Quả thực, đây là một sự mặc khải kỳ lạ.
Từ một thời gian trước, tôi đã bắt đầu vẽ, ngay khi trời vừa hửng sáng, một bức tranh với chủ đề như sau:
Một khe núi sâu với những bờ dốc đứng, được bao bọc bởi hai sườn đồi, viền quanh bởi những búi tầm xuân và hàng cây dài, chìm khuất và ngập chìm trong lớp sương mù trắng sữa, khoác lên mình tấm áo ẩm mốc đôi khi lảng vảng trên các thung lũng vào lúc rạng đông. Và ở tận cùng làn sương dày đặc và trong suốt ấy, người ta thấy xuất hiện — hay đúng hơn là đã hiện diện — một đôi uyên ương, một thiếu niên và một thiếu nữ, đang ôm lấy nhau, quấn quýt bên nhau, cô gái với mái đầu tựa vào vai chàng, còn chàng thì cúi xuống bên nàng, môi chạm môi.
Tia nắng đầu tiên chiếu xuyên qua các kẽ lá đã vượt qua lớp sương sớm ấy, nhuộm nó bằng một ánh hồng rực rỡ, ngay phía sau đôi tình nhân mộc mạc, hắt lên bóng dáng mờ ảo của họ một sắc bạc trong trẻo. Bức tranh ấy thực sự rất đẹp, phải, quả thực rất đẹp.
Tôi đang vẽ trên sườn dốc dẫn xuống thung lũng Val d'Etretat. Sáng hôm đó, tình cờ thay, tôi lại bắt gặp thứ sương mù lững lờ rất cần cho ý đồ của mình. Đột nhiên, một vật thể xuất hiện trước mặt tôi, tựa như một bóng ma; đó chính là cô Harriet. Vừa thấy tôi, cô liền quay đầu bỏ chạy. Nhưng tôi gọi với theo: "Lại đây, lại đây nào cô, tôi có một bức tranh nhỏ rất đẹp dành cho cô đây."
Cô bước lại gần, dù có vẻ ngập ngừng. Tôi đưa bản phác thảo của mình cho cô. Cô không nói gì, đứng lặng đi một hồi lâu ngắm nhìn nó; và rồi, đột nhiên, cô bật khóc. Cô khóc nức nở, như cách những người đàn ông kìm nén thật lâu cơn nghẹn ngào nhưng rồi chẳng thể chịu đựng thêm nữa, đành buông xuôi theo nỗi buồn, dẫu vẫn còn chút kháng cự. Tôi đứng bật dậy, toàn thân run rẩy, xúc động trước một nỗi đau mà tôi chẳng thể tài nào thấu hiểu, rồi vội vã nắm lấy tay cô bằng một bộc phát của sự ân cần bất chợt — một thứ bản năng đích thực của người Pháp khiến hành động đi trước cả suy nghĩ.
Cô để mặc đôi tay trong tay tôi suốt vài giây ngắn ngủi, và tôi cảm nhận được chúng đang run lên bần bật như thể toàn bộ hệ thần kinh của cô đang oằn mình co giật. Rồi cô đột ngột rút tay lại, hay đúng hơn là giật phăng chúng ra khỏi tay tôi.
Ngay khi vừa cảm nhận được cái run rẩy ấy, tôi liền nhận ra nó ngay lập tức; chẳng có gì có thể đánh lừa được tôi. A! Cơn rùng mình sống động của một người phụ nữ, dù cô ta ở tuổi mười lăm hay năm mươi, dù xuất thân từ chốn bình dân hay tầng lớp thượng lưu, đều chạm thẳng vào trái tim tôi đến mức tôi chưa từng mảy may áy náy khi thấu hiểu nó!
Toàn bộ sinh thể mỏng manh của cô run rẩy, rung động và ngây ngất. Tôi hiểu rõ điều đó. Cô bước đi trước khi tôi kịp thốt lên lời nào, để lại tôi ngạc nhiên cứ như vừa chứng kiến một phép lạ, và hoang mang cứ như vừa phạm phải một tội ác.
Tôi không vào ăn sáng nữa. Tôi đi dạo một vòng bên bờ sông Falaise, lòng thầm nghĩ mình vừa muốn khóc lại vừa muốn cười, xem cuộc phiêu lưu này vừa buồn cười vừa đáng thương hại, còn bản thân thì thật nực cười, suýt tin rằng mình đã mất trí.
