Hồi ấy (George Kervelen kể), tôi đang sống trong một dãy phòng trọ có đủ đồ đạc ở phố Rue des Saints-Pères.

Khi cha tôi đã quyết định cho tôi lên Paris học tiếp ngành luật, gia đình đã bàn bạc rất lâu về việc thu xếp mọi thứ. Khoản tiền chu cấp cho tôi lúc đầu được định là hai ngàn năm trăm franc, nhưng mẹ tôi tội nghiệp lo lắng đến thế, cụ nói với cha tôi rằng nếu tôi tiêu tiền hoang phí thì có thể sẽ không đủ ăn, rồi sức khỏe tôi sẽ suy sụp; vì thế họ quyết định tìm cho tôi một nhà trọ tử tế, và hằng tháng trả tiền trực tiếp cho chủ nhà, dù chủ là ông hay bà.

Vài người hàng xóm của chúng tôi mách cho chúng tôi một bà nọ là bà Kergaran, người gốc Brittany, nhận học trò ở trọ; cha tôi bèn thư từ thu xếp mọi việc với vị đáng kính này, và một buổi tối, tôi cùng hành lý của mình đến nhà bà.

Bà Kergaran là một người đàn bà chừng bốn mươi tuổi. Bà rất mập, có giọng nói như một viên trung sĩ huấn luyện, và quyết định mọi việc một cách hết sức cộc lốc. Ngôi nhà của bà hẹp, mỗi tầng chỉ có một cửa sổ quay ra phố, khiến nó trông chẳng khác nào một cái thang bằng cửa sổ, hay nói đúng hơn, một lát cắt của một ngôi nhà bị kẹp giữa hai ngôi nhà khác.

Bà chủ trọ sống ở tầng một cùng cô hầu; bếp và phòng ăn ở tầng hai; bốn người trọ từ Brittany ở tầng ba và tầng bốn; còn tôi có hai phòng ở tầng năm.

Một cầu thang xoáy trôn ốc nhỏ và tối dẫn lên những căn gác này. Suốt ngày bà Kergaran cứ lên xuống cầu thang như một thuyền trưởng trên boong tàu. Ngày mười lần bà vào từng phòng, ầm ĩ trông nom mọi thứ, xem giường có được dọn đúng cách không, quần áo có được chải kỹ không, và công việc hầu hạ có chu đáo không; nói tóm lại, bà chăm sóc những người trọ như một người mẹ, mà còn hơn cả một người mẹ.

Tôi chẳng mấy chốc làm quen với bốn người đồng hương. Hai người học y, hai người học luật, nhưng cả bốn đều chịu đựng ách độc đoán của bà chủ trọ như nhau. Chúng sợ bà chẳng khác nào một thằng bé đang trộm vườn cây sợ một viên cảnh sát nông thôn.

Riêng tôi thì lập tức thấy rằng mình muốn sống độc lập; bản tính tôi là vậy, luôn muốn nổi loạn. Tôi tuyên bố ngay rằng tôi định về nhà vào bất cứ giờ nào tôi thích, vì bà Kergaran đã ấn định mười hai giờ đêm là hạn cuối. Nghe vậy, bà nhìn tôi một lát rồi nói:

"Điều đó hoàn toàn không thể được; tôi không thể để Annette bị đánh thức vào bất cứ giờ nào trong đêm. Vào giờ ấy, cậu chẳng có việc gì phải làm ở ngoài đường."

Tôi đáp lại một cách dứt khoát rằng, theo luật, bà buộc phải mở cửa cho tôi vào bất cứ lúc nào.

"Nếu bà từ chối," tôi nói, "tôi sẽ nhờ một viên cảnh sát làm chứng việc đó, rồi tìm chỗ ngủ ở một khách sạn nào đó, tiền do bà chịu, và tôi sẽ hoàn toàn có lý để làm thế. Vì vậy, bà sẽ buộc phải hoặc mở cửa cho tôi, hoặc tống cổ tôi đi. Bà muốn làm gì thì làm."

Tôi cười vào mặt bà khi nói ra những điều kiện của mình. Bà sửng sốt đến mức một lát không nói được gì, rồi bà tìm cách thương lượng, nhưng tôi kiên quyết, và bà buộc phải nhượng bộ; thế là đôi bên thỏa thuận rằng tôi sẽ có một chiếc chìa khóa cửa, với điều kiện tôi long trọng hứa không để ai khác biết.

