Hành trình đá lần này, tôi lôi theo bạn Việt mới quen ở trường học hè tại Ankara. Bọn tôi là hai đứa châu Á duy nhất trên chuyến xe bus đêm hôm đấy. Xe bus chạy từ thủ đô Ankara tới Cappadocia mất mười tiếng đầy mệt mỏi. Ở Thổ Nhĩ Kỳ, hệ thống tàu chưa phát triển, máy bay nội địa không tới được nhiều nơi, nên xe bus là sự lựa chọn duy nhất. Bến xe bus ở Ankara được mệnh danh là bến xe bus to nhất châu Âu bởi lưu lượng xe chạy như mắc cửi. Đi xe bus thích nhất ở chỗ chỉ việc tới sớm năm phút, mua vé là đi, không phải lo ngại giá tăng. Hành trình khám phá vì thế được thoải mái sáng tạo. Bạn chẳng cần kế hoạch trước cả tháng, tự nhiên bạn muốn tới Cappadocia, chỉ việc nhảy lên xe là xong.

Khệ nệ mang đống hành lý tới nhà nghỉ vào lúc sáu giờ sáng, khách đang ngủ mà chủ cũng chưa dậy. Thằng nhóc phục vụ lon ton ra mở cửa phòng để đồ rồi rón rén vào bếp chợp mắt thêm chút nữa. Vì đã được cô bạn khuyên là nên đi và phải đi một tour ở khách sạn: tour cực hay, đi được nhiều nơi mà không quá đắt. Lựa chọn giữa Red tour và Green tour thì bọn tôi thống nhất Green tour cho hấp dẫn, giật gân, giá ổn 90 lira* . Tour kéo dài từ chín giờ sáng tới sáu giờ chiều, kịp giờ xe bus về Istanbul của bạn Việt, vậy là chuẩn. Tuy nhiên tôi đã chuẩn bị tâm lý là chuyện gì cũng có thể xảy ra, kể cả chuyện kì kèo giá cả. Thế là sáng sớm, tôi nhận nhiệm vụ đánh mặt trận nước bọt với anh chủ nhà trọ. Anh chủ nhà trọ nói: “Giá tour 90 lira là rẻ nhất trần đời, mời gọi rồi. Đi cả Red tour và Green tour thì tao giảm, chứ đi một thì tao chịu”.

* 1 lira ≈ 6000 VNĐ.

Tôi thỏ thẻ: “Một người đi hai tour thì được giảm, vậy hai người đi một tour cũng phải được giảm chứ?”

Anh chủ nhà trọ cười tươi, lấp lóa cái răng vàng trong góc, lắc đầu nguầy nguậy, tay không thôi phe phẩy điếu thuốc. Nói một hồi lạc cả giọng, anh cũng giảm từ 90 lira xuống 85 lira, và bớt cho một đêm tiền nhà. Vậy ra lãi được vài chục euros, coi như có bữa tối, hai bạn lấy làm hí hửng lắm. Hơn hết anh chủ còn tốt bụng, cho mượn con máy ảnh Nikon xài tạm (vì tôi lỡ để quên sạc máy ảnh ở Ankara nên chẳng có máy dùng), kèm theo bữa sáng miễn phí. Gió sớm nhè nhẹ, ban công vắng, ghế tựa dễ thương, đồ ăn đa dạng. Cuộc sống thật tươi đẹp quá đi!

Chín giờ xe tour xuất phát, thành phần đoàn hơn cả nồi lẩu thập cẩm. Anh hướng dẫn viên tóc xù mì tôm đeo cặp kính đen tròn, làm gương mặt càng giống một cái bánh bao. Anh mặt to mà thân hình thì còi khẳng, càng còi hơn trong chiếc áo đen bó sát người. Giọng anh nhấn nhá, lên cao xuống thấp, nghe còn xóc hơn xe. Vài ba cặp đôi ngồi hàng đầu thật kỳ quái, họ đang lim dim. Cuối xe, bốn cô gái Úc duyên dáng nói chuyện tung trời, còn bên cạnh là một anh người Nhật đang dóng chân lên gãi sồn sột. Anh người Nhật tướng to cao, đen trụi, đầu tóc bù xù bẩn bẩn, cười nhăn nhúm mặt mày, để lộ 32 cái răng xỉn, vài cái vàng sáng loáng. Khi đi, anh vác một chiếc máy ảnh xịn, một chân máy to mà không nề hà gì. Thấy anh hiền, hai đứa cũng làm quen, anh chỉ cười gật gật. Cô gái Đài Loan thân thiện ở phía trước cũng ghé xuống nói dăm ba điều, thế là thành hội nhí nhố.