Tôi tự hỏi mình nên làm gì. Tôi đắn đo không biết có nên rời khỏi nơi này không, và chẳng mấy chốc quyết định đã được đưa ra.
Trong lòng mang theo chút buồn bã và bận tâm, tôi lang thang cho đến tận giờ ăn tối, rồi bước vào nhà nông dân đúng lúc món súp vừa được dọn lên.
Tôi ngồi vào bàn như mọi khi. Cô Harriet cũng có mặt ở đó, lủi thủi nhai thức ăn một cách nghiêm nghị, chẳng nói với ai lời nào, thậm chí còn chẳng ngẩng đầu lên. Tuy nhiên, nét mặt và cung cách của cô vẫn như mọi ngày.
Tôi kiên nhẫn chờ cho đến khi bữa ăn kết thúc, đoạn quay sang bà chủ nhà và nói: "Này bà Lecacheur, có lẽ chẳng bao lâu nữa tôi phải nói lời tạm biệt với bà rồi."
Bà cụ vừa ngạc nhiên vừa lo lắng, cất giọng run rẩy đáp lời: "Trời ơi thưa ông, tôi vừa nghe thấy gì thế này? Ông định rời bỏ chúng tôi sao, trong khi tôi đã quen với sự hiện diện của ông rồi cơ mà?"
Tôi liếc nhìn cô Harriet từ khóe mắt. Nét mặt cô không hề thay đổi chút nào; nhưng cô hầu phòng trẻ lại bước về phía tôi với đôi mắt mở trân trân. Đó là một cô gái mập mạp, khoảng mười tám tuổi, má hồng hào, tươi tắn, khỏe mạnh như một con ngựa, lại có được một đức tính hiếm có ở những kẻ ở vị trí của cô — rất ngăn nắp và sạch sẽ. Đôi khi tôi cũng từng ôm cô ta ở những góc khuất vắng người, theo kiểu của một hướng dẫn viên miền núi, chẳng có gì hơn thế.
Cuối cùng bữa tối cũng kết thúc, tôi ra dưới tán cây táo hút tẩu thuốc, thong thả dạo bước từ đầu này đến đầu kia của khoảng sân. Tất cả những suy tư mà tôi trải qua suốt cả ngày, phát hiện kỳ lạ vào buổi sáng, tình yêu nồng cháy và nỗi si mê lố bịch dành cho tôi, những kỷ niệm mà niềm mặc khải ấy vừa khơi gợi lại — vừa cuốn hút lại vừa rắc rối, có lẽ cả ánh nhìn mà cô hầu phòng vừa ném về phía tôi khi nghe tin tôi sắp sửa ra đi — tất cả những điều ấy hòa quyện và trộn lẫn vào nhau, giờ đây kích thích cơ thể tôi sảng khoái, gợi lại cảm giác mơn trớn của những nụ hôn trên làn môi và trong huyết quản, thứ thúc giục tôi làm một điều gì đó dại dột.
Khi màn đêm buông xuống, gieo những bóng râm đen kịt dưới vòm cây, tôi thoáng thấy Céleste đang đi đóng chuồng gà ở phía bên kia khu vườn. Tôi lao vút về phía cô, bước chân nhẹ đến mức cô chẳng hay biết gì, và ngay khi cô vừa đứng dậy sau chiếc cửa nhỏ cho gà ra vào, tôi liền ôm chầm lấy cô và trút lên gương mặt thô kệch, đầy đặn ấy một trận mưa hôn. Cô giãy giụa, miệng vẫn cười xòa như thói quen trong những hoàn cảnh như thế. Tại sao lúc ấy tôi lại đột ngột buông cô ta ra? Tại sao tôi lại thấy chấn động đến vậy? Thứ âm thanh gì mà tôi vừa nghe thấy sau lưng mình vậy?
Chính là cô Harriet đã bắt gặp chúng tôi, đã nhìn thấy tất cả, và đang đứng sững trước mặt chúng tôi như một bóng ma. Rồi cô biến mất vào màn đêm.
Tôi cảm thấy hổ thẹn, lúng túng, tuyệt vọng vì bị cô bắt gặp còn hơn là bị tóm quả tang khi đang phạm tội.
