Lúc bấy giờ tôi hai mươi lăm tuổi, đang lang thang vẽ dạo dọc theo bờ biển xứ Normandy. Tôi gọi việc "vẽ dạo" ấy là sự bồng bềnh rày đây mai đó, với cái bị cóc trên lưng, hết ngọn núi này sang ngọn núi khác, dưới cái cớ nghiên cứu và phác thảo thiên nhiên. Tôi chẳng biết có gì thú vị hơn cuộc đời phiêu bạt may rủi ấy, nơi con người ta hoàn toàn tự do, không vướng bận xiềng xích nào, không lo âu, không bận tâm, thậm chí chẳng thèm nghĩ đến ngày mai. Người ta muốn đi hướng nào tùy thích, chẳng cần chỉ đường, chỉ theo sở thích của mình, chẳng cần quân sư ngoài đôi mắt bản thân. Ta dừng chân vì một con suối róc rách quyến rũ, vì bị thu hút trước một quán trọ bởi mùi khoai tây chiên. Đôi khi chính hương thơm của loài hoa ông lão đã quyết định sự lựa chọn của kẻ lãng du, hoặc cái nhìn ngây thơ của cô hầu bàn tại quán trọ. Đừng khinh miệt tôi vì lòng quý mến dành cho những thôn nữ ấy. Những cô gái này có một tâm hồn cũng như cảm xúc, chưa kể đến đôi má săn chắc và đôi môi tươi thắm; trong khi những nụ hôn nồng nhiệt, tự nguyện của họ mang hương vị của trái cây rừng. Tình yêu luôn có giá trị của nó, dù xuất phát từ đâu đi nữa. Một trái tim đập rộn khi bạn xuất hiện, một đôi mắt đượm lệ lúc bạn chia xa, là những điều quá hiếm hoi, quá ngọt ngào, quá trân quý đến mức ta không bao giờ được phép xem thường.

Tôi từng hẹn hò trong những rãnh cỏ nơi gia súc nghỉ ngơi, và trong những kho chứa rơm rạ còn bốc hơi ấm từ cái nóng ban ngày. Tôi lưu giữ kí ức về những tấm vải căng trên những chiếc ghế thô sơ nhưng êm ái, và về những nụ hôn chân chất, tươi tắn, tự do, tinh tế cùng sự chân thành mộc mạc hơn hẳn sức hút tinh vi của những người phụ nữ kiều diễm và đài các.

Nhưng điều người ta yêu quý nhất giữa muôn vàn cuộc phiêu lưu đa dạng ấy chính là đồng quê, là những khu rừng, là khoảnh khắc bình minh, hoàng hôn, và ánh trăng thanh vắng. Đối với người họa sĩ, đó là những chuyến trăng mật cùng thiên nhiên. Ta đơn độc với nàng trong cuộc tao ngộ trường kì và tĩnh lặng. Bạn lên giường nằm giữa cánh đồng, bao quanh bởi hoa cúc dại và hoa anh túc, và với đôi mắt mở lớn, bạn ngắm nhìn mặt trời lặn xuống, xa xa nhận ra ngôi làng nhỏ với ngọn tháp chuông nhọn hoắt ngân vang thời khắc nửa đêm.

Bạn ngồi xuống bên dòng suối phun trào từ gốc cây sồi, giữa thảm thực vật mỏng manh, vươn mình ngát hương sự sống. Bạn quỳ gối, rướn người, uống ngụm nước lạnh và trong vắt mơn man trên bộ râu và mũi mình, uống với niềm khoái cảm thể xác như thể đang hôn bờ môi của dòng suối. Đôi khi, bắt gặp một hố sâu trên dòng chảy của những con lạch nhỏ xíu ấy, bạn lao mình xuống, hoàn toàn trần trụi, và cảm nhận trên da thịt từ đầu đến chân một sự mơn man lạnh giá tuyệt vời, chính là cái rùng mình dịu ngọt và đáng yêu của dòng nước.

