Thời gian là kẻ thù của mọi thứ, kể cả hạnh phúc hay tình yêu. Dường như chỉ có Ai Cập được kẻ bạo hành đó nương tay nhất. Khi Cairo vẫn ôm ấp những kim tự tháp kỳ vĩ, khi Luxor còn khỏa lấp với thung lũng các vị vua trong mình, thì Ai Cập còn bền vững. Những đền đài nghệ thuật không chết đi theo thời gian mà chỉ giá trị và linh thiêng hơn.

Luxor, cố đô xưa cũ của Ai Cập, vốn được biết với cái tên Thebes. Khi dân Hồi giáo tới đây, họ thấy những lâu đài tráng lệ, những đền thờ nguy nga, những mộ phần lộng lẫy và Luxor ra đời (tiếng Ả Rập nghĩa là những lâu đài). Nằm ở thượng lưu sông Nile, nhờ ơn thần Amun, dân nơi đây sống khỏe mạnh nhờ nghề khai thác đá Alabaster và uống nước mía. Để cảm tạ vị thần này, dân Luxor xây cho thần Amun không chỉ một đền mà là một khu đền rất oách tên là Karnak. Tôi nghi rằng Karnak theo tiếng Ả Rập nghĩa là choáng ngợp, vì đó là cảm giác đầu tiên khi bước chân đến đây. Một vị Pharaoh trước khi lìa trần thường trăn trối: “Ta trao cho con mũ miện, quyền trượng, và Karnak để... tiếp tục xây dựng” (tôi bịa đấy). Là một thứ cha truyền con nối nên Karnak có quy mô cực kỳ hoành tráng. Có tới mười một đời Pharaoh xây đắp công trình này nên nó là thể thống nhất những lộn xộn nghệ thuật.

Khi xưa, dân Ai Cập thích xây nhà rồi mới xây cổng. Mặt trời đã bao lần mọc rồi lặn trên thung lũng các nhà vua mà cổng thành của Karnak vẫn chưa hoàn thành và sẽ chẳng bao giờ hoàn thành. Tuy nhiên ẩn sau nó lại là cả một công trình đồ sộ, tinh xảo, đủ đầy. Đầu tiên là hàng tượng nhân sư đầu cừu, rồi khu sân rộng cùng những gian phòng nhỏ thờ thần Amun, vợ thần - nữ thần Mut và con trai thần - thần mặt trăng. Ở đàn tế, người ta dựng nên những bệ đá Alabaster màu trắng sữa để dân chúng tụ tập khấn vái.

Dân ở đây có thể cúng các vị thần hoặc các Pharaoh tôn kính. Bên cạnh tượng thần Amun và vợ thì tượng Seti I, tượng Tutankhamun cũng hiện hữu. Nhưng như hầu hết các công trình hùng vĩ khác của Ai Cập, nơi hoành tráng nhất của đền phải dành cho vua Ramsses II. Người ta bảo Ramsses II là kẻ đánh cắp vinh quang ghê gớm nhất trong lịch sử, khi đi đến đâu ông cũng khắc lên đó tên hiệu của mình, thậm chí khắc đè lên biểu tượng của người khác. Ở Karnak cũng thế, trong căn phòng to rộng với hơn 134 cây cột giống hình những cây sậy, do Seti I xây dựng, trần nhà cũng chi chít tên hiệu của con trai ông vì chính Ramset II là người cho thi công trang trí.

Căn phòng này vốn là nơi các Pharaoh phô trương sức mạnh của mình. Pharaoh phải chiến đấu với mãnh thú vài ba lần trong cuộc đời vua chúa của mình (thắng được mãnh thú mới chế ngự được lòng dân). Lần cuối cùng của Ramsses II là khi ông 80 tuổi và ông phải đánh nhau với một con cá sấu sông Nile. Với sự tài tình nào đó, con cá sấu chết còn Ramsses II sống tới tận năm 90 tuổi.

