vang quanh cội táo vàng."

Các nhà thơ, chịu ảnh hưởng từ vẻ đẹp rực rỡ của bầu trời phương tây lúc hoàng hôn, vẫn thường xem phương tây là miền đất của ánh sáng và sự vinh hiển. Do đó, họ đã đặt tại đây Quần đảo của những người hạnh phúc, hòn đảo đỏ rực Erytheia – nơi đàn bò sáng ngời của Geryon thả sức gặm cỏ, và hòn đảo của các nàng Hesperides. Những quả táo ấy đôi khi được cho là những trái cam xứ Tây Ban Nha mà người Hy Lạp từng nghe kể qua những lời đồn đại mơ hồ.

Một chiến công lừng lẫy khác của Hercules là chiến thắng trước Antaeus. Antaeus, con trai của Terra (Đất Mẹ), là một tên khổng lồ kiêm đô vật vô cùng dũng mãnh, sở hữu sức mạnh bất khả chiến bại chừng nào hắn còn tiếp xúc với người mẹ Đất Mẹ của mình. Hắn ép tất cả những kẻ lữ hành đặt chân đến vương quốc của mình phải đấu vật với hắn, với điều kiện nếu bị đánh bại (điều mà tất cả bọn họ đều gặp phải), họ sẽ phải chịu chết. Hercules đã giao đấu với hắn, và khi nhận ra việc quật ngã hắn chẳng mang lại tác dụng gì bởi hắn luôn đứng dậy với sức mạnh được hồi sinh sau mỗi lần ngã xuống, chàng bèn nhấc bổng hắn lên khỏi mặt đất và bóp cổ hắn giữa không trung.

Cacus là một tên khổng lồ to lớn, trú ngụ trong một hang động trên núi Aventine (một trong bảy ngọn đồi của thành Roma) và chuyên đi cướp bóc vùng đất xung quanh. Khi Hercules đang lùa đàn bò của Geryon trên đường về nhà, Cacus đã nhân lúc người anh hùng ngủ say để ăn trộm một phần gia súc. Để dấu chân không thể tố cáo hướng chúng bị lùa đi, hắn đã kéo ngược chúng bằng đuôi vào hang của mình; nhờ đó mà mọi vết chân đều trông như thể chúng đã đi theo hướng ngược lại. Hercules đã bị mánh khóe này đánh lừa và suýt nữa đã không thể tìm ra đàn bò của mình, nếu như không có tình cờ là khi chàng lùa phần còn lại của đàn gia súc đi ngang qua cái hang cất giấu số bò bị trộm, những con bò ở bên trong bắt đầu cất tiếng rống lên và nhờ đó mà bị phát hiện. Cacus đã bị Hercules tru di.

Chiến công cuối cùng mà chúng ta ghi chép lại chính là việc bắt Cerberus từ âm phủ trở về. Hercules đã xuống địa ngục, đồng hành cùng Mercury và Minerva. Chàng xin phép thần Pluto cho phép đưa Cerberus lên mặt đất, với điều kiện chàng phải làm được điều đó mà không được sử dụng bất kỳ loại vũ khí nào; và bất chấp sự vùng vẫy dữ dội của con quái vật, chàng đã tóm lấy nó, kẹp chặt và đưa thẳng về cho Eurystheus, rồi sau đó lại mang nó trở về âm phủ. Khi ở trong âm phủ, chàng cũng đã giải thoát cho Theseus – người ngưỡng mộ và bắt chước phong thái của chàng, kẻ từng bị giam cầm tại đó vì một âm mưu bất thành nhằm cướp lấy Proserpine.

Trong một cơn điên loạn, Hercules đã sát hại người bạn Iphitus của mình và vì tội lỗi này mà chàng bị phán án phải làm nô lệ cho Nữ hoàng Omphale trong suốt ba năm trời. Khoảng thời gian phục vụ nơi đây dường như đã làm thay đổi bản chất của người anh hùng. Chàng sống một cách ẻo lả, có lúc còn mặc trang phục của phụ nữ và ngồi se len cùng các tỳ nữ của Omphale, trong khi nữ hoàng lại khoác tấm da sư tử của chàng. Khi thời hạn nô lệ chấm dứt, chàng kết hôn với Dejanira và sống yên bình bên nàng trong ba năm. Có lần, khi đang trên đường du hành cùng vợ, họ đi đến một dòng sông mà ở đó Nhân mã Nessus làm nghề chở khách qua sông với một mức phí cố định. Bản thân Hercules tựội lội vượt sông, nhưng lại giao Dejanira cho Nessus để hắn chở giúp sang bờ bên kia. Nessus nổi lòng tà định bắt cóc nàng, nhưng Hercules nghe thấy tiếng kêu cứu liền giương cung bắn một mũi tên xuyên thẳng qua tim hắn. Trước lúc hấp hối, tên Nhân mã dặn Dejanira hãy lấy một ít máu của hắn và giữ lấy, bởi nó có thể dùng làm bùa yêu để gìn giữ tình cảm của chồng.