Bạn thấy lòng vui vẻ trên những ngọn đồi, u sầu bên mép những vũng nước, thăng hoa khi mặt trời đăng quang trong đại dương bóng râm đỏ rực như máu, và khi nó hắt ánh hồng lên các dòng sông. Và về đêm, dưới ánh trăng lướt qua vòm trời, bạn suy ngẫm về những điều kỳ lạ, những điều chẳng bao giờ bén mảng tới tâm trí dưới ánh dương rực rỡ ban ngày.

Thế rồi, trong chuyến lang thang qua chính vùng đất mà chúng ta đang có mặt năm nay, tôi đã đến ngôi làng nhỏ Benouville, trên vách đá Falaise, giữa Yport và Etretat. Tôi đi từ Fécamp, dọc theo bờ biển, một bờ biển cao và dựng đứng như bức tường, với những mỏm đá nhô ra, gập ghềnh lao thẳng xuống biển xanh. Tôi đã đi bộ từ sáng trên thảm cỏ gọn gàng, mượt mà và êm ái như tấm thảm. Và cất tiếng hát vang sảng khoái, tôi sải những bước dài, lúc thì ngắm nhìn chuyến bay chậm rãi, khoan thai của một chú hải âu với đôi cánh ngắn, trắng phau lướt đi trong bầu trời xanh thẳm, lúc lại nhìn xuống biển xanh, ngắm những cánh buồm nâu của chiếc thuyền đánh cá. Tóm lại, tôi đã trải qua một ngày hạnh phúc, một ngày đầy rảnh rỗi và tự do.

Tôi được chỉ dẫn đến một ngôi nhà trang trại nhỏ chuyên trọ cho khách lữ hành, một kiểu quán trọ do một bác nông dân làm chủ, nằm giữa khoảng sân kiểu Norman được bao quanh bởi hai hàng cây dẻ gai kép.

Rời khỏi vách đá Falaise, tôi tiến vào thôn xóm bị bao bọc bởi những tán cây lớn, và đến trình diện tại nhà bà Lecacheur.

Bà là một phụ nữ nhà quê già nua, nhăn nheo và khắc khổ, lúc nào cũng tỏ vẻ miễn cưỡng khuất phục trước những thói quen mới với một sự khinh miệt ngầm.

Đó là tháng Năm: những hàng cây táo xòe rộng phủ kín khoảng sân bằng một cơn mưa hoa xoay tít không ngừng rơi lả tả lên người lẫn thảm cỏ.

Tôi cất lời:

– Thưa bà Lecacheur, bà còn phòng trống cho tôi chứ?

Ngạc nhiên vì thấy tôi biết tên mình, bà đáp:

– Còn tùy; mọi phòng đều được thuê hết rồi; nhưng dẫu sao, cứ xem thử thì cũng chẳng hại gì.

Chỉ trong năm phút, chúng tôi đã đạt được thỏa thuận hoàn hảo, và tôi đặt chiếc bị xuống sàn nhà mộc mạc của một căn phòng trọ, được trang bị một chiếc giường, hai cái ghế, một cái bàn và một cái chậu rửa mặt. Căn phòng nhìn ra gian bếp rộng và đầy khói, nơi những vị khách trọ dùng bữa cùng gia đình người nông dân góa vợ.

Tôi rửa tay sạch sẽ rồi bước ra ngoài. Bà cụ đang xào một con gà để làm bữa tối bên chiếc lò sưởi lớn, nơi treo chiếc nồi hầm đen sì vì khói.

– Vậy hiện tại bà có khách trọ chứ? – Tôi hỏi bà.

Bà đáp với giọng điệu có vẻ phật ý:

– Tôi có một vị khách, một quý bà người Anh đã có tuổi. Bà ấy sẽ thuê căn phòng còn lại của tôi.

Tôi đổi lấy đặc quyền được ăn tối ngoài sân khi thời tiết đẹp bằng cách trả thêm năm xu mỗi ngày.