Đêm đó tôi ngủ không ngon giấc; tinh thần hoàn toàn rũ rượi và bị ám ảnh bởi nhữngความคิด bi thương. Dường như tôi nghe thấy tiếng khóc than vang vọng; nhưng chắc là tôi nhầm lẫn rồi. Hơn nữa, có mấy bận tôi tưởng chừng nghe thấy ai đó đang đi lại trong nhà, và đã đẩy cửa phòng tôi từ bên ngoài.
Gần sáng, sự mệt mỏi cuối cùng cũng quật ngã tôi và giấc ngủ ập đến. Tôi dậy muộn và mãi đến giờ ăn sáng mới bước xuống nhà, tâm trạng vẫn còn ngơ ngác, chẳng biết phải trưng ra bộ mặt thế nào.
Không ai nhìn thấy cô Harriet cả. Chúng tôi chờ cô ở bàn ăn, nhưng cô không xuất hiện. Cuối cùng bà Lecacheur đành lên phòng cô. Người phụ nữ Anh đó đã đi ra ngoài. Chắc hẳn cô đã khởi hành từ lúc rạng đông như thói quen của cô, để đi ngắm mặt trời mọc.
Chẳng ai tỏ ra ngạc nhiên về điều này và chúng tôi bắt đầu bữa ăn trong im lặng.
Thời tiết rất oi bức, nóng nực, một trong những ngày tĩnh lặng và hầm hập đến mức chẳng một chiếc lá nào lay động. Bàn ăn được dọn ra ngoài trời, dưới gốc cây táo; và chốc chốc Sapeur lại xuống hầm lấy một vại cider, ai nấy đều khát khô cả cổ. Céleste bưng các món ăn từ nhà bếp lên: món thịt cừu hầm khoai tây, thịt thỏ nguội và salad. Sau đó cô dọn lên một đĩa dâu tây, món đầu tiên của mùa.
Vì muốn rửa và làm mát chỗ dâu tây ấy, tôi bèn nhờ cô hầu phòng đi lấy một bình nước lạnh.
Khoảng năm phút sau, cô ta quay lại, tuyên bố rằng cái giếng đã cạn nước. Cô đã thả gàu xuống hết chiều dài sợi dây và chạm tới đáy, nhưng khi kéo gàu lên thì nó hoàn toàn trống rỗng. Bà Lecacheur lo lắng muốn tự mình kiểm tra sự việc, bèn đến bên miệng giếng ngó xuống. Bà quay lại thông báo rằng người ta có thể nhìn thấy rõ một vật gì đó dưới giếng, một thứ hoàn toàn bất thường. Nhưng chắc hẳn đây lại là mấy giỏ rác rơm rạ do nhà hàng xóm bực tức ném xuống mà thôi.
Tôi cũng muốn ngó xuống giếng với hy vọng có thể làm sáng tỏ điều bí ẩn, liền tiến sát ra thành giếng. Tôi lờ mờ nhận ra một vật thể màu trắng. Đó có thể là gì chứ? Tôi liền nảy ra ý định thả một chiếc đèn lồng xuống tận đầu dây. Khi tôi làm vậy, ngọn lửa vàng nhảy múa trên những lớp đá và dần dần sáng rõ hơn. Cả bốn chúng tôi đều cúi người bên miệng giếng, lúc này Sapeur và Céleste cũng đã nhập cuộc. Chiếc đèn lồng nằm trên một khối đen trắng mờ ảo, kỳ lạ và khó hiểu. Sapeur thốt lên:
— Đó là một con ngựa. Tôi thấy móng guốc rồi. Chắc nó sổng chuồng từ cánh đồng vào ban đêm và cứ thế cắm đầu ngã xuống đây.
Nhưng đột nhiên, một cơn lạnh toát chạy dọc sống lưng tôi, trước tiên tôi nhận ra một bàn chân, rồi đến một cỗ chân được mặc quần áo; thi thể vẫn còn nguyên vẹn, nhưng chiếc chân bên kia đã khuất sâu dưới mặt nước.
Tôi rên rỉ và run lẩy bẩy đến mức ánh đèn lồng chao đảo khắp nơi trên vật thể ấy, lướt qua một chiếc giày vải.