Đi sâu hơn vào bên trong Karnak, nữ quyền in dấu, khoảng sân rộng với những cây cột obelisk hay tượng nữ hoàng Hatshepsut uy nghi. Cột obelisk không chỉ tượng trưng cho sự sùng bái thần thánh mà đơn giản nó giống như biển báo “Ở đây có một cái đền”. Nữ hoàng Hatshepsut hạ lệnh bọc vàng hai cột obelisk để chúng sáng choang một góc trời. Một cột cho cha mình, cột còn lại cho vị cha tối thượng là thần Amun. Như tất các cả Pharaoh nam khác, Hatshepsut luôn tự coi mình là con gái của thần Amun. Hẳn cũng vì hào quang sáng lóa đó mà khi con rể của Hatshepsut lên ngôi, hắn cho xây tường bao quanh để che giấu đi sự xấu hổ của dòng tộc (trong sách “Lonely planet” nói Thumose III cạo sạch lớp hợp kim vàng mạ cột). Thời gian phủ bụi lên obelisk, đập đổ tường vây. Một obelisk lộ ra chẳng còn sáng lóa, một cột obelisk gục xuống vẫn bóng nguyên màu granite. Hatshepsut dù bị hạ bệ, vẫn được ghi nhận thân phận đế vương cùng những dấu tích chẳng thể tàn phá bởi Thumose III hay cát bụi thời gian.

Cát bụi thời gian chỉ che phủ hồ nước xưa kia các thầy tu tắm mình ngày hai lần để thanh khiết cơ thể.

Ngày nay hồ không còn, thầy tu cũng chẳng có, chỉ chễm chệ một cột đá diệu kỳ. Tôi vẫn chưa biết vì sao nó kỳ diệu nhưng nghe nói là nếu đi vòng quanh cột ba vòng sẽ trở nên giàu có, bảy vòng sẽ tìm thấy tình yêu, còn năm mươi vòng tôi đoán là sẽ thành hướng dẫn viên du lịch. Tôi với Trang, Vân cũng cố kéo nhau đi hết bảy vòng (không dám đi thừa một bước chân), năm nay mà không có gì xảy ra thì người Ai Cập sẽ bị chất vấn về vụ này!

Khu vực hồ kéo thẳng ra cánh cửa phụ của đền, gần ngay cảng sông Nile. Hằng năm khi lễ hội Opet diễn ra, hàng đoàn thuyền sẽ được điều động tới, đưa rước thần Amun cùng lễ vật tới thăm vợ thần là thần Mut ở đền Luxor, nghe cũng hao hao cầu Ô Thước của Ngưu Lang, Chức Nữ. Chỉ khác là cả đi và về Ngưu Lang đều phải leo cầu quạ, còn thần Amun khi đi tàu biển, lúc về nghễu nghện trên thuyền mặt trời với nhiều người khiêng, vượt qua 3km đường nhân sư về ngự lại trong đền Karnak.

Đền Luxor nhỏ bé hơn Karnak nhưng cấu trúc tương tự với cổng thành, hàng tượng nhân sư bên ngoài, khoảng sân rộng thờ cúng và cột obelisk ở lối vào. Trước đây Luxor có hai cột obelisk đối xứng, nhưng một ngày nọ Mohamed Ali nổi hứng nhổ bật một cái đi tặng người đẹp - nữ hoàng nước Pháp, thì chỉ còn lại một cột obelisk rất sáng giá và đáng được yêu thương. Không yêu thương sao được khi đền Luxor bé nhỏ này đã từng bị chôn vùi bởi cát sa mạc, bị đốt cháy bởi Thiên Chúa giáo, bị phá nát bởi người Ả Rập. Dù bầm dập vậy, đền vẫn đứng rất hiên ngang mà ôm đầy sự lộn xộn.