Bao ăn uống của tôi sau đó được dọn ra ngay trước cửa, và tôi bắt đầu gặm nhấm những phần thịt gầy guộc của con gà xứ Normandy, uống ngụm táo xanh thanh mát và nhấm nháp mẩu bánh mì trắng đã để bốn ngày nhưng vẫn rất ngon.

Đột nhiên, thanh chắn bằng gỗ dẫn ra đường cái được mở ra, và một bóng người kỳ lạ bước thẳng về phía ngôi nhà. Bà rất mảnh khảnh, rất cao, quấn một chiếc khăn choàng Scotland viền đỏ, và người ta có thể tưởng rằng bà chẳng có tay, nếu không thấy một bàn tay dài chìa ra ngay trên hông, cầm một chiếc ô du lịch màu trắng. Khuôn mặt giống như xác ướp, xung quanh quấn những lọn tóc xám tết tròn nảy lên theo từng bước chân, khiến tôi liên tưởng, chẳng hiểu sao, tới một con cá trích chua được trang trí bằng giấy uốn tóc. Hạ thấp tầm mắt, bà lướt nhanh qua tôi và bước vào nhà.

Sự xuất hiện kỳ quái ấy khiến tôi khao khát được tìm hiểu. Chắc chắn đó là người hàng xóm của tôi, quý bà lớn tuổi người Anh mà chủ nhà đã nhắc đến.

Tôi không gặp lại bà ngày hôm đó. Hôm sau, khi tôi đã ổn định chỗ ngồi để bắt đầu vẽ ở cuối thung lũng tuyệt đẹp mà bạn biết đấy, kéo dài tận đến Etretat, bỗng ngẩng đầu lên, tôi chợt nhận ra một bóng người ăn mặc kỳ lạ đang đứng trên đỉnh dốc; người ta thực sự có thể gọi đó là một cây sào cờ được trang hoàng rực rỡ. Chính là bà. Vừa nhìn thấy tôi, bà liền biến mất tức khắc. Tôi quay trở lại nhà vào buổi trưa để ăn trưa, và ngồi vào bàn ăn chung nhằm làm quen với mụ già kỳ cục này. Nhưng bà chẳng hề đáp lại những lời chào hỏi lịch sự của tôi, thậm chí dửng dưng trước cả những cử chỉ ân cần nhỏ nhặt của tôi. Tôi hăng hái rót nước cho bà; tôi nhiệt tình chuyền các món ăn sang phía bà. Một cái gật đầu nhẹ, gần như không nhận ra, và một từ tiếng Anh lẩm bẩm nhỏ đến mức tôi chẳng tài nào hiểu nổi, là tất cả những gì tôi nhận lại.

Tôi ngừng bận tâm đến bà, dù bà đã làm xao lãng tâm trí tôi.

Ba ngày sau, tôi đã hiểu rõ về bà chẳng kém gì chính bà Lecacheur.

Bà tên là Miss Harriet. Để tìm một ngôi làng quạnh hiu trải qua mùa hè, bà đã bị thu hút đến Benouville từ khoảng sáu tháng trước, và có vẻ chẳng muốn rời đi. Bà không bao giờ nói chuyện trên bàn ăn, ăn rất nhanh, trong khi tay vẫn đọc một cuốn sách nhỏ bàn về công cuộc truyền đạo của phái Tin Lành. Bà tặng bản sao của nó cho tất cả mọi người. Cả cha xứ cũng nhận được không dưới bốn bản, do một đứa nhóc được bà thuê với hai xu tiền công mang đến. Đôi khi bà bảo chủ nhà của chúng tôi một cách cụt lủn, chẳng thèm dạo đầu trước lời tuyên bố:

– Tôi yêu Đấng Cứu Thế hơn tất cả; tôi ngưỡng ngài trong mọi tạo vật; tôi tôn sùng ngài trong mọi chốn thiên nhiên, tôi luôn khắc ghi ngài trong trái tim mình.

Và ngay lập tức, bà sẽ tặng bà cụ một trong những tập sách nhỏ nhằm mục đích cải đạo thế gian ấy.