— Đó là một người phụ nữ! Là... là ai... có thể là ai chứ? Chính là cô Harriet.
Chỉ có Sapeur là không hề tỏ ra hoảng sợ. Anh ta từng chứng kiến quá nhiều cảnh tượng như thế ở Châu Phi.
Bà Lecacheur và Céleste bắt đầu gào thét, la hét rồi bỏ chạy.
Nhưng dẫu sao cũng phải vớt thi thể người chết lên. Tôi buộc chặt thắt lưng của tên đầy tớ vào đầu sợi dây ròng rọc, từ từ hạ anh ta xuống và giương mắt nhìn anh khuất dần vào bóng tối. Một tay anh cầm đèn lồng, tay kia bám chặt lấy sợi dây. Chẳng mấy chốc tôi đã nhận ra giọng nói của anh, vang lên như vọng từ dưới lòng đất:
— Dừng lại!
Rồi tôi thấy anh vớt một vật gì ra khỏi mặt nước. Đó chính là chiếc chân còn lại. Anh liền buộc chặt hai bàn chân vào nhau và hét lớn:
— Kéo lên đi!
Tôi bắt đầu kéo dây lên, nhưng cảm thấy cánh tay mình muốn gãy rụm, cơ bắp co giật hồi hộp, sợ rằng mình sẽ đánh rơi người đàn ông xuống đáy giếng. Khi đầu anh vừa nhô lên sát miệng giếng, tôi hỏi:
— Thế nào, là gì vậy?
cứ như thể tôi chỉ mong anh thông báo những gì mình tìm thấy dưới đáy.
Cả hai chúng tôi bước lên phiến đá bên miệng giếng, và cùng nhau kéo thi thể lên.
Bà Lecacheur và Céleste đứng từ xa theo dõi, nấp kín sau bức tường nhà. Khi nhìn thấy chiếc giày vải đen và đôi bớ vớ trắng của người chết lồi lên từ miệng hố, họ liền biến mất.
Sapeur túm lấy cổ chân của người phụ nữ tội nghiệp trinh bạch ấy, và chúng tôi kéo xác lên theo thế xiêu vẹo, trong một tư thế thật khiếm nhã. Gương mặt trông thật kinh khủng, bị bầm dập và thâm đen; mái tóc dài màu xám xõa tung rối bời.
— Chúa thánh thần ơi, sao mà gầy thế này! — Sapeur thốt lên với giọng đầy khinh miệt.
Chúng tôi khiêng cô vào trong phòng, và vì mấy người phụ nữ không chịu ló mặt ra, tôi đành phải cùng cậu bé chăn nuôi ngựa sửa soạn thi hài cho cô.
Tôi lau chùi gương mặt biến dạng của cô. Dưới cái chạm của tay tôi, một con mắt hơi hé mở, nhìn tôi bằng ánh nhìn nhợt nhạt ấy, bằng cái nhìn lạnh lẽo ấy, bằng cái nhìn khủng khiếp của người chết, dường như phát ra từ cõi bên kia sự sống. Tôi chải lại mái tóc rối bù của cô một cách cẩn thận nhất có thể, rồi vuốt lại trên trán cô một lọn tóc lạ lùng và kỳ quặc. Sau đó, tôi cởi bỏ những xiêm y sũng nước của cô, để lộ ra — không phải không có chút hổ thẹn, tựa như mình vừa phạm phải sự bất kính nào đó — đôi bờ vai, ngực và cánh tay dài gầy guộc như những cành cây khô.
Tôi liền đi hái một ít hoa: hoa anh túc, hoa cúc ngô, cúc trắng và những loại thảo mộc tươi thơm ngát để rải lên giường tang lễ của cô.
Vì tôi là người duy nhất ở cạnh cô lúc này, nên tôi bắt buộc phải thực hiện những nghi thức thông thường. Trong bức thư tìm thấy trong túi áo cô được viết vào phút chót, cô dặn dò rằng thi hài của mình phải được chôn cất ngay tại ngôi làng nơi cô đã trải qua những ngày tháng cuối đời. Một ý nghĩ sợ hãi bóp nghẹt trái tim tôi. Phải chăng chính vì tôi mà cô mới muốn nằm lại chốn này?
