Một ngày kia, ở Torino thô kệch, một chiếc gương lớn được dựng lên trên con đường đi bộ của Corso Vittorio Emanuelle với dòng chữ “Italia canta la vita” - nước Ý hát bài ca cuộc đời. Dòng người qua lại ào ạt bỗng dừng chân. Thiếu nữ sửa lại chiếc váy ngắn, chàng trai chỉnh lại chiếc cravat, phụ nữ luống tuổi buộc điệu chiếc khăn quàng, còn những cụ già đăm chiêu sờ nếp nhăn trên mặt, cảm giác như nó hằn sâu hơn. Chiếc gương lớn được đặt ở góc đường, người ta thấy nhiều hơn bản thân mình trong đó. Người trẻ thấy sức sống từ dòng người hối hả phía sau. Người già thấy dường như cả thế giới quay lưng lại với họ. Dòng người xuôi ngược tấp nập như dòng chảy cuộc đời. Mỗi người mang một thanh âm của cuộc sống, hòa nhịp thành bài hát dịu dàng nhất. Hãy lắng nghe nước Ý hát về cuộc sống. Còn tôi, tôi mơ màng tưởng như nghe được một chàng người Ý hát về cuộc đời.
Nếu để người Ý hát, thì có lẽ đó sẽ là một bài hát lạo xạo tai nghe, y như cái cách họ quy hoạch đường phố. Bài ca là một cuộc chiến nhộn nhạo giữa bè và phách.
Hình ảnh hóa âm nhạc, trong tầm mắt tôi hiện ra một con đường với các ngôi nhà nhấp nha nhấp nhô, đường chỗ cao chỗ thấp, lung tung, lộn xộn, và bẩn thỉu. Rome là hình ảnh sống động hơn cả. Bởi dân Ý vốn làm việc chậm chạp, không khoa học và có phần thiếu chuyên nghiệp. Họ không có phong cách quý tộc như dân Anh, không có sự lịch thiệp như dân Pháp, không cần mẫn như dân Hà Lan, không quy cách như dân Đức, họ lộn xộn một cách nghệ sĩ. Nếu ai đó đi làm giấy tờ ở Ý mà không hét toáng lên, chửi thề, tức giận thì họ có thể là thánh.
Thật không thể tưởng tượng được, khi đang đầu bù tóc rối trong công việc, họ có thể dừng lại ngay, nếu có ai đó tới tán gẫu. Bạn có thể đợi hàng giờ nếu cô nhân viên ngân hàng đang bận nấu cháo điện thoại. Mặc dù dân Ý làm việc rất thân thiện, cởi mở, tốt bụng nhưng họ giết hàng đống thời gian của bạn một cách không thương tiếc. Nhẫn và nhịn là điều kiện tiên quyết phải có khi tới đất Ý. Nhưng nhân viên bàn giấy đã là gì cơ chứ, các bác tài xế mới xứng là cự phách.
Các cô bạn của tôi từng sợ xanh mặt khi đang nửa đêm, bác tài xế xe bus bỗng dừng xe. Bác nhảy xuống lề đường, hít một chút khí trời, hút một điếu thuốc thư giãn, rồi từ từ tản bộ lên xe như không có chuyện gì xảy ra. Lần khác, tàu điện của tôi đang băng băng đi tới trường thì chợt két két, bác tài nhảy xuống lấy tờ báo sáng. Bác thì vui vẻ, còn tôi khóc rưng rưng vì lại một lần trễ học.
Dân Ý là thế, họ biết làm việc và biết tận hưởng vô cùng. Có lẽ không ở đâu mà siêu thị lại có giờ đóng cửa giữa trưa như thế, bởi họ còn cần một giấc ngủ trưa nhẹ nhàng… kéo dài hai tiếng. Khách du lịch tới Ý nếu không để ý thì dễ méo mặt và chửi thầm khi tới siêu thị mà nhìn cái cửa sập to đùng. Dân Ý yêu thích “Dolce fa niente”, đó là sự ngọt ngào của việc không làm gì cả. Họ thích cảm giác của việc ngồi không, nhấp nháp sự ngọt ngào của rảnh rỗi. Về việc này, tôi thấy mình đích thực là một người Ý chính thống.
