Tôi vừa đọc được trên báo một bản tin về một bi kịch của lòng đam mê. Anh ta giết nàng rồi tự sát, hẳn là anh ta đã yêu nàng lắm. Anh hay Nàng thì có nghĩa lý gì? Chỉ có tình yêu của họ là quan trọng đối với tôi; và nó không khiến tôi thấy hứng thú vì nó làm tôi cảm động hay kinh ngạc, hay vì nó khiến tôi mềm lòng hay suy ngẫm, mà vì nó khơi dậy trong tâm trí tôi một ký ức thời trẻ, một kỷ niệm lạ lùng về một chuyến đi săn, nơi mà Tình Yêu đã hiện ra với tôi, giống như Thánh Giá hiện ra với những tín đồ Thiên Chúa giáo thuở sơ khai, giữa bầu trời lồng lộng.

Tôi sinh ra với tất cả bản năng và giác quan của người nguyên thủy, được tôi rèn bởi những lý lẽ và cảm xúc của một con người văn minh. Tôi có niềm đam mê mãnh liệt với săn bắn, và cảnh con vật đang chảy máu, với những giọt máu vương trên lông nó và trên đôi tay tôi, đã tác động đến tim tôi mạnh mẽ đến mức gần như khiến nó ngừng đập.

Năm đó, thời tiết trở lạnh đột ngột vào cuối thu, và tôi được người anh họ, Karl de Rauville, mời đi săn vịt trên các đầm lầy vào lúc rạng đông.

Anh họ tôi, một gã đàn ông bốn mươi tuổi vui tính, tóc đỏ, bệ vệ và có râu, một quý ông thôn dã, một gã bán khai dễ mến với tính tình vui vẻ, sở hữu cái chất hài hước kiểu Gô-loa khiến cho ngay cả sự tầm thường cũng trở nên thú vị, sống trong một ngôi nhà, nửa là trang trại, nửa là lâu đài, nằm trong một thung lũng rộng lớn có con sông chảy qua. Hai bên đồi phủ đầy rừng cây, những cánh rừng cổ thụ của các lãnh chúa với những thân cây tráng lệ vẫn còn đó, và là nơi trú ngụ của những loài chim hiếm nhất ở vùng đó của nước Pháp. Thỉnh thoảng người ta bắn được đại bàng ở đó, và các loài chim di cư, những loài hiếm khi đặt chân đến vùng đất quá đông đúc của chúng tôi, gần như chắc chắn đều dừng chân giữa những tán lá cổ thụ hàng thế kỷ ấy, như thể chúng biết hoặc nhận ra một góc nhỏ của khu rừng cổ xưa còn sót lại ở đó để làm nơi trú ẩn trong chặng dừng chân ngắn ngủi vào ban đêm.

Dưới thung lũng là những đồng cỏ rộng lớn được tưới tiêu bởi các con mương và chia cắt bởi những hàng rào; xa hơn nữa, con sông vốn đã được kênh hóa đến điểm đó, lại mở rộng ra thành một vùng đầm lầy mênh mông. Vùng đầm lầy đó, nơi săn bắn tuyệt nhất mà tôi từng thấy, là mối quan tâm hàng đầu của anh họ tôi, người đã chăm sóc nó như một công viên. Giữa vô số loài cỏ sậy bao phủ và làm cho nó trở nên sống động, rì rào và thô ráp, những lối đi hẹp đã được tạo ra. Những chiếc thuyền đáy bằng, được đẩy và lái bằng những cây sào, trôi lặng lẽ trên mặt nước tĩnh lặng, lướt qua những đám lau sậy và khiến lũ cá nhanh nhẹn phải tìm nơi ẩn náu giữa các đám cỏ, còn những loài thủy cầm thì lặn xuống, những chiếc đầu đen nhọn hoắt của chúng biến mất đột ngột.