Ở làng, bà không được lòng mọi người. Thậm chí thầy giáo đã tuyên bố rằng bà là kẻ vô thần, và một thứ lời nguyền rủa đang đè nặng lên con người bà. Cha xứ, sau khi được bà Lecacheur tham vấn, đã trả lời:

– Bà ấy là kẻ dị giáo, nhưng Chúa không muốn cái chết của kẻ tội nhân, và tôi tin bà ấy là một người có phẩm hạnh trong sạch.

Những từ ngữ ấy, "Vô thần", "Dị giáo", những từ mà chẳng ai có thể định nghĩa chính xác, đã gieo rắc sự hoài nghi vào tâm trí một số người. Tuy nhiên, người ta khẳng định rằng người phụ nữ Anh này rất giàu có, và bà đã dành cả đời để du hành qua mọi quốc gia trên thế giới bởi vì gia đình đã từ mặt bà. Tại sao gia đình lại từ mặt bà? Phải chăng vì sự bất kính tự nhiên của bà?

Thực chất, bà là một trong những con người đầy nguyên tắc cao ngạo, một trong những mụ thanh giáo cố chấp mà nước Anh sản sinh ra rất nhiều, một trong những mụ già tốt bụng nhưng phiền toái ám ảnh các bàn ăn chung tại mọi khách sạn ở châu Âu, những kẻ làm hỏng nước Ý, biến Thụy Sĩ thành cơn ác mộng, khiến những thành phố kiều diễm bên bờ Địa Trung Hải trở nên không thể sống nổi, mang đi muôn nơi những sự kỳ quặc quái đản, phong thái trinh nữ cứng nhắc, những bộ trang phục không tài nào tả nổi và một thứ mùi cao su thoang thoảng khiến người ta tin rằng ban đêm họ tự chui vào một chiếc túi làm bằng chất liệu đó.

Khi chạm trán một trong những người này vào một ngày đẹp trời tại khách sạn nào đó, tôi cư xử chẳng khác gì loài chim khi nhìn thấy một con bù nhìn trên đồng.

Tuy nhiên, người phụ nữ này lại tỏ ra kỳ lạ đến mức không khiến tôi cảm thấy khó chịu.

Bà Lecacheur, theo bản năng vốn thù địch với mọi thứ không mang nét nhà quê, cảm thấy trong tâm hồn chật hẹp của mình một mối hận thù đối với những trò điên rồ ngất ngây của mụ già. Bà đã nghĩ ra một cụm từ để mô tả vị khách, một cụm từ chắc chắn đầy miệt thị mà tôi chẳng biết bà chộp được từ đâu trên đôi môi mình, được nhào nặn bởi thứ lao động tâm hồn mơ hồ và kỳ bí nào đó. Bà nói: "Mụ đàn bà đó là một kẻ bị quỷ ám." Cụm từ này, được nhặt nhạnh bởi sinh thể khắc khổ và đa cảm ấy, khiến tôi thấy hài hước đến mức không thể cưỡng lại. Từ đó về sau, tôi chẳng bao giờ gọi bà ấy bằng cái tên nào khác ngoài "ẻm quỷ ám", cảm thấy một niềm vui kỳ lạ khi cất cao từ này mỗi khi trông thấy bà.

Tôi hay hỏi u Lecacheur:

– Này, hôm nay ẻm quỷ ám nhà ta đang làm trò gì thế?

Để rồi người bạn nhà quê của tôi đáp lại với vẻ mặt đầy tai tiếng:

– Ông nghĩ xem thưa ngài, bà ta vừa nhặt một con cóc bị giập chân mang về phòng, nhét nó vào cái chậu rửa mặt rồi mặc đồ cho nó như người đàn ông. Nếu đó không phải là sự báng bổ, thì tôi đố ngài biết thế nào mới là báng bổ đấy!