Dejanira đã làm theo, và chẳng bao lâu sau nàng ngỡ rằng mình đã có dịp dùng đến nó. Trong một chiến dịch chinh phạt, Hercules đã bắt giữ một thiếu nữ xinh đẹp tên là Iole, và chàng có vẻ cưng chiều nàng ta hơn mức mà Dejanira có thể chấp thuận. Khi Hercules chuẩn bị dâng lễ vật lên các vị thần để vinh danh chiến thắng của mình, chàng bèn sai người về nhà lấy một chiếc áo choàng trắng để mặc trong buổi lễ. Cho rằng đây là cơ hội tuyệt vời để thử nghiệm bùa yêu của mình, Dejanira đã ngâm chiếc áo vào dòng máu của Nessus. Ta có thể đoán rằng nàng đã cẩn thận giặt sạch mọi dấu vết của nó, thế nhưng sức mạnh ma thuật vẫn còn nguyên vẹn, và ngay khi chiếc áo choàng vừa ấm lên trên cơ thể Hercules, chất độc đã ngấm sâu vào từng thớ thịt, gây cho chàng những cơn đau đớn tột cùng. Trong cơn cuồng nộ, chàng chộp lấy Lichas – kẻ đã mang chiếc áo định mệnh đến cho mình – rồi ném thẳng xuống biển. Chàng giật phăng chiếc áo ra, nhưng nó đã bám chặt lấy da thịt, kéo theo cả những mảng thịt trên cơ thể chàng rứt ra theo. Trong tình trạng đó, chàng bước lên chiến thuyền và được chở về nhà. Dejanira khi tận mắt chứng kiến những gì mình vô tình gây ra liền treo cổ tự vẫn. Hercules chuẩn bị sẵn sàng cho cái chết, leo lên ngọn núi OEta, nơi chàng dựng một giàn hỏa táng bằng cây cối, trao cung tên cho Philoctetes rồi nằm xuống giàn thiêu, đầu gối lên cây gậy và tấm da sư tử phủ lên người. Với vẻ mặt điềm tĩnh như thể đang bước vào một bữa tiệc yến tiệc, chàng ra lệnh cho Philoctetes châm ngọn lửa. Ngọn lửa bùng lên nhanh chóng và chẳng mấy chốc đã bao trùm toàn bộ giàn thiêu.

Milton đã ví von về cơn cuồng nộ của Hercules như sau:

"Như khi Alcides (Alcides là một tên khác của Hercules; từ này có nghĩa là

"hậu duệ của Alcaeus"), từ OEchalia chiến thắng khải hoàn trở về,

Cảm nhận chiếc áo tẩm độc, và vì quá đớn đau,

Đã nhổ bật cả những rễ thông xứ Thessaly

Đồng thời ném Lichas từ đỉnh núi OEta

Xuống biển Euboea."

Bản thân các vị thần cũng cảm thấy bất an khi chứng kiến người bảo hộ của trần gian phải kết thúc cuộc đời theo cách như vậy; nhưng thần Jupiter với gương mặt hân hoan đã cất lời ngỏ cùng họ: "Ta rất vui mừng khi thấy sự quan tâm của các khanh, hỡi những vị vương tử của ta, và thật mãn nguyện khi nhận ra mình đang cai trị một thần dân trung thành, rằng con trai ta rất được lòng các khanh. Bởi dẫu sự quan tâm của các khanh dành cho nó bắt nguồn từ những công trạng cao quý, thì điều đó cũng chẳng kém phần làm ta thỏa lòng. Nhưng giờ đây, ta bảo với các khanh rằng: Đừng sợ hãi. Kẻ từng khuất phục vạn vật sẽ không thể bị khuất phục bởi ngọn lửa mà các khanh đang thấy bùng cháy trên núi OEta ấy đâu. Chỉ có phần thuộc về người mẹ trần thế của nó là có thể tiêu vong; những gì nó thừa hưởng từ ta là bất tử. Ta sẽ đưa nó – kẻ đã chết đi đối với trần gian – đến những bến bờ thiên giới, và ta yêu cầu tất cả các khanh hãy đón tiếp nó thật nồng hậu. Nếu có vị nào cảm thấy chạnh lòng trước vinh dự mà nó đạt được, thì cũng không ai có thể phủ nhận rằng nó hoàn toàn xứng đáng với điều đó." Tất cả các vị thần đều đồng thuận; chỉ có Juno là lắng nghe những lời cuối với chút khó chịu vì bản thân bị chỉ mặt đặt tên quá rõ ràng, nhưng chưa đủ để khiến bà phải hối tiếc về quyết định của người chồng. Thế là khi ngọn lửa đã thiêu rụi phần thuộc về người mẹ phàm trần của Hercules, phần linh thiêng bên trong không những không bị tổn hại mà dường như còn bừng sáng với sức sống mới, mang một dáng vẻ kiêu hãnh hơn cùng một uy nghi lẫm liệt hơn. Thần Jupiter bọc lấy chàng trong một đám mây và dùng cỗ xe bốn ngựa rước chàng lên sống giữa các vì tinh tú. Khi chàng an vị trên thiên đường, thần Atlas liền cảm nhận được sức nặng tăng thêm trên vai mình.