Đến chiều tối, toàn bộ mấy mụ bà tám trong vùng lũ lượt kéo đến xem thi hài người đã khuất; nhưng tôi kiên quyết không cho bất cứ ai bước vào; tôi muốn được ở một mình; và tôi đã túc trực bên thi hài cô suốt cả đêm.
Tôi ngắm nhìn cái xác dưới ánh nến chập chờn, người phụ nữ khốn khổ hoàn toàn vô danh này, kẻ đã ra đi trong thảm kịch và ở một nơi cách xa nhà đến vậy. Cô không để lại người bạn nào, người thân nào ở phía sau sao? Tuổi thơ của cô ra sao? Cuộc đời cô như thế nào? Từ đâu cô lại lang thang đến chốn này một mình, lạc lõng như một con chó bị ruồng bỏ khỏi mái nhà? Những bí mật nào về đớn tuyệt vọng đã bị niêm phong kín mít trong cơ thể khó ưa ấy, trong cái thể xác tàn tạ, hoen ố này — hoen ố suốt cả cuộc đời, cái lớp vỏ bọc kiên cố ấy đã đẩy cô cách xa mọi sự ân ái, mọi tình yêu thương?
Biết bao nhiêu mảnh đời bất hạnh làm sao! Tôi cảm nhận được gánh nặng của sự bất công muôn thuở từ thiên nhiên tàn nhẫn đang đè nặng lên sinh linh bé nhỏ ấy! Cuộc đời cô đã chấm dứt hoàn toàn, có lẽ mà chưa từng một lần được nếm trải thứ vốn nuôi dưỡng những kẻ khốn cùng nhất — ấy là niềm hy vọng được ai đó yêu thương dẫu chỉ một lần! Bằng không, tại sao cô phải che giấu bản thân, phải trốn chạy ánh mắt của những người khác đến thế? Tại sao cô lại yêu thương vạn vật một cách dịu dàng và thiết tha đến vậy, tất cả mọi sinh vật sống không phải là đàn ông?
Tôi cũng nhận ra rằng cô có niềm tin vào Thiên Chúa, và cô hằng hy vọng sẽ được Ngài đền bù cho tất cả những khốn khổ mà cô đã gánh chịu. Giờ đây cơ thể cô đang phân hủy, và rồi sẽ hóa thành cây cỏ. Kẻ từng khoe sắc dưới ánh mặt trời, giờ đây sẽ bị gia súc ăn mất, cuốn đi trong những hạt mầm, trong da thịt thú vật, để rồi lại trở thành da thịt con người. Nhưng cái gọi là linh hồn ấy, đã lụi tàn ở đáy chiếc giếng tối tăm. Cô không còn phải đau khổ nữa. Cô đã đổi cuộc đời mình lấy cuộc đời của những kẻ chưa ra đời.
Thời gian trôi đi trong sự tương thông tĩnh mịch và u ám với người đã khuất. Ánh sáng nhợt nhạt cuối cùng cũng báo hiệu một ngày mới bắt đầu, khi một tia nắng rọi chiếu lên chiếc giường, hắt một vệt lửa lên tấm chăn và đôi bàn tay cô. Đây chính là khoảng thời gian cô từng vô cùng yêu mến, khi muôn loài chim chóc bừng tỉnh cất tiếng hót trên cành cây.
Tôi mở toang cửa sổ, vén rèm cửa lên để cả bầu trời có thể rọi vào không gian của chúng tôi, và cúi người về phía thi thể lạnh ngắt, tôi nâng phần đầu dập nát của cô lên trong tay; rồi chầm chậm, chẳng mảy ghê tởm hay sợ hãi, tôi đặt một nụ hôn, một nụ hôn dài lên đôi môi chưa từng một lần được nhận nụ hôn nào ấy.
Léon Chenal im lặng. Những người phụ nữ khóc nức nở. Chúng tôi nghe thấy tiếng Bá tước d'Etraille ngồi trên ghế mui xe đang hỉ mũi chốc chốc một lần. Chỉ có người đánh xe là đã ngủ thiếp đi. Đám ngựa, chẳng còn cảm thấy cú quất roi đau đớn nào nữa, liền giảm bớt tốc độ và lững thững lê bước, chiếc phanh xe hầu như chẳng nhúc nhích, bỗng trở nên rệu rã như thể cũng mang nặng nỗi buồn.