Tôi say mê sông nước; biển cả, dù nó quá bao la, quá đầy biến động, không sao nắm bắt nổi; những con sông, dù đẹp đẽ nhưng cứ trôi đi, chạy trốn và rời xa; và trên hết là những đầm lầy, nơi mà toàn bộ sự sống ẩn giấu của loài thủy sinh đang rung động. Đầm lầy là một thế giới riêng biệt trên trái đất, một thế giới khác biệt có cuộc sống riêng, những cư dân định cư và những lữ khách qua đường, có những tiếng nói, những âm thanh, và trên hết là sự bí ẩn của nó. Không gì đáng bận tâm hơn, không gì đáng lo âu hơn, đôi khi lại kinh hoàng hơn, bằng một đầm lầy. Tại sao nỗi kinh hoàng này lại bao trùm lên những vùng đất thấp ngập nước ấy? Phải chăng là do tiếng xào xạc mơ hồ của những đám lau sậy, những ánh ma trơi lạ lùng, sự im lặng sâu thẳm bao trùm lấy chúng vào những đêm tĩnh mịch, hay là do những màn sương kỳ quái buông xuống trên đám lau sậy như một tấm liệm; hay đó là những tiếng vỗ nước không thể nhận ra, khẽ khàng và nhẹ nhàng, đôi khi lại đáng sợ hơn cả đại bác của con người hay sấm sét của bầu trời, khiến cho những đầm lầy này trông giống như những vùng đất mà chẳng ai mơ tới, những vùng đất khủng khiếp che giấu một bí mật nguy hiểm và chưa từng được biết đến.

Không, còn có thứ gì khác thuộc về nó, một bí ẩn khác, sâu sắc hơn và nghiêm trọng hơn đang trôi nổi giữa những làn sương dày đặc này, có lẽ là chính bí ẩn của sự sáng tạo! Bởi chẳng phải trong dòng nước tù đọng và bùn lầy, giữa bầu không khí nặng nề ẩm ướt của đất dưới ánh nắng mặt trời, mầm sống đầu tiên đã rung động và vươn mình ra với ánh sáng đó sao?

Tôi đến nhà anh họ vào buổi tối. Trời lạnh đến mức đủ làm nứt cả đá.

Trong bữa tối, tại căn phòng lớn với những tủ búp phê, tường và trần nhà đều phủ đầy các loài chim nhồi bông, với đôi cánh dang rộng hoặc đậu trên những cành cây mà chúng được đóng đinh vào – diều hâu, diệc, cú, cú vọ, chim cắt, chim ưng, kền kền, chim ưng nhỏ – anh họ tôi, bản thân trông cũng giống như một con vật lạ nào đó từ xứ lạnh, mặc chiếc áo khoác da hải cẩu, kể cho tôi nghe những chuẩn bị mà anh đã thực hiện cho chính đêm đó.

Chúng tôi sẽ khởi hành lúc ba giờ rưỡi sáng để đến nơi anh đã chọn làm chòi quan sát vào khoảng bốn giờ rưỡi. Tại địa điểm đó, một túp lều đã được dựng lên bằng những khối băng, nhằm che chắn chúng tôi phần nào khỏi cơn gió khủng khiếp trước lúc rạng đông, cơn gió lạnh đến mức xé toạc da thịt như thể bằng lưỡi cưa, cắt nó như lưỡi dao và chích vào như vết đốt có độc, vặn vẹo nó như một chiếc kìm, và đốt cháy nó như lửa.

Anh họ tôi xoa hai bàn tay vào nhau: "Tôi chưa bao giờ thấy cái lạnh nào như thế này," anh nói; "đã mười hai độ dưới không vào lúc sáu giờ tối rồi."

Tôi quăng mình lên giường ngay sau khi dùng xong bữa, và chìm vào giấc ngủ bên ánh lửa bập bùng cháy trong lò sưởi.

Đúng ba giờ, anh đánh thức tôi. Đến lượt mình, tôi khoác lên người chiếc áo da cừu, và thấy anh họ Karl đang khoác trên mình bộ da gấu. Sau khi mỗi người nốc cạn hai tách cà phê nóng hổi, tiếp theo là những ly rượu mạnh, chúng tôi khởi hành, cùng với một người giữ rừng và lũ chó của chúng tôi, Plongeon và Pierrot.