Khi bước vào đền, điều đầu tiên đập vào mắt là sự bành trướng của những nhà nguyện Hồi giáo (dù là phần được thêm vào cuối cùng). Không phải người Hồi giáo không trân trọng tác phẩm cổ đại, mà họ chỉ ngây thơ nhiệt tình thành vô tình phá hoại. Khi Nile dâng nước lên, phù sa phủ ngập, rồi gió cát sa mạc tràn lên, giấu kín ngôi đền trong câm lặng. Người Hồi giáo tới, bắt tay xây dựng nhà nguyện của họ trên mảnh đất bằng phẳng này. Bình yên cho tới một ngày họ thấy có những tượng đầu người trồi lên khỏi lớp cát. Không chịu được sự phiền phức này, họ chém tan mấy đầu tượng mà không ngờ rằng bên dưới đó là cả một thế giới kỳ vĩ.

Những bước tượng câm nín. Nhưng chúng đã khiến cả Ai Cập phải chú ý. Các chuyên gia khảo cổ đã đào xới và đưa lên một đền đài nguy nga, với 10 tượng Ramses II khổng lồ đứng, ngồi, đội mũ miện hay mũ chiến tranh (mũ chiến màu xanh còn mũ miện màu trắng đỏ là sự kết hợp của mũ trắng của vùng hạ và mũ đỏ của vùng thượng Ai Cập). Chen giữa những cây sậy đá cao lớn, những tượng đá dù mất đầu vẫn vẹn nguyên vẻ oai hùng. Sau lưng người con thần Ra, tượng của Amenhotep III, của Tutankhamun cùng vợ, và một căn phòng hàng trăm cây cột như một hồ sậy đá nở rộ. Người Ai Cập dựng cột, dựng đền, dựng cả huyền thoại.

Đền Luxor này có ba gian chính. Gian cuối dành làm nơi ở của các vị thần khách khứa trong lễ Opet, nhưng đã bị Alexander đại đế chen ngang, xây ngay một buồng nhỏ ở giữa phòng để dâng tặng thần Amun. Gian phòng này nằm ngay sau gian phòng của vợ chồng thần Amun. Còn gian ngoài cùng nơi chứa thuyền mặt trời, có thời bị dân La Mã chiếm cứ. Khi trốn chạy khỏi chính quyền, họ nghĩ nơi nguy hiểm nhất là nơi an toàn nhất, nên đã cho bịt kín một căn phòng trong đền làm căn cứ. Họ trang trí tường và trần phòng bằng hình ảnh chúa Jesus và các thiên thần. Khi không thể ra ngoài, thì người La Mã đốt lửa nấu nướng luôn tại đây. Căn phòng linh thiêng trở thành một căn bếp ám khói. Quả là (đàn ông) Ai Cập xây đền, (đàn bà) La Mã xây bếp.

Về tổng thể, đền Luxor là sự kết hợp tôn giáo kỳ lạ của Hồi giáo, Thiên Chúa giáo và lễ giáo Ai Cập. Hiếm nơi nào các tôn giáo xa lạ lại cùng chung sống hạnh phúc như thế. Dù hiện hữu dưới hình dạng chúa Jesus, đức Phật hay thánh Ala thì chúng ta cũng chỉ có một đấng toàn năng. Thật không có gì sai trái khi dành tình yêu và niềm tin cho tất cả các hiện thân của người (lời thú tội của Pi). Kể cả khi chúa bắt loài người phải chết vì tội lỗi xưa cũ của Adam và Eva thì cuộc sống tươi đẹp vẫn cần thật nhiều niềm tin.

Bầu trời xanh đã xóa nhòa sang tím đậm, sang đen. Khi trăng non ló rạng trên đầu con trai thần Ra, bóng đêm bao trùm Luxor. Một ngày đã hạ xuống nơi ở của các vị thần, rồi sớm mai lại rạng ngời trên thung lũng của các Pharaoh. Sớm mai trên khinh khí cầu, tôi sẽ ngắm một bình minh.