Sự quyết liệt của tôi gây cho bà một ấn tượng lành mạnh đến mức từ đó bà đối xử với tôi rõ rệt là có phần ưu ái; bà hết sức ân cần, thậm chí còn tỏ ra một kiểu trìu mến thô kệch mà không hề khiến tôi khó chịu. Đôi khi trong lúc vui vẻ, tôi bất ngờ hôn bà, chỉ cốt để được nhận cái tát tai bà tặng ngay sau đó. Khi tôi kịp cúi đầu thật nhanh, bàn tay bà sẽ vụt qua người tôi nhanh như một quả bóng, và tôi vừa chạy trốn vừa cười, còn bà thì gọi với theo:

"Ồ! Đồ quỷ sứ, rồi tôi sẽ trả đũa cậu cho mà xem."

Tuy vậy, chẳng bao lâu chúng tôi trở thành đôi bạn thật sự.

Không lâu sau, tôi làm quen với một cô gái làm việc trong một cửa hiệu, người mà tôi gặp luôn. Bạn biết những mối tình như thế ở Paris là thế nào rồi đấy. Vào một ngày đẹp trời, trên đường đến giảng đường, bạn gặp một cô thợ đang đi làm, khoác tay một người bạn. Bạn nhìn cô ấy và cảm thấy cái rung động dễ chịu nho nhỏ mà ánh mắt của vài người đàn bà mang lại cho bạn. Hôm sau, đúng giờ ấy, qua cùng con phố ấy, bạn lại gặp cô; rồi hôm sau nữa, rồi những ngày kế tiếp. Cuối cùng bạn cất lời, và mối tình cứ thế tiến triển như một căn bệnh.

Thế là đến cuối ba tuần, tôi đã ở vào cái mức thân mật với Emma vốn thường báo trước một cú ngã. Cuộc sa ngã ấy hẳn đã xảy ra sớm hơn nhiều nếu tôi biết thu xếp nó ở đâu. Cô gái sống cùng gia đình và nhất quyết không chịu đến khách sạn. Tôi không biết xoay xở ra sao, nhưng cuối cùng đành liều quyết định đưa nàng về phòng tôi vào một đêm nọ, khoảng mười một giờ, lấy cớ mời nàng một tách trà. Bà Kergaran luôn đi ngủ lúc mười giờ, nhờ thế chúng tôi có thể vào nhà bằng chìa khóa của tôi mà không gây chú ý, rồi một hai tiếng sau lại xuống bằng cách ấy.

Sau khi tôi năn nỉ hết lời, Emma nhận lời mời của tôi.

Ngày hôm ấy tôi trải qua không mấy dễ chịu, vì lòng tôi chẳng hề yên ổn. Tôi sợ rắc rối, sợ tai họa, sợ một vụ tai tiếng nào đó. Đến tối, tôi ghé vào một quán cà phê, uống hai tách cà phê và ba bốn ly cognac để lấy can đảm; khi nghe đồng hồ điểm mười giờ rưỡi, tôi chậm rãi đi đến chỗ hẹn, nơi nàng đã đứng đợi tôi. Nàng khoác tay tôi một cách nũng nịu, và chúng tôi chậm rãi đi về phía chỗ trọ của tôi. Càng đến gần cửa, tôi càng hồi hộp, và tôi tự nhủ: “Ước gì bà Kergaran đã lên giường ngủ rồi.”

Tôi nói với Emma hai ba lần:

“Trên hết, đừng gây tiếng động gì trên cầu thang,” nàng đáp lại, cười:

“Anh sợ bị nghe thấy à?”

“Không,” tôi đáp, “nhưng tôi sợ đánh thức người đàn ông ngủ ở phòng bên cạnh, anh ta chẳng được khỏe gì.”

Khi đến gần căn nhà, tôi sợ hãi chẳng khác nào người sắp đi khám răng. Mọi cửa sổ đều tối om, chắc hẳn mọi người đã ngủ cả, tôi mới thở phào. Tôi mở cửa cẩn thận như kẻ trộm, đưa cô bạn gái xinh đẹp vào, đóng cửa lại sau lưng, rồi nhón chân lên cầu thang, nín thở, quẹt diêm sáp phòng khi cô gái bước hụt.

Khi đi ngang qua cửa phòng bà chủ nhà, tôi thấy tim mình đập rất nhanh, nhưng rồi chúng tôi lên được tầng hai, rồi tầng ba, cuối cùng là tầng năm, và vào được phòng tôi. Thắng lợi!

Tuy vậy, tôi chỉ dám nói thì thầm và cởi giày ra để khỏi gây tiếng động. Chén trà tôi pha trên đèn cồn chẳng mấy chốc đã được uống cạn, rồi tôi bắt đầu ve vãn ráo riết; cứ thế, dần dần, như thể đùa vui, tôi lần lượt cởi áo quần nàng ra, nàng vừa chống cự vừa thuận theo, mặt đỏ bừng, bối rối.