Xe tour đưa cả lũ đi tới điểm cao Esentepe để ngắm toàn cảnh Goreme. Thung lũng dưới chân hiện ra với muôn ngàn khối đá được tạo nên từ những dòng dung nham đông đặc, từ khói, từ bụi, từ đá của thời kỳ Neocene. Qua hàng nghìn năm xói mòn không ngừng nghỉ, các khối đá như được nặn, được tạc thành các hình kim tự tháp, hình nón. Màu sắc hoa văn của các kim tự tháp đá được chuyển đổi nhẹ nhàng từ trắng sang rêu, sang xám, chen lẫn giữa màu xanh của cây cỏ. Xe dừng một lúc rồi chạy tới hồ Nar, hồ xanh tròn như một viên ngọc giữa sa mạc. Lại năm phút rồi tất cả phải yên vị, anh Mì Tôm mở nhạc cho mọi người nghe. Nhạc vui vẻ mà êm ái, cả xe chìm vào giấc ngủ lúc nào không hay. Hai bạn Việt Nam đêm qua đi đường trường, tới từ sáu giờ sáng còn chưa kịp tắm gội, ngủ nghỉ, nên lịm ngay trong giấc mơ cát bụi.

Thỉnh thoảng tôi mở mắt nhìn, chỉ thấy xung quanh bụi mù, cát vàng bay ngập trời xanh, nắng cháy như thiêu như đốt. Trong xe có điều hòa mà vẫn thấy mồ hôi rịn áo, không chảy được thành dòng cho bớt bí bách. Xe như cái lò lửa di động, càng đi người càng cháy khét, ai cũng bải hoải, không nói được lời nào, muốn khích lệ đứa bạn đường cũng không nhấc môi nổi. Không khí oi bức, ngột ngạt, chán nản, cảm giác như đang bị đi khổ sai hơn là du lịch. Bạn Đài Loan gục lên gục xuống. Tôi ngồi cạnh cửa kính, cũng đập cửa choang choang, muốn vỡ đầu. Lúc cuối bạn Việt tỉnh hơn một chút, thấy tôi tội tội, kéo đầu vào vai bạn: “Cho mượn tạm gối này, không lại bể gáo”.

Xe lắc lư lắc lư gần hai tiếng đồng hồ thì cũng tới thành phố ngầm Derinkuyu. Được xây từ thời Hitties, được nhiều nền văn minh sử dụng, cùng với Kaymakli, đây là hai thành phố ngầm lớn nhất ở Cappadocia. Trước đây có đường hầm kết nối hai nơi với nhau, nhưng bây giờ chính quyền đã chốt lại thành hai nơi riêng biệt, như vậy có lợi cho ngành du lịch hơn. Thành phố ngầm có tới tám tầng. Anh Mì Tôm dặn: “Đi tới tầng hai là tầng rộng nhất, cho tất cả mọi người ngắm, nếu ai mà thấy vẫn khỏe thì được đi tới tầng tám, không thì ở lại”. Thế mà cuối cùng cả hội vẫn đi hết, ai cũng trâu bò, chỉ cần một chiếc khăn quàng cổ, một cái áo rét là xong. Nơi đây thật kỳ vĩ, thật hoành tráng, nơi mà cái gì cũng có, y như trên mặt đất, với sức chứa 20.000 người cùng gia súc. Họ có phòng ngủ, có phòng ăn, có tủ lạnh cất thịt tươi, có nơi giữ rượu, có nhà thờ, có cả nhà chứa xác.

Khi xưa, dân cư nơi này sống trên mặt đất là chính, chỉ khi có biến mới xuống thành phố ngầm. Nhưng để chắc chắn rằng cả bộ lạc có thể sống trong thời gian dài dưới này, họ đã phải thiết kế để có thể sống đầy đủ như trên mặt đất. Đặc biệt là hệ thống ống thông hơi để tránh cho nơi này bị bí bách, ẩm thấp. Mỗi cột khí chòi lên cao là một cột đá mảnh khảnh, họ gọi đó là các fairy chimney. Đó là niềm tự hào của dân Cappadocia. Ai mà biết được bình địa lưa thưa vài cột đá lại ôm trong lòng cả một thành phố hoành tráng, đủ đầy bên dưới. Điều duy nhất gây khó chịu của thành phố ngầm là đường vào quá bé và tối. Vào ngày thứ Bảy nắng nôi như ngày hôm nay, thực sự là khủng hoảng lượng người, tắc đường lên xuống đến nỗi ai cũng than trời, nhất là khi chúng tôi đang dấn bước đi lên thì phía trên vọng xuống: “Tránh đường cho bà bầu”.

Rời khỏi chỗ ẩn nấp mát mẻ, xe bus lại lăn bánh long sòng sọc, bụng đứa nào cũng kêu òng ọc. Đói mờ mắt mà anh Mì Tôm còn bắt đi bộ 3km qua thung lũng Ihlara chỉ vì: “Nó đáng xem và chúng mày có một bữa trưa ngon tuyệt đang đợi ở cuối con đường”. Thung lũng Ihlara có màu đỏ quạch, được tạo nên bởi bụi núi lửa, giống như đất đỏ Balzan xứ mình. Hai bờ vách dựng đứng, bị cắt gọt ngọt lịm thành những đường gồ ghề ra vào giống như bậc thang. Giữa thung lũng, con suối chảy lí lắc qua bãi đá sỏi và những hàng cây xanh. Anh Mì Tôm dẫn cả hội vào những ngôi nhà thờ được đục trong vách đá. Riêng thung lũng này đã có tới vài trăm nhà thờ, được xây dựng từ hồi Early Christian (thời Kitô giáo nguyên thủy), từ hồi con người còn mộ đạo và nhiều niềm tin. Mãi sau này khi dân Ả Rập tới thì nhà thờ mới tan hoang, tiêu điều, hoang phế thế này. Những nhà thờ ở tít trên cao nằm im lìm cạnh những hốc đá vuông thành sắc cạnh. Họ bảo hốc đó do con người khoét ra để làm tổ cho bồ câu.