Ngay khoảnh khắc bước ra ngoài, tôi đã cảm thấy cái lạnh thấu xương. Đó là một trong những đêm mà trái đất dường như chết lặng vì lạnh giá. Không khí đóng băng trở nên cứng nhắc và hữu hình, nỗi đau mà nó gây ra thật lớn; không một cơn gió nào lay động, nó cố định và bất động; nó cắn xé, xuyên thấu qua bạn, làm khô héo, giết chết cây cối, thực vật, côn trùng, ngay cả những con chim nhỏ cũng rơi từ trên cành xuống mặt đất cứng, và tự thân chúng cũng trở nên cứng đờ dưới sự kìm kẹp của cái lạnh.

Mặt trăng, đang ở quý cuối và nghiêng hẳn sang một bên, dường như đang lịm đi giữa không gian, yếu ớt đến mức không còn đủ sức rời đi, và vì thế nó cứ ở lại trên kia, cũng bị cái khắc nghiệt của thời tiết bắt giữ và tê liệt. Nó đổ một thứ ánh sáng lạnh lẽo, buồn bã xuống thế gian, thứ ánh sáng tàn tạ và nhợt nhạt mà nó ban cho chúng ta mỗi tháng, vào lúc kết thúc sự hồi sinh của mình.

Karl và tôi đi song song, lưng khom xuống, tay đút trong túi và súng kẹp dưới cánh tay. Đôi ủng của chúng tôi, được bọc trong len để có thể đi lại mà không bị trượt trên con sông đóng băng, không hề gây ra tiếng động, và tôi nhìn những làn hơi trắng mà hơi thở của lũ chó tạo ra.

Chẳng mấy chốc chúng tôi đã đến rìa đầm lầy, và tiến vào một trong những lối đi giữa đám sậy khô chạy xuyên qua khu rừng thấp này.

Khuỷu tay chúng tôi, khi chạm vào những chiếc lá dài như dải ruy băng, để lại một tiếng động khe khẽ phía sau, và tôi bị cuốn lấy, theo cách chưa từng có trước đây, bởi cảm xúc mạnh mẽ, kỳ lạ mà các đầm lầy gây ra trong tôi. Vùng đầm lầy này đã chết, chết vì cái lạnh, vì chúng tôi đang bước đi trên đó, giữa quần thể lau sậy khô héo của nó.

Đột nhiên, tại khúc quanh của một lối đi, tôi trông thấy túp lều băng đã được dựng lên để che chở cho chúng tôi. Tôi bước vào, và vì chúng tôi còn gần một giờ chờ đợi trước khi lũ chim lang thang thức giấc, tôi cuộn mình trong tấm thảm để cố gắng giữ ấm.

Sau đó, nằm ngửa, tôi bắt đầu nhìn mặt trăng dị dạng có bốn chiếc sừng qua những bức tường trong suốt mơ hồ của ngôi nhà vùng cực này.

Nhưng cái giá lạnh của các đầm lầy đóng băng, cái lạnh từ những bức tường này, cái lạnh từ vòm trời xuyên thấu vào tôi kinh khủng đến nỗi tôi bắt đầu ho.

Anh họ Karl trở nên lo lắng. "Thật tệ nếu hôm nay chúng ta không săn được nhiều," anh nói, "tôi không muốn cậu bị cảm lạnh; chúng ta sẽ đốt lửa." Và anh bảo người giữ rừng đi cắt vài cây sậy.

Chúng tôi chất một đống sậy giữa túp lều có lỗ hổng trên mái để thoát khói, và khi những ngọn lửa đỏ rực bốc lên cao tới những vách ngăn trong vắt như pha lê, chúng bắt đầu tan chảy, nhẹ nhàng, không thể nhận ra, như thể những tảng đá băng ấy đang đổ mồ hôi. Karl, người vẫn ở bên ngoài, gọi tôi: "Lại đây mà xem!" Tôi bước ra khỏi lều và đứng sững sờ vì kinh ngạc. Túp lều của chúng tôi, hình nón, trông như một viên kim cương khổng lồ với trái tim bằng lửa, bất ngờ mọc lên giữa vùng nước đóng băng của đầm lầy. Và bên trong, chúng tôi thấy hai bóng hình kỳ ảo, đó là những chú chó của chúng tôi, đang sưởi ấm bên ngọn lửa.