Vào một dịp khác, khi đang đi dạo dọc theo vách đá Falaise, bà đã mua một con cá lớn vừa mới được đánh bắt, chỉ để phóng sinh nó trở về biển. Người thủy thủ bán con cá cho dù được trả giá hậu hĩnh vẫn vô cùng tức giận trước hành động ấy, thậm chí còn nổi giận lôi đình hơn cả khi có ai thò tay vào túi móc mất tiền của hắn. Suốt cả một tháng trời, hắn không thể nhắc đến sự việc đó mà không nổi trận lôi đình và tố cáo đó là một tội ác. Ồ vâng! Bà quả thực là một kẻ bị quỷ ám, mụ Miss Harriet này, và u Lecacheur hẳn phải có nguồn cảm hứng thiên tài mới đặt cho bà cái tên thánh ấy.

Cậu lao công thường được gọi là Sapeur, bởi thời trẻ hắn từng phục vụ trong quân đội ở châu Phi, lại nuôi dưỡng những ác cảm khác. Hắn buông lời ranh mãnh: "Bà ta là một mụ mор già đã sống hết đời rồi."

Giá như người phụ nữ tội nghiệp ấy mà hay biết!

Cô bé Céleste tốt bụng không bao giờ vui vẻ phục vụ bà, nhưng tôi chưa bao giờ hiểu nổi lý do. Có lẽ, lý do duy nhất chỉ vì bà là người xứ lạ, thuộc chủng tộc khác, ngôn ngữ khác và tôn giáo khác. Nói cho ngay, bà thực sự là một kẻ bị quỷ ám!

Bà dành toàn bộ thời gian lang thang khắp vùng nông thôn, tôn thờ và kiếm tìm Chúa trong thiên nhiên. Tôi bắt gặp bà một buổi chiều nọ đang quỳ gối giữa một bụi cây rậm. Phát hiện ra vật gì đó đỏ rực qua kẽ lá, tôi gạt các cành cây sang một bên và Miss Harriet lập tức đứng phắt dậy, bối rối vì bị phát hiện trong tư thế ấy, trừng mắt nhìn tôi bằng ánh mắt dữ dội hệt như một con mèo rừng bị tóm gọn giữa ban ngày.

Đôi khi, khi tôi đang làm việc giữa đám mỏm đá, tôi chợt nhận ra bà trên bờ vách đá Falaise như một cột tín hiệu semaphop. Bà say sưa đắm nhìn biển khơi bao la đang lấp lánh dưới ánh nắng và bầu trời vô tận nhuộm ánh lửa hồng. Đôi khi tôi nhận ra bóng dáng bà dưới đáy thung lũng, rảo bước nhanh nhẹn với những bước chân linh hoạt kiểu Anh; và tôi sẽ tiến về phía bà, bị thu hút bởi một động lực vô hình nào đó, chỉ để ngắm nhìn khuôn mặt bừng sáng của bà, những đường nét khô héo nhưng đầy vẻ siêu thoát, dường như đang rực rỡ bởi một niềm hạnh phúc sâu thẳm từ nội tâm.

Tôi cũng thường bắt gặp bà ở một góc ruộng ngồi trên thảm cỏ, dưới bóng cây táo, với cuốn Kinh thánh nhỏ mở sẵn trên đầu gối, đăm đăm ngắm nhìn nó từ xa.

Tôi không tài nào dứt áo ra đi khỏi chốn thôn quê yên bình ấy, bởi đã bị trói buộc bởi muôn vàn mối dây liên kết với tình yêu dành cho những cảnh sắc bao la và dịu dàng nơi đây. Tại nông trại này, tôi hoàn toàn vô danh với thế giới, cách ly khỏi mọi thứ, nhưng lại gần gũi với đất đai, thứ đất đai lành lặn, tươi đẹp và xanh ngút ngàn. Và, tôi có phải thú nhận không nhỉ; còn có một điều gì đó ngoài sự tò mò đã giữ chân tôi lại nhà u Lecacheur. Tôi muốn tìm hiểu đôi chút về vị Miss Harriet lạ lùng này, và muốn biết điều gì đang diễn ra trong tâm hồn cô độc của những mụ già lang thang người Anh ấy.