Lũ chúng tôi lê lết dưới nắng, nóng, đói, chỉ mong được vục mặt vào làn nước xanh mát mà không được. Giấc mơ về bữa ăn trưa càng làm đôi chân thêm nặng. Khi tôi lết tới nhà hàng thì trời nắng đến cực điểm. Nhà hàng xây ngay bên bờ suối mà cũng không hạ được cái nóng. Cả lũ hổn hển, uống hàng lít nước cho đã cơn, trước khi lao vào xâu xé thịt cá, bò, gà. Trời chưa đủ nóng, dân Thổ còn bưng ra hàng đĩa đồ nướng thơm lừng, tưởng không thể nuốt trôi, vậy mà chúng tôi ăn tới cái xương cuối cùng của con cá cháy. Lùa xong cốc Ayran - một loại sữa chua có muối - thì tôi vội vàng trở lại cái lò bát quái. Xe bây giờ nóng hơn bao giờ hết, hâm hấp bực mình, cả lũ vừa sống động là thế mà lên xe đã lờ đờ, nằm ra như những con cá trên lò hấp, giống như cây cỏ bị rút cạn nước trong thân. Mới ba giờ chiều mà mong sao đồng hồ quay thật nhanh để còn về khách sạn.

Khách sạn thì không thấy nhưng khu quần thể nhà nguyện, nhà thờ to bự hiện ra trước mắt chúng tôi, đó là Selime. Cả lũ nhảy khỏi xe, lao lên bấu víu vào những tảng đá, leo như khỉ lên trên nhà nguyện. Đẹp quá, to quá, hùng vĩ quá, hội nhí nhố vừa đi vừa hò reo. Sức sống cuộn chảy lại hơn bao giờ hết. Lại nhảy nhót, lại reo hò, lại chụp ảnh, lại thấy mình cheo leo giữa hốc đá, hay bơ vơ ngay kè, chỉ một nhón chân nữa là rơi xuống banh xác. Kiệt tác của đá đấy, tôi quay sang cô bạn Đài Loan, còn bạn Việt đang bận chụp ảnh cho anh Nhật bù xù. Tối nay, cô bạn Đài Loan lên xe đi Pamukkale, bạn Việt đi về Istanbul, tôi chỉ còn biết bấu víu vào anh bù xù. Hẹn hò ngày kia sẽ đi Pamukkale cùng anh, anh biết chụp ảnh, có máy ảnh xịn, đi một mình, còn tôi chẳng có gì, thật là sự kết hợp hoàn hảo.

Chỉ có hành trình Green tour này hơi thừa chút xíu, vì họ cho chúng tôi lướt nhẹ qua thung lũng Bồ Câu vài phút rồi đưa ngay sang nơi thử Turkish delight* . Cái thung lũng bồ câu trắng đẹp mắt chưa được với tay tới đã phải quay về với sự phồn hoa xa xỉ. Những bàn đầy kẹo dẻo, kẹo gôm, hoa quả khô, hạt muối la liệt, cho mọi người thưởng thức. Ai đó mua về làm quà cho bạn bè, rồi xe quay về thị trấn. Hai tiếng ròng rã dưới cái nắng 37 độ C, làm mọi người bơ phờ, ngủ gà gật, cảnh hoang mạc khi ai cũng nản lòng. Khi mở mắt thì xe đã về tới khách sạn.

* Đặc sản của Thổ Nhĩ Kỳ, còn gọi là món kẹo quý tộc.

Khi hoàng hôn cheo leo trên đỉnh núi đá, lúc đêm ập tới vội vàng, cứ tưởng tượng rằng bạn đang ngồi ở ban công rộng, trên một nhà hàng đá trắng, mặt trời lặn ở sau lưng, đối diện là một đứa bạn thân có thể nói chuyện được từ A tới Z, uống rượu nho ấm áp, gió thổi hiu hiu, bánh mì nóng giòn, một hũ thịt bò nấu rau đang sôi sùng sục trước mặt, thơm ngất ngây, bữa tối có thể tuyệt hơn nữa không? Thế mà thay vì ngồi tâm sự, ngắm cảnh thì hai đứa ăn hùng hục như hai con nghé con. Chưa hết món khai vị đã đòi người ta mang món chính, chưa uống xong rượu đã đòi món tráng miệng. “Mau lên với, xe bus của chúng tôi sắp rời đi rồi”. Bạn Việt phải vội vàng đi tiếp tới Istanbul, còn tôi, tôi có thêm một ngày nữa để khám phá mảnh đất diệu kỳ này.

Nơi Cappadocia núi đá, trái tim không thể hóa đá, mà ở đây, đá cũng có tâm hồn.