Nàng trên người chẳng còn gì ngoài chiếc váy lót trắng ngắn thì cửa phòng tôi bỗng mở ra, và bà Kergaran xuất hiện, tay cầm cây nến, ăn mặc y hệt Emma.

Tôi bật khỏi cô ta, đứng sững dậy, nhìn hai người đàn bà đang nhìn nhau. Chuyện gì sắp xảy ra đây?

Bà chủ trọ của tôi cất tiếng, với vẻ bề trên mà tôi chưa từng nghe thấy ở bà trước đây:

“Monsieur Kervelen, tôi không chấp nhận gái điếm trong nhà tôi.”

“Nhưng thưa Madame Kergaran,” tôi lắp bắp, “cô ấy là bạn của tôi. Cô ấy chỉ vào uống một tách trà thôi.”

“Người ta không mặc áo lót mà uống trà. Phiền ông bảo người này đi khỏi đây ngay.”

Emma, hoàn toàn sững sờ, bắt đầu khóc và vùi mặt vào váy lót, còn tôi thì luống cuống, chẳng biết phải làm gì hay nói gì. Bà chủ trọ nói thêm, với uy quyền không thể cưỡng lại:

“Giúp cô ta mặc quần áo rồi đưa cô ta ra ngoài ngay.”

Đó quả thực là việc duy nhất tôi có thể làm, nên tôi nhặt chiếc váy của cô từ trên sàn, trùm qua đầu cô rồi bắt đầu cài lại hết sức có thể. Cô giúp tôi, vừa khóc suốt, vừa hấp tấp và làm đủ thứ sai lầm, chẳng tìm được khuy áo lẫn dây buộc, trong khi bà Kergaran đứng yên bất động, tay cầm cây nến, nhìn chúng tôi với vẻ nghiêm khắc của một quan tòa.

Vừa mặc xong cho Emma, cô thậm chí không dừng lại cài khuy ủng, đã lướt qua bà chủ trọ và chạy xuống cầu thang. Tôi đuổi theo trong đôi dép lê, ăn mặc dở dang, miệng không ngừng lặp lại: “Mademoiselle! Mademoiselle!”

Tôi cảm thấy mình phải nói với cô điều gì đó, nhưng chẳng tìm ra được lời nào. Tôi đuổi kịp cô ngay ở cửa ra phố, toan ôm cô vào lòng, nhưng cô đẩy tôi ra thật mạnh, nói bằng giọng run run, căng thẳng:

“Để tôi yên, để tôi yên!” — rồi cô lao ra phố, đóng sầm cửa lại sau lưng.

Khi tôi lên gác trở lại, tôi thấy bà Kergaran đang đợi ở chiếu nghỉ đầu tiên. Tôi chậm rãi bước lên, trong lòng chờ đợi và sẵn sàng cho bất cứ điều gì.

Cửa phòng bà mở, bà gọi tôi vào, giọng nghiêm khắc:

“Tôi muốn nói chuyện với ông, Monsieur Kervelen.”

Tôi cúi đầu bước vào. Bà đặt cây nến lên bệ lò sưởi, rồi khoanh tay trước bộ ngực nở nang mà chiếc áo choàng mặc trong nhà bằng vải trắng mịn hầu như không che kín, và nói:

“Vậy ra, Monsieur Kervelen, ông cho rằng nhà tôi là nhà chứa à?”

Tôi chẳng lấy gì làm hãnh diện. Tôi lẩm bẩm:

“Ôi, không, không! Nhưng thưa bà Kergaran, bà đừng giận; bà biết thanh niên là thế nào rồi đấy.”

“Tôi biết,” bà đáp, “rằng tôi sẽ không để những thứ đó trong nhà, nên ông hiểu cho. Tôi muốn nhà tôi được tôn trọng, và tôi không để nó mang tiếng xấu, ông hiểu tôi chứ? Tôi biết....”

Bà cứ thế nói ít nhất hai mươi phút, trút lên đầu tôi danh tiếng tốt đẹp của căn nhà, những lý do khiến bà phẫn nộ, và cả những lời trách mắng nghiêm khắc. Tôi đi ngủ mà lòng chán nản, xấu hổ, và tự nhủ sẽ không bao giờ thử một cuộc thí nghiệm như thế nữa, ít nhất là chừng nào tôi còn là người thuê trọ của bà Kergaran.