Nhưng cứ theo cái đà này, bài ca của dân Ý sẽ dài lê thê với nhịp điệu chậm chạp. Đôi khi ngắt giữa chừng vì chàng ca sĩ còn bận ra quảng trường lớn, nhâm nhi một ly café, hút một điếu thuốc, dưới cái nắng vàng như rót mật. Mặt chàng sẽ đượm vẻ âu sầu như vô vàn người Ý tôi từng gặp. Nỗi buồn thời đại khiến họ đốt thuốc nhiều vô kể. Cũng đúng thôi khi mà nền kinh tế thì đi xuống, bị xếp vào nhóm những “con lợn” của châu Âu (Portugal - Italy - Greece - Spain - PIGS). Đến cả kỳ quan thế giới như Colosseo còn bị tư nhân hóa. Liệu nước Ý còn giữ lại được cái gì cho riêng mình? Cô bạn tôi tên Dương đi Ý về cũng phải thốt lên: “Nỗi buồn nước Ý”, còn Ly sau khi gắn bó với nước Ý một năm vẫn xót xa: “Mình thương nước Ý, người anh hùng gãy cánh”. Người anh hùng một thuở ấy còn đâu, phải chăng chỉ còn trong những tàn tích La Mã? Con cháu vẫn tự hào, vẫn hát những bản anh hùng ca của cha ông, nhưng lạc điệu. Họ khóc trong những bài ca.
Chàng ca sĩ cũng vậy. Chàng cất cao cái cổ kiêu hãnh, hát một bài ca buồn thật hào sảng, ầm ĩ. Đơn giản chàng là người Ý và người Ý ồn ào một cách đáng sợ. Tiếng Ý chỉ cần phát âm ra đã thấy ồn ã, đầy hơi thở chợ búa, rất cuộc sống. Thế nên khi đọc “Eat, pray and love” tôi đã rất shock khi biết tiếng Ý có khởi nguồn thật thanh tao. Tiếng Ý được đưa ra từ thơ của Dante, từ vùng đất nghệ thuật Florence, vậy mà nó không nên thơ chút nào. Kỳ lạ thật đấy!
Có lẽ người anh em tiếng Pháp khi đưa ngôn ngữ qua Ý đã đánh mất nét thanh thoát, lãng mạn ở đâu đó trên đỉnh Apls. Quả thật, tiếng Ý rộn ràng nhưng chính biểu cảm đi kèm của dân Ý làm nó thêm hỗn loạn. Họ múa miệng và múa tay cùng lúc. Cuộc nói chuyện tình cảm có thể nhanh chóng biến thành cuộc đấu khẩu ầm ĩ lúc nào không hay. Tôi giật mình không biết bao nhiêu lần, khi ngỡ đang có cãi nhau bên cạnh. Nhưng dân Ý là thế, họ nhộn nhạo mọi lúc mọi nơi, thân thiện và tự nhiên. Đôi lúc bạn có thể thấy phiền phức nhưng sau đó là cảm giác thoải mái, tự do, bởi chính bạn cũng có thể hò hét như vậy. Em trai tôi hay bảo: “Em thích cái nhộn nhạo, hỗn độn của nước Ý, nó hợp với em”.
Quay lại với anh chàng ca sĩ, tôi đoán chàng đang hát một điệu opera hoành tráng. Chàng hát với giọng to khỏe nhưng mượt mà như nhung. Nghe ngọt ngào, da diết như cái cách Laura Pausini hát “Di senza di te” vậy. Bài ca róc rách những dòng xúc cảm từ một giọng ca cực kỳ tinh tế. Bởi dân Ý là những bậc thầy về sự tinh tế và hoa mỹ. Nhìn các công trình nghệ thuật của họ thì không ai có thể phủ nhận điều này. Từng đường nét tỉ mỉ, từng nhát gọt cắt sắc nét khiến những công trình gạch đá không chút thô kệch, Duomo ở Milano hay Florence là những ví dụ không thể hoàn hảo hơn. Sửng sốt bên ngoài đến thảng thốt bên trong, nếu bạn có dịp ngắm những bức tượng cầu kỳ, hoàn mỹ tới từng chân tóc hay bức tranh tường chi tiết bên trong Basilica Sant Pietro ở Rome.