Juno, giờ đây đã làm hòa với chàng, liền gả con gái mình là Hebe cho chàng làm vợ.

Nhà thơ Schiller, trong một tác phẩm mang tên Lý tưởng và Cuộc sống, đã minh họa sự tương phản giữa thực tế và trí tưởng tượng thông qua một số khổ thơ tuyệt đẹp, trong đó hai khổ thơ cuối có thể được dịch như sau:

"Bị đày đọa sâu vào kiếp nô lệ hèn nhát,

Alcides dũng cảm vẫn gánh chịu muôn vàn cuộc chiến trường chinh,

Được dẫn dắt qua lối mòn gai góc của khổ đau;

Đã tiêu diệt Hydra, đập nát uy lực sư tử,

Đã tự nguyện lao mình, để đưa người bạn thoát khỏi tối tăm,

Khi còn sống, trên chiếc thuyền chở người chết.

Mọi nỗi thống khổ, mọi nhọc nhằn trần gian

Mà lòng căm hận của Juno trút lên đầu chàng,

Chàng đều dũng mãnh chịu đựng, từ khi sinh ra theo định mệnh

Cho đến hồi kết bi tráng của cuộc đời.

Cho đến khi vị thần, rũ bỏ phần phàm trần,

Tách biệt khỏi thân xác con người giữa ngọn lửa,

Đã hít ngập lồng ngực làn hơi nguyên tuyết của cõi thiên thai.

Hân hoan trong sự nhẹ nhõm mới mẻ lạ lùng,

Chàng vút bay lên ánh sáng thiên quốc,

Gánh nặng tối tăm của trần thế đã chìm vào cõi chết.

Đỉnh Olympus cất tiếng chào hòa điệu

Đến chốn đại sảnh nơi người cha tôn kính đang ngự trị;

Nữ thần tuổi trẻ ngượng ngùng trong phút giây tương ngộ,

Dâng chén rượu mật thần cho vị chúa tể của nàng."

S. G. Bulfinch

Hebe, con gái của Juno và là nữ thần của tuổi trẻ, vốn đảm nhận vai trò dâng rượu cho các vị thần. Truyền thuyết thông thường kể rằng nàng đã từ nhiệm chức vụ này khi trở thành vợ của Hercules. Tuy nhiên, có một lời kể khác mà người đồng hương của chúng ta là nhà điêu khắc Crawford đã đưa vào tác phẩm điêu khắc nhóm tượng Hebe và Ganymede hiện đang được trưng bày tại phòng triển lãm Boston Athenaeum. Theo đó, Hebe đã bị sa thải khỏi vị trí của mình do một cú ngã mà nàng gặp phải trong một lần đang hầu cận các vị thần. Người kế nhiệm nàng chính là Ganymede – một thiếu niên thành Troy đã bị thần Jupiter, trong hình hài một con đại bàng, tóm lấy và cướp đi ngay giữa lúc đang vui đùa cùng các bạn nhỏ trên núi Ida, rồi bay vút lên thiên đường và sắp đặt vào chiếc ghế trống.

Tennyson, trong tác phẩm Cung điện Nghệ thuật, đã miêu tả bức tranh khắc họa truyền thuyết này trong số các họa tiết trang trí trên tường:

"Ở đó, cả Ganymede đỏ hồng đôi đùi phúng phính

Nửa vùi mình trong lớp lông tơ đại bàng,

Như một ngôi sao bay duy nhất xé ngang bầu trời

Vút qua thị trấn những cột trụ."

Và trong vở Prometheus của Shelley, thần Jupiter đã gọi người dâng rượu của mình như thế này:

"Hãy rót đầy rượu của thiên giới, hỡi Ganymede xứ Ida,

Và để nó tuôn trào rực lửa trong những chiếc cốc Daedalus."

Truyền thuyết tuyệt đẹp về Sự lựa chọn của Hercules có thể tìm thấy trong ấn phẩm Tatler, Số 97. Câu chuyện tương tự cũng được kể lại trong tác phẩm Memorabilia của Xenophon.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.