Nhưng một tiếng kêu kỳ lạ, một tiếng kêu lạc lõng, lang thang, lướt qua trên đầu chúng tôi, và ánh sáng từ lò sưởi của chúng tôi đã cho chúng tôi thấy lũ chim hoang dã. Không gì làm con người ta lay động hơn tiếng kêu đầu tiên của sự sống mà ta không nhìn thấy, đang bay xuyên qua không trung ảm đạm thật nhanh và từ thật xa, trước khi tia sáng đầu tiên của ngày đông xuất hiện trên đường chân trời. Với tôi, vào giờ khắc băng giá của bình minh ấy, tiếng kêu thoáng qua được mang đi trên đôi cánh chim này dường như là tiếng thở dài của một linh hồn từ thế giới bên kia!

"Dập lửa đi," Karl nói. "Trời bắt đầu sáng rồi."

Bầu trời, thực vậy, đã bắt đầu nhạt dần, và những đàn vịt tạo thành những vệt dài, nhanh, rồi sớm bị xóa nhòa trên bầu trời.

Một luồng ánh sáng lóe lên trong đêm tối; Karl đã khai hỏa, và hai con chó chạy tới.

Và rồi, gần như mỗi phút, lúc thì anh ấy, lúc thì tôi, nhắm bắn nhanh chóng ngay khi bóng một đàn chim bay ngang qua xuất hiện trên những đám lau sậy. Và Pierrot cùng Plongeon, dù đã hụt hơi nhưng đầy hạnh phúc, đã tha về cho chúng tôi những con chim đang rỉ máu, mà đôi mắt của chúng, đôi khi, vẫn còn nhìn chúng tôi.

Mặt trời đã mọc, một ngày tươi sáng với bầu trời xanh biếc, và chúng tôi đang nghĩ đến việc ra về, thì hai con chim với cái cổ vươn dài và đôi cánh dang rộng, lướt nhanh trên đầu chúng tôi. Tôi khai hỏa, và một trong số chúng rơi gần như ngay dưới chân tôi. Đó là một con mòng két, với bộ ức ánh bạc, và rồi, trong khoảng không xanh thẳm phía trên, tôi nghe thấy một tiếng kêu, tiếng kêu của một loài chim. Đó là một tiếng than vãn ngắn, lặp đi lặp lại, đau thắt lòng; và con chim, con vật nhỏ bé đã được tha mạng, bắt đầu bay vòng quanh trên bầu trời xanh, phía trên đầu chúng tôi, nhìn người bạn đồng hành đã chết mà tôi đang cầm trong tay.

Karl đang quỳ, súng kề vai, háo hức quan sát nó, đợi đến khi nó nằm trong tầm bắn. "Cậu đã giết con vịt mái," anh nói, "và con vịt trống sẽ không bay đi đâu."

Nó quả thực không bay đi; nó tiếp tục bay vòng trên đầu chúng tôi, và không ngừng kêu. Chưa bao giờ những tiếng rên rỉ đau đớn nào làm tôi đau lòng đến thế, như tiếng kêu tuyệt vọng, như lời trách móc bi ai của con chim tội nghiệp đang lạc lõng giữa không gian kia.

Đôi khi nó bay đi dưới sự đe dọa của họng súng đang dõi theo đường bay của nó, và dường như sẵn sàng bay đi một mình, nhưng vì không thể quyết định làm vậy, nó sớm quay trở lại tìm bạn đời.

"Để nó nằm trên mặt đất đi," Karl bảo tôi, "chốc nữa nó sẽ lọt vào tầm bắn." Và quả thực nó đã đến gần chúng tôi, bất chấp nguy hiểm, mù quáng vì tình yêu của loài vật, vì tình cảm dành cho con vật khác mà tôi vừa mới giết chết.

Karl khai hỏa, và như thể có ai đó vừa cắt đứt sợi dây giữ con chim đang treo lơ lửng. Tôi thấy một vật gì đó màu đen rơi xuống, và nghe thấy tiếng rơi giữa đám lau sậy. Và Pierrot mang nó lại cho tôi.

Tôi đặt chúng vào—chúng đã lạnh ngắt rồi—cùng một túi, và tối hôm đó tôi trở về Paris.