Có lẽ không đâu đẹp tinh tế như xứ Ý, ra đường là gặp tượng, tới phố là thấy nhà thờ, và đâu đâu cũng có bảo tàng nghệ thuật. Nhưng cũng có những thành phố không nhiều dấu ấn nghệ thuật mà lại ngọt ngào hơn cả tranh vẽ. Tôi vẫn hay tự hỏi mình: “Venice, tại sao mi có thể tuyệt vời đến thế?”. Đơn giản bởi những hàng ban công đầy hoa rực rỡ, bởi những hẻm nhỏ cây leo, bởi những ngôi nhà Burano sắc màu rực rỡ. Chỉ vài bông hoa tô điểm nhẹ nhàng mà một hẻm nhỏ của Venice có thể ăn đứt kẻ hao hao nằm trong lòng Vieux ville ở Nice. Thế mới thấy cái lãng mạn đặc trưng của người Ý thắng thế, hay nghệ thuật câu khách du lịch của họ quá diệu kỳ.
Dân Ý không chỉ tô đẹp thế giới bằng các tác phẩm nghệ thuật gạch đá mà còn bằng các tác phẩm con người. Cứ tưởng tượng chàng ca sĩ của chúng ta có đôi mắt nâu sáng, mái tóc bồng bềnh, tầm thước và râu quai nón. Ánh mắt chàng không hiện lên nét thông minh nhưng lãng mạn, không có cái thăm thẳm nhưng mơ màng. Thân hình vạm vỡ, khuôn mặt oval làm trai Ý quá nam tính, nên chút nữ tính lòa xòa trong mái tóc hợp thành vẻ đẹp La Mã. Hãy giữ cho mái tóc xoăn nhẹ, ánh mắt dịu dàng, tâm hồn nghệ sĩ, thế mới giữ được nét đẹp điện ảnh của dân Ý. Tuy nhiên, các chàng trai Ý chính gốc có hơi đỏm dáng một chút. Họ chải chuốt thái quá cho bề ngoài. Quần áo dĩ nhiên là rất hợp mốt, và kinh khủng nhất là họ múa tay cũng ẻo lả. Điều đó làm tôi thật sự không chịu nổi.
Những cô gái Ý có mái tóc dài sậm màu, mắt hạt dẻ, và làn da không quá sáng. Họ có khuôn mặt đẹp, các đường nét như trong tranh nhưng thấp. Khá nhiều người trong số họ còn có thân hình rất tệ. Sau này đi xuống miền Nam, tôi còn shock hơn nữa, bởi họ trông như một xe hoa quả di động vậy. Dường như pizza và spaghetti chạy từ miệng xuống thẳng phần dưới rồi. Tuy nhiên câu châm ngôn “Hãy ăn vì mình và mặc vì người khác” có lẽ được thốt ra từ một người Ý chính gốc. Không hổ danh xứ thời trang, họ ăn mặc đẹp và tinh tế, từ trẻ tới già, từ đàn bà tới đàn ông. Nếu lỡ có một cái thắt lưng, tôi cá là họ sẽ đi tìm ngay một bộ váy mặc cho phù hợp. Họ tô điểm các bộ váy áo bằng các phụ kiện rất nhỏ, như khăn cổ, vòng tay phù hợp, làm tôn cái đẹp lên bội phần.
Ly bạn tôi suốt ngày thốt lên: “Sao người Ý ăn mặc đẹp vậy?” khi nhìn thấy các quý bà ăn vận trang nhã, lịch thiệp. “Ồ, vì họ là người Ý mà”. Sẽ thật tuyệt nếu anh chàng ca sĩ diện một bộ vest lịch lãm với chút hương nước hoa ngọt ngào của Dolce & Gabana. Tôi sẽ chìm đắm vào ca khúc của anh như con tàu Titanic đắm mình dưới đại dương. Ngụp lặn trong những khúc ca trầm bổng mang dáng hình nước Ý, tôi nhận ra giai điệu “L’italiano” oai hùng. Dù mang bao danh tiếng xấu, người Ý vẫn thật sự tự hào họ là người Ý. Còn tôi, tôi tự hào vì được sống cùng họ dù rất ngắn ngủi.
Suy cho cùng, phụ nữ ai mà không thích nước Ý cho được. Họ điên loạn vì giày dép, còn nước Ý lại là cái bốt khổng lồ.
